maaya
Kamal Virdee: «Mantatsʼ tin tuklaj kʼaʼabéet u tratartaʼal tubeel tuláakal máak»
https://cms-imgp.jw-cdn.org/img/p/502400119/univ/art/502400119_univ_sqr_xl.jpg
lfs jaats 19

KAMAL VIRDEE | U KUXTAL JUJUNTÚUL TESTIGOʼOB

«Mantatsʼ tin tuklaj kʼaʼabéet u tratartaʼal tubeel tuláakal máak»

«Mantatsʼ tin tuklaj kʼaʼabéet u tratartaʼal tubeel tuláakal máak»

 Tu mesil agosto tiʼ 1973, teen yéetel kaʼatúul in wíitsʼinoʼobeʼ binoʼon tiʼ junpʼéel Asamblea Internacional tu kʼaabaʼtaj «Victoria Divina» tu kaajil Twickenham (Inglaterra). Teʼeloʼ tiʼ t-kʼaj óoltaj sukuʼun Edwin Skinneriʼ, letiʼeʼ desde tu añoil 1926 joʼopʼok kaʼach u beetik u misioneroil tu luʼumil India. Le ka tu yuʼubaj k-tʼanik punyabíeʼ tu yaʼalajtoʼon: «¿Baʼax ka beetkeʼex wayeʼ? Koʼoneʼex tu luʼumil India». Ka túun binoʼon tu yéetel, bey úuchik u káajal k-áantaj ichil le idioma punyabíoʼ. Chéen baʼaleʼ antes in tsikbaltikteʼex u maasil yoʼolal lelaʼ páaʼtik in jáan tsikbaltikteʼex baʼaxoʼob úuch antes ichil in kuxtal.

 Síijen abril tiʼ 1951 tu kaajil Nairobi (Kenia). In papá yéetel in maamaeʼ sijnáaloʼob India yéetel tiaʼanoʼob ichil le religión sijoʼ. In papáeʼ tu chʼaʼaj u cuñada u yatante tumen pʼáat viudail, ka anchaj kaʼatúul u yatan. Le yáax u yatanoʼ in maama, letiʼeʼ maʼ páajchaj u beetik mix baʼal tu yoʼolal le baʼax tu beetaj in papáoʼ. In maama yéetel in madrastraeʼ casi igual u yantal u paalaloʼob. Le oʼolal teneʼ líikʼen yéetel in wíitsʼinoʼob, in majan íitsʼinoʼob bey xan yéetel juntúul in primo, siete u túulaloʼon kaʼachi. Tu añoil 1964, le tsʼokaʼaniliʼ u tsʼáaikten 13 añosoʼ, in papáeʼ kíimi.

In kʼáat ka tratartaʼak igual tuláakal máak

 Tin familiaeʼ mantatsʼ kaʼach yaan kʼuuxiloʼobiʼ yéetel maʼ igual k-tratartaʼaliʼ. Úuchik in kaanbal tiʼ le Bibliaoʼ tin wileʼ in kuxtaleʼ chíikaʼan tiʼ u kuxtal Lea yéetel Raquel. In papá kaʼacheʼ kʼaas u tratartik le máaxoʼob ku meyajoʼob t-otochoʼ tumen Kenia u taaloʼob. Letiʼeʼ tu kaʼansajtoʼoneʼ unaj k-ilkoʼob bey mix baʼaloʼobeʼ. In papáeʼ tu yaʼalajtoʼoneʼ ka k-amigot k-vecinoʼob ku taaloʼob Europa tumen yaʼab baʼaloʼob jeʼel k-kanik tiʼobeʼ. Pero tu yaʼalajtoʼoneʼ maʼ unaj k-bisikba yéetel le africanoʼoboʼ tumen maʼ ken k-kan mix baʼal tiʼob. Tu yaʼalaj xan toʼoneʼ maʼ unaj k-bisikba yéetel le máaxoʼob ku taaloʼob Pakistánoʼ tumen letiʼobeʼ k-enemigoʼob. Teneʼ mix juntéen tin tuklaj wa maʼalob le bix u tuukul in papáoʼ, mantatsʼ tin tuklaj kʼaʼabéet u tratartaʼal tubeel tuláakal máak.

 Le religión sijismooʼ káajsaʼab tumen juntúul máak ku kʼaabaʼtik Nanak tu tsʼoʼokbal le siglo 15. Teneʼ tin kʼamaj u kaʼansaj le religiónaʼ, junpʼéel tiʼ le kaʼansajoʼobaʼ letiʼe in creertik yaan juntúuliliʼ jaajil Diosoʼ. Pero le ka tin wilaj le injusticiaʼob ku beetaʼal ichil le religiónaʼ tu beetaj in tuklik yaan baʼax maʼ maʼalob ichiliʼ.

 Teneʼ kin tuklik kaʼach: «Wa le religión maʼ sen úuchbenaʼ, antes tiʼeʼ, ¿bix túun u adorartaʼal Dios?». In familiaeʼ u chʼuykíintmaj kaʼach t-otoch calendarioʼob tuʼux dibujartaʼan diez u túulal u nojchiloʼob le religión sijismooʼ. Chéen baʼaleʼ teneʼ kin tuklik kaʼachi: «Teneʼ mix tin kʼaj óoltaj le máakoʼobaʼ, ¿baʼaxten túun kʼaʼabéet in chintal in adorartoʼob jeʼex u beetik in familiaeʼ? Si tak le máakoʼobaʼ tu kaʼansoʼobeʼ chéen juntúuliliʼ jaajil Dios yaan».

 Tu añoil 1965, le yaanten 14 añosoʼ, teen yéetel in familiaeʼ binoʼon kajtal India. Pero como tsʼoʼok u pʼáatal minaʼantoʼon taakʼineʼ jach difícilchaj k-kaxtik k-kuxtal teʼeloʼ. Le oʼolal ka máan kex junpʼéel añoeʼ binoʼon kajtal Leicester (Inglaterra). Chéen baʼaleʼ maʼ tuláakloʼon páajchaj k-jáan biniʼ, de a kaʼakaʼatúulil úuchik k-bin.

 Le yaanten 16 añosoʼ káaj in meyaj, tsʼoʼoleʼ de áakʼabeʼ kin bin escuela. Teʼ tuʼux kin meyajoʼ tin wilaj yaʼab injusticiaoʼobiʼ. Por ejemploeʼ le máaxoʼob sijnáaloʼob Inglaterraoʼ maas maʼalob u boʼotaʼaloʼob tiʼ le máaxoʼob táanxel luʼumil u taaloʼoboʼ. In wilik tuláakal le injusticiaʼoboʼ tu péeksen utiaʼal u taaktal in wáantik u maasil. Le oʼolal tin animartaj le koʼoleloʼob utiaʼal u beetkoʼob huelga wa maʼ u meyajoʼob hasta u boʼotaʼaloʼob igual yéetel le máakoʼob sijnáaloʼob Inglaterraoʼ.

Núukaʼab in preguntaʼob

 Tu añoil 1968, taal tin wotoch kaʼatúul u testigoʼob Jéeoba. Teneʼ yáax in tsikbal yéetel le testigoʼoboʼ le oʼolal jach jatsʼuts tin wuʼuyil de ke yáanal u Reino Dioseʼ igual kun tratarbil tuláakal máak. Tuláakʼ kʼiineʼ juntúul tiʼ le testigoʼoboʼ suunaj u xíimbalten yéetel u yatan. Teen, in wíitsʼin Jaswinder bey xan in majan íitsʼin Chanieʼ káaj k-xokik le Biblia tu yéeteloʼoboʼ. Le ka tsʼoʼok k-xokik seis xookoʼob tiʼ le librooʼ t-tsʼáaj cuentaeʼ Jéeobaeʼ letiʼ le u jaajil Diosoʼ, le Bibliaoʼ u Tʼaan tsʼoʼoleʼ chéen u Reino kun taasik justicia tiʼ tuláakal máak.

 Le ka káaj k-xokik le Bibliaoʼ jach pʼektaʼaboʼon tumen k-familia. Le ka kíim in papáeʼ in majan sukuʼun pʼáat bey u poolil le familiaoʼ. Chéen baʼaleʼ in madrastraeʼ tu yoksaj baʼaloʼob maʼ jaajtak tu pooliʼ le oʼolal káaj u pʼektikoʼon. Letiʼeʼ jach ku loobiltik in wíitsʼinoʼob Jaswinder yéetel Chani, ku kokochaʼatkoʼob yéetel u botas. Pero tiʼ teneʼ maʼ tu beetik beyoʼ tumen u yojel yaanten 18 años yéetel jeʼel u páajtal in defenderkinba wa in denunciarkeʼ. Pero in wíitsʼinoʼobeʼ maʼ, le oʼolal jeʼel u páajtal u tratarkoʼob jeʼel bixak u kʼáateʼ. Juntéenjeakeʼ tu tʼabaj junpʼéel Bibliaeʼ ka tu tsʼáaj tu táan u yichoʼob táan u yaʼalik: «¡Kʼáateʼex tiʼ Jéeoba ka u tup le kʼáakʼoʼ!». Teʼ kʼiinoʼob jeʼeloʼ tsʼoʼok k-bin wa jaytéen teʼ reuniónoʼob taʼakumbailoʼ. U jaajileʼ jach taak k-adorartik Jéeoba le u jaajil Diosoʼ, chéen baʼaleʼ yoʼolal le baʼax ku beetik in madrastra bey xan in majan sukuʼunoʼ maʼ tu jach béeytal toʼon. Le oʼolal t-chʼaʼtuklaj k-púutsʼul t-otoch. Chéen baʼaleʼ maʼ k-ojel bix ken k-beetiʼ.

 U suukileʼ kin láaj tsʼáaik kaʼach tiʼ in madrastra tuláakal le in náajaloʼ. Le oʼolal sin ke u tsʼáaik cuentaeʼ káaj in chʼaʼik junpʼíit utiaʼal in líiʼsi. Tsʼoʼoleʼ k-líiʼsik xan kaʼach le taakʼin ku tsʼaʼabaltoʼon utiaʼal le janaloʼ bey xan le ku tsʼaʼabaltoʼon utiaʼal le camiónoʼ. T-manaj óoxpʼéel maletaʼob ka t-taʼakaj táanxel tuʼux. Jujunpʼíitil úuchik k-chupik yéetel k-nookʼ. Tu mesil mayo tiʼ 1972, le taʼaytak 18 años tiʼ Jaswindereʼ, páajchaj u yantaltoʼon 260 dólaroʼob, ka túun t-chʼaʼaj le tren ku bin tak tu noojol-lakʼinil Inglaterra. Le ka kʼuchoʼon Penzanceoʼ t-tʼanaj le sukuʼunoʼoboʼ, letiʼobeʼ jach kiʼimak u yóoloʼob úuchik u kʼamkoʼonoʼob. T-beetaj yaʼab meyajoʼob, junpʼéel tiʼ letiʼobeʼ k-jóoʼsik u choochel le kayoʼoboʼ. Yéetel le taakʼin t-náajaltoʼ páajchaj u yantaltoʼon utiaʼal k-rentartik junpʼéel naj.

 Káaj u kaʼa tsʼaʼabaltoʼon xook tumen junpʼéel matrimonio chan yaan u edad, u kʼaabaʼobeʼ Harry yéetel Betty Briggs. Tu mesil septiembre tiʼ 1972, okjaʼanajoʼon tiʼ junpʼéel chan piscina yaan teʼ Salón tu kaajil Trurooʼ. Chanieʼ káaj u beetik u precursorail, teen yéetel Jaswindereʼ k-áantik yéetel le baʼaxoʼob kʼaʼabéettiʼoʼ.

K-bin áantaj tuʼux maas kʼaʼabéet

 Harry yéetel Bettyeʼ, kex yaantiʼob casi 90 añoseʼ suuk u binoʼob kʼaʼaytaj tu islailoʼob Scillyoʼ, le islaʼobaʼ naatsʼ Inglaterra yanoʼob. U ejemploʼobeʼ tu péeksoʼon xan k-beet beyoʼ. Jeʼex tin waʼalaj tu káajbaleʼ tu añoil 1973, tsikbalnajoʼon yéetel sukuʼun Skinner, le baʼax tu yaʼalajtoʼonoʼ tu yáantoʼon k-chʼaʼtukult baʼax ken k-beete.

 Tu mesil enero tiʼ 1974, binoʼon kajtal Nueva Delhi (India). Teʼeloʼ le sukuʼun Dick Cotterilloʼ tu chaʼaj k-pʼáatal teʼ naj tuʼux ku pʼáatal le misioneroʼoboʼ. Chanieʼ seguernaj u beetik u precursora regularil, teen yéetel Jaswindereʼ t-ilaj maas k-tsʼáaik k-óol teʼ kʼaʼaytajoʼ.

 Ka máan kʼiineʼ binoʼon kajtal Punyab, le estadoaʼ tiaʼan tu xaman-chikʼinil Indiaeʼ. Teʼeloʼ pʼáatoʼon junpʼéel tiempo teʼ naj tuʼux ku pʼáatal le misioneroʼob tu kaajil Chandigarh, ka tsʼoʼokeʼ t-kaxtaj tuʼux k-rentar. Káaj in beetik in precursora regular septiembre tiʼ 1974. Yéetel tu añoil 1975, invitartaʼaben utiaʼal ka in beet in precursora especialil. In maas tsʼáaik in wóol teʼ kʼaʼaytajoʼ tu yáanten in wileʼ jach kʼaʼabéet u traducirtaʼal publicaciónoʼob ichil le idioma punyabíoʼ. Beyoʼ le máakoʼoboʼ yaan u kaanbaloʼob yoʼolal u yaabilaj Jéeoba bey xan u justicia. Tu añoil 1976, u sucursalil Indiaeʼ tu invitartoʼon utiaʼal k-traducir ichil le idioma punyabíoʼ. Chéen baʼaleʼ jach yaʼab meyaj k-beetik tumen teʼ kʼiinoʼoboʼ minaʼan kaʼach máquinaʼob utiaʼal u yúuchul tsʼíib mix computadoraʼob. Kaʼacheʼ yéetel k-kʼab tsʼíibtik le baʼaxoʼob k-traducirkoʼ tsʼoʼoleʼ k-revisartik utiaʼal k-ilik wa maʼalob pʼáatik. Ka máan kʼiineʼ meyajnajoʼon yéetel junpʼéel imprenta yaan teʼ kaajoʼ. Chéen baʼaleʼ como jach úuchben le máquinaʼoboʼ kʼaʼabéet kaʼach k-colocartik jujunpʼéelil le letraʼob yéetel k-kʼaboʼ, tsʼoʼoleʼ k-imprimirtik.

Sukuʼunoʼob yanoʼob kaʼach teʼ congregación Chandigarh, Punyab (India).

Kiʼimak in wóol kex kʼojaʼanen

 Jach séebaʼan kʼexpajik k-kuxtal. Jaswindereʼ tu kʼaj óoltaj juntúul sukuʼuneʼ ka tsʼoʼok u beel tu yéetel, tsʼoʼoleʼ binoʼob kajtal Canadá. Chanieʼ tsʼoʼok u beel yéetel juntúul sukuʼun kajaʼan Estados Unidos pero alemanil, le ka tsʼoʼok u beeloʼobeʼ binoʼob kajtal Estados Unidos. Tu añoil 1976, jach kʼojaʼanchajen le oʼolal suunajen kajtal Inglaterra. In maama yéetel juntúul in wíitsʼin kajaʼanoʼob Leicester maʼ u pʼekmoʼob u jaajileʼ jach maʼalob tu kʼamilenoʼob. Xuʼul in beetik in precursorail tumen tsaʼayten síndrome de Evans, junpʼéel kʼaakʼas kʼojaʼanil ku loobiltik u célulasil le kʼiʼikʼoʼ. Kʼaʼabéetchaj u tsʼaʼabalten yaʼab tratamientoʼob, tsʼoʼoleʼ luʼsaʼab junpʼéel in órgano ku kʼaabaʼtik bazo, lelaʼ letiʼe tuʼux ku yantal u célulasil le kʼiʼikoʼ.

 Orarnajen tiʼ Jéeobaeʼ ka tin waʼalajtiʼeʼ wa kin chan maʼalobtaleʼ yaan u kaajal in kaʼa beetik in precursorail, jach bey tin beetiloʼ. Kex láayliʼ chan kʼojaʼaneneʼ binen kajtal Wolverhampton tu añoil 1978, teʼeloʼ káaj in kʼaʼaytaj tiʼ le máakoʼob tʼanik punyabíoʼ. Utiaʼal k-invitartik le máakoʼob teʼ reuniónoʼ k-tsʼíibtik kaʼach invitaciónoʼob tsʼoʼoleʼ k-jóoʼsik u copiasil teʼ tiendaʼoboʼ. Le invitaciónoʼobaʼ k-tʼoxik kaʼach tiʼ le máakoʼob tʼanik punyabí utiaʼal ka xiʼik u yuʼuboʼob le discurso kun máansbil teʼ reuniónoʼ. Teʼ kʼiinoʼobaʼ tu luʼumil Gran Bretañaeʼ yaan cinco congregaciónoʼob ichil le idioma punyabíoʼ yéetel óoxpʼéel grupoʼob.

 Tu jóokʼbal u añoil 1980, tʼaʼanen desde tu Betelil Londres, tumen le sukuʼunoʼoboʼ u yojloʼobeʼ le tiaʼanen Indiaoʼ kin traducir kaʼach ichil le idioma punyabíoʼ. Invitartaʼaben utiaʼal ka xiʼiken meyaj Betel wa jaypʼéel kʼiinoʼob tumen táan kaʼach u yilaʼal baʼax letrailoʼob yéetel baʼax programaʼob kun meyaj utiaʼal u traducirtaʼal le publicaciónoʼob ich punyabío. Tsʼoʼoleʼ kʼaʼabéet xan k-ilik bix kun meyajtoʼon le alfabeto gurmujíoʼ. Kex jach jatsʼuts in wilik in wáantajeʼ jach kin kaʼanal kaʼachi tumen kʼaʼabéet in meyaj, in kanáantik in maama yéetel in viajar tak tu Betelil Londres.

Le táan in capacitartaʼal tu Betelil Londresoʼ.

 Septiembre tiʼ 1991, invitartaʼaben meyaj Betel utiaʼal in traducirtik le publicaciónoʼob ich punyabío. Jach jaʼakʼ in wóol ka invitartaʼaben tumen kʼojaʼanen yéetel tsʼoʼok in máan tiʼ le edad ku kʼáataʼal utiaʼal u meyaj máak Beteloʼ, kex beyoʼ Jéeobaeʼ tu tsʼáajten le jatsʼuts privilegiooʼ. Le táan in meyaj Beteloʼ láayliʼ kʼojaʼaneneʼ yéetel kʼaʼabéet kaʼach u tsʼaʼabalten quimioterapia bey xan uláakʼ tratamientoʼob. Le oʼolal yaʼab u téenel anchaj in tsolik baʼaxten maʼ tin kʼamik kʼiʼikʼ. Le doctoroʼoboʼ jach jaʼakʼ u yóoloʼob tumen jach séeb úuchik in recuperar. Le oʼolal invitartaʼaben tiʼ junpʼéel hospital jach kʼaj óolaʼan tu kaajil Londres utiaʼal in tsolik tu táan 40 doctoroʼob baʼaxten maʼ tin kʼamik kʼiʼikʼ, tsʼoʼoleʼ juntúul sukuʼun ku meyaj teʼ Sección tiʼ Información yoʼolal Hospitaloʼobeʼ tu núukaj le preguntaʼob tu beetaj le doctoroʼoboʼ.

 Jach kin tsʼáaik u diosboʼotikil tiʼ in wíitsʼinoʼob Jaswinder yéetel Chani, bey xan tiʼ le sukuʼunoʼob yanoʼob Beteloʼ yéetel tiʼ in amigoʼob úuchik u yáantkenoʼob teʼ súutukil maas kʼaʼabéettenoʼ. Tiʼ tuláakal le baʼaloʼob jach yajtak tsʼoʼok in máansik ichil in kuxtalaʼ Jéeoba áanten, letiʼ tsʼáaten u muukʼil utiaʼal ka seguernak in beetik le meyaj u tsʼaamajtenoʼ (Salmo 73:26).

Jéeobaeʼ ku bendecirtik máaxoʼob meyajtik

 Le 33 años joʼopʼok in meyaj Beteloʼ tsʼoʼok u yáantken in wileʼ Jéeobaeʼ jach uts (Salmo 34:8; Proverbios 10:22). Jach ku líiʼsik in wóol u ejemplo le sukuʼunoʼob tsʼoʼok u yantal u edadoʼob chúukaʼan u yóoloʼob tiʼ Jéeobaoʼ. Bejlaʼeʼ jach kiʼimak in wóol tumen yaʼab tiʼ in j-xoknáaloʼobeʼ u tsʼaamaj u yóol u meyajtoʼob Jéeoba. Kiʼimak in wóol xan tumen maʼalob in biskinba yéetel in láakʼtsiloʼob. In maama yéetel in wíitsʼineʼ kex maʼ Testigoʼobeʼ jach jatsʼuts u modosoʼob tin wéetel xan. In maamaeʼ ku yaʼalik: «Techeʼ jach tu jaajil a tsʼaamaj a wóol a meyajt Dios». Le ka tin waʼalaj yaan in pʼatik in meyaj Betel utiaʼal ka xiʼiken in kanáant in maama tumen tsʼoʼok u chʼíijleʼ, in wíitsʼineʼ tu yaʼalajten: «Táan a beetik junpʼéel maʼalob meyaj, pʼáatkech teʼeloʼ». Bejlaʼeʼ in maamaeʼ tiaʼan tiʼ junpʼéel lugar tuʼux ku kanáantaʼal le máaxoʼob tsʼoʼok u chʼíijloʼoboʼ. Kex náach yanik way Beteleʼ teneʼ kin wilik in bin in xíimbalte.

 Cada kéen in aktáant junpʼéel baʼal yaj ichil in kuxtaleʼ, kin tuklik: «Maʼ a chʼaʼik saajkil Kamal, Jéeobaeʼ yaan u yáantkech yéetel jach nojoch le utsil ken a kʼamoʼ» (Génesis 15:1). Jach kin tsʼáaik gracias tiʼ Jéeoba, le Dios ku beetik justiciaoʼ, tumen tu natsʼen yiknal desde tin paalil. Le meyajoʼob tsʼoʼok u tsʼáaik in beetoʼ jach tu kiʼimakkúuntaj in wóol tsʼoʼoleʼ tu beetaj in wuʼuyik yaan u biilal in kuxtal (Isaías 30:18). Jach kin tsʼíiboltik u kʼuchul u kʼiinil tuʼux mix máak ken u yaʼal: «Kʼojaʼanen» (Isaías 33:24).

Tu Betelil Chelmsford.