Chiphimbi
Malangizo ya m’Baibolo yamalalini basa
https://cms-imgp.jw-cdn.org/img/p/2018019/univ/art/2018019_univ_sqr_xl.jpg
wp18 N.° 1 mat. 4-6

Malangizo ya m’Baibolo yamalalini basa

Malangizo ya m’Baibolo yamalalini basa

LINGANIZANI TENE: Mwayenda kukawona malo yosungirako vinthu vakale. Vipilala vizinji vomwe mwaona ku malo mwayo ni vopwanyikapwanyika komasoti ni vogumuka. Vinango ni vakuti vandokhala mbali ibodzi ndipo mbali inango idachoka. Koma patsogolo pake munkuona chipilala chinango chomwe chilibe kudzongeka. Pakudabwa na vimwevi, munkubvunza munthu yemwe ankukutsogolerani kuti: “Ko ichi nichakalekalelini maninge ngati vinango ivi?” Koma iye ankudawira kuti: “Neye. Ndipo chimwechi ndicho chakalekale maninge kuposha vipilala vizinji vamwaona ndipo kuchokera kalekale chikanati chakonzewako.” Imwepo munkubvunza pomwe kuti: “Panango kumbuyo uku ambachisunga kumalo yanango?” Yemwe ankukutsogolerani ule ankudawira kuti: “Neye. Chipilala chimwechi chakhala chinkutotewa na mvula komasoti kumenyewa na mphepo yamphanvu. Komasoti mbava zakhala zinkuyesayesa kuti zichidzonge.” Panango mungayambe kudzibvunza kuti: ‘Ko chipilala cholimba tene chidakonzewa na chani?

Baibolo ili ninge chipilala chimwechi. Idanembewa kalekale kuposha mabukhu yazinji yomwe yalipo ntsiku zino. Nishuwadi kuti pana mabukhu yanango yakalekale, koma molingana na vipilala vizinji vakalekale, mabukhu mwaya yadadzongeka nkuyenda kwa nthawe. Mwakulinganiza, mabukhu yazinji yakalekale mwaya yandosala viduntswa vokhavokha, mbali zinango zidasowa panango kudzongeka. Komasoti vomwe mabukhu mwaya yachanena pa nkhani ya sayantsi pakapita nthawe viwoneka kuti ni vazedi lini ndawa ya vomwe wasayantsi adabukira. Ndipo malangizo ya za umoyo yomwe yali m’mabukhu mwaya yangatidzonge.

Koma Baibolo ni yosiyana maninge na mabukhu mwaya. Idayamba kunembewa magole yoposha 3500 koma ikalipo yose ndipo ntontholo wake ulibe kuchinja. Vimwevi viritene podiya kuti kwa magole yazinji, wanthu wakhala ankushoka Baibolo, kulambiza kuti ileke kudindiwa komasoti kunyoza vomwe ichanena. Ndipo vomwe wanthu ankuvigumana vinkutsutsanalini na vomwe Baibolo idanena kalekale. Pana vinthu vizinji vomwe vinkuonesa kuti Baibolo idalewa vinthu volondola wanthu azinji akanati kuvidziwa.—Onani bokosi yakuti: “Kodi Ndi Lachikale Kapena Limanena Zinthu Zoti Ena Sanazitulukire?”

MPFUNDO ZOTHANDIZA NTSIKU ZINO

Panango mungabvunze kuti “ko vomwe Baibolo ichanena ni vothandizadi ntsiku zino?” Kuti mugumane ndawiro dzibvunzeni kuti “ko mabvuto yakulu-yakulu yomwe wanthu achagumana nayo ntsiku zino ni yaponi? Panango ko wanthu azinji achadera nkhawa va chani?” Panango mungaganize va nkhondo, kudzongewa kwa chilengedwe, ugananga na khalidwe ya chinyengo. Naboni tikambirane mpfundo za m’Baibolo zomwe zingathandize pa nkhani zimwezi. Tikambakambirana mumbadzibvunze kuti “ko vinthu sembe vidakakhala tani pa dziko iyi adakakhala kuti wanthu atewedza mpfundo zimwezi?”

KUKONDA NTENDERE

‘Wodala ni wanthu womwe abweresa ntendere, ndawa achachemerewa ‘wana wa Mulungu.’ (Mateyu 5:9) ‘Ngati ni vokwanisika, khalani mwa ntendere na wanthu wose, ninge momwe mungakwanisire.’—Aroma 12:18.

CHIFUNDO, KOMASOTI KUKHULULUKA

‘Wodala ni wanthu wachifundo, ndawa adzachitiriwe chifundo.’(Mateyu 5:7) “Pitirizani kukhala wololera na kukhululukirana na moyo wose, ngati munango alibe chifukwa chodandaulira munzake. Ninge Yahova a adakukhululukirani na moyo wose, imwembo chitanimbo chibodzibodzi.’—Akolose 3:13.

Yahova ni dzina ya Mulungu ndipo inkugumanika m’Baibolo.—Salimo 83:18.

KUBVERANA NA WANTHU WA MAKHAINDI YANANGO

‘kuchokera mwa munthu m’bodzi [Mulungu] adakonza makhaindi yose ya wanthu kuti yakhale padziko yose yapasi.’ (Machitidwe 17:26) ‘Mulungu alibe tsankho iye atambira munthu wochokera mu khaindi iliyose, yemwe amugopa na kuchita chilungamo.’—Machitidwe 10:34, 35.

KUDZONGA VINTHU VA M’CHILENGEDWE

‘Yahova Mulungu adatenga munthu ule nkumuika m’munda wa Edeni kuti ambaulime na kumusamalira.’ (Genesis 2:15) Mulungu adzadzonge ‘womwe ankudzonga dziko yapasi.’—Chivumbulutso 11:18.

KUIPIDWA NA DYERA NA CHIGOLOLO

‘Chenjerani na kukhumbira kwa ntsanje, ndawa podiya kuti munthu achikhala na vinthu vizinji tani moyo wake uchokeralini mu vinthu vomwe anavo.’ (Luka 12:15) ‘Chigololo na chonyantsa cha khaindi iliyose panango umbombo ayi kuti vitomolewe pakati panu olo pang’ono, ninge momwe wanthu wochena achadekana kuchitira.’—Aefeso 5:3.

KUCHITA VINTHU MWA CHILUNGAMO, KOMASOTI KUPHATA BASA MWA KHAMA

‘Tichada kuchita vinthu vose moona ntima.’ (Aheberi 13:18) ‘Wakuba ayi kuti abe pomwe, koma aphate basa mwa khama.’—Aefeso 4:28.

UBWINO WOTHANDIZA WANTHU WOSHUPIKA

‘Yankhulani molimbikisa kwa wanthu ana ntima wachisoni, thandizani wofoka khalani woleza ntima kwa wose.’ (1 Atesalonika 5:14) ‘Umbasamalire wana wamasiye na akazi wamasiye mu mabvuto yawo.’—Yakobo 1:27.

Baibolo sikuti indofotokoza mpfundo zimwezi. Ipfunzisa pomwe pa vomwe tingachite kuti timbatewedze mpfundo zimwezi pa moyo wathu. Vidakakhala kuti wanthu atewedza vomwe Baibolo ichapfunzisa, padziko pano sembe palibe mabvuto yazinji tene. Mpfundo za m’Baibolo ni zodekana na zothandiza maninge ntsiku zino. Koma ko mpfundo za m’Baibolo zingakuthandizeni tani imwepo?

KO MPFUNDO ZA M’BAIBOLO ZINGAKUTHANDIZENI TANI NTSIKU ZINO?

Munthu wanzeru maninge kuposha wose adati: ‘Nzeru ichatitsimikizira kuti ni yolungama ndawa ya votsatirapo vake.’ (Luka 7:35) Panango imwepo munkuona kuti vimwevi ni shuwadi. Mpfundo ichadziwika kuti ni yanzeru panango neye, ukaiphatisira basa nkuwona phindu yake. Panango imwepo mungaganize tene: ‘Peno Baibolo ni yothandizadi, nishi ingakwanise kuchinja moyo wangu. Manje ko inganithandize tani pa mabvuto yomwe ninkugumana nayo manjeuno?’ Kuti tidawire mibvunzo mwaya ganizirani chitsanzo ichi:

Mayi munango dzina yake Delphine, b ambawona kuti vinthu vikumufambira bwino maninge pa moyo wake. Koma mwadzidzidzi vinthu vidachinja maninge. Mwana wake nkazi adamwalira, banja yake idamala komasoti adagumana na bvuto yosowa mali. Ndipo Delphine adati: ‘Nidasoweratu muti wophata ndawa nenze nilibiretu mwana, mwamuna komasoti pokhala. Nimbadziona kuti ndinelini soti munthu ndipo nilibe tsogolo iliyose.’

Pa nthawe mweyi ni pomwe Delphine adazindikira kuti mawu ya m’Baibolo mwaya ni chaiyo yakuti: ‘Masiku ya moyo wathu yandokwana magole 70, ndipo ngati tinazo mphanvu zapadera yakwana magole 80. Koma olo viri teno, yandodzadza na mabvuto na vowawa. Pakuti ntsiku zomwe tichakhala na moyo zimala kamangu ndipo tichachoka mofulumiza.’—Salimo 90:10.

Delphine adawona kuti Baibolo idamuthandiza maninge pa nthawe mweyi. Ninge momwe nkhani zitatu zinkubwera zifotokozere, pali soti wanthu azinji womwe Baibolo idawathandiza pomwe padagumana na mabvuto. Wanthu mwawa adaona kuti Baibolo ili ninge chipilala chomwe chafotokozewa kumayambiriro kwa nkhani mweyi. Baibolo ililini ninge mabukhu yazinji yomwe malangizo yake yaleka kuphata basa pakapita nthawe. Ndawa chani viri teno? Ko ni ndawa yakuti ntontholo wake ni wochokera kwa Mulungu osati kwa wanthu?—1 Atesalonika 2:13.

Panango imwepombo muwona kuti moyo ni ufupi komasoti wodzala na mabvuto yokhayokha. Koma ko mukagumana na mabvuto mufagafaga kuponi thandizo komasoti malangizo?

Naboni tikambilane njira zitatu zowonesa kuti Baibolo ni yothandiza maninge pa moyo wathu. Njira zake ni izi:

  1. Ingakuthandizeni kupewa mabvuto.

  2. kumalisa mabvuto.

  3. kudziwa vodekana kuchita pa mabvuto yomwe mungakwaniselini kuyamalisa.

Mu nkhani zikubwera tikambilane mpfundo zimwezi.

a Yahova ni dzina ya Mulungu ndipo inkugumanika m’Baibolo.—Salimo 83:18.

b Madzina yanango yachinjiwa mu nkhani mweyi komasoti mu nkhani zitatu za kutsogolo.