TUKULTE yaantech junpʼéel balón pinchado yéetel maʼ a kʼáat ka éemek iikʼ tiʼiʼ. ¿Baʼax ken a beete? ¿Máasaʼ jeʼex u bin u púutsʼul le iikʼoʼ yaan a wilik a tsʼáaik u maasil tiʼ?

Utiaʼal k-ilik maʼ u púutsʼultoʼon le taakʼinoʼ kʼaʼabéet k-kanáantik jeʼex le balón pinchadooʼ. Le iikʼ k-tsʼáaik tiʼ le balónoʼ ku chíikbesik le bajux k-ganarkoʼ yéetel le iikʼ ku púutsʼuloʼ ku chíikbesik le gastos k-beetkoʼ. Le oʼolaleʼ unaj k-ilik maʼ k-xupik maas tiʼ le bukaʼaj k-ganarkoʼ.

Le consejoaʼ jach fácil u naʼataʼal, pero maʼ chéen chaʼabil u beetaʼaliʼ. Wa ku kanáantik máak maʼ u xupik maas tiʼ le bukaʼaj ku ganarkoʼ maʼ kun yantal problemas tiʼ yoʼolal taakʼin. Pero ¿bix jeʼel a beetkeʼ? ¿Tuʼux jeʼel a kaxtik áantaj utiaʼal maʼ a xuʼuxupik a taakʼineʼ? Le Bibliaoʼ ku tsʼáaik maʼalob consejoʼob jach jeʼel u yáantkoʼoneʼ. Koʼoneʼex ilik jujunpʼéeliʼ.

Jeʼel u yáantkech le baʼax ku yaʼalik le Bibliaoʼ

Le Bibliaoʼ ku tsʼáaik yaʼab consejo utiaʼal u kanáantik u taakʼin máak. Mientras táan k-xakʼaltikoʼobeʼ yaan a wilik bix jeʼel a kanik kuxtal chéen yéetel le baʼaxoʼob yaantechoʼ.

Beet junpʼéel presupuesto.

Utiaʼal k-kanáantik tubeel le taakʼinoʼ jach kʼaʼabéet k-ilik bajux k-ganartik yéetel bukaʼaj gasto k-beetik. Le Bibliaoʼ ku yaʼalik: «Le baʼax ku chʼaʼtuklik le máax sáakʼóoloʼ ku jóokʼol maʼalobil, pero tuláakal le máaxoʼob chéen ku jáajan beetkoʼob wa baʼaxoʼ seguro yaan u yóotsiltaloʼob» (Proverbios 21:5). Yaan máakoʼobeʼ ku separartik u taakʼinoʼob tiʼ mejen sobres utiaʼal u boʼotkoʼob renta, janal, nookʼ yéetel uláakʼ baʼaloʼob. Jeʼel u páajtal a líiʼsik a taakʼin jejeláas bixeʼ, chéen baʼaleʼ le baʼax maas importanteoʼ a wilik tiʼ baʼax táan a xupik. ¿Táan wa a xupik tiʼ junpʼéel baʼal importante wa chéen tiʼ baʼax ka tsʼíiboltik?

Maʼ a tsʼíiboltik baʼax yaan tiʼ u maasil.

Yaʼab máakoʼob óotsiloʼobeʼ ku tsʼíiboltkoʼob le baʼaxoʼob yaan tiʼ le máaxoʼob ayikʼaloʼoboʼ. Uláakʼoʼob xaneʼ ku tsʼíiboltkoʼob le baʼax yaan tiʼ u vecinoʼoboʼ kex yaan horaeʼ pʼaxbil u beetmiloʼob. Wa ku beetik máak xan beyoʼ jeʼel u yantal yaʼab problemas tiʼeʼ. Le Bibliaoʼ ku yaʼalik: «Juntúul máak maʼ tu conformar yéetel baʼax yaantiʼeʼ jach ku tsʼíiboltik ayikʼalil, pero maʼ u yojel wa óotsilil kun taal tu yóokʼoliʼ» (Proverbios 28:22).

Kuxlen chéen yéetel junpʼíit baʼaloʼob.

Juntéenjeakeʼ Jesúseʼ tu yaʼalaj tiʼ u discípuloʼob unaj ‹u paakatoʼob chéen junpʼéeliliʼ tuʼux›. Lelaʼ u kʼáat u yaʼaleʼ unaj u kankoʼob kuxtal chéen yéetel  junpʼíit baʼaloʼob (Mateo 6:22, nota). K-tsʼáaik ichil k-kuxtal le consejoaʼ yaan u yáantkoʼon utiaʼal k-kanik kuxtal chéen yéetel le baʼaxoʼob yaantoʼonoʼ. Por ejemploeʼ wa chéen yaantech u tojol buʼul yéetel jeʼ pero taak a manik bakʼ sáamsamaleʼ yaan a wóotsiltal. Según junpʼéel informe tu tsʼáaj le Banco de Desarrollo Asiáticooʼ ku yaʼalikeʼ casi u chúumuk tiʼ u kajnáaliloʼob Filipinas yéetel maas tiʼ u chúumuk u kajnáaliloʼob Indiaeʼ jach óotsiloʼob. Sáamsamaleʼ ku yilik u kuxtaloʼob kex chéen yéetel 25 pesos. Wa maʼ yaʼab u náajal máakeʼ maas maʼalob ka u man chéen le baʼaxoʼob jach kʼaʼabéettiʼoʼ. Le máaxoʼob kajaʼanoʼob teʼ paísoʼob tuʼux maʼalob u náajal máakoʼ jeʼel xan u evitarkoʼob yaʼab problemas wa ku yilik u kuxtaloʼob chéen yéetel le baʼaxoʼob kʼaʼabéettiʼoboʼ.

Kiʼimakchajak a wóol yéetel le baʼax yaantechoʼ.

Le baʼax ku yaʼalik le Biblia tiʼ 1 Timoteo 6:8, ku yeʼesiktoʼoneʼ jach kʼaʼabéet k-kanik kuxtal chéen yéetel le baʼaxoʼob yaantoʼonoʼ. Ku yaʼalik: «Wa yaan baʼal k-jaante, yaan k-nookʼ bey xan tuʼux k-antaleʼ yaan u kiʼimaktal k-óol yéetel le baʼaloʼobaʼ». Yaʼab máakoʼobeʼ jach kiʼimak u yóoloʼob kex maʼ yaʼab taakʼin yaantiʼobiʼ, tumen letiʼobeʼ u yaabiltmaj u familiaʼob yéetel u amigoʼob (Proverbios 15:17).

Ilawil maʼ a sen pʼaxkaba.

Le Bibliaoʼ ku yaʼalik: «Juntúul ayikʼaleʼ ku gobernar tu yóokʼol juntúul óotsil, le máax ku kʼáatik wa baʼax u majáanteʼ ku beetkuba esclavo tiʼ le máax tsʼáaik wa baʼax u majáantoʼ» (Proverbios 22:7). ¡Jach jaaj baʼax ku yaʼalik le tekstoaʼ! Chéen baʼaleʼ yaan kʼiineʼ yoʼolal junpʼéel problema ku máansik máakeʼ ku kʼaʼabéetchajal u pʼaxkuba, pero le máax ku pʼaxkuba chéen yoʼolal junpʼéel baʼal maʼ kʼaʼabéeteʼ yaan u bin kʼaasil tiʼ. Lelaʼ bey u yúuchul tiʼ le máaxoʼob ku maanoʼob yéetel junpʼéel tarjeta de créditooʼ. Le revista Timeoʼ ku yaʼalik: «Kéen u jóoʼs máak junpʼéel tarjeta de créditoeʼ ku pʼáatal bey locoeʼ, ku xuʼuxupik chéen minaʼan u cuentail». Eric, kajaʼan Filipinaseʼ, ku yaʼalik: «Wa yéetel in tarjeta de crédito kin boʼoleʼ jach yaʼab baʼaloʼob kin manik, pero tu yorail in boʼotik le tarjetaoʼ kin wilkeʼ jach máan in kʼab». Le oʼolaleʼ maʼ unaj k-pʼaxik wa baʼax wa maʼ jach kʼaʼabéettoʼoniʼ (2 Reyes 4:1; Mateo 18:25.)

Ahorrarnen utiaʼal a manik wa baʼax.

Yaʼab máakeʼ maʼ uts tu tʼaan u ahorrariʼ. Pero u ahorrar máak utiaʼal u manik wa baʼaxeʼ jach yaʼab utsil ku taasik, tumen maʼ tu pʼaxkuba yéetel maʼ tu sen boʼotik interés. Le Bibliaoʼ ku yaʼaliktoʼon ka k-seguert u ejemplo le síinikoʼoboʼ tumen letiʼobeʼ jach yaan u naʼatoʼob, «tu kʼiiniloʼob cosechaeʼ [...] ku juntarkoʼob baʼal u jaantoʼob» (Proverbios 6:6-8; 30:24, 25).

Yaʼab máakoʼobeʼ táan u kuxtaloʼob chéen yéetel junpʼíit baʼaloʼob

Le consejoʼob ku tsʼáaik le Biblia yoʼolal bix unaj k-kanáantik le taakʼinoʼ jach maʼalob u yuʼubaʼal. Pero ¿jach wa tu jaajil jeʼel u yáantik máakeʼ? Koʼoneʼex ilik u ejemplo jujuntúul máakoʼob tsʼoʼok u beetkoʼob baʼax ku yaʼalik le Bibliaoʼ yéetel baʼax utsil tsʼoʼok u jóoʼskoʼob.

Diosdadoeʼ yaan cuatro u paalal yéetel jach difícil u mantenertik u familia teʼ kʼiinoʼobaʼ. Letiʼeʼ ku yaʼalikeʼ tsʼoʼok u kʼaʼabéetchaj u beetik junpʼéel presupuesto. Diosdadoeʼ ku yaʼalik: «Jach kin kanáantik in taakʼin yéetel kin beetik junpʼéel lista tiʼ le gastos ku yantaltoʼonoʼ». Daniloeʼ bey u beetik xanoʼ. Letiʼ yéetel u yataneʼ tu perdertoʼob u negocioʼob, le oʼolal jach ku kanáantik u taakʼinoʼob utiaʼal u chukiktiʼob cada mes. Ku yaʼalik: «K-ojel bajux k-ganartik cada mes yéetel bukaʼaj gasto k-beetik. Wa yaan ku sobrareʼ k-ilik baʼax uláakʼ kʼaʼabéet k-manik».

Yanoʼob xaneʼ tsʼoʼok u menoskíintik u gastoʼob. Myrnaeʼ juntúul viuda tsʼoʼok u tsʼáaik u yóol u kaʼans tiʼ u yóoxtúul paalal bix jeʼel u kuxtaloʼob chéen yéetel junpʼíit baʼaleʼ. Ku yaʼalik: «Tu lugar k-bin tiʼ camión teʼ reuniónoʼoboʼ teen yéetel in paalaleʼ k-bin xíimbalil. Utiaʼal in tsʼáaik junpʼéel maʼalob ejemplo tiʼobeʼ kin wilik in beetik baʼax ku yaʼalik 1 Timoteo 6:8-10, lelaʼ ku kaʼansikeʼ kʼaʼabéet u kiʼimaktal k-óol yéetel le baʼaxoʼob yaantoʼonoʼ».

Geraldeʼ bey xan u beetik yéetel u kaʼatúul paalaloʼ. Letiʼeʼ ku yaʼalik: «Teʼ adoración ich familiaoʼ k-xakʼaltik u kuxtal sukuʼunoʼob jach u tsʼaamaj u yóoloʼob u meyajtoʼob Jéeoba. Jach yaʼab utsil tsʼoʼok k-jóoʼsik tumen k-paalaleʼ jach u tsʼaamaj u yóoloʼob u meyajtoʼob Dios yéetel maʼatech u sen kʼáatkoʼobtoʼon yaʼab baʼaloʼob».

Janeteʼ juntúul soltera jach u tsʼaamaj u yóol u tsikbalt u tʼaan Dios tu luʼumil Filipinas. Maʼ sen úucheʼ pʼáat minaʼan meyajtiʼ, le oʼolal jach ku kanáantik bix u xupik u taakʼin. Letiʼeʼ ku yaʼalik: «Kin kanáantik baʼax kin manik yéetel tuʼux kin manik. Tu lugar in bin maan tiʼ junpʼéel tienda jach kʼaj óolaʼaneʼ kin bin tiʼ junpʼéel chan tienda tuʼux maʼ jach koʼojiʼ. Tsʼoʼoleʼ kin wilik maʼ in manik baʼaloʼob maʼ kʼaʼabéetiʼ». Le x-chʼúupalaʼ jach ku yilik u ahorrar. Ku seguer u yaʼalik: «Wa ku sobrarten junpʼíit taakʼineʼ kin wilik in ahorrartik utiaʼal wa ka téek úuchuk wa baʼax».

Eric, máax tsʼoʼok u yáax chʼaʼchiʼitaʼaleʼ ku yaʼalik: «Wa maʼ yoʼolal junpʼéel emergenciaeʼ kin wilik maʼ u meyajten in tarjeta de crédito». Diosdado xaneʼ ku yaʼalik: «Utiaʼal maʼ u meyajten in tarjeta de créditoeʼ kin pʼáatik tin oficina».

Jeʼel u páajtal a kuxtal chéen yéetel le baʼax yaantechoʼ

Yaʼab xiiboʼob yéetel koʼoleloʼobeʼ tsʼoʼok u tsʼáaikoʼob cuentaeʼ kex le Biblia ku tʼaan tiʼ bix unaj u adorartaʼal Dioseʼ, ku tsʼáaik xan consejoʼob tiʼ bix unaj u kanáantaʼal le taakʼinoʼ (Proverbios 2:6; Mateo 6:25-34). Wa ka tsʼáaik ichil a kuxtal le baʼax ku yaʼalik le Biblia yéetel ka seguertik u ejemplo le máaxoʼob tsʼoʼok u beetkoʼob beyoʼ jach yaʼab utsil ken a jóoʼse. Beyoʼ yaan a evitartik yaʼab problemas yéetel chiʼichnakiloʼob, le baʼax táan u aktáantik u millonesil máakoʼob teʼ kʼiinoʼobaʼ.