BINILYON nga mga tawo an nakabasa o nakabati han ginsisiring han Biblia mahitungod han tinikangan han uniberso. Iton 3,500 ka tuig na nga asoy nagtitikang hinin popular nga mga pulong: “Ha tinikangan an Dios naghimo han mga langit ngan han tuna.”

Kondi damu an diri maaram nga an mga lider han Kakristianohan, upod na an gintatawag nga mga creationist ngan fundamentalist, naghimo hin damu hinduro nga mga asoy mahitungod ha paglarang nga diri uyon ha Biblia. Ito nga mga interpretasyon hirayo gud ha kon ano an nadiskobrehan han syensya. Pero bisan kon waray ito ha Biblia, nag-aghat ini ha damu nga hunahunaon nga an asoy han Biblia hinimo-himo la.

Kadam-an an diri maaram kon ano an tinuod nga ginsisiring han Biblia mahitungod ha paglarang. Makaarawod ini, tungod kay ha pagkatinuod an Biblia nagtatagana hin lohikal gud ngan masasarigan nga pagsaysay han tinikangan han uniberso. Dugang pa, ito nga pagsaysay uyon ha syensya. Oo, bangin mahipausa ka han diri hinbabaroan nga asoy han Biblia mahitungod ha paglarang!

AN WARAY NAGLARANG NGA MAGLALARANG

An asoy han Biblia ha paglarang iginbasar ha kamatuoran nga may Supremo nga Persona, Makagarahum-ha-ngatanan nga Dios, nga naglarang han ngatanan nga butang. Hin-o hiya, ngan ano nga klase hiya hin Dios? An Biblia nasiring nga diri hiya pariho ha mga dios-dios han popular nga kultura ngan nangunguna nga mga relihiyon. Hiya an Maglalarang han ngatanan nga butang, kondi gutiay la an hinbabaroan han kadam-an mahitungod ha iya.

• An Dios persona, usa nga indibiduwal. Diri hiya usa nga waray klaro nga pwersa nga waray personalidad nga naglulutaw-lutaw la ha uniberso. May-ada hiya panhunahuna, pagbati, ngan mga katuyoan.

• An Dios waray limitasyon ha gahum ngan ha kinaadman. Makikita ito ha komplikado nga pagkadisenyo han iya hinimo, labi na ha buhi nga mga linarang.

• An Dios an naglarang han ngatanan nga pisikal nga butang. Salit, imposible nga hinimo hiya tikang ha mga butang nga pisikal nga hiya la mismo an naglarang. Lugod, hiya espiritu; diri pisikal nga persona.

• An pag-eksister han Dios diri nalilimitahan han panahon. Waray hiya tinikangan ngan waray kataposan. Salit, waray naglarang ha iya.

• An Dios may personal nga ngaran nga yinukot ka beses nga gin-gamit ha Biblia. Jehova an iya ngaran.

• Hi Jehova nga Dios mahigugmaon ngan matinagaron ha mga tawo.

 MATIONAN-O KAIHA GINLARANG HAN DIOS AN UNIBERSO?

An Biblia nasiring nga ginlarang han Dios an “mga langit ngan [an] tuna.” Kondi ini nga mga pulong waray magdetalye han kahilawig han panahon han paglarang ha uniberso o han iya pamaagi ha paghimo hito. Kumusta man an gintotoohan han mga creationist nga ginhimo han Dios an uniberso ha sulod hin literal nga unom ka tag-24 oras nga mga adlaw? Ini nga ideya, nga waray uyuni han mga syentista, iginbasar ha sayop hinduro nga pagsabot ha asoy han Biblia. Tagda kon ano gud an ginsisiring han Biblia.

• An Biblia diri nasuporta ha gintotoohan han mga fundamentalist ngan creationist nga an mga adlaw han paglarang literal nga may tag-24 ka oras.

• An Biblia agsob maggamit han pulong nga “adlaw” ha pagtudlok han magkalain-lain nga peryodo han panahon. Ha pipira nga teksto waray idetalye kon mationan-o ini kahilawig. An usa nga ehemplo hini amo an asoy han paglarang ha libro han Genesis.

• Ha asoy han Biblia, an tagsa han unom ka adlaw han paglarang posible nga inabot hin yinukot ka tuig.

• Ha pagtikang han siyahan nga adlaw han paglarang, ginlarang na han Dios an uniberso, pati an planeta nga Tuna, kondi waray pa naeksister nga may kinabuhi dida hito.

• Matin-aw nga hilawig nga peryodo han panahon an unom ka adlaw han paglarang diin durante hito igin-andam han Dios an tuna basi ukyan han tawo.

• An asoy han Biblia ha paglarang uyon ha mga nadiskobrehan han syensya may kalabotan han edad han uniberso.

GINAMIT BA HAN DIOS AN EBOLUSYON?

Damu han diri natoo ha Biblia an nakarawat han teoriya nga an buhi nga mga butang tikang ha waray kinabuhi nga mga kemikal ngan pinaagi ha waray hibaroi ngan waray tuyoa nga mga proseso. Ha usa ka panahon, may-ada kuno nag-eksister nga organismo nga pariho hin bakterya nga mahimo magdamu bisan kon hiya la, ngan dida hito nagtikang an ngatanan nga species. Kon tinuod ini, an urusahon ngan komplikado nga tawo tikang la ngay-an ha bakterya.

An teoriya han ebolusyon ginkarawat liwat han damu nga nag-aangkon nga natoo ha Biblia sugad nga pulong han Dios. Natoo hira nga an Dios an naglarang han siyahan nga kinabuhi ha tuna kondi nagkinita la, ngan gindumara an proseso han ebolusyon. Pero diri ito an ginsisiring han Biblia.

• An Biblia nasiring nga ginlarang ni Jehova nga Dios an ngatanan nga nangunguna nga klase han tanom ngan hayop, pati an hingpit nga lalaki ngan babaye nga may kapas ha pagkilala han ira pagkatawo ngan pagpakita hin gugma, kinaadman, ngan hustisya.

• An mga tanom ngan mga hayop nga ginlarang han Dios matin-aw nga nagkaada pagbag-o ngan nagresulta hin iba-iba nga variety. Ha damu nga sitwasyon, an mga resulta hito magkaiba gud ha kada tagsa.

• An asoy han Biblia ha paglarang diri nasumpaki ha nadiskobrehan han syensya nga puydi magkaada damu nga variety an usa nga species.

 MATIN-AW HA MGA LINARANG NGA MAY-ADA MAGLALARANG

Ha kabutngaan han ika-19 ka siglo, an biologo nga taga-Britanya nga hi Alfred Russel Wallace inuyon han kan Charles Darwin teoriya han ebolusyon pinaagi han natural selection. Kondi bisan inin kilala nga ebolusyonista nagsiring: “Ha may-ada mga mata nga nakakakita ngan hunahuna nga nakakapamalandong, ha pinakagutiay nga mga selyula, ha dugo, ha bug-os nga tuna, ngan ha bug-os nga uniberso nga puno hin bitoon . . . , may-ada intelihente ngan may-ada sarabotan nga nagdudumara; ha usa nga pulong, may-ada Hunahuna.”

Haros duha ka yukot ka tuig antes matawo hi Wallace, an Biblia nagsiring: “Kay an [kanan Dios] diri-nakikita nga mga kalidad, nga amo an iya waray kataposan nga gahum ngan pagka-Dios, klaro nga nakikita tikang pa ha paghimoa han kalibotan, kay nasasabtan ito pinaagi han mga butang nga ginhimo.” (Roma 1:20) Ha panapanahon, bangin pamalandungon mo an urusahon ngan komplikado nga mga linarang—tikang ha usa nga dahon hin banwa tubtob ha diri maihap nga bitoon ha langit. Pinaagi ha pag-usisa ha mga linarang, masasantop mo nga may-ada gud Maglalarang.

Pero bangin ka magpakiana, ‘Kondi kon may-ada mahigugmaon nga Dios nga naglarang han ngatanan nga butang, kay ano nga iya gintutugotan an pag-antos? Ginpapabay-an na la ba niya an iya mga linarang ha tuna? Ano an mahitatabo ha tidaraon?’ An Biblia nagsusulod hin damu nga waray hibaroi nga mga asoy—mga kamatuoran nga natabonan han tawhanon ngan relihiyoso nga mga ideya, salit naitago ha kadam-an nga mga tawo. An mga Saksi ni Jehova, an nagpublikar hini nga magasin, malilipay ha pagbulig ha imo ha pag-usisa hini nga kamatuoran ngan ha paghibaro hin dugang pa mahitungod ha Maglalarang ngan han tidaraon han katawohan.