Skip to content

Skip to table of contents

Nkwa Ngolo Zyoso Wumvwanga Batu Nkinza

Nkwa Ngolo Zyoso Wumvwanga Batu Nkinza

‘[Yave] zebi bwidi tuvangulu, wuntebukanga moyo ti twidi fundu fundu wu ntoto.’—MINKUNGA 103:14

MINKUNGA: 3010

1, 2. (a) Bwidi Yave kammonisanga diswasana na zimfumu zi nza mu phila kantadilanga batu? (b) Mbi tunkwiza longuka mu dilongi adidi?

BATU badi kimfumu banyadilanga bankaka ayi ba kuba twadisanga ziphasi. (Matai 20:25; Mpovi 8:9) Yave kalendi vanga ko mawu! Kheti nandi lutidi Zangama, ayi Mutu wulutidi mangolo mu nza yimvimba, wumvwanga nkinza batu basumuka. Nandi widi nkwa mamboti ayi wumvwanga nkinza mabanza mitu ayi zitsatu zitu. Nandi wuntebukanga moyo ti twidi batu basumuka ayi zebi kitezu kitu, diawu kalendi kutu dinda ko tuvanga mambu kazebi ti tulendi nunga ko kuvanga.​—Minkunga 103:13, 14.

2 Mu Kibibila, befu tunlonguka bwidi Yave kamvwanga nkinza dikabu dyandi. Ndoko tutubila bifwani bitatu: Kitheti, phila yimboti Nzambi kasadisila mwana ditoko Samueli mwingi kakamba tsangu yi lufundusu kwidi Nganza Nzambi Eli. Kimwadi, bwidi Yave kamonisina mvibudulu mu thangu Mose kamona ti kalendi nunga ko kutwadisi basi Isaeli mwingi kuba  basisa ku Ngipiti. Ayi kintatu, bwidi Yave kamonisina ti wuba vwa nkinza basi Isaeli mu phila kaba basisila ku Ngipiti. Mbi tulenda longuka matedi Yave mu bifwani abyobi, ayi bwidi tulenda landikinina kifwani kyandi?

NANDI WUVWA NKINZA MWANA DITOKO

3. Dyambu mbi di kukwitukila dimonikina Samueli va bwilu, ayi kyuvu mbi tulenda yikuvusa? (Tala fikula yidi va thononu.)

3 Samueli wutona sadila ku nzo yinlongo bo kaba mwana kilezi. (1 Samueli 3:1) Bwilu bumweka, ava nandi kalala, vamonika dyambu di kukwitukila beni. * (Tala matangu madi va wanda.) (Tanga 1 Samueli 3:2-10.) Nandi wuyuwa mbembu yitela dizina dyandi. Samueli kamwena ti Nganga Nzambi Eli wuba kuntela. Diawu nandi wutumukina, wuyenda kwidi Eli ayi wunkamba: ‘Minu kawu, ngye wube kuthela?’ Vayi Eli wunkamba: ‘Minu yisa kutela ko.’ Bo mambu beni ma bwe monika khumbu wadi, Eli wuvisa ti Nzambi wuba tela Samueli. Diawu Eli kakambila Samueli bwidi kafweti tambudila, ayi nandi wuvangila buawu. Kibila mbi Yave kakhambu kambila Samueli mu khumbu yitheti ti Nandi wuba kuntela? Kibibila kisintuba ko. Vayi ḿba Yave wuvangila mambu mu phila ayiyi bila nandi wuba vwa nkinza mabanza ma Samueli.

4, 5. (a) Mbi Samueli kavanga bo Yave kamvana tsangu kakamba Eli? (b) Mbi mambu mamonikina Samueli ma kutulonga mu matedi Yave?

4 Tanga 1 Samueli 3:11-18. Nsiku wu Yave wutuba ti bana balezi bafweti kinzika bakulutu, kuvyoka vangila mawu kwidi bakulutu ba dikabu. (Esodu 22:28; Levitiku 19:32) Diawu, phasi beni kuyindula mwana ditoko buka Samueli, kukwenda kwidi Eli va meni ayi mu kibakala kunkamba tsangu yingolu yi lufundusu lu Nzambi. Kibibila kitu kamba ti Samueli ‘wumona boma kukamba Eli kimona mesu beni.’ Vayi, Nzambi wuzabikisa Eli ti Nandi wuba tela Samueli. Kiawu kibila Eli kakambila Samueli kabika kunsweka ni kyuma mu mambu moso Nzambi kankamba. Samueli wutumukina ayi ‘wunkamba mamoso.’

Yave wusadisa Samueli mwingi katatamana kutumukina ayi kumonisa lukinzu

5 Tsangu ayiyi, yisa vanga ko Eli kukwituka beni. Bila kumbusa, “mutu wu Nambi” wuvana theti tsangu beni kwidi Eli. (1 Samueli 2:27-36) Mambu amama, ma kutulonga bwidi Yave kamvwanga batu nkinza ayi ndwenga nandi kadi.

6. Mbi tulenda longuka mu phila Nzambi kasadisila ditoko Samueli?

6 Ngye widi ditoko? Boti widi, mambu mamonikina Samueli mammonisa ti Yave wumvisa ziphukumunu zyoso wumvyokila ayi zebi mabanza maku. Ḿba ngye widi zitsoni ayi wummona ti phasi kulonga bakulutu voti kuba diswasana ayi batu badi phung’aku. Ngye wulenda ba lufyatu ti Yave tidi kusadisa. Diawu zibula ntim’aku kwidi nandi mu nsambu ayi nkamba mabanza maku. (Minkunga 62:8) Yindula buboti bifwani bi Kibibila dedi ki ditoko Samueli. Ayi yoluka  na zikhomba mu Kimvuka badi phung’aku voti na bakulutu bama vyokila mu mambu mvaku widi mu kuvyokila. Bawu balenda kukamba bwidi Yave kaba sadisila, ḿba mu phila bakhambu yindudila.

NANDI WUVWA MOSE NKINZA

7, 8. Bwidi Yave kamonisina ti wuba vwa beni nkinza mabanza ma Mose?

7 Bo Mose kaba 80 di mimvu, Yave wumvana kiyeku kinneni beni: kubotula dikabu di Isaeli va kivika ku Ngipiti. (Esodu 3:10) Mose wumona boma bo katambula kiyeku beni, bila nandi wusala buka nsungi wu mamemi ku Midiani mu 40 ma mimvu. Diawu Mose katubila: ‘Minu yidi nani mwingi yiyenda kwidi Falawo ayi kubotula basi Isaeli ku Ngipiti?’ Yave wukindisa Mose: ‘Minu yela monisa ti yidi yaku.’ (Esodu 3:11, 12) Yave wunkanikisa mvandi ti bakulutu ba Isaeli ‘bela kuwa mbembu’andi.’ Kheti bobo Mose wubwe tuba: ‘Vayi boti bawu basi kukhikinina ko ayi basi kukhuwila ko?’ (Esodu 3:18; 4:1) Mose wuba tuba ti Yave kasa baka ko makani mamboti mu kunsola. Vayi Yave wutatamana kuvibidila Mose. Nandi wumvana mangolo ma kuvanga bimangu. Mose, nandi wuyiza ba mutu wutheti bantubila mu Kibibila wuba mangolo beni.​—Esodu 4:2-9, 21.

8 Kheti mu mambu moso Yave kankanikisa, Mose wutatamana kuyikakula. Nandi wutuba ti kalendi nunga ko koluka buboti. Nzambi wunkamba: ‘Minu yela ba yaku bo wala koluka ayi yela kulonga mbi wufweti tuba.’ Bukyedika ti Mose wusukila vovo? Ndamba, bila nandi wudinda Nzambi kafila mutu wunkaka. Mu kibila akyoki, Yave wuyiza dasuka. Vayi nandi wutatamana kumonisa ti wuba vwa nkinza mabanza ma Mose, diawu nandi kafidila Aloni kaba mvwala wu Mose.​—Esodu 4:10-16.

9. Bwidi mvibudulu ayi mamboti ma Yave masadisila Mose kuba ntwadisi wumboti?

9 Mbi mambu amama ma kutulonga matedi Yave? Bo kadi Nzambi yilutidi  Zangama, khanu wusadila mangolo mandi mwingi kutula Mose boma ayi kunkwika kantumukina. Vayi Yave wuvibidila ayi wumonisa mamboti, ayi nandi wukanikisa kisadi kyandi kikwikama ti wunkwiza kunsadisa. Bukyedika ti mangolo moso Yave kavanga masunduka buboti? Ngete! Mose wuyiza ba ntwadisi wumboti wu dikabu di Nzambi. Nandi wuvanga mangolo ma kuba mvibudulu ayi kuvwa bankaka nkinza dedi bo Yave kabela mu nandi.​—Zintalu 12:3.

Ngye wumvwanga bankaka nkinza dedi Yave? (Tala lutangu 10)

10. Ndandu mbi tulenda baka befu vwa batu nkinza dedi Yave?

10 Malongi mbi befu tulenda longuka bubu? Boti ngye widi nnuni, tata, voti nkulutu wu kimvuka, kiyeku kinneni widi. Mu kibila akyoki, nkinza beni ngye kulandakana kifwani ki Yave mu kuvwa bankaka nkinza, kumonisa mamboti ayi kuvibidila nkazi’aku, bana baku, ayi zikhomba mu kimvuka. (Kolosai 3:19-21; 1 Petelo 5:1-3) Ngye kulandakana kifwani ki Yave Nzambi ayi ki Yesu Klisto, ngye wala sadisa bankaka bazola koluka yaku ayi wala kuba kindisa beni. (Matai 11:28, 29) Ngye wala ba mvandi kifwani kimboti mwingi bawu balandakana.​—Ebeleo 13:7.

NANDI WIDI NKWA NGOLO ZYOSO VAYI WIDI MVUKISI WUMVWANGA BATU NKINZA

11, 12. Bwidi Yave kavangila basi Isaeli kumona ti baba nsika ayi lukyebu lwandi bo kaba botula ku Ngipiti?

11 Ḿba kuvyoka bivevi di bivevi bitatu bi batu babasika ku Ngipiti mu mvu 1513 ava thangu Klisto. Mu nkangu beni, muba bana belezi, biboba, ayi ḿba bankaka baba bimbevu, ayi bo babela binama bi nyitu. Mwingi kutwadisa phila nkangu awowo, kwaba tombulu ntwadisi zebi kukyeba ayi kuvisa bankaka. Mu nzila Mose, Yave wumonisa ti nandi wuba phila ntwadisi beni. Mu kibila beni, basi Isaeli babotuka mu nsika ku tsi bazingila luzingu luawu loso.​—Minkunga 78:52, 53.

12 Bwidi Yave kavangila dikabu dyandi kumona ti baba nsika ayi mu lukyebu lwandi? Nandi wukubika dikabu di Isaeli buka ‘nkangu wu masodi’ bo babasika ku Ngipiti. (Esodu 13:18) Khubumunu yi phila ayiyi, yisadisa basi Isaeli kuvisa mu kyedika ti Nzambi nandi wuba vantwal’awu. Yave wuba vana mvandi ‘ditudi va mwinya’ ayi ‘kyezila ki mbazu’ va bwilu mwingi kuba tebula moyo ti nandi wuba yawu, mwingi kuba twadisa ayi kuba kyeba. (Minkunga 78:14) Ayi dikabu di Isaeli baba tomba khindusulu ayoyi mu kibila ki mambu mamonika kuntwala.

Bwidi Yave kakyebila basi Isaeli mu Ḿbu Wubenga? (Tala lutangu 13)

13, 14. (a) Bwidi Yave kakyebila basi Isaeli mu Ḿbu Wubenga? (b) Bwidi Yave kamonisina ti nandi wulutidi mangolo na basi Ngipiti?

 13 Tanga Esodu 14:19-22. Wukiyindula boti ngye widi ayi basi Isaeli. Wisi ko ni kuma ku kwenda. Bila masodi ma Falawo badi kumbus’aku ayi Ḿbu Wubenga kuntwal’aku. Vayi mu thangu beni, Nzambi wumvanga mangitukulu. Dituti diba kuntwal’aku dimvutuka kumbusa mwingi ku kuvasa ayi masodi basi Ngipiti. Bosi wummona bawu ku kitombi, vayi mu mangitukulu, khonzo ngye widi yidi kyezila! Mu thangu beni, ngye wummona Mose wunnonuna koku kwandi mu ḿbu, bosi phemu yingolo yinkwizila ku khonzo leste, yinzibula nzila va khati ḿbu. Bosi ngyewu, dikanda dyaku, ayi bibulu byaku mundyata mu khati ḿbu mu phila yisulama ayi batu bankaka. Ngye wunkwituka, bila ntoto wisi ko wubondama ni kyozi. Vayi widi wuyuma ayi wukinda mwingi kudyata. Kheti batu banluta dyata malembi bannunga kuvyoka.

14 Tanga Esodu 14:23, 26-30. Mu thangu mambu beni mammonika, Falawo wuku landakana ngye ayi basi Isaeli bankaka mu kibila ki lungundayi ayi buvungisi bwandi. Bosi Mose wubwe nonuna koku kwandi mu ḿbu, ayi nlangu beni wuba buka bibaka, wuvutuka bwe kumba mu khonzo zyoso. Falawo ayi masodi mandi basinda mu ḿbu. Ni wumweka mu bawu wuvuka.​—Esodu 15:8-10.

15. Mbi mambu amama ma kutulonga matedi Yave?

15 Vadi dyambu dimweka tulenda longuka matedi Yave mu mambu amama.  Tunlonguka ti Yave kasi ko Nzambi yi divunza, ayi khadulu beni yitusadisa kuba nsika. (1 Kolinto 14:33) Buka nsungi wunzola ayi wunkyeba dimemi dyandi, Yave wunkyebanga dikabu dyandi mu phila zimboti. Nandi wuku baswekanga ayi wuku bakyebanga mu myoko mi zimbeni ziawu. Mawu ma kutu kindisa beni bo tumvyokila mu mambu ma phasi va tsuka nza ayiyi.​—Zingana 1:33.

16. Ndandu mbi tulenda baka befu yindulanga phila Yave kavukisila basi Isaeli?

16 Bubu mvandi, Yave wukhidi kyeba dikabu dyandi buka dingumba. Yave wuku basadisa batatamana kukyeba kikundi kiawu ayi nandi ayi wuku bakyeba mu myoko mi zimbeni ziawu. Ayi nandi wela tatamana kuvanga mawu mu thangu ziphasi zinneni zinkwiza. (Nzaikusu 7:9, 10) Diawu kheti badi matoko voti biboba, badi buvinya bumboti voti ndamba, dikabu di Nzambi dyalasa mona ko boma mu thangu yi ziphasi zinneni. * (Tala Matangu madi va wanda.) Vayi, mambu mankaka bela vanga. Bawu bela tebuka moyo mambu Yesu katuba: ‘Lutelama ayi luvumuna mintu minu, bila khudulu’inu yidi mu kufikama.’ (Luka 21:28) Kheti bo Ngongi, dinsundula: batu boso va nza bakhambulu ku khonzu Yave bela monisa ti balutidi mangolo na Falawo ayi bela kuba nwanisa, dikabu di Nzambi bela tatamana kufyatila ti Yave wela kuba kyeba. (Yehezekeli 38:2, 14-16) Kibila mbi? Bila bawu bazebi ti Yave kabalukanga ko. Nandi wala bwe monisa ti widi Mvukisi wu luzolo ayi wunkyebanga dikabu dyandi.​—Yesaya 26:3, 20.

17. (a) Bwidi tulenda bakila ndandu mu bifwani bi Kibibila bimmonisa phila Yave kankyebilanga dikabu dyandi? (b) Mbi twala tubila mu dilongi dinkwiza?

17 Mu dilongi adidi, tuma mona bifwani bimmonisa ti Yave wumvwa batu nkinza ayi wummonisa mamboti bo kankyeba, kantwadisa ayi kamvukisa dikabu dyandi. Bo wunyindula binongu abyobi, vanga mangolo mwingi wulonguka dyambu dimona ditedi Yave mu kutala buboti kheti bivisa bilwelu wukhambu yindulanga. Bo wunlonguka zikhadulu zimboti zi Yave, luzolo ayi kiminu kyaku mu nandi byela bwela kindama. Mu dilongi dinkwiza, twala longuka ziphila befu tulenda landikinina kifwani ki Yave ki kuvwa bankaka nkinza va dikanda, mu kimvuka ayi mu kisalu ki kusamuna.

^ Lut. 3 Nkwa binongu Yosefi musi Yuda, wutuba ti Samueli wuba 12 di mimvu mu thangu mambu beni mamonika.

^ Lut. 16 Diawu, tulenda visa ti batu bawombo bela vuka mu Alimagedoni, bela ba binama binyitu bibela. Bo Yesu kaba va ntoto, nandi wubelusa ‘bimbevu biphila mu phila.’ Mambu kavanga, ma tumonisa mbi nandi kala vanga kwidi batu bela vuka mu Alimagedoni. (Matai 9:35) Batu bela vulubuka, zinyitu ziawu zyela ba buvinya.