Skip to content

Skip to table of contents

 DILONGI 46

Ngiewu Widi mu Kukieba Buboti Nkaku’aku?

Ngiewu Widi mu Kukieba Buboti Nkaku’aku?

Lusadila nkaku wunneni wu kiminu.’EFESO 6:16.

NKUNGA 119 Tufueti ba Kiminu

MAMBU TUANLONGUKA *

1-2. (a) Dedi bummonisa Efeso 6:16, kibila mbi tuntombila ‘nkaku wunneni wu kiminu’? (b) Biuvu mbi tunkuiza baka mimvutu mu dilongi adidi?

NGIE WIDI nkaku ‘wunneni wu kiminu’? (Tanga Efeso 6:16.) Ngete, ngie widi. Dedi bo nkaku waba kiebanga binama bilutidi nkinza mu nyitu wu disodi, kiminu mvandi kilenda kukieba mu zithotolo nza yi Satana yiku tuadisanga, buka kitsuza, makhema ayi mambu mankaka Nzambi kanlendanga.

2 Bo tuidi mu kuzingila mu “bilumbu bitsuka”, kiminu kitu kikhidi viokila mu zithotolo ziwombo. (2 Timoteo 3:1) Diawu tufueti fiongunina nkaku’itu wu kiminu muingi tuzaba boti widi wumboti. Buidi wulenda vangila mawu? Ayi mbi biala kusadisa kusimbidila nkaku’aku? Tuenbaka mimvutu mu dilongi adidi.

FIONGUNINA BUBOTI NKAKU’AKU

Bo mvita wube viokanga, masodi baba fionguninanga ayi baba kiebanga minkaku miawu muingi kukubama mu mvita wunkaka (Tala lutangu 3)

3. Buidi masodi baba kiebilanga nkaku’awu, ayi kibila mbi baba vangilanga mawu?

3 Mu thangu yikhulu, masodi baba sadilanga nkaku wuvangulu mu kisengu ayi nledi wungolo. Masodi baba vindanga mafuta mu nkaku muingi kibuangu kinledi wungolo wubika kubakuka ayi kibuangu ki kisengu kibika kuvavuka. Boti nkaku beni wube tobuka mu mvita, disodi wuba londanga wawu bo kamvutuka ku nzo muingi kukubama mu mvita wunkaka. Buidi tulenda dedikisila kifuani akiokio ayi kiminu kitu?

4. Kibila mbi wufueti kiebilanga nkaku’aku wu kiminu? Ayi buidi wulenda vangila mawu?

4 Dedi masodi mu thangu yikhulu, ngie mvaku wufueti kiebanga ayi kufionguninanga kadika thangu nkaku’aku. Mawu mala  kusadisa kunuana mvita wu kiphevi Baklisto badi na ziphevi zimbi. (Efeso 6:10-12) Mutu wunkaka kalendi kieba ko nkaku’aku wu kiminu. Buidi tulenda zabila ti tuidi bakubama muingi kununga mvita beni? Ditheti, dinda lusadusu lu Yave mu nsambu. Bosi, sadila Kibibila muingi wununga kukitadila mu phila Yave ka kutadilanga. (Ebeleo 4:12) Kibibila kintuba: ‘Fiatila Yave mu ntim’aku woso; Ayi bika kufiatila mu diela diaku.’ (Zingana 3:5, 6) Mu kuyindula mu matangu amomo, wuntebuka moyo makani ngie wubakizi mu zisabala zima vioka? Dedi, bo wuviokila mu mambu ma kukhambu ku zimbongo, ngie wutebukila moyo lukanu luidi mu Ebeleo 13:5 luntuba ti “Ndilendi kukuekula ko ayi ndilendi kuloza ko”? Bo wutebuka moyo lukanu alolo, wuba lufiatu ti Yave wunkuiza kusadisa? Boti wuvanga mawu, buna akioki kidi kidimbu kimmonisa ti widi mu kukieba buboti nkaku’aku wu kiminu.

5. Mbi wala bakula ngie kufiongunina kiminu kiaku?

5 Bo wumfiongunina mu keba keba nkaku’aku, ngie wulenda bakula mambu mawombo wukhambu zabanga mu ngieveka. Buka, ḿba wulenda mona ti, boma bukhambu fuana, luvunu ayi kiunda kingolo bibivisa kiminu kiaku. Boti mawu madi widi mu kumonikina, mbi wulenda vanga muingi wukieba kiminu kiaku?

WUKIKIEBA MU MAMBU MA KUVANGA KUKUAZUKA BENI, MA LUVUNU AYI MA KUTULA KIUNDA KINGOLO

6. Bifuani mbi bimmonisa ti disi ko diambu dimbi kukuazuka?

6 Khumbu zinkaka, disi ko diambu dimbi kukuazuka. Dedi, didi diambu dimboti kukuazuka matedi kukuangidika ntima wu Yave ayi Yesu. (1 Kolinto 7:32) Boti tuba vanga disumu dingolo, didi diambu dimboti kukuazuka matedi kudedikisa mambu mitu na Yave. (Minkunga 38:18) Mvandi tunkuazukanga matedi kukuangidika ntima wu nnuni voti nkazi, matedi kukieba dikanda ditu ayi matedi buvinya bu zikhomba zitu zi kiphevi.—1 Kolinto 7:33; 2 Kolinto 11:28.

7. Dedi bummonisa Zingana 29:25, kibila mbi tulendi bela ko boma bu batu?

7 Vayi kukuazuka beni kulenda bifisa nkaku’itu wu kiminu. Buka, ḿba tunkuazukanga beni matedi kubaka bidia ayi mvuatu wuwombo. (Matai 6:31, 32) Ḿba tulenda yindula ti muingi kununga mambu amomo tufueti baka zimbongo ziwombo. Ayi befu kumanga ba keba keba, tulenda tona kuzola zimbongo. Befu kubika mambu amomo kumonika, kiminu kitu mu Yave kilenda dekuka ayi kikundi kitu ayi nandi kilenda ba va kingela. (Malako 4:19; 1 Timoteo 6:10) Kiuma kinkaka kilenda bifisa kiminu kitu, kidi kukuazuka beni mu mambu batu bankaka banyindula. Mambu amomo malenda kutu vanga kuluta mona boma bu kufua tsoni ayi kuviokila mu zinzomonu batu ba tutuadisanga, kena kuba boma bu kulueka ntima wu Yave. Vayi muingi tuyikieba mu ntambu awowo, tufueti dinda lusadusu kuidi Yave muingi katu vana kiminu ayi kibakala muingi tukindama mu zithotolo.—Tanga Zingana 29:25, Luka 17:5.

(Tala lutangu 8) *

8. Mbi wufueti vanga boti mutu wuntomba kukoluka yaku luvunu?

8 Satana widi ‘tata yi luvunu’, nandi wunsadilanga batu badi mu lutumu luandi muingi kutiamuna luvunu matedi Yave ayi zikhomba zitu. (Yoane 8:44) Buka, batu babika kimvuka ki Yave, bantiamunanga zitsangu zi luvunu matedi kimvuka ki Yave. Bawu bamvanganga mawu mu kusadila zikhondi zi mayo, TV ayi biuma binkaka. Luvunu beni luidi mu ‘madionga maso ma mbazu’ ma Satana. (Efeso 6:16) Mbi wufueti vanga boti mutu wuntomba kukoluka yaku luvunu? Bika kukuwa! Kibila mbi? Kibila tuidi kiminu mu Yave ayi lufiatu  mu zikhomba zitu. Tuisintomba ko kuba kikundi na batu babika kimvuka ki Yave. Diawu kawubika ni kiuma ki kuvanga wuba kithuadi na bawu, ni kheti kutomba kuzaba mambu bantubanga.

9. Mambu mbi malenda monika befu kuba mu kiunda kingolo?

9 Kiunda kingolo kilenda dekula kiminu kitu. Tulendi lenza ko mambu tumviokila, kibila kuvanga mawu kuala monisa ti tuidi bivungisi. Vayi kawubika mambu beni makengidila kilunzi kiaku. Khanu wunkuinza ba mu kiunda kingolo ayi kuzimbakana kivuvu Yave katu vana. (Nzaikusu 21:3, 4) Mvandi tulenda kota mu kiunda kingolo ayi kubaka makani ma kubika bue sadila Yave. (Zingana 24:10) Vayi tulendi bika ko mawu mamonika mu befu.

10. Mbi belonguka mu nkanda khomba yimueka kasonika?

10 Tala kifuani kimueka ki khomba yinkieto wunkalanga ku E.U.A. Nnuni’andi wubakana kimbevo kingolo, ayi vaba tombulu muingi khomba ayoyi kunkieba. Mbi bisadisa khomba beni kubika vonga mu kiminu? Mu nkanda kafila kuidi zikhomba ku kikulutu, nandi wutuba: “Mambu tumviokila khumbu zinkaka ma tubikanga mu ngazi ayi kiunda. Vayi yimvutulanga matondo mu mamoso Yave katu vananga muingi kukindisa kiminu kitu ayi kutu sadisa kutatamana kuba mayindu mafuana. Malongi ayi khindusulu ayoyi madi beni nkinza kuidi befu, kibila matu sadisanga kukuenda ntuala ayi kukindama mu zithotolo Satana katu tuadisanga.” Mambu khomba ayoyi katuba, mammonisa ti tulenda nunga kiunda kingolo! Buidi? Mu kutadila mambu tumviokila dedi zithotolo zi Satana. Ba lufiatu ti Yave kalenda kuvana mbombolo widi mu kutomba. Diawu vua nkinza bidia bi kiphevi nandi katu vananga.

Ngiewu widi mu kukieba buboti ‘nkaku’aku wunneni wu kiminu’? (Tala lutangu 11) *

11. Muingi tuzaba ti tufueti buongisa kiminu kitu, biuvu mbi tufueti kuyivana?

11 Ngie widi mu kumona kibuangu mbi mu nkaku’aku wu kiminu wufueti buongisa? Mu zingonda zima vioka, ngie wununga mambu maba kukuazula? Wununga kubika kuwa ayi kukuambila na batu babika kimvuka ki Yave mu matedi mambu ma luvunu bantiamunanga?  Wununga kiunda kingolo? Boti betuba “ngete” mu biuvu abiobi, buna kiminu kiaku kidi kimboti. Vayi tufueti banga keba keba, kibila Satana wunsadilanga mintambu minkaka muingi kutu thota. Tuentubila wumueka mu miawu.

WUKIKIEBA MU KUTOMBILA NGOLO BIUMA BI NZA AYIYI

12. Mambu mbi malenda monika, mutu na kutombila ngolo biuma bi nza ayiyi?

12 Biuma bi nza ayiyi bilenda kutu vanga kuvuvuka ayi kubika bekieba nkaku’itu wu kiminu. Mvuala Polo wutuba: ‘Vasi ko mutu wunsalanga buka disodi wunkotanga mu mambu ma lungosu, muingi kukuangidika ntima wu mutu wunkotisa mu busodi.’ (2 Timoteo 2:4) Diawu masodi ma Loma basa ba ko nsua wu kukota mu mambu ma lungosu. Mambu mbi maba monikanga boti disodi bekhambu landakana lutumu alolo?

13. Kibila mbi masodi ma thangu yikhulu basa vanganga ko lungosu?

13 Yindula mambu amama. Masodi badi mu kukubama muingi kenuana mvita, vayi wumueka mu bawu kasi ko mu dingumba. Kibila widi mu kusumbisa bidia ku zandu. Va builu, masodi mankaka badi mu kufionginina mata mawu ayi kulengula zimbedi. Vayi disodi wunsumbisanga bidia, wunsadila builu muingi kukubika bidia kala sumbisa mu kilumbu kinlanda. Va meni, zimbeni bankota ku divula mu kinzimbukila muingi kuba nuanisa. Disodi mbi wunyindula widi wu kubama muingi kunuana mvita? Disodi mbi wutidi kaba va khonzu’aku mu thangu ayoyi? Disodi wukubama voti wowo wuba wuvuvuka mu minkinza miandi?

14. Bo tuidi masodi ma Klisto, kiuma mbi kilutidi nkinza kuidi befu?

14 Befu tuidi buka masodi amomo mamboti. kilutidi nkinza kuidi befu kidi—kukuangidika mintima mi zimfumu zitu Yave ayi Yesu. Mawu malutidi nkinza kena kubaka kioso kua kiuma mu nza yi Satana. Befu tumbotulanga thangu ayi tumvananga mangolo moso muingi tusadila Yave ayi kukieba buboti kubika to nkaku’itu wu kiminu vayi mvandi, binama bioso bi kinuanunu kitu ki kiphevi.

15. Ndubu mbi Polo katu vana, ayi kibila mbi nandi kavanina yawu?

 15 Tufueti kukikengidila thangu zioso! Kibila mbi? Mvuala Polo wutu lubula ti, batu batidi ‘kuba zimvuama’ bala ‘vonga mu kiminu’. (1 Timoteo 6:9, 10) Kikuma ‘kuvonga’ kinsundula ti befu kutomba kuvanga mangolo muingi kubaka biuma bi nza ayiyi, tulenda vuvuka. Ayi tulenda zibula ntim’itu mu ‘zinzinunu zi buvungisi ziwombo ayi zimbi.’ Tulendi bika ko zinzinunu aziozi zikota mu ntim’itu, vayi tufueti tebukanga moyo ti Satana widi mu kusadila mintambu amiomi muingi kutu vongisa mu kiphevi.

16. Kinongo kidi mu Malako 10:17-22, yitu nata kuyindula mu biuvu mbi?

16 Ḿba ngiewu widi zimbongo ziwombo muingi kusumba biuma biwombo. Bukiedika ti didi diambu dimbi kusumba biuma tuntomba, vayi tusinkuiza sadila ko muna thangu? Ndamba. Yindula mu biuvu abibi: Kheti yidi zimbongo muingi kusumba mua kiuma, bukiedika ti yidi thangu ayi mangolo muingi ku kisadila ayi ku kikieba? Yima tona kuzola beni biuma yidi? Bukiedika ti kuzola biuma abiobi, binkuiza kuphanga kuvanga mambu ditoko wukhambu kikinina kulandakana Yesu kavanga? (Tanga Malako 10:17-22.) Bukiedika  dilutidi didi, kunata luzingu lukhambu lu kikhafi ayi kubaka thangu ayi mangolo muingi kuvanga luzolo lu Nzambi!

SIMBIDILA BUBOTI NKAKU’AKU WU KIMINU

17. Mambu mbi tulendi zimbakana ko?

17 Bika kuzimbakana ti mu mvita tuidi. Diawu tufueti belanga bakubama kadika kilumbu muingi kunuana. (Nzaikusu 12:17) Zikhomba balendi nata ko va mving’itu nkaku’itu wu kiminu. Kiyeku ki kusimbidila yawu kidi kitu.

18. Kibila mbi masodi mu thangu yikhulu baba simbidilanga buboti minkaku miawu?

18 Mu thangu yikhulu, disodi diaba monisanga kibakala mu mvita waba tambulanga nzitusu. Vayi diba diambu di tsoni na kuvutuka ku nzo mu khambu nata nkaku’andi. Nta binongo bantedilanga Tácito wutuba: “Maba mambu ma tsoni kubika nkaku mu mvita.” Diawu masodi baba simbidilanga minkaku miawu buboti mu thangu bannuana.

Khomba yimueka yinkieto wununga kusimbidila nkaku’andi wu kiminu kibila wuntanganga Kibibila kadika kilumbu, wunlandakanga zikhutukunu zioso ayi wukivananga beni mu kisalu ki kusamuna (Tala lutangu 19)

19. Buidi tulenda simbidila buboti nkaku’itu wu kiminu?

19 Befu mvitu tufueti simbidila buboti nkaku’itu wu kiminu. Buidi tulenda vangila mawu? Mu kulandakana zikhutukunu ayi kulonga bankaka matedi Yave ayi Kintinu kiandi. (Ebeleo 10:23-25) Mvandi tufueti tanganga Kibibila kadika kilumbu ayi kusambila kuidi Yave muingi ka tusadisa kusadila mu luzingu luitu mambu katulonganga. (2 Timoteo 3:16, 17) Befu kuvanga mawu, Satana kalasa tununga ko bosokua bumbela mata kansadila. (Yesaya 54:17) Nkaku’itu “wunneni wu kiminu” wala kutukieba. Befu tuala nunga mvita tunnuana kadika kilumbu, befu kusala mu kithuadi na zikhomba zitu—ayi bulutidi nkinza befu tuala baka luaku lu kumona Yesu mu thangu kala bunga Satana ayi minlandikini miandi.—Nzaikusu 17:14; 20:10.

NKUNGA 118 ‘Yave Wutubuela Kiminu’

^ Lut. 5 Masodi baba sadilanga nkaku’awu muingi ku yikieba mu mvita. Kiminu kitu kidi buka nkaku. Dedi bo disodi kaba kiebilanga nkaku’andi, befu mvitu tufueti kiebanga kiminu kitu. Dilongi adidi, dinkuiza monisa mbi tufueti vanga muingi ‘nkaku’itu wunneni wu kiminu’ wutatamana wumboti.

^ Lut. 58 DIAMBU DIDI MU FIKULA: Dikanda dimueka bantala TV, mu kinzimbukulu, bankuwa tsangu zi batu babika kimvuka ki Yave kutuba mambu ma luvunu matedi Zimbangi zi Yave. Mu thinu tata wunzimisa TV.

^ Lut. 60 DIAMBU DIDI MU FIKULA: Bo vavioka mua thangu, mu mbuongimini yi dikanda, tata wunsadila Kibibila muingi kukindisa kiminu ki dikanda diandi.