Lí zu-pere

Lí m̀ɛni-ŋuŋ-ŋai ma

Ziova Ŋɔsêre-faa Kɛ́-ɓelai

Zîi-wooi siɣe ya ŋwɛ̂lii Kpelle

 GƆLƆ-ŊUŊ 13

Fúlu-laa Maa Mɛni Siɣe A Gbanaŋɔɔ

Fúlu-laa Maa Mɛni Siɣe A Gbanaŋɔɔ

1. Gbɛ̂ɛ ɓé fúlu-laa tɛɛ kúpɔi?

ZIOVA “ɓa vúlu-laa Ɣâlai.” (Zɛlemaya 10:​10, NW.) Nya ɓa Kúkpɛtɛ Ɣâlai, nyaŋ ǹya ɓe fúlu-laa tɛɛ kúpɔ. Ŋâla-kɔlɔi è mò nyɛɛi: “I sɛŋ kélee kpɛtɛ, nyaŋ I dí kpɛtɛ, dí ɓo ɣele ma a ínîa-mɛni.” (M̀ɛni-lɛɛi 4:​11) Tɔ̃yâ ma, Ziova è kɛ ŋwɛ̂lii à gɛ́ɛ kú fúlu-laa sɔlɔ ɓó. Fúlu-laa káa a ɓɛlɛ-see-sɛŋ nyii maa mɛni kpanaŋɔɔ̂i Ziova ŋɛ́i.​—Ŋule-wooi 36:9 lóno.

2. Kwa pɔri gɛ́i léŋ à gɛ́ɛ kúkɛ́-ɣeniɛi ŋuŋ é kɛ ma?

2 Ziova è zãai tɛɛ kúpɔ nyii-ŋai da pɔri kpɔŋ maa tɛɛi kúpɔ à gɛ́ɛ kúkɛ ɣele ma, yɛ̂ɛ mii-sɛŋ da yá. (Dikɛ-mɛni-ŋai 17:​28) Kɛ́lɛ e tee nyíti ma, a ŋwɛ̂lii kú fúlu-laa ŋaa-nɛ̃ɛ kula. (Dikɛ-mɛni-ŋai 14:​15-17) À gɛ́ɛ kúkɛ́-ɣeniɛi ŋuŋ é kɛ ma, fɛ̂ɛ kú Ɣâla ŋɔtɔ̂ŋ-ŋai mɛi kaa.​—Azaya 48:​17, 18.

BEREI ƔÂLA A FÚLU-LAA MAA MƐNI SIƔE LAI

3. Lé ɓé Ziova è gɛ a Kîŋ tãi è ǹêɣe Ebɛɛ paa lai?

3 Ŋâla-kɔlɔi è mò à gɛ́ɛ kúkélee kúfúlu-laai maa mɛni kpanaŋɔɔ̂i Ziova ŋɛ́i. Gɔɔŋ-maa ɓai, tãi Adaŋ da Iî dílóŋ Kîŋ líi e ŋwanaa la ǹêɣe Ebɛɛ mai, Ziova è nia-woo ɓo à gɛ́ɛ é níi ŋaa yéŋ. Kɛ́lɛ Kîŋ fé ŋ̀óli tɔ́ɔ ní, m̀ɛni ma, níi ŋwanai ŋí è gɛ “Kîŋ é pɛlɛ ǹêɣe ma é baa.” (Zɛnɛse 4:3-8) Ziova e Kîŋ kula-maa kɛ Ebɛɛ paa mɛni ma. (Zɛnɛse 4:9-11) M̀ɛni ma, lii-ŋwana da kpɔara laa fé lɛ́lɛ ní, kpɛ́ni fêi, da gɛ kú ŋwana-lɔɔ tûa kɛ. Ǹúui nyii dûa-pere káa tii, va wɔlɔ-wɔlɔ fúlu-laa sɔlɔ ɓó. (1 Zɔ̂ŋ  3:15 lóno.) Kwa kɛ ŋwɛ̂lii kú Ziova nĩ̂a-mɛni kɛ́, fɛ̂ɛ kú núu kélee wɛ́li.​—1 Zɔ̂ŋ 3:​11, 12.

4. Lé ɓé Dɔ̂ŋ-ŋai Ɣâla è dɛɛ Eezuɛ-ŋai pɔ́i dɔnɔ a nɛ kûa é pîlaŋ fúlu-laa mai?

4 Kóraŋ wala támaa tɛɛ pôlu ma, Ziova è nɛ à gɛ́ɛ fúlu-laa maa mɛni kpanaŋɔɔ̂i ma tãi è Dɔ̂ŋ Puui tɛɛ la Mose pɔ́i. Dɔ̂ŋ dɔnɔ ɓa: “Ká fé núu paa.” (Dutɛrɔnome 5:​17) Nyaŋ núu ta a marâŋ nuu paa mɛni ta ma, Ziova a pâi maa nuui tí su-karai.

5. Koo kara mɛni káa léŋ Ɣâla ŋɛ́i?

5 Koo kara mɛni káa léŋ Ɣâla ŋɛ́i? Nolôŋ nyii kpîŋ gáa nîi nee koo-ɓɔlɔŋ sui, maa mɛni kpanaŋɔɔ̂i Ziova ŋɛ́i. Dɔ̂ŋ Ziova è dɛɛ Eezuɛ-ŋai pɔ́i zu, Ziova è mò à gɛ́ɛ núu ta a sɔɔ koo-nia ta ma, goo a kara, dí maa nuui tí paa. (Ɛsedɔ 21:​22, 23, NW lono; Ŋule-wooi 127:3.) Nyíŋi à nɛ̂i kûa à gɛ́ɛ koo karaa káa a sɔnyɔ̂ŋ.​—M̀ɛni-ŋuŋ Gɔlɔi Kpɛɛ Ŋa 28 káa.

6, 7. Kwa nɛ léŋ Ziova ma à gɛ́ɛ fúlu-laa maa mɛni kpanaŋɔɔ̂i kúŋɛ́i?

6 Kwa nɛ léŋ Ziova ma à gɛ́ɛ kúfúlu-laai kpaa nûa takpɛ́ni dífúlu-laai maa mɛni kpanaŋɔɔ̂i kúŋɛ́i? Kwa nyíŋi kɛ à kɛ̀ kwa wàla mɛni ta kɛ nyii a kúfúlu-laai su kpua kpaa nûa takpɛ́ni dífúlu-laai. M̀ɛni ma, kúfa ­sikalêe sîi ta kélee kpèle, kúfa ŋuru ɓai mii nyii gwii-ŋai da kɛ ma betanɔɔ, kpaa kú taâŋ tɛ́, kpaa kú sále nyɔ́mɔɔ ta kpele kpɛ́ni fêi, kú gɔ́lɔŋ à gɛ́ɛ nyíŋi a pɔri mɛni nyɔ́mɔɔ kɛ́i a kûa kpaa é kpîŋ kú paa.

7 Ɣâla ɓé kúfúlu-laai da kukponoi tɛɛ kúpɔ, nyaŋ maa nɛ̃̂ɛi kú tíi kɛ la yɛ̂ɛ berei a ŋwɛ̂lii lai. M̀ɛni ma, maa nɛ̃̂ɛi kú kúkpîŋ sóŋ a nɛ́lɛɛ. Kwa wàla gɛ tí, gɛ̀ ní kwa pâi kɛ́i a kúmaa liɓɛɛ Ɣâla ŋɛ́i. (Lomaŋ 6:​19; 12:1; 2 Kɔleŋtiɛŋ 7:1) Ziova fé pâi ǹyée seei kúfɛli woo mu à kɛ̀ kwa wàla fúlu-laa maa mɛni siɣe a gbanaŋɔɔ. Berei máŋ a kɛ la a gbanaŋɔɔ à gɛ́ɛ kú kúyée kula mɛni nyɔ́mɔɔ kɛ́ɛ sui, Ziova a pâi kpɔŋ maa tɛɛi kúpɔ à kɛ̀ kwa kɔ à gɛ́ɛ kú gɛ tí kpɛ́ni fêi fúlu-laa maa mɛni kpanaŋɔɔ̂i kúŋɛ́i.

8. Lé ɓé kwa pɔri gɛ́i à gɛ́ɛ kú kúfúlu-laai kpaa nûa takpɛ́ni-ŋa dífúlu-laai mɛi kaa?

 8 Kwaâ maa-kɔ́ri à gɛ́ɛ fúlu-laa káa a ɓɛlɛ-see-sɛŋ mɛni kpanaŋɔɔ. Nyaŋ Ziova laai la à gɛ́ɛ kúfe pâi wɔ́lɔ mɛni ta kɛ́i nyii a kúfulu-laai su-kara kpaa nûa takpɛ́ni díwɔi. Kwa nyíŋi kɛ a berei kwa kúkéleŋ-ŋai sia la, da kúmotobɔɔ-ŋai, kpaa sɛŋ nyii kélee kwa ziai. Kúfa kúyée pu pêle ta kélee su nyii pâi kúfúlu-laai su-karai. (Ŋule-wooi 11:5) Kwa pâi ŋɔ́nɔ kɔ́i a gbanaŋɔɔ kú kúpɛ́rɛ-ŋai la kɛ a ɓɛ́i mɛni ŋánaa fa núu ta kɛ naai. Ziova è wɔ́lɔ mò Eezuɛ-ŋai dîa nyɛɛi: “Ka pɛ́rɛ tɔɔ nyii mɛi-pere káa tɛ̀-tɛi, ka siɣaŋ kpua tinaŋ mɛi-pere tɛ̀-tɛi wóli la. A wàla kɛ tí núu ta a kula naa a too a saa, ŋ̀ãa mɛni a pâi lɛɛ̂i kaa.”—Dutɛrɔnome 22:8.

9. Maa nɛ̃̂ɛi kú sua-ŋa soŋ léŋ?

9 Berei kpîŋ kwa kútaa-tulɛ-ŋai soŋ lai maa kpaaŋ káa Ziova ma. A nɛɛ naa kú sua-ŋa paa mii-sɛŋ kpaa seɣe mɛni ma, gɛ ŋɔ́nɔ nɛɛ naa kú dí paa da kɛ ŋwɛ̂lii dí mɛni ŋánaa kɛ a kûa. (Zɛnɛse 3:​21; 9:3; Ɛsedɔ 21:​28) Kɛ́lɛ kúfa dí soŋ a ŋwana-lɔɔ-pere kpaa kú dí paa pêle kɛ mɛni ma.​—Táre-woo-ŋa 12:​10.

FÚLU-LAA MAA MƐNI SIƔE A MAA WAA

10. Kú gɔ́lɔŋ léŋ à gɛ́ɛ ŋãa káa a fúlu-laa?

10 Ŋãa káa a sɛŋ maa waa Ziova ŋɛ́i kpɛ́ni fêi, ŋãa káa a fúlu-laa. Tãi Kîŋ è Ebɛɛ paa lai, Ziova è mò Kîŋ ma nyɛɛi: “Ílêɣe ŋãa wɔlɔ-woo a serîi ḿa gɛ kula ǹɔii mu.” (Zɛnɛse 4:10) Ebɛɛ ŋɔfúlu-laai ɓé kɛ a ŋ̀ãa, m̀ɛni ma, Ziova è Kîŋ kula-maa kɛ Ebɛɛ paa mɛni ma. Nôa ŋɔtãi ma ǹyá-fɛɛ kɛ́tɛi tɛɛ pôlu ma, Ziova è ŋɔ́nɔ nɛ à gɛ́ɛ ŋãa káa a fúlu-laa. Ziova è mò Nôa da ŋɔkaayɔɔ̂i dîa à gɛ́ɛ da pɔri sua sîi kélee miî. È mò nyɛɛi:  “Fúlu sãa kélee díkaa a mii-sãa kámɛni ma. Yɛ̂ɛ berei ŋa tuma-laa tɛɛ la kápɔi, ŋa sɛŋ kélee tɛɛ kápɔ.” Kɛ́lɛ, sɛŋ tɔnɔ è kɛ naa nyii Ziova è mò dîa à gɛ́ɛ dífe mii. È mò nyɛɛi: “Kɛ́lɛ, káfe ŋ̀ãa lɛɛ zu ka mìi.”​—Zɛnɛse 1:29; 9:3, 4.

11. Tɔ̂ŋ kɛ́ɛ léŋ ɓé Ɣâla è dɛɛ Eezuɛ-ŋai pɔ́ é pîlaŋ ŋãa mɛni mai?

11 Kóraŋ ŋɔŋdɔ lɔ́ɔ-luu mɛi saaɓa (800) tɛɛ pôlu ma tãi Ziova è mò la Nôa ma à gɛ́ɛ vé ŋãa mii, è ŋɔ́nɔ mò ŋɔnûai dîa nyɛɛi: “Eezuɛ nuu ta kélee kpaa ŋ̀ɔ̃ya-ŋai dísámai da a sua kpaa máŋ ŋɔni paa nyii maa waai fɛ̂ɛ é ŋ̀ãa kula zu é bu ǹɔii ma é mɛi pɛ́lɛ a pɔrɔ.” Ziova è ŋɔ́nɔ mò Eezuɛ-ŋai dîa nyɛɛ, “káfe sua mii nyii ŋ̀ãa káa zui.” (Levetekɔ 17:13, 14) Ziova è kɛ nîi ŋwɛ̂lii ŋɔnûai dí ŋãa siɣe a maa waa. Da pɔri sua miî kɛ́lɛ ŋ̀ãa fêi. Da sua ta paa mìi mɛni ma, maa nɛ̃̂ɛi dí gɔŋ na tee ŋ̀ãa é pu ǹɔii ma.

12. Kôrai-ɓela da ŋãa mɛni káa léŋ?

12 Kóraŋ támaa tɛɛ Zîsɛ saa pôlu ma, zia-ɓelai da Kôrai-toli-kpɔŋ laa-tuɛ-ɓelai kɛ Kôrai-toli-kpɔŋ su Zerusâlɛŋ, dí pa díkîe ma à gɛ́ɛ dí gáa Dɔ̂ŋ Ziova è dɛɛ Eezuɛ-ŋai pɔ́i mi ɓé da pɔri nîi ziɣei dí dûa kɛ. (Dikɛ-mɛni-ŋai 15:20, 28, 29 lóno; 21:25.) Ziova è kpɔŋ maa tɛɛ dípɔ à gɛ́ɛ dí gɔ́lɔŋ à gɛ́ɛ ŋãa maa mɛni káa nîi a mɛni kpanaŋɔɔ ŋ̀ɛ́i, nyaŋ maa nɛ̃̂ɛi kɛ dí gáa a maa waa. Kôrai-ɓelai wɔ́lɔ kɛ́i dífa káa sua ŋãa mìi kpaa dí sua mii nyii dífe gɔŋ na tee ní. Dí máŋ gɛ tí, a pâi kɛ́i nɔ́ yɛ̂ɛ da kɛ ɣâla pɔɔkɔ̂ɔŋ fɛlii kpaa yɛ̂ɛ da kɛ wulu-wulu kpɛi. E siɣe  tãi tí ma, dɔ̃yâ Kôrai-ɓelai dífa káa faa ma à gɛ́ɛ dí sua ŋãa mii. Sâa nyaŋ? Ziova káa nîi ŋwɛ̂lii à gɛ́ɛ kú ŋãa siɣe a sɛŋ maa waa.

13. Lé ɓé gɛ Kôrai-ɓela dífa ŋãa siɣei?

13 I laai la nyíŋi à nɛ̂i à gɛ́ɛ Kôrai-ɓela dífe ŋãa siɣe? Ôowei. Ziova ŋɔtɔ̂ŋ è mò kûa à gɛ́ɛ kúfe ŋãa mii. Gɔɔŋ-maa ɓai, à kɛ̀ dâda a mò ya à gɛ́ɛ ífe lɔɔ kpèle, ya pɔri faai ma à gɛ́ɛ núu ta é lɔɔ pu íkponôi a saɣílaŋ? Kpa! Bere sîi tɔnɔi tí su, dɔ̂ŋ Ɣâla è dɛɛ à gɛ́ɛ kúfe ŋãa mii a nɛ̂i à gɛ́ɛ kúfe ŋãa siɣe kúkponôi.​—M̀ɛni-ŋuŋ Gɔlɔi Kpɛɛ Ŋa 29 káa.

14, 15. Lé mɛni ɓé maa nɛ̃̂ɛi la Kôrai-ɓela dí fúlu-laa maa mɛni siɣe a gbanaŋɔɔ dí díwóli tɔ́ɔ Ziova ma?

14 Kɛ́lɛ lé ɓé kwa pɔri gɛ́i à kɛ̀ dâda a mò kûa à gɛ́ɛ kwa pâi saai kwa wàla ŋãa siɣei? Gáa a núu kélee kpɔ́ɔi mɛni à kɛ̀ da pâi díwóli tɔɔ̂i Ɣâla ŋɔŋãa tɔ̂ŋ ma kpaa dífe pâi díwóli tɔɔ̂i. Kɛ́lɛ Kôrai-ɓela da fúlu-laa maa mɛni siɣe a gbanaŋɔɔ, m̀ɛni ɓé kwa kɔ la à gɛ́ɛ kú sále takpɛ́ni-ŋa siɣe nyii a kúfúlu-laai maa kɔ̃ɔ; kɛ́lɛ kúfa ŋãa siɣe.

15 Kwa kɔ a gbanaŋɔɔ à gɛ́ɛ kúkponoi é kɛ kéleŋkeleŋ, kɛ́ɛ ee fúlu-laa maa mɛni kpanaŋɔɔ̂i Ziova mai, kúfe pâi faai ma à gɛ́ɛ kú ŋãa siɣe. Kúfúlu-laai maa kɔ̃ɔ mɛni fé gɛ kú Ziova ŋɔtɔ̂ŋ kara, kɛ́ɛ gáa a mɛni kpanaŋɔɔ à gɛ́ɛ kú kúwóli tɔ́ɔ ma. Zîsɛ è mò nyɛɛi: “Ǹúui nyii ŋwɛ̂lii e ŋɔfúlu-laai lâai kɛ́i, a pâi nánii. Kɛ́lɛ, ǹúui a ŋɔfúlu-laai láŋ ḿaa mɛni mai, a pâi gáai.” (Maafîu 16:​25) Kwa ŋwɛ̂lii kú Ziova wóo mɛni kpɛ́ni fêi ŋwɛ́li káa kûa. È m̀ɛnii kɔ́lɔŋ ǹɛ́lɛɛi kúmɛni mai, nyaŋ kwa fúlu-laa mɛni siɣe a gbanaŋɔɔ da maa waa yɛ̂ɛ berei gáa la Ziova ŋ̀ɛ́i.​—Ibulu 11:6.

16. Lé mɛni ɓé Ɣâla ŋɔnûai da ŋ̀óo mɛni lai?

 16 Ɣâla ŋɔnûai da ŋɔtɔ̂ŋ siɣe a gbanaŋɔɔ é pîlaŋ ŋãa mɛni ma. Dífe pâi wɔ́lɔ sua ŋãa miî, nyaŋ da kɛ kɔlɛi dífe pâi wɔ́lɔ faai ma à gɛ́ɛ dí ŋãa siɣe díɓálo mɛni ma. * Kɛ́lɛ da faa ma à gɛ́ɛ dí sále takpɛ́ni-ŋa siɣe nyii a dífúlu-laai maa kɔ̃ɔ. Dí laai la à gɛ́ɛ Ŋâlai nyii fúlu-laa tɛɛ kúpɔ é ŋãa pu kúkponoi, è m̀ɛnii kɔ́lɔŋ ǹɛ́lɛɛi kúmɛni ma. Yá máŋ I laai la è m̀ɛnii kɔ́lɔŋ ǹɛ́lɛɛi ímɛni ma?

M̀ƐNI TƆNƆI ZIOVA È KƐ ŊWƐ̂LII ŊƆNÛAI DÍ GƐ A ŊÃAI

17. Eezuɛ-ŋai dítãi ma, lé ɓa m̀ɛnii Ziova è mò à gɛ́ɛ dí gɛ a ŋãa?

17 Dɔ̂ŋ Ɣâla è dɛɛ Mose pɔ́i zu, Ziova è mò Eezuɛ-ŋai dîa nyɛɛi: “Fúlu sɛŋ kélee ŋɔfúlu-laai káa ŋ̀ãa su. Maa mɛni ɓé ŋa dɛɛ la kápɔ ká sâla kula ŋâla-teɓelei ma kásɔnyɔ̂ŋ su mɛni lɛɛ mɛni ma. Ŋãa nyii gáa a fúlu-laai a sɔnyɔ̂ŋ siɣe.” (Levetekɔ 17:​11) Tãi Eezuɛ-ŋai da káa sɔnyɔ̂ŋ kɛ lai, zâla laa-soŋ-nuui a káa sua paa é ŋ̀ãa pu ŋâla-teɓelei ma Ɣâla ŋɔpɛ́rɛ kɛ́tɛi mu à gɛ́ɛ Ziova é dísɔnyɔ̂ŋ su mɛni lɛɛ. M̀ɛni tɔnɔi ŋí nɔ́ ɓé Ziova è kɛ ŋwɛ̂lii Eezuɛ-ŋai dí gɛ a ŋãa.

18. Zâlai Zîsɛ è gula a ŋɔfúlu-laai, lé ɓé a pɔri gɛ́i kûɛi?

18 Tãi Zîsɛ è kɛ la ǹɔii mai, è zâlai Eezuɛ-ŋai da káa gula a sua ŋãai, maa fáleŋ a ŋɔfúlu-laai kúsɔnyɔ̂ŋ-ŋai su mɛni lɛɛ mɛni ma. (Maafîu 20:​28; Ibulu 10:1) Zîsɛ ŋɔfúlu-laai è kɛ a gbanaŋɔɔ, m̀ɛni ɓé tãi Ziova è Zîsɛ mu-siɣe la saa yêei é lí pôlu ɣâla-taai, ŋɔfúlu-laa ŋãai sârai, Ziova è pɔrîi wɔlɔ-wɔlɔ fúlu-laa tɛɛi núu-kpune kélee pɔ́.​—Zɔ̂ŋ 3:​16; Ibulu 9:​11, 12; 1 Pitɛ 1:​18, 19.

Ya pɔri nɛ̂i léŋ à gɛ́ɛ fúlu-laa da ŋãa maa mɛni kpanaŋɔɔ̂i íŋɛ́i?

19. Lé ɓé maa nɛ̃̂ɛi kú gɛ à gɛ́ɛ kúmaa é kɛ a “ŋwaa [núu kélee] ŋãa mɛni ma”?

 19 Kúlíi nɛ̃̂ɛi a zu kɛ́tɛ é pîlaŋ vúlu-laai ma Ziova è dɛɛ kúpɔi! Nyaŋ kwa ŋwɛ̂lii kú mo nûa dîa à gɛ́ɛ à kɛ̀ laa-la káa díyêei Zîsɛ kponoi, da pâi wɔlɔ-wɔlɔ fúlu-laa sɔlɔ ɓói. Nûa wɛ́li káa kûa, nyaŋ kwa pâi kɔ́i a pere sîi kélee à gɛ́ɛ kú berei lɛ́ dîa da pɔri fúlu-laa sɔlɔ ɓói lai. (Izikiɛ 3:17-21) Kwa gɛ tí, gɛ̀ ní kwa pâi moi yɛ̂ɛ berei zia-nuui Pɔ̂ɔ è mò lai kuyɛɛ: “Ḿaa waai kákélee káŋãa mɛni ma. Ḿve nîi kpera ní Ɣâla nĩ̂a-mɛni kélee lɛ́i kaa.” (Dikɛ-mɛni-ŋai 20:​26, 27) Tɔ̃yâ ma, kwa nɛ à gɛ́ɛ kwa fúlu-laa maa mɛni siɣe a gbanaŋɔɔ à kɛ̀ kwa lono nûa pɔ́ é pîlaŋ berei ma fúlu-laa maa mɛni kpanaŋɔɔ̂i la Ziova ŋɛ́i.

^ par. 16 À gɛ́ɛ I mɛni támaa maa-kɔ́ri é pîlaŋ ŋãa siɣeɛ ma, gɔlɔi “Keep Yourselves in God’s Love,” nyii Ziova Ŋɔsêre-faa kɛ́-ɓelai dí bɔ̃yɛi naa 77-79 lóno.