Lí zu-pere

Lí m̀ɛni-ŋuŋ-ŋai ma

Ziova Ŋɔsêre-faa Kɛ́-ɓelai

Zîi-wooi siɣe ya ŋwɛ̂lii Kpelle

 GƆLƆ-ŊUŊ 6

Kwa Saa, Mí Ɓé Kwa Li Naai?

Kwa Saa, Mí Ɓé Kwa Li Naai?

1-3. Marê-kɛɛ-ŋa kɛ́ɛ léŋ ɓé nûa da gɛ é pîlaŋ saa mɛni mai, nyaŋ ɣâla-mɛni su-ɓela támaa da dísukula léŋ?

ŊÂLA-KƆLƆI è mò nyɛɛ fólo tɔnɔ ta “saa mɛni fé ŋɔ́nɔ pâi kɛ́i ǹɔii ma.” (M̀ɛni-lɛɛi 21:4) Gɔlɔi ŋí Ŋuŋ 5 su, kú maa-kɔ́ri à gɛ́ɛ m̀aa-tee-sɛŋ sârai, kwa pâi wɔlɔ-wɔlɔ fúlu-laa sɔlɔ ɓói. Kɛ́lɛ nyaŋ núu-kpune káa nîi saai. (Ikilisiati 9:5) M̀ɛni ma, m̀arê-kɛɛ kpàya-kpayai kwa gɛi dɔnɔ ɓai, Kwa saa, lé ɓé a kɛ a kûa?

2 M̀arê-kɛ́i ŋí sukula wóo a kúlii soŋ a gbánaŋɔɔ à kɛ̀ kúwɛli-kɛ-maa núu ta a saa. Kwa kɛ kúkili ŋa siai kûɛ: ‘Mí ɓé aâ li naai? Ɓɛ́i gáa naai a kú káai? A pɔri kpɔŋ maa tɛɛi kúpɔ? Kwa pâi wɔ́lɔ gáai ŋɔ́nɔ?’

3 Ɣâla-mɛni su-ɓela támaa da m̀arê-kɛɛ-ŋai ŋí sukula a dakpɛ́ni-takpɛni. Dí taŋa da mò diyɛɛ ya kɛ a sɔŋ lɛ́lɛ núu, ya saa ya pâi lîi ɣâla-taa, kɛ́ɛ, à kɛ̀ ísɔŋ è kɛ a nyɔ́mɔɔ, gɛ̀ ní, ya pâi lîi dɛ̂ɓele-taa ŋɔ́ŋ su. Dí tani díkɛ mò diyɛɛ ya saa, ya pene a mɔ̂leŋ I li ŋamua-taa ínûai daâ wɔ́lɔ saai dípɔ. Dani díkɛ kpîŋ mò diyɛɛ ya saa, Ɣâla a kpɛɛ ímɛnii ŋa-teêi, da ŋɔ́nɔ ímaa sɔlɔ ɓó pôlu a núu takpɛ́ni.

4. Mɛni ŋuŋ tɔnɔ kɛ́ɛ léŋ ɓé ɣâla-mɛni su-ɓela támaa da nɛ̂i é pîlaŋ saa mɛni mai?

4 Ɣâla-mɛni su-ɓela da mɛni takpɛ́ni-ŋa lɛ nûa dîa é pîlaŋ saa mɛni ma. Kɛ́lɛ mɛni ŋuŋ tɔnɔ nɔ́ ɓé díkélee da nɛ̂i. Da nɛ̂i à gɛ́ɛ núu a saa, sɛŋ ta a kula gbonoi e kɛ́-ɣeniɛ kɛ kwa takpɛ́ni ma. Tɔ̃yâ ɓe tí?

 KWA SAA, MÍ ƁÉ KWA LI NAAI?

5, 6. Kwa saa, lé ɓé a kɛ a kûa?

5 Kwa saa, Ziova è m̀ɛnii kɔ́lɔŋ a kɛ a kûa, nyaŋ aâ mo kûa à gɛ́ɛ núu a saa, ŋɔkɛ́-ɣeniɛ kɛ́ɛ aâ kpɛɛ. M̀ɛni ma, núu ta a saa, ŋɔmɛni ŋa-káai da ŋɔkili-ŋa-siai dífa li kwaa takpɛ́ni ma kɛ́-ɣeniɛ kɛ mɛni ma. * Kwa saa, kúfa kwaa káa, kúfa mɛni mɛni, kpaa kili-ŋa-sia ta e kɛ ŋɔ́nɔ kúyêei.

6 Gâloŋ Saloma è mò Ŋâla-kɔlɔi su nyɛɛ “zaa-ɓelai dífe mɛni da kɔ́lɔŋ.” Zaa-ɓelai dífa kú kpɔara kpaa dí kú wɛ́li, “dífa pɔri tíi ta kɛ́i kpaa dí mɛni kpɛtɛɛ ta kɛ kpaa dí táre da maa-kɔ́ri m̀olôŋ su.” (Ikilisiati 9:​5, 6, 10 lóno.) Ŋule-wooi 146:4 su, Ŋâla-kɔlɔi è mò nyɛɛ núu a saa, “ŋɔmɛni kpɛtɛɛ-ŋai kélee a kpera.”

M̀ƐNII ZÎSƐ È MÒ É PÎLAŊ SAA MƐNI MAI

Ziova e núu-kpune kpɛtɛ à gɛ́ɛ díkɛ ɣele ma wɔlɔ-wɔlɔ da wɔlɔ-wɔlɔ

7. Lé ɓé Zîsɛ è mò é pîlaŋ saa mɛni ma?

7 Tãi ǹaoi Lâzara è saa lai, Zîsɛ è mò ŋɔpôlu-ɓelai dîa nyɛɛi: “Kúwɛli-kɛ-maa nuui Lâzara a nyiî.” Kɛ́ɛ Zîsɛ fé kɛ ní lonoi e pîlaŋ nyii kpɔ́ɔi ma. M̀ɛni ma, è ŋɔ́nɔ mò nyɛɛi: “Lâzara aâ saa.” (Zɔ̂ŋ 11:​11-14) Bere sîi ŋí su, Zîsɛ è nɛ à gɛ́ɛ saa káa yɛ̂ɛ nyii. Vé mo ní à gɛ́ɛ Lâzara aâ li ɣâla-taa kpaa ŋɔkáayɔɔ-ŋai pɔ́ ŋamûa-taa. Vé tela mo ní à gɛ́ɛ Lâzara è kɛ mɔ̃lɛi dɛ̂ɓele-taa ŋɔŋ su kpaa daâ maa sɔlɔ ɓó pôlu a núu-kpune. Kɛ́lɛ è kɛ nɔ́ yɛ̂ɛ Lâzara a kɛ nyiî a zu kɛ́tɛɛ. Ɣâla-kɔlɔ kpua-kpua takpɛ́ni-ŋa dí mò diyɛɛ saa káa yɛ̂ɛ nyii. Tãi Zîsɛ è Zailɔ ǹóŋ-nɛnîi mu-siɣe la saa yêei, è mò ǹûai dîa nyɛɛ “vé saa ni, kɛ́lɛ a nyiî.”​—Lûu 8:​52.

8. Kú gɔ́lɔŋ léŋ à gɛ́ɛ Ɣâla fé núu-kpune kpɛtɛ ní à gɛ́ɛ dí saa?

 8 I laai la Ɣâla è Adaŋ da Iî kpɛtɛ à gɛ́ɛ díkɛ ɣeniɛ a tãi kpua gɛ̀ ní dí pɔlɔ dí saa? Kpa! Ziova è dí kpɛtɛ à gɛ́ɛ dí fúlu-laa ŋaa-nɛ̃ɛ kula kɔlɔi-pono su wɔlɔ-wɔlɔ da wɔlɔ-wɔlɔ. Tãi Ziova è núu-kpune kpɛtɛ lai, è bu dílii su à gɛ́ɛ díkɛ ɣele ma wɔlɔ-wɔlɔ da wɔlɔ-wɔlɔ. (Ikilisiati 3:11, NW.) Yɛ̂ɛ berei lóŋ-kaa-ɓela dífa ŋwɛ̀li dílônii dí kɔlɛ dí saai, bere nɔ́ ɓé gáa la Ziova líi su é pîlaŋ kûa. Kɛ́lɛ, à kɛ̀ Ɣâla è kú kpɛtɛ à gɛ́ɛ kúkɛ ɣeniɛ wɔlɔ-wɔlɔ da wɔlɔ-wɔlɔ, gɛ̀ ní lé mɛni ɓé kwa saa lai?

 LÉ MƐNI ƁÉ KWA SAA LAI?

9. Dɔ̂ŋ Ziova è dɛɛ Adaŋ da Iî pɔ́i, lé ɓé gɛ vé kɛ ní a tɔ̂ŋ kpanaŋɔɔ̂i?

9 Idɛŋ sûai su, Ziova è mò Adaŋ ma nyɛɛi: “Ɓa pɔri zûai ŋí su wuru-ŋai kélee m̀a mîi, kɛ́lɛ dáre wuruii nyii gáa mɛni lɛ́lɛɛ da mɛni nyɔ́mɔɔ kɔ́lɔŋ mɛni mai, ífe m̀a da mîi. Kpɛ́ni fêi, ŋelei ɓa m̀a da mîi lai, ɓa pâi saa títi ɓói.” (Zɛnɛse 2:​9, 16, 17) Dɔ̂ŋ ŋí fé kɛ ní a gbánaŋɔɔ, nyaŋ Ziova ɓé maa nɛ̃̂ɛi kɛ e tɔ̂ŋ tɛɛ Adaŋ da Iî pɔ́ é pîlaŋ mɛni nyɔ́mɔɔ da ǹɛ́lɛɛ ma. Adaŋ da Iî diî díwóli tɔɔ̂i Ziova ma, diî nɛ à gɛ́ɛ díyée káa ŋɔkɛ-mɛi-laai mu. Diî ŋɔ́nɔ nɛ̂i ma à gɛ́ɛ dílii nɛ̃ɛi zãai kélee mɛni ma è dɛɛ dípɔi.

10, 11. (1) Sêtɔŋ è Adaŋ da Iî pɛlɛ léŋ? (2) Lé mɛni ɓé káfalo ta kélee fé la Adaŋ da Iî yêei é pîlaŋ m̀ɛnii ma dí gɛi?

10 Kɛ́ɛ, Adaŋ da Iî dí Ziova wóo pili. Sêtɔŋ è mò Iî ma nyɛɛi: “Ɣâla è mò a tɔ̃yâ à gɛ́ɛ káfe ŋuru-ŋai ŋí zûai sui m̀a da mîi?” Iî è ŋ̀óo su too nyɛɛi: “Kwa pɔri ŋuru-ŋai ŋí zûai sui m̀a da mîi. Kɛ́lɛ Ɣâla è mò nyɛɛi: ‘Ŋurui nyii gáa tɔɔ̂i zûai sámai, káfe m̀a da mîi, kpaa máŋ ka lɛɣɛ ma, ká gɛ̀ tí, ká pâi saai.’”​—Zɛnɛse 3:​1-3.

11 Nya ɓe Sêtɔŋ è mò ma nyɛɛi: “Káfe pâi saai. Kpɛ́ni fêi, Ɣâla è gɔ́lɔŋ à gɛ́ɛ tãi ka ŋurui ŋí m̀a da mîi lai, káŋɛi lá a pâi ɓói kákɛ yɛ̂ɛ ǹyaa Ɣâla, nyaŋ gɛ̀ ní ka pâi mɛni lɛ́lɛɛ kɔ́lɔnii da mɛni nyɔ́mɔɔ.” (Zɛnɛse 3:​4-6) Sêtɔŋ è kɛ ŋwɛ̂lii e kɛ Iî kili ŋa à gɛ́ɛ a pɔri mɛni kpɛtɛɛ kɛ́i gbîŋ mɛni ma é pîlaŋ mɛni lɛ́lɛɛ da mɛni nyɔ́mɔɔ ma. Tãi tɔnɔi tí yée mu, è lɛ́ɛ kɛ ma é pîlaŋ m̀ɛnii ma pa kɛ́i a ǹyaa à kɛ̀ a Ɣâla wóo pili. Sêtɔŋ è mò Iî ma à gɛ́ɛ vé pâi saai, nya ɓé Iî è ŋuru-ɓai ta mii é da tɛɛ bɔ̂ŋ pɔ́. Adaŋ da Iî díkɛ a gɔ́lɔŋɔɔ à gɛ́ɛ Ziova è mò dîa à gɛ́ɛ dífe ŋurui tí m̀a da miî. Tãi dí ŋuru-ɓai mii lai, dí gili dí Ɣâla  ŋɔtɔ̂ŋ kara. Bere sîi ŋí su, dí nɛ à gɛ́ɛ ɓaa-kɛ-maa tɔnɔ kpîŋ fé díyêei díɣâla-taa Nâŋ mɛni ma. Káfalo ta kélee fé kɛ ní díyêei!

12. Lé ɓé gɛ a lii-too-pôlu mɛni à gɛ́ɛ Adaŋ da Iî dí Ɣâla wóo pili?

12 Nyíŋi è kɛ a lii-too-pôlu mɛni kpɛɛ pôlu Ɣâla ma à gɛ́ɛ Adaŋ da Iî dí ŋ̀óo pili! Eei kɛ́i a yá I lóŋ surɔ̂ŋ kpaa lóŋ nɛni ta maa sɔlɔ ɓó, I kɔ kpɔ́ a gbánaŋɔɔ à gɛ́ɛ I ŋ̀á kɔ́ŋ a nɛ́lɛɛ, é lɛ́ɛ la zu e kɛ́tɛ, gɛ̀ ní ǹoloŋ tí é tínaŋ é tɔɔ ya, é nɛ ya à gɛ́ɛ m̀ɛnii kélee yaâ gɛ mi vé ŋɛi a sɛŋ ta. Ífe laa ní la nyíŋi a pâi ílii tooi pôlu?

Dí Adaŋ kpɛtɛ a pɔrɔ, nyaŋ tãi è saa lai, è li pôlu bɔrɔi pɔ́

13. Ziova wooi Adaŋ ma “ya pâi liî pôlu pɔrɔ pɔ,” sukulai ɓa lé?

13 Adaŋ da Iî dí wɔlɔ-wɔlɔ fúlu-laa laŋ tãi dí Ɣâla wóo pili lai. Ziova è mò Adaŋ ma nyɛɛi: “Íkaa a pɔrɔ, nyaŋ ɓa pâi liî pôlu pɔrɔ pɔ́.” (Zɛnɛse 3:19 lóno.) Nyíŋi sukulai ɓa, Adaŋ e kɛ pa penei pôlu a pɔrɔ, yɛ̂ɛ berei e kɛ la Ziova é lɛ́ɛ pâi gbɛtɛi. (Zɛnɛse 2:7) Tãi Adaŋ è sɔnyɔ̂ŋ kɛ lai, è saa, vé ŋɔ́nɔ kɛ ní ɣele ma.

14. Kwa saa lé mɛni ma?

 14 Adaŋ da Iî diî Ɣâla wóo mɛnîi, gɛ̀ ní díkaa nîi ɣele ma sâa. Kɛ́ɛ tãi dí ŋ̀óo pili lai, dí sɔnyɔ̂ŋ kɛ, m̀ɛni ma dí saa. Sɔnyɔ̂ŋ káa yɛ̂ɛ kɔlɔ-fela nyɔ́mɔɔ ta nyii kú zɔlɔ ɓó Adaŋ da Iî yêei. Dí kúkélee kúmaa sɔlɔ ɓó sɔnyɔ̂ŋ su, nyíŋi ɓé gɛ̀ kwa saa. (Lomaŋ 5:12) Kɛ́ɛ, nyíŋi fé a Ɣâla kpɛtɛ-mɛni núu-kpune mɛni ma. Ɣâla fé kɛ ní ŋwɛ̂lii à gɛ́ɛ núu-kpune é saa, nya ɓé Ŋâla-kɔlɔi a saa tóli la a “kpɔara-nuu.”​—1 Kɔleŋtiɛŋ 15:​26.

DƆ̃YÂI A KÚŊUŊ MA ƁO

15. Dɔ̃yâi é pîlaŋ saa mɛni ma a kúŋuŋ ma ɓó pere kɛ léŋ?

15 Dɔ̃yâi é pîlaŋ saa mɛni ma a kúŋuŋ ma ɓo nɛ́ɛ mɛni-ŋai yêei nûa támaa da mò é pîlaŋ saa mɛni mai. Ŋâla-kɔlɔi è mò à gɛ́ɛ zaa-ɓelai dífa mɛni-soli kaa kpaa máŋ dílii é too pôlu. Kúfa pɔri lonoi dípɔ, dia máŋ dífa pɔri lonoi kúpɔ. Kúfa pɔri kpɔŋ maa tɛɛi zaa-ɓelai pɔ́, dia máŋ dífa pɔri kpɔŋ maa tɛɛi kúpɔ. Dífa pɔri mɛni nyɔ́mɔɔ kɛ́i a kûa, m̀ɛni ma, maa fé nɛ̃ɛ ní kú yao dîa. Kɛ́lɛ, ɣâla-mɛni su-ɓela támaa da mò diyɛɛ zaa-ɓelai díkaa a dífúlu kwaa ta ma, diyɛɛ kwa pɔri kpɔŋ maa tɛɛi dípɔ à kɛ̀ kwa kâpa tɛɛ pasɛ-ŋa pɔ́ dímɛni ma. Kɛ́ɛ, kwa dɔ̃yâi kɔ́lɔŋ é pîlaŋ saa mɛni ma, kúfe pâi laai a lɛ́ɛ mɛni-ŋa kɛ́ɛ tí.

16. Lɛ́ɛ mɛni kɛ́ɛ léŋ ɓé ɣâla-mɛni su-ɓela támaa da mo é pîlaŋ zaa-ɓelai dîai?

16 Sêtɔŋ a tɛɛ lɛ́ɛ ɣâla-mɛni sârai à gɛ́ɛ é lɛ́ɛ kɛ kûa, é gɛ kúkɛ gáa yɛ̂ɛ zaa-ɓelai díkaa a dífúlu kwaa takpɛ́ni ma. Gɔɔŋ-maa ɓa, m̀ɛnii lɛ́ɛ ɣâla-mɛni su-ɓela taŋa da mò diyɛɛ kwa saa, sɛŋ ta a kula kúkponoi é kɛ́-ɣeniɛ kɛ kwaa takpɛ́ni ma. Bere ɓé da mò la íɣâla-pɛ́rɛi mu, kpaa da dɔ̃yâi lɛ yá Ŋâla-kɔlɔi su é pîlaŋ zaa-ɓelai dîa? Sêtɔŋ káa nîi lɛ́ɛ kɛ́i à gɛ́ɛ é nûa támaa kula Ziova wóo mu.

17. Lé ɓé dɛ̂ɓele-taa ŋɔŋ mɛnii kɛ a woo-nyɔŋ Ziova mai?

 17 M̀ɛnii ɣâla-mɛni su-ɓela támaa da mò é pîlaŋ saa mɛni mai a gɛ núu é Ɣâla kpɔara. Gɔɔŋ-maa ɓa, da mò diyɛɛ sɔnyɔ̂ŋ-ɓela da pâi liî dɛ̂ɓele-taa ŋɔŋ su díkɛ kereŋ naa wɔlɔ-wɔlɔ da wɔlɔ-wɔlɔ. Nyíŋi káa kpîŋ a woo-nyɔŋ Ziova ma. Vé pâi wɔ́lɔ nɛɛi naa nûa dí mɔ̃lɛ à gɛ́ɛ tí! (1 Zɔ̂ŋ 4:8 lóno.) Ya núu ta káa gɛ ǹóŋ kula maa kɛ a nyee lɔɔ ŋɔŋ su, I kili-ŋa-siai ɓa lé é pîlaŋ ǹúu tí ma? Kú gɔ́lɔŋ ya pâi nuui tí siɣei a ŋwana-lɔɔ-nuu. Ífe pâi kpîŋ ŋwɛ̂lii I gɛ a ílaoi. Nyaŋ bere nɔ́ ɓé Sêtɔŋ a ŋwɛ̂lii é kɛ la kúkili ŋa é pîlaŋ Ziova ma!

18. Lé mɛni ɓé kúfe yao la zaa-ɓelai dîai?

18 Ɣâla-mɛni su-ɓela taŋa da mo diyɛɛ núu a saa, a pene a mɔ̂leŋ. Ŋâla-mɛni su-ɓelai ŋí da nɛ à gɛ́ɛ maa nɛ̃̂ɛi kú ɓaa-kɛ-maa tɛɛ zaa-ɓelai pɔ́, kú yao zaa mɔ̂leŋ-ŋai dîa, kpɛ́ni fêi, da pɔri kɛ́i a kúlaoi-ni kpaa kúkpɔara-ɓela. Nûa támaa da laa a nɛ́ɛ mɛnii tí. M̀ɛni ma, da yao zaa-ɓelai dîa díkɛ díɓaa siɣe é tɛɛ Ziova ma. Kɛ́lɛ, é lɛ́ɛ íkili-ŋa à gɛ́ɛ zaa-ɓelai dífa mɛni-soli ta kélee káa kpaa dí mɛni ta kélee kɔ́lɔŋ, m̀ɛni ma kúfe yao dîa. Ziova ɓé kú kpɛtɛ. Nya ɓa Dɔ̃yâ Ɣâlai, nya tɔnɔ nɔ́ ɓé maa nɛ̃̂ɛi kú vɛli.​—M̀ɛni-lɛɛi 4:​11.

19. Kwa dɔ̃yâi kɔ́lɔŋ é pîlaŋ saa mɛni ma, a kpɔŋ maa tɛɛ léŋ kúpɔ?

19 Kwa dɔ̃yâi kɔ́lɔŋ é pîlaŋ saa mɛni ma, nyíŋi a pâi kúŋuŋ ma ɓói nɛ́ɛ-mɛni-ŋai yêei ɣâla-mɛni su-ɓela da moi. Dɔ̃yâi ŋí a pɔri kpɔŋ maa tɛɛi kúpɔ à gɛ́ɛ kú Ziova ŋɔkono-tee-ŋai é pîlaŋ tínaa-tuɛ-pere mai ŋa káa ma.

20. Lé ɓé kwa pâi maa-kɔ̂rii gɔlɔ-ŋuŋ ŋí pôlu ma ŋɔi sui?

20 Tãi su kôyaa tɛɛ pôlu ma, Ɣâla nuu tɔnɔ nyii da káa kɛ ma Zôo, è m̀arê-kɛ́i ŋí kɛ nyɛɛ: “Núu da a saa, a ŋɔ́nɔ pa pôlu?” (Zôo 14:​14) I laai la núu nyii aâ saai a pɔri ŋɔ́nɔ m̀u-siɣei saa yêei é kɛ ɣele ma? M̀ɛnii Ŋâla-kɔlɔi è mò é pîlaŋ nyíŋi mai, gáa a lii-nɛ̃ɛ mɛni kpɛɛ pôlu. Kwa pâi m̀ɛnii ŋí maa-kɔ̂rii gɔlɔ-ŋuŋ ŋí pôlu ma ŋɔi su.

^ par. 5 Gaa nûa taŋa kili-ŋa à gɛ́ɛ núu a saa, mɔ̂leŋ ta a kula gbonoi e kɛ́-ɣeniɛ kɛ kwa takpɛ́ni ma. À gɛ́ɛ I mɛni támaa maa-kɔ́ri é pîlaŋ nyíŋi ma, M̀ɛni-ŋuŋ-ŋai Gɔlɔi Kpɛɛ Ŋai 17 da 18 káa.