Pakadto ha sulod

Pakadto ha mga sulod

Kadaan o Abanse?

Kadaan o Abanse?

SYENSYA

AN BIBLIA DIRI LIBRO HAN SYENSYA, KONDI NAGSUSULOD ITO HIN MGA IMPORMASYON NGA HA MODERNO LA NGA PANAHON HINBAROAN. TAGDON NATON AN PIPIRA HINI.

May-ada ba tinikangan an uniberso?

Hadto, an kilala nga mga syentista natoo nga waray tinikangan an uniberso. Kondi yana, kinakarawat na nga may tinikangan ito. Ito an ginsisiring han Biblia tikang pa hadto.—Genesis 1:1.

Ano an kurti han tuna?

Han una, damu an naghuhunahuna nga patag an tuna. Han ikalima ka siglo B.C.E., an Griego nga mga syentista nagsiring nga lidong an tuna. Kondi maiha na antes hito, han ikawalo ka siglo B.C.E., an usa han nagsurat han Biblia nga hi Isaias nag-unabi han “kalinginan han tuna,” gumamit hiya hin pulong nga nangangahulogan liwat hin “lidong.”—Isaias 40:22.

Madadaot ba an pisikal nga kalangitan?

An Griego nga syentista han ikaupat ka siglo B.C.E. nga hi Aristotle nagtutdo nga an tuna la an nadadaot, kondi an kalangitan nga damu an bitoon diri mahimo magbag-o o madaot. Ito an gintoohan han kadam-an ha sulod hin damu nga siglo. Kondi han ika-19 ka siglo, ginhimo han mga syentista an konsepto han entropy, nga nagpapasabot nga an ngatanan nga butang, ha langit man o ha tuna, may tendensya madaot. Hinbaroan ni Lord Kelvin, usa han mga syentista nga nag-endorso hini nga ideya, an ginsisiring han Biblia mahitungod ha langit ngan tuna: “Hira ngatanan magkakadadaan sugad hin panapton.” (Salmos 102:25, 26) Kondi natoo hiya, sugad han igintututdo han Biblia, nga mahimo pugngan han Dios an sugad nga kadaot basi diri mabungkag an Iya mga linarang.—Eklesiastes 1:4.

Kay ano nga nakakapabilin ha kawanangan an mga planeta sugad han tuna?

Hi Aristotle nagtutdo nga an tanan nga linarang ha kawanangan aada ha sulod hin magkaluon-luon nga lidong nga kristal, ngan an tuna aada ha butnga hito. Tikang han ika-18 ka siglo C.E., ginkakarawat na han mga syentista an ideya nga an mga bitoon ngan mga planeta posible nga nakabitay ha waray ginbibitayan. Kondi ha libro han Job, nga iginsurat han ika-15 ka siglo B.C.E., mababasa nga an Maglalarang ‘nagbibitay han tuna ha waray binibitayan.’—Job 26:7.

 MEDISINA

AN BIBLIA, BISAN KON DIRI LIBRO HAN MEDISINA, MAY MGA PRINSIPYO NGA NAGPAPAKITA HIN ABANSE NGA KAHIBARO HA KAHIMSOG.

Pagkwarentinas han may sakit.

Iginrirekomendar han Mosaiko nga Balaud nga ibulag ha publiko an may leprosi. Han nagkaada epidemya han Edad Medya, dida la hinbaroan han mga doktor nga iaplikar ini nga prinsipyo, nga epektibo la gihap tubtob yana.—Lebitiko, kapitulo 13 ngan 14.

Panhunaw katapos kumapot hin patay nga lawas.

Tubtob han pag-ikatarapos han ika-19 ka siglo, an mga doktor diri nanhuhunaw kon nakapot hira hin buhi nga pasyente katapos kumapot hin patay nga lawas. Damu an namatay tungod hito. Kondi an Mosaiko nga Balaud nagsiring nga an bisan hin-o nga nagkapot hin patay nga lawas mahugaw ha seremonyal nga paagi. Ha sugad nga kahimtang, nagsugo pa ngani ito nga gumamit hin tubig ha paglimpyo. Iton relihiyoso nga mga buruhaton sigurado nga mapulsanon ha kahimsog.—Numeros 19:11, 19.

Paglabog han baya.

Kada tuig, sobra tunga ka milyon nga kabataan an namamatay ha pag-urouro, kasagaran nga tungod han diri husto nga paglabog han baya. An Mosaiko nga Balaud nagsiring nga an baya han tawo sadang iglubong hirayo ha gin-uukyan han tawo.—Deuteronomio 23:13.

Husto nga panahon ha pagturi.

Gin-oobligar han Balaud han Dios nga turion an bata ha ikawalo ka adlaw han iya kinabuhi. (Lebitiko 12:3) Hinbaroan nga ha mga minasus-an, an abilidad han dugo ha pagbagtik nagigin normal paglabay hin usa ka semana. Ha panahon han Biblia, antes pa han moderno nga mga paagi ha pagtambal, maaramon gud nga proteksyon an paghulat hin sobra usa ka semana antes turion an minasus-an.

An epekto han emosyonal nga kahimsog ha pisikal nga kahimsog.

An mga doktor ngan mga syentista nasiring nga an positibo nga mga emosyon sugad han kalipay, paglaom, pagin mapasalamaton, ngan pagin mapinasayloon may maopay nga epekto ha kahimsog. An Biblia nasiring: “An malipayon nga kasingkasing maopay nga tambal; kondi an masurub-on nga espiritu nakakapamara han mga tul-an.”—Proberbios 17:22.