Síijen Rumania tu añoil 1952, in maamaeʼ Testigo kaʼachiʼ pero inactiva, yoʼolal leloʼ mix juntéen xiʼiken reunión, tsʼoʼoleʼ u gobierno Rumaniaeʼ maʼatech u chaʼik tiʼ u testigoʼob Jéeoba ka u imprimirtoʼob le publicaciónoʼoboʼ mix ka predicarnakoʼob. Le oʼolal kex yaanten 36 añoseʼ todavía maʼ in kʼaj óolt kaʼach Jéeobaiʼ mix le baʼax ku kaʼansik le Bibliaoʼ. Chéen baʼaleʼ tu añoil 1988, úuch junpʼéel baʼax tu kʼexaj in kuxtal.

Maʼ páajchaj in waʼalik maʼiʼ

 Teen yéetel István in wíichameʼ kajaʼanoʼon tu kaajil Satu Mare. Juntéeneʼ taal in maama u xíimbalteneʼ ka tu yaʼalajten: «Koʼox jáan xíimbalt a tía kéen tsʼoʼokkeʼ k-bin máan». Como yaanten tiempoeʼ binen tu yéetel.

 Le ka kʼuchoʼon tu yotoch in tíaeʼ tin wile yaan nueve máakoʼobiʼ, u testigoʼob Jéeobaeʼ táan u beetkoʼob junpʼéel reunióniʼ. Teʼ súutukoʼ tin tsʼáaj cuentaeʼ in maamaeʼ tsʼoʼok u káajal u kaʼa meyajtik Jéeoba. Le baʼax tin kanaj teʼ kʼiin teʼ reuniónoʼ jach kʼuch tin puksiʼikʼal.

 Le ka tsʼoʼok le reuniónoʼ le sukuʼun nuʼuktikoʼ naatsʼ tin wiknaleʼ ka tu yaʼalajten: «In kʼaabaʼeʼ János tin wileʼ jach táan a chʼenxikintik le baʼax ku tsoʼoloʼ, ¿bix ta wilil?». Tin waʼalajtiʼeʼ mix juntéen xiʼiken reunión pero jach jatsʼuts tin wilil yéetel in kʼáat kaʼa suut. Letiʼeʼ tu kʼáatajten wa in kʼáat ka tsʼaʼabakten xook yéetel le Bibliaoʼ. Maʼ páajchaj in waʼalik maʼiʼ tumen tin tsʼáaj cuentaeʼ Dios nuʼukten utiaʼal ka xiʼiken teʼ lugaroʼ.

 Tuláakʼ kʼiineʼ Jánoseʼ tu presentartajten Ida, le kiik káaj u tsʼáaikten xookoʼ. Teneʼ jach preocupadaen kaʼachiʼ tumen maʼ in wojel baʼax ken u yaʼal István kéen u yojéelt táan in xok yéetel le Testigoʼoboʼ. Yaʼab u téenel tin wóotaj in waʼaltiʼ chéen baʼaleʼ letiʼeʼ maʼ tu yóotaj u yuʼubeniʼ tumen maʼ uts tu tʼaan le baʼax táan in beetkoʼ.

 Kex maʼ uts tu tʼaan in wíichameʼ seguernaj in xook yéetel okjaʼanajen agosto tiʼ 1989. Cuatro meses okjaʼanakeneʼ luʼsaʼab le partido comunista yaan Rumaniaoʼ yéetel kíimsaʼab u nojchil wa u líderil.

Ku maas pʼektiken in wíicham

 Le ka luʼsaʼab le gobierno comunistaʼoʼ u testigoʼob Jéeobaeʼ páajchaj u muchʼkubaoʼ yéetel u predicaroʼob sin ke u chʼaʼpachtaʼaloʼob. Chéen baʼaleʼ tiʼ teneʼ maas anchaj problemas tumen in wíichameʼ tu yaʼalajten : «Jeʼel u páajtal a creertik jeʼel baʼaxakeʼ, pero mix u chéen máan ta tuukul a jóokʼol predicar joonaj joonajil».

 Teneʼ maʼ xuʼul in predicariʼ (Hechos 4:20). Chéen baʼaleʼ kin kanáantik kaʼach bix in beetik. Junpʼéel kʼiineʼ u amigoʼob in wíichameʼ tu yiloʼob táan in predicareʼ ka tu tsikbaltoʼobtiʼ. Le ka kʼuchen tin wotocheʼ in wíichameʼ tu yaʼalajten: «Jach ka pajik in suʼtal bey xan tiʼ k-familia». Tu nakaj junpʼéel cuchillo tin kaaleʼ ka tu yaʼalajteneʼ wa maʼ tu xuʼulul in predicareʼ yaan u kíimsken.

 Kex jach sajakchajeneʼ tin waʼalajtiʼ baʼaxten kin jóokʼol predicar yéetel tin waʼalajtiʼ jach in yaabiltmaj, leloʼ tu beetaj u chan calmar. Junpʼéel kʼiineʼ invitartaʼaboʼon tu tsʼoʼokol beel juntúul k-láakʼtsilil pero teneʼ tin waʼalaj tiʼ in wíichameʼ maʼ tin bin. Leloʼ jach tu beetaj u pʼuʼujul yéetel u sen aʼalikten baʼaloʼob kʼaastak.

 Trece años tin sen aguantartaj le baʼaxoʼob tu beetajten in wíichamoʼ, kʼuch tak u kʼiinil u yaʼalik yaan u divorciarkuba tiʼ teen. Yaʼab u téenel tu kʼalajten le joonajoʼ yéetel maʼ tu chaʼaj in ookliʼ, yaʼab u téenel xaneʼ tu yaʼalajten ka in mol in nookʼeʼ yéetel ka xiʼiken.

 Kaʼapʼéel baʼax áanten in aktáant baʼax úuchten. Yáaxeʼ in kʼáatik tiʼ Jéeoba ka u yáanten utiaʼal maʼ in pʼuʼujul, jach tin wilaj bix tu yáantilen (Salmo 55:22). Uláakʼ baʼax áanteneʼ letiʼe múuchʼuliloʼ. Le ancianoʼob yéetel le kiikoʼob yiijchajaʼan u tuukuloʼoboʼ tu líiʼsoʼob in wóol utiaʼal maʼ u xuʼulul in meyajtik Jéeoba. Letiʼobeʼ tu kʼaʼajsoʼobteneʼ le Bibliaoʼ ku yaʼalikeʼ wa ku chúukpajal u yóol le atantsiloʼob u meyajtoʼob Jéeobaoʼ jeʼel u yáantkoʼob u yíichamoʼob u kʼex u tuukuloʼob sin ke u yaʼalikoʼob mix baʼaleʼ (1 Pedro 3:1). Jach tin wilaj letiʼe baʼax úuchten ka máan kʼiinoʼ.

Úuch junpʼéel baʼax maʼ táan k-páaʼtikiʼ

 Tu añoil 2001, tu tsʼáaj junpʼéel derrame cerebral tiʼ in wíichameʼ ka pʼáat maʼ tu páajtal u xíimbal. U mes k-ingresarmaj teʼ hospitaloʼ yéetel xáanchaj yaʼab semanaʼob táan in bisik tu terapias. Mix juntéen tin pʼataj tu juunal, kin tséentik kaʼachi, kin tsikbal tu yéetel tsʼoʼoleʼ kin wilik in tsʼáaik tuláakal baʼax kʼaʼabéettiʼ.

 In wíichameʼ béeychaj u yilik le yaabilaj yaan ichil u kaajal Jéeobaoʼ tumen le sukuʼunoʼoboʼ ku taal kaʼach u xíimbaltoʼob, yaan tak tiʼ letiʼobeʼ tu yáantoʼonoʼob yéetel le meyajoʼob t-otochoʼ. Tsʼoʼoleʼ le ancianoʼoboʼ jach tu líiʼsoʼob k-óol yéetel tu yáantoʼonoʼob.

 Le bix áantaʼabik in wíichamoʼ jach kʼuch tu puksiʼikʼal le oʼolal yaachaj tu yóol bix u tratarken kaʼachiʼ. Durante le tiempo kʼojaʼanoʼ mix juntúul tiʼ u amigoʼob bin xíimbaltik yoʼolal leloʼ le ka jóokʼ teʼ hospitaloʼ tu yaʼalaj: «In kʼáat in xok le Bibliaoʼ yéetel in beetkinba u testigo Jéeoba». Le ka tin wuʼuyeʼ joʼopʼ in wokʼol tumen jach kiʼimakchaj in wóol.

 Tu mesil mayo tiʼ 2005 ka okjaʼanaj in wíicham. Como maʼ tu páajtal u xíimbaleʼ bisaʼab tiʼ silla de ruedas tak tuʼux yaan le piscinaoʼ, tsʼoʼoleʼ chʼúuyaʼab in wíicham tumen le sukuʼunoʼob utiaʼal u yoksaʼal ichil le piscinaoʼ. In wíichameʼ jach tu tsʼáaj u yóol predicar. Jach ku kiʼimaktal in wóol kéen in kʼaʼajs le jatsʼuts súutukiloʼob t-máansaj táan k-múul predicaroʼ. Maʼ de creerbiliʼ tumen le máax u pʼeek kaʼach in predicaroʼ bejlaʼeʼ táan u múul predicar tin wéetel.

 In wíichameʼ jach tu yaabiltaj Jéeoba, jach uts tu tʼaan kaʼach u xakʼalxoktik le Bibliaoʼ yéetel u kanik de memoriail le tekstoʼoboʼ. Le kéen béeyakeʼ uts tu tʼaan u tsikbaltik tiʼ le sukuʼunoʼob baʼax ku kanik teʼ tekstoʼoboʼ yéetel mantatsʼ ku yilik xan u líiʼsik u yóoloʼob.

 Joʼopʼ u bin u maas peortal u kʼojaʼanil in wíicham, yaʼab uláakʼ derrames tu tsʼáajtiʼ yoʼolal leloʼ pʼáat maʼ tu páajtal u tʼaan yéetel pʼáat chéen chilikbal. Kex beyoʼ letiʼeʼ maʼ xuʼul u meyajtik Jéeobaiʼ yéetel tu beetaj tuláakal le ku páajtal utiaʼal u seguer u xokik le Bibliaoʼ. Le kéen xiʼik xíimbaltbil tumen le sukuʼunoʼoboʼ ku tsikbal tu yéeteloʼob yéetel u yáantaj junpʼéel computadora. Juntúul sukuʼuneʼ tu yaʼalaj: «Jach uts tin tʼaan in bin in xíimbalt István tumen jach ku líiʼsik in wóol».

 In wíichameʼ kíim tu mesil diciembre tiʼ 2015, leloʼ jach tu beetaj u yaatal in wóol. Junpʼéel baʼax áanteneʼ letiʼe in wojéeltik in wíichameʼ tu amigota Jéeoba. Tsʼoʼoleʼ láayliʼ táan u meyajtik yéetel chúukaʼan óolal tak ka kíimeʼ. In wojel in maama yéetel in wíichameʼ tiaʼanoʼob tu tuukul Jéeobaeʼ yéetel maʼ tun xáantaleʼ yaan in kaʼa ilkoʼob yéetel yaan in kaʼa méekʼikoʼob teʼ túumben luʼumoʼ.

 Mix bikʼin in tuʼubsik le kʼiin ka binen yéetel in maama in xíimbalt in tía kex tsʼoʼok u máan 35 añosoʼ. Bejlaʼeʼ yaan maas tiʼ 70 años teen yéetel precursora regularen. Leloʼ letiʼe bix in agradecertik tiʼ Jéeoba tuláakal le baʼaxoʼob tsʼoʼok u beetik tin woʼolaloʼ (Salmo 116:12). Letiʼeʼ tu yáanten utiaʼal ka chúukpajak in wóol in aguantart tuláakal baʼax tu beetajten in wíicham utiaʼal ka xuʼuluk in predicar. Le baʼaxoʼob úuchtenoʼ tu kaʼansajteneʼ jeʼel u kʼexpajal u kuxtal maakeʼ tumen kex maʼ táan in páaʼtik yéetel sin ke in waʼalik mix baʼaleʼ béeychaj in wáantik in wíicham.