ANTÓNIO, lweyi ku nga vulavuliwa hi yena ka nhlokomhaka ya ku sungula, a a ta va ni wutomi la kahle loko a a pfumelile swaku a ni xikarhatu xa ku phuza. Kambe leswi a a phuza byala la linyingi ivi a nga humeleliwe hi swikarhatu kumbe ku khomiwa hi mavabyi a a pimisa swaku wutomi la yena li famba kahle. Hi mhaka muni mapimiselo lawa ma nga li manene?

Phela mapimiselo ya yena ma wonhiwile hi mhaka ya ku phuza ku tlula mpimu. Ku nga na mhaka swaku yena a a swi tiva kumbe a a nga swi tivi leswo, kambe a cérebro la yena leli kongomisaka miri wa yena, mimpimiso ya yena, matitwela ya yena a li nga ha tirhi kahle loko a phuzile ku tlula mpimu. Nkama lowu António a a ya a phuza, a cérebro la yena a li nga tirhi kahle leswaku li mu pfuna ku yendla swiboho swaswinene.

Xivangelo xin’wani xi nga yendla António a nga lavi ku txintxa mapimiselo ya yena, hi leswaku a ha lava ku tama a tiphuzela. Carlos lweyi ku nga vulavuliwa hi yena ka tinhlokomhaka leti nga hundza, a vule swaku a a nga pfumeli swaku a ni xikarhatu xa ku phuza ngopfu. Yena a te: “Mina a ni fihla swaku ni phuza ngopfu,” yena a tlhela a vula swaku “a ni tinyimelela ingaku a ni phuzi ngopfu. Mina a ni ni xikongomelo xa ku ni nga nyimi ku phuza.” Hambileswi vanhu van’wani a va swi vona swaku António na Carlos a va phuza ngopfu, vona a va tama va tibyela swaku swilo swi va fambela kahle. Kambe havambirhi a va fanele va yendla xan’wanchumu swaku va lawula ndlela leyi a va phuza hi yona. Kambe hi mhaka muni?

Ku Tinyimesela Ku Yendla Xan’wanchumu!

Va ku tala lava va nga nyima ku phuza ku tlula mpimu va pfuniwa hi marito ya Yesu lawa ma nge: “Kutani loko tihlo la wena la xinene li ku djohisa, li xokoli u li txukumeta kule na wena. Hikusa swa yampsa ku va u lahlekeliwa hi tihlo lin’we ku tlula ku va muzimbha wa wena hinkwawu wu hoxiwa Gehena.” — Matewu 5:29.

Phela Yesu a a nga vuli swaku vanhu va fanele va tivavisa. Kambe i marito ya ku fanekisela. A a lava ku vula swaku hi fanele hi titsona swa ku karhi ka wutomi la hina, leswi nga wonhaka wunghanu la hina ni Xikwembu. Phela ku yendla leswo swi nga ha hi twisa ku vava swinene. Kambe swi nga hi vhikela ka mimpimiso kumbe swiyimu leswi swi nga hi yendlaka hi phuza ku tlula mpimu. Kambe loko van’wani va kombisa ku karhateka hi leswi u phuzaka ku tlula mpimu, yendla xan’wanchumu leswaku u ringanisela ndlela leyi u phuzaka hi yona. a Se loko u swi vona swaku a wu swi koti ku ringanisela ndlela leyi u phuzaka hi yona, vhela u li tshika. Hambiloko leswo swi vavisa kambe a swi nge vavisi ngopfu ku tlula ku hanya wutomi na li nga na xikongomelo.

Hambiloko u nga li xidakwa, indjhe u phuza ku tlula mpimu? Loko ku li swaku ina, hi yini minchumu leyi u nga yi yendlaka swaku u ringanisela ndlela leyi u phuzaka hi yona?

Lani U Nga Kumaka Mpfuno

1. Vana ni lipfumelo la leswaku xikhongelo xa nkama ni nkama na xi sukela mbilwini xi ni matimba. Bibele li vula leswi ka lava va lavaka ku tsakisa Yehovha Xikwembu: “Ka hinkwaswu kombelani Xikwembu hi xikhongelo swaku xi mi pfuna, mi kombela na mi khensa; kutani ku rhula ka Xikwembu loku tlulaka ku twisisa hinkwaku, ku ta vonelela timbilu ta n’wina ni mimpimiso ya n’wina hi ku tirhisa Kreste Yesu.” (Vafilipiya 4:6, 7) U nga vula yini ka swikhongelo swa wena leswaku u kuma ku rhula ka mimpimiso?

Pfumela swaku u ni xikarhatu xa byala, ku nga xikarhatu lexi wena u faneleke u xi hlula. Loko u byela Xikwembu leswi u navelaka ku swi yendla leswaku u hlula xikarhatu lexi, xi ta katekisa minzamu ya wena ni ku ku pfuna ku kala u nga kumani ni swikarhatu swa swikulu. “Lweyi a fihlaka swidjoho swa yena a swi nga ta mu fambela kahle, kambe lweyi a swi vulaka a tlhela a swi tshika, a ta kombiwa timpsalu.” (Swivuriso 28:13) Yesu a tlhele a vula swaku hi fanele hi khongelisa xileswi: “Hi pfuni leswaku hi nga hluliwi hi ndzingo; u hi vhikela ka Davulosi.” (Matewu 6:13) I yini u nga swi yendlaka leswaku u hanya hi ku pfumelelana ni swikhongelo swa wena, naswona u nga ti kuma kwini tinhlamulu ta swikhongelo swa wena?

2. Kuma matimba ka Rito la Xikwembu. “Rito la Xikwembu la hanya naswona li ni ntamu . . . naswona la swi kota ku twisisa mimpimiso ni maplanu ya mbilu.” (Vaheberu 4:12) Vanhu va vanyingi lava a va phuza ku tlula mpimu va pfuniwe hi ku lerha tindzimana ta Bibele siku ni siku va tlhela va pimisa hi leswi va swi lerhaka. Mupisalema lweyi a a chava Xikwembu a te: “Wa tsaka munhu lweyi a kalaka anga fambi hi switsundzuxu swa lava ku biha. . . . Kambe a rhandza nawu wa Yehovha, naswona a lerha nawu wa Yena hi rito la le hansi wusiku ni nhlikanhi. . . . Hinkwaswu leswi a swi yendlaka swi ta humelela.” — Tipisalema 1:1-3.

Leswi Carlos a a djondza Bibele ni Timboni ta Yehovha, a wu kumile ntamu wa ku hlula xikarhatu lexi a a li na xona xa byala, yena a li: “Na tiyiseka swaku loko a ku nga li Bibele ni matshinya ya minawu ya Bibele ma nga ni pfuna ku tshika ku phuza nga ni se ni file.”

3. Djondza ku tikhoma. Bibele li vulavula hi vanhu lava a va li swidakwa na va nga se nghena ka bandla la Wukreste kambe va nga hlampsiwa va basa “hi moya wa ku kwetsima wa Xikwembu”. (1 Vakorinto 6:9-11) Swi kotekise ku yini? Ndlela yin’wani yi nga va pfuna ku tshika ku phuza ngopfu ni ku ya ka mafexta ya mpfilumpfilu i ku va va djondze ku tikhoma, ku nga wumunhu leli hi li kumaka hi ku pfuniwa hi moya wa ku kwetsima wa Xikwembu. Bibele li li: “Mi nga phuzeni vhinyu mi za mi dakwa, hikusa li yendlisana swilo swa ku biha, kambe tamani mi tala hi moya wa ku kwetsima.” (Vaefeza 5:18; Vagalatiya 5:21-23) Yesu Kreste a tshembise leswaku ‘Papayi wa le matilweni a a ta nyika moya wa ku kwetsima lava va mu kombelaka’. Hi mhaka leyo, “tamani mi kombela, mi ta nyikiwa.”  — Luka 11:9, 13.

Lava va lavaka ku gandzela Yehovha hi ndlela leyi a yi yamukelaka, va fanele va djondza ku tikhoma hi ku lerha ni ku djondza Bibele va tlhela va yendla swikhongelo nkama ni nkama na swi sukela mbilwini. Handle ka ku hela matimba va fanele va yingisa leswi Bibele li swi tshembisaka loko li ku: “Lweyi a landzelaka moya wa ku kwetsima wa Xikwembu a ta tshovela wutomi la ku kala li nga heli. Kutani hi nga tshikeni ku yendla swaswinene, hikusa hi ta tshovela hi nkama wa kona loko hi nga karhali.” — Vagalatiya 6:8, 9.

4. Langa vanghanu vavanene “Lweyi a fambaka ni va ku tlhariha a ta tlhariha, kambe lweyi a tirhisanaka ni swiphunta, a swi nga ta mu fambela kahle.” (Swivuriso 13:20) Vulavula ni vanghanu va wena hi xiboho xa wena xa ku ringanisela ndlela leyi u phuzaka hi yona byala. Hambileswo, Bibele li vula swaku loko u tshika “ku dakwa, mafexta ya mpfilumpfilu [ni] ku phikizana hi ku phuza byala,” vanghanu van’wani lava a wu phuza na vona va ta ‘vulavula swa ku biha hi wena.’ (1 Pedru 4:3, 4) Hi mhaka leyo tinyimiseli ku fambela kule ni vanghanu lava va lwisaka ni xiboho xa wena xa ku ringanisela ndlela leyi u phuzaka hi yona byala.

5. Tivekeli mpimu wawunene. “Tshikani ku tekelela mahanyelo ya misava leyi, tisoleni mi txintxa mapimiselo ya n’wina, leswaku mi ta tiyiseka swaku leswi Xikwembu xi lavaka swaku mi swi yendla i swinene, swa yamukeleka naswona swi hetisekile.” (Varoma 12:2) Pfumelela nawu wa Xikwembu wu ku kongomisa leswaku u kota ku tivekela mpimu wawunene ka byala. U nga tshiki vanghanu va wena kumbe vanhu va “misava leyi” va ku yendlela swiboho. Phela loko u yendla swiboho swaswinene u ta va ni wutomi leli tsakisaka Xikwembu. Se u nga swi kotisa ku yini ku tivekela mpimu wawunene?

Mpimu wun’wani ni wun’wani wa byala lowu wu ku yendlaka u nga ha pimisi kahle fambela kule na wona. Se loko u yendla xiboho xa ku phuza, khumbuka swaku a swi wolovi ku tivekela mpimu wawunene wa leswaku u phuza ku tlula mpimu kumbe nada. Hambiloko u vona swaku a ku na xikarhatu, kambe u nga pfumeleli leswo swi ku tshikisa ku tikambela hi ku tshembeka ndlela leyi u phuzaka hi yona byala. Tivekeli mpimu wawunene ni lowu tiyeke leswi nga ta ku pfuna ku phuza na wu nga tluli mpimu.

6. Djondza ku yala. “Ina wa n’wina a a ve ina, ‘Ihim’ wa n’wina a va Ihim.” (Matewu 5:37) Djondza ku yala hambiloko lava va ku nyikaka byala va li vanhu vavanene, kumbe va ku nyika hi mahala. Kambe va hlamule kahle. Phela Bibele li li: “Marito ya n’wina ma fanele ma nandziha nkama hinkwawu, ma cheliwa munyu leswaku mi ta tiva ndlela leyi mi faneleke mi hlamula mun’wani ni mun’wani hi yona.” — Vakolosa 4:6.

7. Kombela ku pfuniwa. Kombela ku pfuniwa hi vanghanu lava va nga ta ku seketela ni ku tiyisa xiboho xa wena xa ku ringanisela ka ndlela leyi u phuzaka hi yona byala, va tlhela va ku pfuna ku tiyisa wunghanu la wena na Yehovha. “Vambirhi va yampsa ku tlula mun’we, hikusa va ni muholo wawunene wa ntirho wa vona wa matimba. Hikusa loko mun’we wa vona a wa, lweyi mun’wanyani a nga mu pfuxa.” (Ekleziyaxta 4:9, 10; Yakobe 5:14, 16) A Instituto Nacional de Combate ao Abuso do Álcool e ao Alcoolismo xa Estados Unidos xi vula leswi fanaka loko xi ku: “Minkama yin’wani swa karhata ku pumba ndlela leyi hi phuzaka hi yona. Se kombela ku pfuniwa hi ndjangu wa wena, vanghanu va wena lava va nga ta ku pfuna swaku u swi kota.”

8. Khoma Swi Tiya Ka Xiboho Xa Wena. “Minkama hinkwayu yendlani leswi rito la Xikwembu li vulaka swona; mi nga vi vatwi ntsena lava tikanganyisaka hi mimpimiso ya mavunhwa. Kambe lweyi a kambisisaka nawu lowu nga hetiseka, lowu yendlaka leswaku a chunseka naswona a tamaka a hanya hi wona, munhu yelweyo a nga vanga mutwi lweyi a khohlwaka, kambe a ve muyendli wa ntirho naswona a ta tsaka hi leswi a swi yendlaka.” — Yakobe 1:22, 25.

Ku Hlula Xikarhatu Xa Ku Phuza Ngopfu

A hi vanhu hinkwavu lava va phuzaka ngopfu va nga swidakwa. Kambe van’wani va phuza ngopfu kumbe ku phuza nkama ni nkama lakakuva swi va karhatela ni ku swi tshika. Leswi xikarhatu xa ku phuza ku tlula mpimu xi khumbaka miri, mapimiselo ya munhu, swi nga mu karhatela ku va munhu a swi tshika hi ku navela ka yena ntsena kambe swi nga ha lava ku va a pfuniwa hi ku tiyisa wunghanu la yena ni Xikwembu. Carlos loko a khumbuka a li: “Nkama na ni zama ku tshika ku phuza, a ni twa ku vava swinene. Se ni gama ni twisisa swaku handle ka pfuniwa hi ku kulisa wunghanu la mina ni Xikwembu, a swi lava ni pfuniwa ni hi vadotori.”

Handle ka ku pfuniwa hi Bibele vanhu va vanyingi lava phuzaka swi lava va tlhela va pfuniwa hi vadotori leswaku va hlula xikarhatu xa ku phuza ngopfu ni swaku va nga ha tlheleli ka lona. b Vanhu van’wani swi lava va baxara swaku va lwisana ni ku navela ka vona ka ku phuza ku tlula mpimu ni ku tlhela va pfuniwa leswaku va nga ha tlheli va wela ka ku navela ku phuza. N’wana wa Xikwembu lweyi a a yendla masingita a te: “Vanhu lava nga kahle a va lavi dotori kambe dotori a laviwa hi lava vabyaka.” — Marka 2:17.

Vuyelo La Ku Yingisa Switsundzuxu Swa Xikwembu

Switsundzuxu swaswinene leswi taka hi ka Bibele mayelana ni ku phuza byala, swi ta hi ka Xikwembu xa ntiyiso lexi hi navelelaka swaswinene swoswi ni ka nkama lowu taka. Loko se ku hundze 24 wa malembe na Carlos a nyime ku phuza a te: “Swi tsakisile ku tiva swaku ni nga hanya hi ndlela yayinene, ku djondza swaku Yehovha a lava ku ni pfuna ku lulamisa wutomi la mina, naswona . . .” Carlos a nyimenyana hikusa leswi a a swi khumbuka swi mu yendle a lava ku rila. “ . . . Ku tiva swaku Yehovha wa ni twisisa, a ni mhaka naswona a lava ku ni pfuna swa hlamalisa.”

Loko ku li swaku u ni xikarhatu xa ku phuza ngopfu byala, u nga godoli naswona u nga heli ntshembo. Carlos ni vanhu van’wani va vanyingi se swi va humelelile. Va swi kotile ku ringanisela ndlela leyi va phuzaka hi yona kumbe va tshikile ku phuza. Vona a va tisoli hi leswo; na wena a wu nga ta tisola.

Ku nga na mhaka swaku u ta lava ku tshika byala hi ku helela kumbe u ta phuza hi ku ringanisela yingisa xitsundzuxu xa Xikwembu xa lirhandzu loko xi ku: “Loko wo yingisa minawu ya mina! Ku rhula ka wena ku ta fana ni nambu Ni ku lulama ka wena ku ta fana ni magandlati ya lwandle.” — Esaya 48:18.

[Tinhlamuselo A Hansi]

[Kwadru Ka Pajina]

 Indjhe Ni Fumiwa Hi Byala?

Swi nga va kahle loko u tivutisa leswi:

• Swoswi ni phuza hintamu ku tlula khale?

• Ni tshamela ku phuza ku tlula khale?

• Ni phuza byala leli hantlaka li ni dakwisa?

• Ni phuza leswaku ni hlula xitresi kumbe ni baleka swikarhatu?

• Munghanu wa mina kumbe mun’we kaya ka mina a vule swaku wa karhateka hi ndlela leyi ni phuzaka hi yona byala?

• Indjhe ku phuza swi ni vangele swikarhatu andjangwini, tirhweni kumbe loko ni li ku fambiseni?

• Ni swi vona na swi karhata ku heta vhiki na ni nga phuzanga?

• Swa ni karhata loko vanhu van’wani va nga phuzi?

• Indjhe ni fihlela van’wani swaku va nga wu voni mpimu wa byala leli ni li phuzaka?

Loko ku li swaku u hlamule xin’we kumbe ku tlulisa ka swivutiso leswi, swi nga yendleka swi lava u yendla xanwanchumu leswaku u ringanisela ndlela leyi u phuzaka hi yona byala.

[Kwadru Ka Pajina]

Yendla Swiboho Swa Wutlharhi Ka Ndlela Leyi U Phuzaka Hi Yona

Loko u nga se phuza, tikambeli:

I swinene ku va ni phuza byala, kumbe a ni fanelanga ni phuza nchumu?

Leswi u nga swi yendlaka: Lweyi a kalaka a nga swi koti ku ringanisela loko a phuza a nga fanelanga a phuza.

• Ni fanele ni phuza mpimu wini?

Leswi u nga swi yendlaka: Tivekeli mpimu na u nge se phuza.

• Ni fanele ni phuza loko swi ku yini?

Leswi u nga swi yendlaka: U nga phuzi loko u lava ku fambisa kumbe mintirho leyi yi lavaka u tirhisa mimpimiso ya wena, u nga phuzi loko u lava ku yendla mintirho ya wukhongeli, u ni nyimba ni loko u phuza makinino.

• Ni fanele ni phuza kwini?

Leswi u nga swi yendlaka: U fanele u phuza ka ndhawu yayinene u nga fihle leswaku vanhu va nga ku voni naswona u nga phuzi phambeni ka vanhu lava kalaka va nga swi rhandzi.

• Ni fanele ni phuza na mani?

Leswi u nga swi yendlaka: Phuza ni vanghanu maxaka lava va nga vanene; ku nga li ni vanhu lava va nga ni xikarhatu ni ku phuza

[Kwadru Ka Pajina]

Rito La Xikwembu Li Pfune Munhu Lweyi A A Li Xidakwa

Supot wa Tailândia a a phuzangopfu. A ku sunguleni, a wo phuza ni wusiku ntsena. Kambe hi kutsongokutsongo, a sungule ku phuza nimixo ni ninhlikanhi. Minkama yinyingi a wo phuzela ku dakwa ntsena. Kambe a sungule ku djondza Bibele ni Timboni ta Yehovha. Nkama a nga djondza swaku Yehovha a nga swi rhandzi swidakwa, Supot a yo vhela a nyima. Kambe hi ku famba ka nkama a tlhelele ka mukhuva wa yena. Leswo swi yendle swaku ndjangu wa yena wu nga tsaki.

Hambileswo, Supot a ha mu rhandza Yehovha naswona a a lava ku mu tirhela hi ndlela leyi yi mu tsakisaka. Vanghanu va yena va tame va mu pfuna ni ku tiyisa ndjangu wa yena swaku wu heta nkama wa ku leha na yena, ni ku kala va nga tshiki ku mu pfuna. Hi nkama wolowo, marito lawa ma nga ka 1 Vakorinto 6:10 lawa ma nge: ‘Swidakwa, swi nge dli tshomba la Mfumu wa Xikwembu’ ma pfune Supot ku vona swaku a a li ka xiyimu xa ku karhata. Ma mu pfune ku vona swaku a a fanele a yendla hinkwaswu swaku a kota ku hlula xikarhatu xa yena xa ku va xidakwa.

Hi khambi leli, Supot a a tinyimisele ku nyima ku phuza hi ku helela. Hi wugamu hi matimba ya moya wa ku kwetsima, Bibele, maxaka ni bandla, Supot a swi kotile ku hlula xikarhatu xa yena xa ku phuza ku tlula mpimu. Ndjangu wa yena wu tsakile hintamu nkama a nga tsakamisiwa a kombisa swaku a a tinyiketelile ka Xikwembu. Swoswi a ni wunghanu lalinene ni Xikwembu ku nga leswi a a swi lava naswona a tirhisa nkama wa yena swaku a pfuna vanhu swaku na vona va va vanghanu va Xikwembu.