NADISMAYO an imo sangkay. Nanig-a an iya lawas ngan nagkisikisi. Kon maaram ka nga may epilepsi hiya, may-ada ka praktikal nga mahihimo samtang naghuhulat hin bulig. Aton paghisgotan an pipira nga impormasyon mahitungod hinin agsob diri hinsasabtan nga sakit.

Ano an epilepsi? An epilepsi usa nga sakit ha utok nga nagriresulta hin tagdali nga pag-atake nga gintatawag nga seizure. An usa ka seizure kasagaran nga diri naabot hin lima ka minutos. An sitwasyon nga gin-unabi ha tinikangan hini nga artikulo gintatawag nga grand mal seizure.

Ano an hinungdan han mga seizure? Natoo an mga parasaliksik nga nagkakaada mga seizure kon tigda nga naagos an elektrikal nga mga signal ha butnga han mga selyula han utok. Kondi, diri pa hinbabaroan kon kay ano nga nahitatabo ini.

Ano an sadang ko himoon kon gin-aatake hin grand mal seizure an usa nga may epilepsi? “Kinahanglan pasagdan la an pasyente tubtob nga umundang an pag-atake, kondi sadang siguruhon nga diri namimeligro an iya kinabuhi ngan nakakaginhawa,” siring han The Encyclopedia of the Brain and Brain Disorders. An libro nagpadayon: “Sadang tumawag hin ambulansya kon an pag-atake lahos na hin singko minutos, kon ini sundan dayon hin usa pa nga pag-atake, o kon an pasyente waray la gihap sarabotan bisan kon tapos na an mga seizure.”

Paonan-o ko mabubuligan an pasyente samtang gin-aatake hiya? Paulona hiya hin bisan ano nga mahumok nga butang ngan siguroha nga waray magtarom nga butang hirani ha iya ulo. Kon umundang na an pag-atake, patalikira hiya sugad han makikita ha drowing.

Ano an akon mahihimo kon maulian na an pasyente? Siyahan, pasariga hiya nga waray hiya sadang kabarak-an. Katapos, buligi hiya nga makatindog ngan tugwayi ngadto ha lugar diin makakapahuway hiya. Katapos han pag-atake, kadam-an an nagugupong ngan ginpipiraw; an iba nauulian dayon ngan nakakapadayon na ha ira ginbubuhat antes hira atakehon.

Nagkikisikisi ba an ngatanan nga gin-aatake hin epilepsi? Diri. An iba nawawara ha ira kalugaringon kondi diri natutumba. Gintatawag ini nga petit mal seizure (o absence seizure), nga kasagaran tagdali la ngan haros waray tag-iha nga epekto. Pero an iba nga may epilepsi may tag-iha nga petit mal seizure, nga naabot hin tagpira ka minutos. Ha sugad nga kahimtang, an pasyente mahimo maglakat-lakat, mag-unat-unat han iya bado, o magkaada urusahon nga paggios. Katapos  han pag-atake, bangin hiya malipngaw.

Ano an inaabat han may epilepsi? Syempre, damu ha ira an pirme nahahadlok kon san-o ngan kon diin hira sunod nga aatakehon. Salit basi diri maalohan, bangin maglikay na la hira ha damu nga tawo.

Ano an akon maibubulig ha usa nga may epilepsi? Aghata hiya nga diri tagoon an iya gin-aabat. Pamati hin maopay. Pakianhi hiya kon ano an iya karuyag nga imo himoon kon atakehon hiya. Tungod kay damu han may epilepsi an diri nagdadrayb, mahimo mo pasakyon hiya ha imo sarakyan o buligan hiya ha iya mga buruhaton.

Mahimo ba maibanan an pagkaagsob han pag-atake o mapugngan ito? May mga butang nga nakakasugmat han posibilidad han pag-atake, sugad han istres o kakulang hin katurog. Salit an mga espesyalista nagrirekomendar nga an mga may epilepsi magkaada igo nga pahuway ngan regular nga ehersisyo basi maibanan an istres. Ha iba nga kahimtang, an mga iginrireseta nga medisina an ginkikinahanglan.