DIRI la hi Kari an nakakaeksperyensya hin sugad. Sumala ha usa nga institusyon ha mental-health ha United Kingdom, 1 ha 5 nga nagtatrabaho ha Britanya an nagsiring nga durante han ira karera nagkasakit hira tungod ha istres, ngan 1 ha 4 an natangis samtang aadto ha trabaho tungod han sobra nga tensyon. Naghitaas gud an kadamu han iginrireseta nga mga antidepressant han nagkaada krisis ha ekonomiya han 2009.

Ano an nakakaistres ha imo?

• Kawaray-kasigurohan ha pinansyal man o ha iba pa

• Sagipo nga rutina

• Diri pagkasinabtanay

• Nakakatruma nga panhitabo

Paonan-o ka naaapektohan han istres?

• Sakit ha pisikal

• Panluya ha emosyon

• Problema ha pagkaturog

• Depresyon

• Kadaot han relasyon ha iba

 Napupukaw han istres an urusahon nga sistema han imo lawas nga nagios ha panahon han emergency. Nagpapagowa an imo lawas hin damu nga hormone basi maglaksi an imo pagginhawa ngan pulso han kasingkasing, ngan madugangan an presyon han dugo. Naagos liwat ngadto ha mga ugat an imo mga nakareserba nga selyula han dugo ngan glucose. Ini nga mga reaksyon nag-aandam ha imo ha pag-atubang han gintitikangan han istres, kon mawara na ito, mahimo bumalik ha normal an imo lawas. Kondi kon diri, mahimo ka magpabilin nga tensyonado, pariho hin makina nga padayon nga ginrirebolusyon. Salit an paghibaro ha pag-atubang han istres importante basi magin mahimsog ha pisikal ngan mental.

Paglampos ha Istres

An istres diri nakakadaot pirme. An American Psychological Association nagsiring: “An istres ha tawo puropariho han tensyon ha kwerdas han biyolin: kon kulang, an musika gutiay ngan bungol; kon sobra, an musika tipli o an kwerdas nauutod. An istres mahimo makamatay o makahatag hin eksaytment ha kinabuhi. Salit, sadang naton hibaroan kon paonan-o ito malalamposan.”

Iba-iba an kinaiya ngan kahimsog han tawo. An nakakaistres ha usa bangin diri makaistres ha iba. Masisiring nga sobra ka kaistres kon an imo regular nga rutina nakakatensyon ha imo nga diri ka na nakakarelaks o nakakaatubang han panalagsa nga emergency.

Basi malamposan an istres, an iba naghuhubog, nagdudroga, o nagsisigarilyo. An iba nagkakaproblema ha ira rutina ha pagkaon o nag-iinatubang na la ha TV o kompyuter—mga buhat nga diri nakakasulbad, kondi nakakadugang han problema. Kon sugad, paonan-o malalamposan an istres?

Damu an naglampos ha pag-atubang han istres pinaagi ha pag-aplikar han praktikal nga mga sagdon han Biblia. Ini ba nga nasarihan ngan napamatud-an na nga mga sagdon makakabulig ha imo? Tagda an baton hini nga pakiana samtang ginhihisgotan an upat nga komon nga gintitikangan han istres.

 1 KAWARAY-KASIGUROHAN

Waray usa ha aton an may bug-os nga kasigurohan. Sugad han siring han Biblia, “an panahon ngan an higayon” o diri ginlalaoman nga panhitabo “nahinanabo ha [aton] ngatanan.” (Eklesiastes 9:11) Paonan-o mo malalamposan an pag-abat hin kawaray-kasigurohan? Sarihi ini nga mga suhestyon.

• Pakiistorya ha masasarigan nga kapamilya o sangkay. Iginpapakita han mga pagsaliksik nga an suporta han mga hinigugma pirme nagtatagana hin proteksyon kontra ha mga sakit nga resulta han istres. Oo, “an sangkay nahigugma ha ngatanan nga panahon; ngan an usa nga bugto natawo para ha kakurian.”—Proberbios 17:17.

• Ayaw paghinunahuna pirme nga may maraot nga mahitatabo. Magpapaluya la ito ha imo. Ngan an imo ginkakahadlokan bangin diri man ngani mahitabo! Salit maopay an sagdon han Biblia: “Ayaw gud kamo kabaraka mahitungod han sunod nga adlaw, kay an kada adlaw may kalugaringon nga mga kabaraka.”—Mateo 6:34.

• Pahimulusi an gahum han pag-ampo. ‘Ipasa ha [Dios] an ngatanan niyo nga kabaraka, kay napaid hiya ha iyo,’ siring han 1 Pedro 5:7. Iginpapakita han Dios an iya pagpaid pinaagi ha paghatag ha aton hin kamurayawan ngan pagpasarig nga ‘diri gud [niya] babayaan’ an mga sinsero nga nadaop ha iya ngan nangangaro hin pagliaw ngan suporta durante han makuri nga mga panahon.—Hebreo 13:5; Filipos 4:6, 7.

2 SAGIPO NGA RUTINA

An waray kataposan nga rutina ha pagbiyahe, pagtrabaho, pag-aram, o pag-ataman hin mga anak o lagas na nga mga kag-anak mahimo magresulta hin nagpapadayon nga istres. Kondi bangin imposible an pag-undang han pipira hini nga buruhaton. (1 Timoteo 5:8) Kon sugad, paonan-o mo malalamposan an istres?

• Maggahin hin panahon ha pagrelaks ngan igo nga pagpahuway. An Biblia nasiring: ‘Maoroopay an usa ka harop han kalinaw, kay han duha ka harop han kabudlay ngan panalinguha ha hangin.’—Eklesiastes 4:6.

• Hunahunaa kon ano an prayoridad, ngan pagkinabuhi hin simple. (Filipos 1:10) Pananglitan, pinaagi ha pag-iban hin garastohan o hin oras nga igin-gagahin ha trabaho.—Lucas 21:34, 35.

Ginpamalandong ni Kari, nga ginhisgotan kanina, an iya kinabuhi. Hiya nagsurat: “Nasantop ko nga kalugaringon ko la an akon gintatagad.” Iya iginbaligya an iya negosyo ngan nagpili hin trabaho nga nagtugot ha iya nga magkaada mas daku nga panahon ha pamilya. “Nagin mas simple an amon kinabuhi,” hiya nagsiring, “pero kami nga mag-asawa diri na pirme naiistres, ngan mas daku na an amon panahon para ha pamilya ngan kasangkayan. Diri ko igbabalyo an akon kamurayawan yana ha bisan ano nga negosyo.”

 3 DIRI PAGKASINABTANAY

An diri pagkasinabtanay labi na ha trabaho mahimo pagtikangan hin istres. Ha sugad nga kahimtang, mahimo makabulig ini:

• Kon may mag-aghat han imo kasina, pangalimbasog ha pagpabilin nga kalmado. Ayaw dugangi an tensyon. An Proberbios 15:1 nasiring: “An malumo nga baton nakakapaiway han kapungot; kondi an mapait nga pulong nakakapabukal han kasina.”

• Pangalimbasugi nga masulbad an diri pagkasinabtanay ha pribado ngan ha matinalahuron nga paagi. Hito nga paagi gintatagan mo hin dignidad an iba.—Mateo 5:23-25.

• Pangalimbasugi nga masabtan an inaabat ngan opinyon han iba. Mabulig ito ha aton nga magin ‘mahinay ha kasina’ tungod kay nabubutang naton an aton kalugaringon ha iya sitwasyon. (Proberbios 19:11) Mabulig liwat ito ha aton nga makita kon ano an panhunahuna han iba ha aton.

• Pangalimbasog nga magpasaylo. An pagpasaylo diri la nakakahatag hin kalipay. Maopay liwat ito nga medisina. Sugad han report han usa nga research han 2001, “an pagin diri mapinasayloon” nagriresulta ha “mas malaksi gud” nga pulso han kasingkasing ngan hitaas nga presyon han dugo, samtang an pagin mapinasayloon nag-iiban han istres.—Colosas 3:13.

4 NAKAKATRUMA NGA PANHITABO

Hi Nieng nga taga-Cambodia nakaeksperyensya hin sunod-sunod nga trahedya. Han 1974, nabaldado hiya han may binuto nga bomba ha usa nga airport. Han sunod nga tuig, namatay an iya duha nga anak, nanay, ngan bana. Han tuig 2000, nasunog an iya balay ngan iba nga panag-iya. Paglabay hin tulo ka tuig, namatay an iya ikaduha nga bana. Hito nga takna, karuyag na niya mag-unay.

Kondi, nakabiling hi Nieng hin paagi ha pag-atubang han iya sitwasyon. Pariho kan Kari, gin-usisa niya an Biblia ngan nagpahimulos tikang ha iya hinbaroan salit naggahin hiya hin panahon ha pagbulig ha iba basi hira liwat kumarawat han sugad nga kapulsanan. An iya eksperyensya nagpapamatuod han konklusyon han mga researcher ha usa nga pag-aram ha Britanya han 2008 nga an “paghatag . . . ha iba” usa nga paagi ha “pagin marig-on bisan pa han istres.” Ito nga sagdon maiha na nga igin-aaghat han Biblia.—Buhat 20:35.

Hi Nieng nagkaada liwat sigurado nga paglaom para ha mas maopay nga tidaraon diin an ngatanan nga pag-antos han katawohan mawawara na. Lugod, “magkakaada kahuraan hin kamurayawan” ha bug-os nga kalibotan.—Salmo 72:7, 8.

Birilhon an tinuod nga paglaom ngan kinaadman ha pag-atubang han istres, ngan mababasa ito ha Biblia. Minilyon na an nakapahimulos tikang hinin waray katupong ngan naiiba nga libro. Mahimo ka liwat magpahimulos hito.