Xeen tiʼ baʼax ku taasik

Xeen tu cuadroil baʼax ku taasik

U testigoʼob Jéeoba

Yéey u idiomail maaya

 XOOKIL 13

Kaanbalnaj tiʼ le baʼaxoʼob maʼ maʼalobtak tu beetoʼ

Kaanbalnaj tiʼ le baʼaxoʼob maʼ maʼalobtak tu beetoʼ

1, 2. 1) ¿Baʼax kun úuchul kaʼach tiʼ le máaxoʼob ku binoʼob teʼ barco yoʼolal le baʼax maʼ maʼalob tu beetaj Jonasoʼ? 2) ¿Baʼax jeʼel k-kanik tiʼ le baʼax úuch tiʼ Jonasoʼ?

JONASEʼ jach táaj chiʼichnak yéetel maʼ tu kaxtik baʼax u beete. Lelaʼ maʼ chéen tumen jach kʼaʼam u yuʼubaʼal u xóob le iikʼoʼ, mix ikil u jéen jatsʼkuba u olasil le kʼáaʼnáab tu jáalik u chiʼ le barcooʼ, mix xan ikil u yuʼubik u yepʼech tuláakaliʼ. Baʼax beetik u maas chiʼichnaktaleʼ letiʼe u yuʼubik u yawat le máakoʼob táan u yilkoʼob maʼ u búulul le barcooʼ. Jonaseʼ u yojel kaʼacheʼ le máakoʼobaʼ yaan u kíimloʼob tumen letiʼeʼ maʼ tu yuʼubaj tʼaaniʼ.

2 ¿Baʼax beet u maas chiʼichnaktal Jonás? Letiʼeʼ yaan junpʼéel baʼax jach maʼ maʼalob tu beetaj tu táan Jéeobaiʼ, maʼ tu beetaj baʼax aʼalaʼabtiʼiʼ. ¿Baʼax túuxtaʼab u beete? ¿Tu yutskíintaj wa le baʼax maʼ maʼalob tu beetoʼ? Yaʼab baʼax jeʼel k-kanik tiʼ u núukil le kʼáatchiʼobaʼ. Le baʼax úuch tiʼ Jonasoʼ, ku kaʼansiktoʼoneʼ tak le máax muʼukʼaʼan u fe tiʼ Dioseʼ jeʼel u beetik baʼax maʼ maʼalobeʼ, baʼaleʼ jeʼel xan u yutskíintikeʼ.

Juntúul profeta galileail

3-5. 1) Ken úuchuk tʼaan tiʼ Jonaseʼ, ¿maases tiʼ baʼax ku tuukul le máakoʼoboʼ? 2) ¿Baʼaxoʼob ku yaʼalik le Biblia yoʼolal Jonasoʼ? (Ilawil xan le tsolajiloʼ.) 3) ¿Baʼaxten maʼ chéen chʼaʼabil úuchik u beetik u profetail Jonasiʼ?

3 Ken tuukulnak le máakoʼob tiʼ Jonasoʼ, maases ku tuukuloʼob tiʼ le baʼaloʼob maʼ maʼalobtak tu beetoʼ, jeʼex le maʼ u yuʼubik tʼaanoʼ bey xan le u pechkuba u beet chéen baʼax u kʼáatoʼ. Baʼaleʼ Jonaseʼ yaʼab baʼaloʼob maʼalobtak xan tu beetaj. Maʼ u tuʼubultoʼoneʼ, letiʼeʼ yéeyaʼab tumen Jéeoba utiaʼal u beetik u profetail. Lelaʼ úuch tumen letiʼeʼ juntúul máax jach yaan u fe yéetel jach toj baʼax ku beetik.

Jonaseʼ yaʼab baʼaloʼob maʼalobtak xan tu beetaj

4 Le Bibliaoʼ ku tsolik jujunpʼéel baʼaloʼob ku yáantkoʼon k-maas kʼaj óolt Jonás (xok 2 Reyes 14:25). Letiʼeʼ síij tu kaajil Gath-hefer, lelaʼ tiaʼan kanpʼéel kilómetros tiʼ u kaajil Nazareteʼ. Ka máan kex ochocientos jaʼaboʼobeʼ, Jesucristoeʼ tiʼ líikʼ tu kaajil Nazareteʼ. *  Jonaseʼ tu beetaj u profetail teʼ kʼiinoʼob táan u beetik u reyil Jeroboam segundo tu yóokʼol le 10 chʼiʼibaloʼob tiʼ Israeloʼ. Tsʼoʼok u máan yaʼab jaʼaboʼob pʼáatak minaʼan Elías, yéetel Eliseo le máax jeelintoʼ kíim teʼ kʼiinoʼob táan u reinar u taata Jeroboamoʼ. Tiʼ Jéeobaeʼ meyajnaj le kaʼatúul profetaʼobaʼ utiaʼal u beetik u xuʼulul u adorartaʼal Baal, baʼaleʼ le israelitaʼoboʼ joʼopʼ u kaʼa náachtaloʼob tiʼ Jéeoba. Letiʼobeʼ tu beetoʼob jeʼex le reyoʼ, le máax tu beetaj «baʼaxoʼob [...] kʼaastak tu táan yich Yuumtsil» (2 Rey. 14:24). Teʼ kʼiinoʼob jeʼeloʼ talam úuchik u beetik u profetail Jonás. Kex beyoʼ tu yilaj u tsʼoʼokbesik le meyaj tsʼaʼabtiʼoʼ.

5 Baʼaleʼ junpʼéel kʼiineʼ, tiʼ Jonaseʼ tsʼaʼab junpʼéel meyaj tu beetaj u kʼexpajal u kuxtal. Le meyaj kʼubéentaʼabtiʼ tumen Jéeobaoʼ jach talam tu yilil u tsʼoʼokbesik. ¿Baʼax aʼalaʼabtiʼ ka u beete?

«Xeen tu noj kaajil Nínive»

6. ¿Baʼax meeyjil tsʼaʼab u beet Jonás tumen Jéeoba yéetel baʼaxten talam tu yilil u tsʼoʼokbesik?

6 Jéeobaeʼ tu yaʼalaj tiʼ Jonás: «Xeen tu noj kaajil Nínive utiaʼal ka a [kʼaʼayt] bíin in kaʼaj in xuʼuls, tumen tak tiʼ [teen] tsʼoʼok u kʼuchul u péektsilil u kʼasaʼanil» (Jon. 1:2). U jaajileʼ jach yaan baʼax oʼolal talam tu yilil u tsʼoʼokbesik le baʼax aʼalaʼabtiʼoʼ. Nínive, u noj kaajil Siriaeʼ, tiaʼan kaʼach kex 800 kilómetros lakʼineʼ yéetel utiaʼal u bin xíimbalileʼ yaan u bisik kex junpʼéel mes tiʼ. Baʼaleʼ maʼ letiʼe baʼax beet u sajaktal Jonasoʼ. Ken kʼuchuk Níniveeʼ, unaj kaʼach u tsʼáaik u yojéelt u kajnáaliloʼob Siria yaan u xuʼulsaʼaloʼob tumen Jéeoba, baʼaleʼ le máakoʼoboʼ jach uts tu tʼaan u kíimskoʼob máak yéetel junpuliʼ maʼatech u chʼaʼikoʼob óotsilil. Wa le máaxoʼob meyajtik Dios istikyaj u yuʼubikoʼob baʼax ku yaʼalik le profetaoʼ, ¿yaan wa túun u kʼaʼamal tumen le máaxoʼob maʼatech u meyajtikoʼob Jéeobaoʼ? ¿Bix wal kun bin kaʼach tiʼ Jonás tu kaajil Nínive, le kaaj kʼuch kʼaj óoltbil bey «u kaajil kíimsaj wíinik[oʼ]»? (Nah. 3:1, 7.)

7, 8. 1) ¿Baʼax tu beetaj Jonás utiaʼal maʼ u beetik le baʼax aʼalaʼabtiʼ tumen Jéeobaoʼ? 2) ¿Baʼaxten maʼ unaj k-jáan tuklik wa sajluʼum kaʼach Jonasiʼ?

7 Maʼ k-ojel baʼaxoʼob tu sen tuklaj Jonasiʼ. Chéen k-ojel baʼax tu beetaj. Jéeobaeʼ tu yaʼalajtiʼ ka xiʼik lakʼin, baʼaleʼ letiʼeʼ u bejil chikʼin tu bisaj tumen u kʼáat náachtal le bukaʼaj ku páajtaleʼ. Letiʼeʼ kʼuch tak tu jáal u jaʼil u kaajil Jope, ka tu chʼaʼaj junpʼéel barco ku bin tak Tarsis. Yaan máaxoʼob kaʼanchajaʼan u xookoʼobeʼ ku yaʼalikoʼobeʼ Tarsiseʼ tiʼ yaan kaʼach tu luʼumil Españaeʼ. Le kaajaʼ kex 3,500 kilómetros u náachil tiʼ u luʼumil Nínive. Wa bey jeʼex u yaʼalikoʼoboʼ le viaje tak  tuláakʼ juntséelil le Nojoch Kʼáaʼnáaboʼ jeʼel u bisik kex junpʼéel jaʼabeʼ. Leloʼ ku yeʼesikeʼ, tiʼ Jonaseʼ minaʼan kaʼach u tuukulil u beetik le baʼax aʼalaʼabtiʼ tumen Jéeobaoʼ (xok Jonás 1:3).

8 ¿U kʼáat wa túun u yaʼal sajluʼum kaʼach Jonás? Jach junpuliʼ maʼ beyiʼ. Jeʼex ken k-iloʼ yaʼab baʼaxoʼob eʼesik maʼ sajluʼumiʼ. Baʼaleʼ jeʼex tuláakal máakeʼ, letiʼeʼ láayliʼ kʼeban wíinik kaʼacheʼ yéetel mantatsʼ tu yilaj u beetik baʼax maʼalob (Sal. 51:5). U jaajileʼ, ¿máax maʼatech u chʼaʼik saajkil cada wa baʼax kʼiin?

9. Yaan kʼiineʼ, ¿bix k-uʼuyikba yoʼolal baʼax ku yaʼaliktoʼon Dios ka k-beete, yéetel baʼax tu yaʼalaj Jesús maʼ unaj k-tuʼubsikiʼ?

9 Maʼ xaaneʼ jeʼel k-tuklik yaan baʼaxoʼob talamtak ku kʼáatiktoʼon Dios yéetel k-uʼuyik bey maʼ tu páajtal k-beetkeʼ. Maʼ xaaneʼ saajkoʼon k-kʼaʼayt u Reino Dios, le meyaj u kʼubéentmaj ka u beet tuláakal máax meyajtikoʼ (Mat. 24:14). Teʼ súutukoʼob beyaʼ séeb jeʼel u tuʼubsik máak le baʼax u yaʼalmaj Jesusaʼ: «Utiaʼal Dioseʼ tuláakal baʼal jeʼel u páajtaleʼ» (Mar. 10:27). Ken k-uʼuy maʼ tu páajtal k-beetik baʼaxoʼob ku yaʼalik Dioseʼ, yaan k-naʼatik bix tu yuʼubiluba Jonás. ¿Baʼax úuch yoʼolal le baʼax tu beetoʼ?

Jéeobaeʼ tu beetaj u kʼexik u tuukul le profetaoʼ

10, 11. 1) ¿Bix tu yuʼubiluba Jonás le ka joʼopʼ u bin u náachtal le barcooʼ? 2) ¿Baʼax sen úuch teʼ kʼáaʼnáab le táan u bin le barco tuʼux yaan Jonasoʼ?

10 Chéen máans ta tuukul bix táan u líiʼskuba Jonás utiaʼal le chowak viaje ken u beetoʼ, maʼ xaaneʼ le barco tuʼux ku binoʼ junpʼéel barco tuʼux ku bisaʼal kuuchoʼob Fenicia. Jonaseʼ chéen táan u yilik bix u sen meyaj le capitán yéetel le máaxoʼob áantik utiaʼal ka séeb jóokʼok u binbal le barcooʼ. Jeʼex úuchik u bin u náachtal le barcooʼ, bey xan binik u jáawal u sen chiʼichnaktal Jonás yoʼolal le meyaj tsʼaʼab u beet tumen Jéeobaoʼ. Baʼaleʼ jach maʼ xáanchaj ka joʼopʼ u kaʼa sajaktaliʼ.

11 Chéen ka téek káaj u kʼaʼamtal le iikʼoʼ yéetel ka joʼopʼ u sen kaʼantal u olasil le kʼáaʼnáaboʼ, u sen kaʼanlil le olasoʼ jeʼel tak u beetik u pʼáatal bey chéen junpʼéel chan báaxal le nukuch barcoʼob yanoʼob bejlaʼoʼ. Le barcooʼ jach maʼ xáanchaj ka pʼáat chéen bey u chan xéetʼ cheʼ táan u woʼoltaʼal yéetel saatal ichil le kʼáaʼnáab pʼujaʼanoʼ. ¿Tu naʼataj wa Jonás ‹Yuumtsil beet u yantal le kʼaʼamkach iikʼoʼ›? Leloʼ junpʼéel baʼal maʼ k-ojliʼ. Baʼaleʼ tu yileʼ cada juntúul tiʼ le máaxoʼob yanoʼob teʼ barcooʼ káaj u kʼáatkoʼob áantaj tiʼ u diosoʼob, yéetel u yojel kaʼacheʼ mix juntúul tiʼ u diosoʼob jeʼel u páajtal kaʼach u yáantkoʼobeʼ (Lev. 19:4). Jonaseʼ tu yaʼalaj: «Bey bin u kaʼaj u xeʼexetʼpajal le [barcooʼ]» (Jon. 1:4). Tsʼoʼoleʼ ¿bix ken u kʼáat áantaj Jonás tiʼ Dios wa táan kaʼach u púutsʼul tiʼ le meyaj tsʼaʼantiʼoʼ?

12. 1) ¿Baʼaxten maʼ unaj k-jáan aʼalik maʼ maʼalob baʼax tu beetaj Jonás úuchik u bin wenel le táan u woʼoltaʼal le barcooʼ? (Ilawil xan le tsolajiloʼ.) 2) ¿Bix tu yeʼesil Jéeoba tiʼ máax yaan u culpail le baʼax ku yúuchloʼ?

12 Tumen jach lubaʼan u yóol ikil maʼ tu páajtal u beetik mix baʼal  utiaʼal u yáantik le máakoʼoboʼ, Jonaseʼ ook teʼ tuʼux oksaʼan le baʼaxoʼob ku bisik le barcooʼ ka tu kaxtaj tuʼux u chital. Le tiaʼan teʼeloʼ jach tʼúub u wenel. * Le ka kaxtaʼab Jonás tumen le capitanoʼ, ajsaʼabeʼ ka aʼalaʼabtiʼ ka payalchiʼinak xan tiʼ u dios, jeʼex táan u beetik le u maasiloʼoboʼ. Tumen jach tu tsʼáajoʼob cuenta maʼ normal le baʼax ku yúuchloʼ, u máakiloʼob le barcooʼ káaj u buuloʼob utiaʼal u yilkoʼob tiʼ máax yaan u culpail le baʼax táan u yúuchloʼ. Jonaseʼ maas jach chiʼichnakchaj le ka káaj u tuklik le máakoʼob tiʼ letiʼ yaan u culpailoʼ. Jach maʼ xáanchaj ka chíikpaj u jaajiliʼ. Lelaʼ bey úuchikoʼ tumen Jéeoba nuʼukt le máakoʼob u yiloʼob tiʼ máax yaan u culpailoʼ yéetel letiʼ taas le kʼaʼamkach iikʼ táan u aktáantkoʼoboʼ (xok Jonás 1:5-7).

13. 1) Jonaseʼ, ¿tiʼ máax tu yaʼalaj yaan u culpail le baʼax ku yúuchloʼ? 2) ¿Baʼax tu yaʼalaj Jonás tiʼ le máakoʼob ka u beetoʼoboʼ, yéetel baʼaxten?

13 Tu séebaʼanil túuneʼ Jonaseʼ ku yaʼalik tiʼ le máaxoʼob yanoʼob teʼ barco tiʼ letiʼ yaan u culpail le baʼax ku yúuchloʼ. Tu yaʼalaj xan tiʼobeʼ letiʼeʼ ku meyajtik Jéeoba, le Dios minaʼan u xuul u páajtaliloʼ, yéetel naʼak teʼ barco utiaʼal u púutsʼul tiʼ le meyaj kʼubéentaʼabtiʼoʼ. Baʼaleʼ úuchik u beetik leloʼ tu tsʼáaj tu táan kíimil u maasil. Le máakoʼoboʼ jach jaʼakʼ u yóoloʼob yoʼolal le baʼax tu yaʼalaj Jonás tiʼoboʼ yéetel chíikaʼan tu táan u yichoʼob saajkoʼob. Letiʼobeʼ tu kʼáatoʼob tiʼ Jonás baʼax unaj u beetkoʼob utiaʼal maʼ u búulul le barco yéetel maʼ u kíimloʼoboʼ. ¿Baʼax túun tu yaʼalaj Jonás ka beetaʼak? Kex tumen sajakchaj ka joʼopʼ u tuklik bix kun búulul ichil u síis jaʼil le kʼáaʼnáaboʼ, ¿yaan wa túun u chaʼik u kíimil tuláakal le máakoʼob wa u yojel yaan baʼax jeʼel u páajtal u beetik utiaʼal ka u salvartubaʼoboʼ? Jonaseʼ tu séebaʼanil tu yaʼalajtiʼob: «Puleneʼex teʼ kʼáaʼnáaboʼ, beyoʼ le kʼáaʼnáaboʼ ku jetsʼkúuntkuba. Teneʼ in wojel tiʼ teen yaan u siʼipilil úuchik u taal le nojoch chak ikʼal ta wóokʼoleʼexaʼ» (Jon 1:12).

14, 15. 1) ¿Bix jeʼel u yantaltoʼon fe jeʼex le anchaj tiʼ Jonasoʼ? 2) ¿Baʼax káaj u beetik le máakoʼob utiaʼal maʼ u pulkoʼob Jonás ichil le kʼáaʼnáaboʼ?

14 Le baʼax tu yaʼalaj Jonás ka beetaʼaktiʼoʼ tu yeʼesaj jach maʼ sajluʼumiʼ. Maʼ xaaneʼ le baʼax tu beetaj Jonasoʼ tu beetaj u péek u yóol u puksiʼikʼal Jéeoba, tumen maʼ tu chʼaʼaj saajkiliʼ yéetel tu yóotaj u tsʼáa u kuxtal tu yoʼolal le máakoʼoboʼ. Lelaʼ ku yeʼesiktoʼoneʼ jach muʼukʼaʼan yanil kaʼach u fe Jonás. Ku kaʼansiktoʼon xaneʼ unaj k-kaxtik u yutsil u maasil táanil tiʼ k-tiaʼaliʼ (Juan 13:34, 35). ¿K-ilik wa k-áantik le máaxoʼob kʼaʼabéet wa baʼax tiʼob ichil u kuxtaloʼoboʼ, k-líiʼsik wa u yóol le máaxoʼob lubaʼan u yóoloʼoboʼ, k-áantik wa le máakoʼob yéetel le sukuʼunoʼob utiaʼal u maas natsʼkubaʼob tiʼ Jéeobaoʼ? Wa k-beetkeʼ, ¡yaan k-kiʼimakkúuntik u yóol Jéeoba!

 15 Maʼ xaaneʼ le baʼax tu yaʼalaj Jonasoʼ jach kʼuch tu puksiʼikʼal u máakiloʼob le barcooʼ, le oʼolal tu káajbaleʼ tu yaʼaloʼob maʼ ken u beetoʼob le baʼax tu yaʼalaj Jonasoʼ. Kex tumen tu yilaj u beetkoʼob tuláakal le ku páajtal utiaʼal u kóojloʼob luʼumeʼ, pʼáat chéen kunel tuláakal le baʼax tu beetoʼoboʼ. Baʼaxeʼ joʼopʼ u maas woʼoltaʼaloʼob tumen le kʼáaʼnáaboʼ. Tu tsʼookeʼ tu yiloʼob minaʼan uláakʼ baʼax maas jeʼel u páajtal u beetkoʼobeʼ. Ka joʼopʼ túun u kʼáatkoʼob tiʼ u Dios Jonás ka u chʼaʼ óotsilil tiʼob, ka tsʼoʼokeʼ tu puloʼob teʼ kʼáaʼnáaboʼ (Jon. 1:13-15).

Jeʼex úuchik u yaʼalik Jonás tiʼobeʼ, u máakiloʼob le barcooʼ tu puloʼob teʼ kʼáaʼnáaboʼ

Chʼaʼab óotsilil tiʼ tumen Dios yéetel salvartaʼabi

16, 17. Tsol baʼaxoʼob úuch tiʼ Jonás le ka puʼul ichil le kʼáaʼnáaboʼ. (Ilawil xan le oocheloʼoboʼ.)

16 Jonás túuneʼ lúub ichil le kʼáaʼnáab jach pʼujaʼanoʼ. Maʼ xaaneʼ le táan kaʼach u yilik maʼ u búululoʼ, tu yilaj bix binik u náachtal le barcooʼ bey xan le u yóom le jaʼ tu pʼatoʼ. Baʼaleʼ le nukuch olasoʼ tu beetaj u bin tu maas taamil le jaʼoʼ yéetel tu yuʼubaj tsʼokaʼan tiʼ beyoʼ.

17 Ka máan kʼiineʼ Jonaseʼ tu yaʼalaj bix tu yuʼubiluba teʼ súutuk jeʼeloʼ. Teʼ súutukoʼ jach yaʼab baʼaxoʼob máan tu tuukul yaan yil yéetel u kuxtal. Yaachaj u yóol le ka tu tuklaj maʼ ken u kaʼa il u jatsʼuts templo Jéeoba yaan Jerusalenoʼ. Letiʼeʼ tu yuʼubaj bix u bin u tʼúubul tu maas taamil le kʼáaʼnáab tuʼux ku chuunpajal le witsoʼoboʼ, yéetel le xíiwoʼob  yaan tu taamil le kʼáaʼnáaboʼ tu bakʼubaʼob tiʼ. Letiʼeʼ tu tukleʼ mix bikʼin kun jóokʼol teʼeloʼ (xok Jonás 2:2-6).

18, 19. Tsol baʼaxoʼob sen úuch tiʼ Jonás teʼ tu taamil le kʼáaʼnáaboʼ, tsol xan baʼax baʼalcheʼil lukʼe yéetel máax túuxt le baʼalcheʼoʼ. (Ilawil xan le tsolajiloʼ.)

18 Baʼaleʼ chéen ka tu yileʼ yaan junpʼéel nuxiʼ baʼal táan u péek naatsʼ tiʼ letiʼ, bey junpʼéel nuxiʼ box baʼalcheʼeʼ. Tu séebaʼanil náatsʼ tu yiknal Jonaseʼ ka tu japaj u nuxiʼ chiʼeʼ ka tu túutsʼlukʼtaj.

Jéeoba túuxt «juntúul nojoch kay utiaʼal u luʼukʼul» Jonás

19 Maʼ xaaneʼ Jonaseʼ tu tuklaj: «¡Way túun tsʼoʼok tiʼ teneʼ!». Baʼaleʼ jakʼaʼan xan u yóol tumen ku yilik láayliʼ kuxaʼaneʼ. Ku yilik láayliʼ túulis yanileʼ, maʼ táan u juʼuchʼul ichil u nakʼ le baʼalcheʼoʼ, mix táan u kuʼupul u yiikʼiʼ. Letiʼeʼ láayliʼ kuxaʼan ichil le tuʼux ku tuklik kun tsʼoʼokol tiʼ kaʼachoʼ. Jonaseʼ jujunpʼíitil úuchik u bin u jaʼakʼal u yóol yoʼolal le baʼax ku yúuchloʼ. U jaajileʼ Jéeoba túuxt «juntúul nojoch kay utiaʼal u luʼukʼul» (Jon. 1:17). *

20. ¿Baʼax k-kanik tiʼ le payalchiʼ tu beetaj Jonás ichil le nuxiʼ kayoʼ?

20 Bey máanik le minutoʼob yéetel le horaʼoboʼ. Teʼ tuʼux jach junpuliʼ maʼatech u kóojol le sáasiloʼ, Jonaseʼ joʼopʼ u kʼexik bix u tuukul yéetel payalchiʼinaj tiʼ Jéeoba. Yaʼab baʼaxoʼob jeʼel k-kanik yoʼolal le payalchiʼ tu beetaj Jonasoʼ, yéetel lelaʼ jeʼel u páajtal k-xokik teʼ capítulo 2 tiʼ u libroil Jonasoʼ. Lelaʼ ku yeʼesiktoʼoneʼ, Jonaseʼ jach maʼalob u kʼaj óoltmil le Kiliʼich Tsʼíiboʼoboʼ tumen yaʼab u téenel tu chʼaʼchiʼitaj le salmoʼoboʼ. Ku yeʼesiktoʼon xan jach suuk u tsʼáaik u diosboʼotikil yoʼolal tuláakal. Letiʼeʼ tu yaʼalaj ich payalchiʼ: «Bíin in tsʼoʼokbes le séebchiʼob tin beetaj kaʼach tiʼ techoʼ. ¡Chéen teech Yuumtsil ku páajtal a [salvar]!» (Jon. 2:9).

21. ¿Baʼax tu kanaj Jonás yoʼolal u salvartaʼal máak, yéetel baʼax maʼ unaj u tuʼubultoʼoniʼ?

21 Le tiaʼan kaʼach ichil u «jobnel le kayoʼ», Jonaseʼ tu kaneʼ Jéeobaeʼ jeʼel u páajtal u salvartik jeʼel máaxak meyajtikeʼ, jeʼel tuʼuxak ka yanakeʼ bey xan jeʼel baʼalak horaeʼ. Kex tiʼ yaan kaʼach ichil u jobnel le kayoʼ, Jéeobaeʼ tu kaxtaj yéetel tu salvartaj Jonás tiʼ le kíimiloʼ (Jon. 1:17). Chéen Jéeoba jeʼel u páajtal u kanáantik máak óoxpʼéel kʼiin yéetel óoxpʼéel áakʼab tu jobnel juntúul nuxiʼ kay utiaʼal maʼ u kíimileʼ. Jach maʼalob ka k-kʼaʼajs teʼ kʼiinoʼobaʼ ‹tu kʼab Jéeoba yaan u  kuxtal› máak (Dan. 5:23). Tumen Jéeoba beetmiloʼoneʼ, unaj k-beetik baʼax ku yaʼalik utiaʼal k-eʼesik k-tsʼáaik u nib óolalil tiʼ.

22, 23. 1) ¿Bix úuchik u yeʼesik Jonás wa jach tu jaajil ku tsʼáaik u nib óolalil tiʼ Jéeoba? 2) ¿Bix jeʼel k-beetik jeʼex Jonás wa k-beetik baʼaxoʼob maʼ maʼalobtakeʼ?

22 ¿Baʼax túun tu beetaj Jonás? ¿Tu yuʼubaj wa u tʼaan Jéeoba utiaʼal u yeʼesik ku tsʼáaik u nib óolalil tiʼ? Tu yuʼubaj tʼaan. Ka tsʼoʼok u máan óoxpʼéel kʼiinoʼob yéetel óoxpʼéel áakʼaboʼobeʼ, le nuxiʼ kayoʼ náatsʼ tu jáal le kʼáaʼnáaboʼ ka túun tu xéeaj Jonás (Jon. 2:10). Chéen tukle, ¡Jéeobaeʼ tu beetaj u kʼujsaʼal Jonás tak tu jáal le kʼáaʼnáaboʼ! Teʼeloʼ letiʼeʼ anchaj u yilik baʼax bejil ken u bise. Baʼaleʼ maʼ xáanchaj ka tu yeʼesaj Jonás wa jach tu jaajil ku tsʼáaik u nib óolalil tiʼ Jéeobaiʼ. U tsʼíibil Jonás 3:1, 2, ku yaʼalik: «Yuumtsileʼ, tu tʼanaj Jonás tu kaʼatéeneʼ ka tu yaʼalaj tiʼ: Xeen tu noj kaajil Nínive ka a [kʼaʼayt] le baʼax bíin in waʼal tiʼ techaʼ». ¿Baʼax túun tu beetaj Jonás?

23 Jonaseʼ tu séebaʼanil tu beetaj baʼax aʼalaʼabtiʼ. Le Bibliaoʼ ku yaʼalik: «Jonás túuneʼ líikʼeʼ ka bin Nínive, jeʼex tu yaʼalil Jéeoba tiʼ ka u beetoʼ» (Jon. 3:3TNM). Letiʼeʼ tu yuʼubaj tʼaan tumen kaanbalnaj tiʼ le baʼaxoʼob maʼ maʼalobtak tu beetoʼ. Jeʼex Jonaseʼ toʼon xaneʼ unaj k-kaanbal tiʼ le baʼaloʼob maʼ maʼalobtak k-beetkoʼ. U jaajileʼ tuláakloʼon kʼeban máakoʼon yéetel k-beetik baʼaloʼob maʼ maʼalobtakiʼ (Rom. 3:23). ¿K-chaʼik wa u náachkuntkoʼon tiʼ Dios le baʼaloʼob maʼ maʼalobtak k-beetkoʼ, wa k-ilik k-kaanbal tiʼ baʼax ku yúuchul yéetel ku seguer k-meyajtik Jéeoba?

24, 25. 1) ¿Baʼax bendicioniloʼob tu kʼamaj Jonás úuchik u yuʼubik tʼaan? 2) ¿Baʼax bendicioniloʼob ken u kʼam Jonás ken kaʼa kuxkíintaʼak?

24 ¿Bendecirtaʼab wa Jonás tumen Jéeoba úuchik u yuʼubik tʼaanoʼ? Bendecirtaʼabi. Junpʼéel bixeʼ, letiʼe u yojéeltik maʼ kíim le máaxoʼob táan kaʼach u binoʼob teʼ barcooʼ. Le kʼáaʼnáaboʼ pʼáat jejetsʼkil le ka tsʼoʼok u puʼulul Jonás ichiloʼ, u máakiloʼob túun le barcooʼ «tu yuʼubajoʼob junpʼéel nojoch tsiikil tiʼ Yuumtsil» ka tu kʼuboʼob junpʼéel siibal tiʼ, maʼ tiʼ le diosoʼob ku adorartikoʼoboʼ (Jon. 1:15,16).

25 Ka máan yaʼab jaʼaboʼobeʼ tu kʼamaj junpʼéel bendición maas nojoch. Le bukaʼaj tiempo tu máansaj Jonás ichil le nuxiʼ kayoʼ, meyajnaj tiʼ Jesús utiaʼal u yaʼalik jaypʼéel kʼiinoʼob ken u beet kaʼach teʼ muknal tak ken kaʼa kuxkíintaʼakoʼ (xok Mateo 12:38-40). Le ken kaʼa kuxkíintaʼak Jonás way Luʼumeʼ, ¡chéen tukult bix kun kiʼimaktal u yóol ken u yojéelt chʼaʼchiʼitaʼab tumen Jesús! (Juan 5:28, 29). Jéeobaeʼ u kʼáat ka a kʼam yaʼab bendicionoʼob xan. Jeʼex Jonaseʼ unaj k-kaanbal tiʼ le baʼaloʼob maʼ maʼalobtak k-beetkoʼ, unaj k-uʼuyik u tʼaan Dios bey xan k-eʼesik yaabilaj tiʼ u maasil.

^ xóot’ol 4 Jonaseʼ galileo kaʼachi, ka máan yaʼab jaʼaboʼobeʼ le fariseoʼob jach kaʼanal u yichoʼoboʼ utiaʼal u mixbaʼalkúuntikoʼob Jesuseʼ tu yaʼaloʼob: «Xakʼalt le Kiliʼich Tsʼíiboʼoboʼ ka a wileʼ, tiʼ Galileaeʼ mix juntúul profeta kun jóokʼoliʼ» (Juan 7:52). Yaʼab tiʼ le máaxoʼob sutik le úuchben tʼaanoʼob yéetel le máaxoʼob uts tu tʼaan u kaxtikoʼob úuchben baʼaloʼoboʼ, ku yaʼalikoʼobeʼ le baʼax tu yaʼalaj le fariseoʼoboʼ ku tsʼáaik naʼatbil maʼ yanak yéetel mix bikʼin kun antal juntúul profeta Galilea. Wa jach tu jaajil bey u tuukuloʼob kaʼachoʼ, u kʼáat u yaʼal maʼ tu naʼatoʼob baʼax ku yaʼalik le Bibliaoʼ mix le profecíaʼoboʼ (Isa. 9:1, 2).

^ xóot’ol 12 Le Septuaginta griegaoʼ ku yaʼalikeʼ Jonaseʼ jach tʼúub u wenel yéetel táan kaʼach tak u nóokʼ. Baʼaleʼ leloʼ maʼ unaj u beetik k-tuklik wa chéen baʼaliʼ u kʼáajtiʼ Jonás le baʼax táan u yúuchloʼ, le oʼolal bin wenel. Maʼ u tuʼubultoʼoneʼ yaan kʼiineʼ le máaxoʼob jach lubaʼan u yóoloʼoboʼ jach séeb u yokol u weenloʼob. Le táan kaʼach u payalchiʼ Jesús tu jardinil Getsemaní tumen jach chiʼichnakchajaʼaneʼ, le apóstol Pedro, Santiago yéetel Juanoʼ ilaʼaboʼob tumen Jesús táan u «múutsʼul u yichoʼob, tumen lubaʼan u muukʼoʼob yoʼolal yaayaj óolal» (Luc. 22:45).

^ xóot’ol 19 Le tʼaan ich hebreo «kayoʼ», ich griegoeʼ ku suʼutul «juntúul u nuxiʼ baʼalcheʼil jaʼ» wa «nuxiʼ kay». Kex maʼ tu páajtal u jach aʼalaʼal baʼax clase kayil lukʼ Jonaseʼ, ojéelaʼaneʼ teʼ tu kʼáaʼnáabil le Mediterraneooʼ yaan tiburonoʼob jeʼel u páajtal u túutsʼlukʼkoʼob máakeʼ. Yaan xan uláakʼ tiburonoʼob maas nuuktakoʼob tuláakʼ tuʼuxoʼob. Jeʼex le tiburón ballenaoʼ ku chukik tak 15 metros u chowakil, wa maas tiʼ.