1, 2. ¿Baʼaxten k-aʼalikeʼ le Bibliaoʼ upʼéel jach maʼalob baʼal u siimajtoʼon Dios?

 ¿KʼAJAʼAN wa tiʼ teech ka siʼibtech upʼéel jatsʼuts baʼal tumen utúul a amigo? Maʼ xaaneʼ jach kiʼimakchaj a wóol yoʼolal baʼax tu síijtech. Lelaʼ tu yeʼesajtech a amigoeʼ jach utstutʼaan u bisikuba ta wéetel, teech xan waleʼ ta tsʼáaj u diosboʼotikil yoʼolal baʼax tu síijtech.

² Le Biblia xanoʼ upʼéel baʼal u siimajtoʼon Dios jach unaj k-tsʼáaik nib óolal wa gracias tu yoʼolal. Ku tsolik baʼaloʼob maʼ tu páajtal k-kaxtik tiʼ uláakʼ libroʼob. Ku tʼaan tiʼ bix beetaʼabik le kaʼanoʼ, le estrellaʼoboʼ, le Luʼumaʼ yéetel bix beetaʼabik yáax wíinikoʼob. Ku tsʼáaik xan maʼalob tsolnuʼukoʼob utiaʼal u páajtal k-aktáantik u talamiloʼob le kuxtalaʼ. Le Biblia xanoʼ ku tsoliktoʼon bix ken u taasil Dios upʼéel maʼalob kuxtal way Luʼumeʼ. ¡Jach túun maʼalob le baʼax u siimajtoʼon Diosaʼ!

3. ¿Baʼaxten tu tsʼáajtoʼon Jéeoba le Bibliaoʼ, yéetel baʼaxten upʼéel jach maʼalob siibal?

³ Le Biblia xanoʼ upʼéel jach maʼalob siibal, tumen yaan baʼax ku kaʼansiktoʼon tu yoʼolal Jéeoba, le Máax siimaitoʼonoʼ. Le úuchik u síiktoʼon le libroaʼ ku yeʼesik u kʼáat ka k-kʼaj óolt tubeel. U jaajileʼ, le Bibliaoʼ ku yáantkoʼon utiaʼal k-natsʼikba tiʼ Jéeoba.

4. ¿Baʼax ku yaʼalaʼal yoʼolal le Biblia ku beetik u jaʼakʼal a wóoloʼ?

 ⁴ Yaʼabach máak yaan u Biblia, maʼ xaaneʼ yaan xan a tiaʼaliʼ. Tu chúukaʼanil wa chéen u jaatseʼ, le Bibliaoʼ tsʼoʼok u jóoʼsaʼal ichil maas tiʼ dos mil trescientos tʼaanoʼob, le oʼolal óoliʼ tuláakal máak jeʼel u páajtal u yantal upʼéel Biblia tiʼeʼ. Láalaj semanaeʼ maas tiʼ upʼéel millón bibliaʼob ku kʼuchul tu kʼab yaʼab máakoʼob yéetel u millonesi bibliaʼob tsʼoʼok u beetaʼal tu chúukaʼanil wa chéen u jaats. Le oʼolal minaʼan uláakʼ libro jeʼex le Bibliaoʼ.

5. ¿Baʼax u kʼáat u yaʼal Dios «tsʼáa tiʼ tuukul utiaʼal ka tsʼíibtaʼak» le Bibliaoʼ?

⁵ Le Biblia xanoʼ Dios «tsʼáa tiʼ tuukul utiaʼal ka tsʼíibtaʼak» (2 Timoteo 3:16). ¿Baʼax u kʼáat u yaʼal lelaʼ? Le Bibliaoʼ ku núukiktoʼon: «Máakoʼob j-nuʼuktaʼanoʼob tumen Kiliʼich Pixaneʼ [wa espíritu santoeʼ,] j-tʼaanajoʼob tu yoʼolal Jajal Dios» (2 Pedro 1:21). Jeʼel u páajtal k-ketik yéetel utúul taatatsil ku yaʼalik tiʼ u hijo ka u tsʼíibt upʼéel carta tu kʼaabaʼeʼ. Le baʼax ken u tsʼíib le hijotsiloʼ maʼ u tuukuliʼ, u tuukul u taata, le oʼolaleʼ le cartaoʼ u carta le taatatsiloʼ. Le baʼax xan tsʼíibtaʼan teʼ Bibliaoʼ u tuukul Dios, maʼ u tuukul le máakoʼob tsʼíibtoʼ. Le  oʼolaleʼ, tu chúukaʼanil le Bibliaoʼ «u tʼaan Jajal Dios» (1 Tesalonicenses 2:13, Le Tumben Nuptʼan).

6, 7. ¿Baʼaxten ku beetik u jaʼakʼal k-óol maʼ u kʼexpajal baʼax ku kaʼansik le Bibliaoʼ?

⁶ Le Bibliaoʼ óoliʼ mil seiscientos jaʼaboʼob tu bisaj u tsʼíibtaʼal. Le máaxoʼob tsʼíibtoʼ kuxlajoʼob tiʼ jejeláas kʼiinoʼob. Yaneʼ chéen j-kolnáaloʼob kaʼachi, j-chuk kayoʼob yéetel j-kanan tamanoʼob. Yaan xan kaʼacheʼ profetaʼob, juesoʼob yéetel reyoʼob. Utúul tak tiʼ le máaxoʼob tsʼíib le Evangelioʼoboʼ, doctor kaʼachi: letiʼeʼ Lucas. Baʼaleʼ kex jejeláas máaxoʼob tsʼíib le Bibliaoʼ, tu káajbal yéetel tak tu tsʼoʼokbaleʼ maʼatech u kʼexpajal baʼax ku kaʼansik. a

⁷ U yáax libroi le Bibliaoʼ ku tsikbaltik bix káajik u yantal talamiloʼob, u tsʼook u libroileʼ ku yaʼalik bix kun suut paraísoi le Luʼumaʼ. Le Bibliaoʼ ku tʼaan tiʼ óoliʼ cuatro mil jaʼaboʼob tiʼ u kuxtal wíinik, yéetel ku kaʼansik bix kun béeytal baʼax u tukulmaj u beetik Dios. Le maʼ u kʼexpajal tiʼ baʼax ku tʼaan le Biblia tu káajbal tak tu tsʼoʼokbaloʼ, ku beetik u jaʼakʼal k-óol. Baʼaleʼ ¿maʼ wa le ku páaʼtaʼal tiʼ upʼéel libro u taal tiʼ Diosiʼ?

8. ¿Baʼaxoʼob eʼesik ken tʼaanak le Biblia tiʼ cienciaeʼ, jaaj baʼax ku yaʼalik?

⁸ Le Biblia xanoʼ ken tʼaanak tiʼ cienciaeʼ, jaaj baʼax ku yaʼalik. Yaan tak baʼaloʼobeʼ, táanil tiʼ u kʼuchul naʼatbileʼ, le Bibliaoʼ tsʼokaʼaniliʼi u yaʼalikeʼ. Jeʼex tu libroi Leviticoeʼ tsʼaʼab leyoʼob tiʼ le israelitaʼob tiʼ bix unaj u kanáantikubaʼob utiaʼal maʼ u kʼojaʼantaloʼoboʼ. Le baʼaloʼobaʼ upuliʼ maʼ ojéelaʼan kaʼach tumen le kaajoʼob yanoʼob tu baʼpachoʼoboʼ. Tu kʼiiniloʼob xan jejeláas bix u tuklaʼal bix le Luʼumaʼ, le Bibliaoʼ tu yaʼaleʼ le Luʼumaʼ chʼuykíintaʼan «tu jáampikʼeʼenil», wa yóokʼol  mix baʼal (Job 26:7). Le Bibliaoʼ maʼ upʼéel u libroi cienciaeʼ, baʼaleʼ ken tʼaanak tiʼ cienciaeʼ jaaj baʼax ku yaʼalik. ¿Maʼ wa le ku páaʼtaʼal tiʼ upʼéel libro u taal tiʼ Diosiʼ?

9. 1) ¿Baʼax eʼesik jaaj baʼax ku yaʼalik le Biblia ken tʼaanak tiʼ baʼaxoʼob uchaʼantakoʼ? 2) ¿Baʼaxten tu yaʼaloʼob u jaajil le máaxoʼob tsʼíib le Bibliaoʼ?

⁹ Le Biblia xanoʼ jaaj baʼax ku yaʼalik ken tʼaanak tiʼ baʼaxoʼob uchaʼantak. Ku yaʼalik baʼax kʼiin yéetel tuʼux úuchi. Maʼ chéen ku yaʼalik u kʼaabaʼ le máakoʼoboʼ, ku yaʼalik xan máax u chʼiʼilankabiloʼob. b Yaan máakoʼobeʼ ken u tsʼíibtoʼob baʼax úucheʼ maʼ tu tsʼíibkoʼob bix peʼernajik u kaajaloʼob tiʼ upʼéel baʼateʼel, baʼaleʼ máaxoʼob tsʼíib le Bibliaoʼ maʼ tu taʼakajoʼob mix le baʼaxoʼob úuch tiʼ letiʼoboʼ mix le baʼaxoʼob úuch tiʼ u kaajaloʼoboʼ. Jeʼex tu libroi Númeroseʼ, Moiseseʼ tu tsʼíibtaj kʼeʼey yoʼolal upʼéel baʼal jach maʼ maʼalob tu beetajiʼ (Números 20:2-12). Uláakʼ libroʼobeʼ maʼatech u beetkoʼob lelaʼ, baʼaleʼ le Bibliaoʼ maʼ beyiʼ, tumen upʼéel libro u taal tiʼ Dios.

10. ¿Baʼaxten le Bibliaoʼ upʼéel jach maʼalob libro?

¹⁰ Tumen tiʼ Dios u taaleʼ, le Bibliaoʼ jach «maʼalob xan utiaʼal kaʼansaj, utiaʼal kʼeyaj, utiaʼal tojkinaj» (2 Timoteo 3:16). Le Bibliaoʼ upʼéel jach maʼalob libro. Ken xoʼokokeʼ ku yilaʼaleʼ Jéeoba Dios, le Máax beet u tsʼíibtaʼaloʼ, jach u yojel bix wíinik. Maas tak u yojel tiʼ toʼon bix k-tuukul yéetel baʼax ku yúuchultoʼon, tumen letiʼ beetmailoʼon. U yojel xan baʼax kʼaʼabéettoʼon utiaʼal ka yanaktoʼon kiʼimak óolal, yéetel baʼax kuxtalil maʼ unaj k-biskiʼ.

11, 12. 1) ¿Tiʼ baʼaxoʼob tʼaanaj Jesús le tiaʼan teʼ puʼukoʼ? 2) ¿Baʼax uláakʼ tsolnuʼukiloʼob ku tsʼáaik le Bibliaoʼ, yéetel baʼaxten mantatsʼ ku taaskoʼob uts?

¹¹ Koʼox tʼaan tiʼ le jach táaj maʼalob tsol nuʼuk tu tsʼáaj Jesús  tiaʼan tiʼ upʼéel puʼukoʼ. Le baʼax tu yaʼaloʼ tiʼ yaan tu capítulo 5 tak 7 tiʼ Mateoeʼ. Jesuseʼ tʼaanaj tiʼ yaʼab baʼaloʼob: tʼaanaj tiʼ bix jeʼel u yantal kiʼimak óolaleʼ, tiʼ bix jeʼel u yutskíintaʼal kʼuuxililoʼobeʼ, tiʼ bix jeʼel u payalchiʼ wa u orar máakeʼ yéetel tiʼ bix kʼaʼabéet k-ilik le ayikʼaliloʼoboʼ. Le baʼaxoʼob tu yaʼaloʼ láayliʼ jach yaan u muukʼeʼ yéetel jach maʼalob tak bejlaʼeʼ.

¹² Yaan tiʼ le tsolnuʼukoʼob ku tsʼáaik le Bibliaoʼ yaan yil yéetel le familiaoʼ, le meyajoʼ yéetel tiʼ bix kʼaʼabéet u  biskuba máak yéetel u maasil. Le tsolnuʼukoʼob ku tsʼáaikoʼ utiaʼal tuláakal máak yéetel mantatsʼ ku taaskoʼob uts. Tuláakal le tsolnuʼukoʼob ku tsʼáaik le Bibliaoʼ jach maʼalobtak; Dioseʼ ku yaʼalik baʼaxten: «Teen Yuumtsil [Jéeoba] a [Dioseʼ] teen kaʼambesik tiʼ teech baʼax unaj a beetik utiaʼal a wutsil» (Isaías 48:17).

13. Jéeobaeʼ, ¿baʼax tu yaʼalaj tiʼ Isaías ka u tsʼíib yoʼolal Babilonia?

¹³ Le Bibliaoʼ yaʼab baʼaloʼob tu yaʼalaj kun úuchul, yaʼabeʼ tsʼoʼok u béeytaloʼob. Koʼox ilik upʼéel tiʼ letiʼobiʼ. Maas tiʼ setecientos jaʼaboʼob táanil tiʼ u síijil Cristoeʼ, Jéeobaeʼ tu yaʼalaj tiʼ Isaías, u profeta, ka u tsʼíib yaan u xuʼulsaʼal u kaajil Babilonia (Isaías 13:19; 14:22, 23). Baʼaleʼ le profecíaoʼ tu yaʼalaj xan bix kun úuchul. Le soldadoʼob kun taal baʼateltik Babiloniaoʼ yaan u beetkoʼob u tijil le áalkab jaʼ ku máan tu chúumuk le kaajoʼ yéetel yaan u yookloʼob x-maʼ baʼatelil. Baʼaleʼ maʼ chéen leloʼoʼ. Tu yaʼalaj xan máax kun beetik u lúubul Babilonia: Ciro (Isaías 44:27–45:2).

14, 15. ¿Bix béeychajik jujumpʼéel tiʼ le baʼaxoʼob tu yaʼalaj Isaías yoʼolal Babiloniaoʼ?

¹⁴ Doscientos jaʼaboʼob tsʼíibtaʼak lelaʼ, tu áakʼabil 5 tak 6 tiʼ octubre tiʼ u jaʼabil 539 táanil tiʼ u síijil Cristoeʼ, yaʼab soldadoʼob jelekbaloʼob náatsʼ tiʼ Babilonia. ¿Máax ka tuklik nuʼuktikoʼob? Ciro, utúul rey persa. Le baʼaxoʼob aʼalaʼan tu yoʼolal Babiloniaoʼ tsʼoʼokaʼaniliʼi u káajal u yúuchleʼ. Baʼaleʼ u soldadoʼob Ciroeʼ, ¿jeʼel wa u béeytal u yookloʼob Babilonia x-maʼ baʼatelil, jeʼex aʼalaʼaniloʼ?

¹⁵ Teʼ áakʼab jeʼeloʼ, le babilonioʼoboʼ táan u kʼiimbesajoʼob; jach maʼ saajkoʼobiʼ, tumen le kaajoʼ baʼpachtaʼan tumen kaʼanal pakʼoʼob. Le táan le kʼiimbesajoʼ, Ciroeʼ tu beetaj u yáalkab yaanal tuʼux le jaʼ ku máan tu chúumuk Babiloniaoʼ; le jaʼ túunoʼ éem u kaʼanlil, ka páajchaj u náatsʼal u soldadoʼob Ciro tu baʼpakʼiloʼob le kaajoʼ. Baʼaleʼ ¿bix túun úuchik u yookloʼob wa kaʼanal u pakʼiloʼob le kaajoʼ? ¡U jonailoʼobeʼ tuʼub u kʼaʼalal!

16. 1) Jeʼex tu yaʼalaj Isaíasoʼ, ¿baʼax kun jach úuchul tiʼ Babilonia? 2) ¿Bix béeychajik le baʼax tu yaʼalaj Isaíasoʼ?

 ¹⁶ Jéeobaeʼ tu yaʼalaj yoʼolal Babilonia: «Mix bikʼin bíin kaʼa kajbesaʼak, mix máak bíin kajlak tu kaʼateniʼ. Le j-arabeʼoboʼ, maʼ bíin ka jeʼelekoʼob ichil tu kaʼateniʼ, mix le j-kanan tamanoʼob bíin u bisoʼob janal u yalakʼ baʼalcheʼobiʼ» (Isaías 13:20). Le profecíaoʼ maʼ chéen tu yaʼalaj yaan u lúubul le kaajoʼ, tu yaʼalaj xan mix bikʼin kun kaʼa yantal u kajnáaliloʼob. Techeʼ jeʼel u páajtal a wilik jach tu jaajil béeychaj le tʼaanoʼobaʼ. Óoliʼ 80 kilómetros tiʼ Bagdad, u noj kaajil Irakeʼ, tiʼ ku yilaʼal u jutul pakʼiloʼob Babiloniaeʼ. Teʼeloʼ mix máak kajaʼaniʼ. Lelaʼ ku yeʼesik jach jaajchaj baʼax tu yaʼalaj Jéeoba tu chiʼ Isaías: «Bíin in míist [Babilonia] yéetel u míisil xuʼulsaj» (Isaías 14:22, 23). c

17. U béeytal baʼaxoʼob ku yaʼalik le Bibliaoʼ, ¿baʼax ku yeʼesiktoʼon?

¹⁷ ¿Máasaʼ ku muʼukʼantal k-oksaj óolal wa k-fe ilik ku béeytal baʼaxoʼob ku yaʼalik le Bibliaoʼ? Úuchik u béeykuntik  Jéeoba baʼaxoʼob u yaʼalmaj úuchileʼ, ku yeʼesiktoʼon yaan xan u béeykuntik le baʼax u yaʼalmaʼ: u sutik paraísoi le Luʼumaʼ (Números 23:19). Le beetik táan k-páaʼtik «le kuxtal minaʼan u xuuloʼ», tumen «Jajal Dios, máax maʼ tu tuuseʼ, tu yaʼalaj u tsʼáaik le kuxtalaʼ maʼiliʼ káajak yóokʼol kaab[iʼ]» (Tito 1:2). d

18. ¿Baʼax jach maʼalob baʼal tu yaʼalaj apóstol Pablo tu yoʼolal «u tʼaan Jajal Dios»?

¹⁸ Tuláakal baʼax tsʼoʼok ilik teʼ xookaʼ ku yeʼesik minaʼan uláakʼ libro jeʼex le Bibliaoʼ. Maʼ chéen tumen maʼatech u kʼexpajal baʼax ku kaʼansikiʼ mix xan tumen jach  jaaj baʼax ku yaʼalik ken tʼaanak tiʼ ciencia yéetel tiʼ baʼaxoʼob uchaʼaniʼ, mix xan yoʼolal u maʼalob tsolnuʼukoʼob yéetel u profecíailoʼob ku béeytaloʼobiʼ. Yaan uláakʼ baʼax oʼolal. Le apóstol Pablooʼ tu yaʼalaj: «U tʼaan Jajal Dioseʼ kuxaʼan yéetel yaan u páajtalil, [maas] yaan u yej tiʼ jeʼel máakalmáak máaskabil kaʼapʼéel u yejeʼ, yéetel ku yokol tak tu maas taamil u yóol yéetel u pixan máak, [...] yéetel ku jóokʼesik tiʼ sáasil u tuukuloʼob yéetel baʼaxoʼob u kʼáat u beet le puksiʼikʼaloʼ» (Hebreob 4:12).

19, 20. 1) ¿Bix u yáantkoʼon le Biblia utiaʼal k-ilik wa k-yaabilmaj Diosoʼ? 2) ¿Bix jeʼel a tsʼáaik nib óolal yoʼolal le Biblia, le baʼax jach maʼalob u siimajtoʼon Diosoʼ?

¹⁹ K-xokik u tʼaan Dios yaan teʼ Bibliaoʼ jeʼel u kʼexik k-kuxtaleʼ, tumen ku yáantkoʼon k-il baʼax táan k-beetik. Maʼ chéen unaj k-aʼalik yaabilmaj Diosiʼ. Baʼax kun eʼesik jach baʼax yaan ichil k-puksiʼikʼaleʼ, letiʼeʼ wa k-beetik baʼax ku yaʼalik teʼ Bibliaoʼ.

²⁰ Le Bibliaoʼ jach tu jaajil tiʼ Dios u taal. Kʼaʼabéet k-xokik yéetel k-yaabiltik baʼax ku yaʼalik. Maʼ xulik a kaambal tiʼ le Bibliaoʼ, beyoʼ yaan a weʼesik ka tsʼáaik nib óolal tu yoʼolal le baʼax u siimajtoʼon Diosaʼ. Yaan xan a kʼuchul a wil jach maʼalob baʼax u tukulmaj Dios utiaʼal wíinikoʼob. Tuláakʼ xookoʼ tiʼ ken k-il baʼax u tukulmaj utiaʼal wíinikiʼ yéetel bix ken u béeykuntil.