BAIBEL KI MEIM PUNDOM NGONOM

Johova Ye Namal?

Jiwaka Yu
Johova Ye Namal?
https://cms-imgp.jw-cdn.org/img/p/502016128/univ/art/502016128_univ_sqr_xl.jpg
ijwbq article 103

Johova Ye Namal?

Johova Ye Namal?

Baibel pundom ngonom

 Baibel Johova Got wei, wal porpor erim padom. (Revelesen 4:​11) Propet ga Abraham na Moses olom lotu er ngonjup. (Stat 24:27; Kesim Bek 15:1, 2; Jon 20:17) Olom “Mala alamb porpor meim Gotjop,” alamb dulom dingeri Gotjop ma.​—Buk Song 47:2.

 Johova e Got dingeri kangem wei Baibel a paiyem. (Kisim Bek 3:​15; Buk Song 83:18) Kangem Hibru yu a wom yu mem embe “min wonom,” ala sape pam ga pinjip kangem e mem “Olom Erkelde Min Wonom.” Yu mem e Johova wal porpor erim na ala buropim wal erkaple enal panim yu bol kun wei pam. (Aisaia 55:10, 11) Ala Baibel kenem pakerondo Johova kangem kandum nimen, olom mambnem kawei wei ende pam e kanka mem.—Kisim Bek 34:5-7; Luk 6:35; 1 Jon 4:8.

 Kangem Johova e Got kangem, Hibru yu a akro si Inglis a kenjip​—4-pla leta יהוה (YHWH), Tetragramaton paninjip. Komna Hibru yu a nalmal kun danjip kenem kanpol naromon. Ba kombe kes wei Inglis yu akro “Johova” paninjip, e komna 1530 kunum, Wiliam Tindale Baibel e akrom. a

Nalende kenem Got kangem kombe Hibru yu a daramen mal nakanmen?

 Kombe Hibru yu a bonjip vaul namom, konsonant mongsi konganem enjip. Ye ende Hibru yu ninda vaul ninda mal kun wei bol moksa, ba bulto Hibru skripsa bol porninjip (“Olpela Testamen”) Juda ga pende kopanjep wanjep pilgi si Got kangem dasim alla paim paninjip. Got kangem ende skripsa pam dongal gere, si ende kel “Ye kerma” mo “Got” kel bol pungo kongar andret pende wopum. Enjep kombe pilgi ambilgi ninjip pile kangem dale enjip mal kikine awur wei nisikem. b

 Alamb pende Got kangem “Yahweh” danjip ne pinjip. Ba pende wusngam ende sem ne pinjip. Grik yu a Detsi Skrol tambem kerei ende Buk Wok pris akro si Iao panijip. Kombe Grik alamb buk na wal pende enjip embe ninjip, Iae, I.a.be,’ na I.a.ou.e’, ba kombe Hibru yu a kangem mande e ding ende danjip pilkane naenjip. c

Got kangem Baibel a pam alamb bunuman dulto na ambsim

 Bunuman dulto na ambsim: Ga pende kangem “Johova” yu akronjip ga tuwal kenjip nepisim.

 Yuwei: Got kangem Hibru yu Tetragramaton a bonjup 7,000 mal Baibel a paiyem. d Ba, Baibel bonjup ga Got kangem wei si sikele kangem kerma “Ye kerma” kenjip.

  Bunuman dulto na ambsim: Got dongal kerma pam kangem kerma panda konganem napaiyem.

 Yuwei: Got olom Baibel bonjup ga bunuman ngongo olom kangem tausen puli konganem enjip, ala olom lotu erngonjup ga konganem erim olom kangem danjip eri. (Aisaia 42:8; Joel 2:​32; Malakai 3:​16; Rom 10:13) Weieri, Got propet gend kongan enjip mapanim nalerim enjep erkenjip alamb olom kangem pil awur ninjip.​—Jeremaia 23:27.

 Bunuman dulto na ambsim: Enjep Juda ga kopanjep wanjep pilgi karkar ere Got kangem Baibel a pam si sikenjip.

 Yuwei: Weieri Juda alamb pende sape pam Got kangem wei daram kana-pinjip. Ba, enjep Baibel a si ende kel bol mokjip si nakejip. Got kenem kopanjen wanjen mambnem karkar ere olom lo tokeramen ka napisem.​—Matyu 15:​1-3.

 Bunuman dulto na ambsim: Got kangem Baibel a konganem na enamen, nalerim Hibru yu a kun dale enjip mal kenem nakanmen.

 Yuwei: Wal embe paiyem nalenem mem ende paim Got olom kapisem alamb yujop jeljel paiyem yujop a olom kangem daram nepisen. Embe paim ba, Baibel tadom kombe alamb Got lotu erngonjup yujop jeljel pam olom kangem yu nine enjip mal kun danjip.

 Ende embe mal, Israil jas Josua buro pile. Komna aposol kunum Kristen Hibru yu a Yehoh·shuʹaʽ, danjip ba Grik yu a I·e·sousʹ, paninjip. Baibel yubol tonom Hibru kangem Josua Girk yu a akronjup, e tane penema kerem kristen ga wusngam kun karkar ere alamb puli yujop a kangem kun danjip e alamb pulli pilkane enjip.​—Aposel 7:​45; Hibru 4:8.

 Embe mambnem dingmal karkar ere Got kangem wei akronjup. Embe pile Got kangem wei Baibel dumam a kun kel moksambe dasmen e wal kerma wei paiyem.

a  Tindale kangem “Iehouah” konganem ere Baibel buk ngimba 5-poro akrom. Bulto, Inglis yu si ende kel bolo Got kangem kol danjip. Ende embe mal, 1612 kunum Enry Ainswort “Iehovah” konganem ere Buk Song yu porpor akrom. Kongar 1639, kunum yu akrom bar erkun ere kangem “Johova” konganem erim. Embe ding mal, 1901 kunum Baibel American Standard Version akronjup ga, Got kangem “Johova” Hibru yu a bol mokjup si konganem enjip.

b  The New Catholic Encyclopedia, Second Edition, Volume 14, pes 883-​884, embe dom: “Israil ga Karpos wakronjup kunum, kunum pende wopungo bulto, kangem Yahweh kuru wei pam nepinjip, ala enjep kangem e si ende kel ADONAI mo ELOHIM paninjip.”

c  Sape pende eri sinal nepin dal, apendiks A4 kanjel, “Hibru Skripsa Got Kangem Meiyem,” Nupela Taim Trenslesen Bilong Ol Skripsa Holi.

dTheological Lexicon of the Old Testament, Volume 2, pes 523-​524 kane.