Pfukelani kha mafhungo

Naa Vhuporofita Nga Ha Messia Vhu Sumbedza Uri Yesu O Vha E Messia?

Naa Vhuporofita Nga Ha Messia Vhu Sumbedza Uri Yesu O Vha E Messia?

Phindulo I Bvaho Bivhilini

Ee. Musi a tshee kha ḽifhasi, Yesu o khunyeledza vhuporofita ho vhalaho nga ha “Muḓodzwa Mu-ranga-phanḓa,” ane a ḓo vha “Mutshidzi wa Shango.” (Daniele 9:​25; 1 Yohane 4:14) Na nga murahu ha lufu lwawe, Yesu o bvela phanḓa a tshi khunyeledza vhuporofita sa Messia.​—Psalme 110:1; Mishumo 2:​34-​36.

 “Messia” zwi amba mini?

Ipfi ḽa Luheberu ḽine ḽa ri Ma·shiʹach (Messia) na ipfi ḽa Lugerika ḽine ḽa ri Khri·stos (Kristo) oṱhe a amba “Muḓodzwa.” Nga zwenezwo, “Yesu Kristo” zwi amba “Yesu Muḓodzwa,” kana “Yesu Messia.”

Zwifhingani zwa Bivhili, musi muthu o nangiwa uri a vhe kha vhuimo ho khetheaho, o vha a tshi ḓodzwa nga u sheliwa mapfura kha ṱhoho. (Levitiko 8:12; 1 Samuele 16:13) Yesu o vha o nangwa nga Mudzimu uri a vhe Messia, vhune ha vha vhuimo ho khetheaho vhukuma. (Mishumo 2:​36) Naho zwo ralo, nṱhani ha u ḓodza Yesu nga mapfura, Mudzimu o mu ḓodza nga muya mukhethwa.​—Mateo 3:​16.

 Naa ndi vhathu vhoṱhe vhane vha nga kona u khunyeledza vhuporofita nga ha Messia?

Hai. Samusi fingerprint kana mitalo ine ya vha kha minwe i sa fani na ya muṅwe muthu, na vhuporofita ho ḓadzeaho vhu re Bivhilini vhu sumbedza uri hu na Messia muthihi kana Kristo. Naho zwo ralo, Bivhili i ri “hu ḓo vuwa Vhokristo vha mazwifhi na vhaporofita vha mazwifhi nahone vha ḓo ita zwiga zwihulu na zwithu zwi mangadzaho, arali zwi tshi konadzea vha xedza na vho nangiwaho.”​—Mateo 24:24.

 Naa Messia a nga bvelela tshifhingani tshiḓaho?

Hai. Bivhili yo dzula yo amba uri Messia u ḓo vha muḓuhulu wa Khosi Davida wa Isiraele. (Psalme 89:​3, 4) Naho zwo ralo, mivhigo ya kale ya tshifhingani tsha Vhayuda ya misini ya Davida yo xela, zwavhuḓi-vhuḓi yo fheliswa musi Vharoma vha tshi kunda Yerusalema nga 70 C.E. * U bva nga tshenetsho tshifhinga, zwo vha zwi sa konadzei uri muṅwe muthu a ṋee vhuṱanzi ha uri u bva muṱani wa musanda wa Davida. Nga hu fanaho, naho yeneyo mivhigo ya tshifhingani tsha kale yo vha i hone tshifhingani tsha Yesu, na maswina awe ho ngo hanedzana na mafhungo a uri ndi muḓuhulu wa Davida.​—Mateo 22:41-​46.

 Huna vhuporofita vhungana nga ha Messia Bivhilini?

A zwi konadzei u amba tshivhalo tsho teaho tsha vhuporofita nga ha Messia. Sa tsumbo, nḓila ya u vhala uri ndi vhungana i nga fhambana. Tshipiḓa tshi re kha Yesaya 53:​2-7 tsho amba nga vhuporofita ho vhalaho ha malugana na Messia. Vhaṅwe vha nga dzhia enea mafhungo oṱhe sa vhuporofita vhuthihi, ngeno vhaṅwe vha tshi nga a khethekanya vha a dzhia sa zwipiḓa zwa vhuporofita vhunzhi.

 Vhuṅwe vhuporofita nga ha Messia he ha khunyeledzwa nga Yesu

Vhuporofita

Vhu wanala kha

U ḓadzea

Vhana vha Abrahamu

Genesi 22:17, 18

Mateo 1:1

Vhaḓuhulu vha Isaka murwa wa Abrahamu

Genesi 17:19

Mateo 1:2

U bebwa ha lushaka lwa Isiraele lwa Yuda

Genesi 49:10

Mateo 1:​1, 3

O bva kha mutevhe wa Khosi Davida

Yesaya 9:7

Mateo 1:1

O bebwa nga musidzana

Yesaya 7:​14

Mateo 1:​18, 22, 23

O bebwa Betlehema

Mixa 5:2

Mateo 2:​1, 5, 6

O vhidzwa nga dzina Immanuele *

Yesaya 7:​14

Mateo 1:​21-​23

Mathomo avhuḓi

Yesaya 53:2

Luka 2:7

Vhana vhaṱuku vho vhulahwa musi a kha ḓi tou bva u bebwa

Yeremia 31:15

Mateo 2:​16-​18

O vhidzwa e Egipita

Hosea 11:1

Mateo 2:​13-​15

O vhidzwa Munazareta *

Yesaya 11:1

Mateo 2:​23

O livhiswa nga muruṅwa

Maleaxi 3:1

Mateo 11:​7-​10

O ḓodzwa sa Messia nga 29 C.E. *

Daniele 9:​25

Mateo 3:​13-​17

O ṱanganedzwa nga Mudzimu sa Murwa Wawe

Psalme 2:7

Mishumo 13:33, 34

O fhisetshela nnḓu ya Mudzimu

Psalme 69:9

Yohane 2:​13-​17

Muḓivhadzi wa mafhungo maḓifha

Yesaya 61:1

Luka 4:​16-​21

U huwelela khagala ngei Galilea ho vha tshedza tshihulu

Yesaya 9:​1, 2

Mateo 4:​13-​16

Mushumi wa vhuṱolo a fanaho na Mushe

Doiteronomio 18:15

Mishumo 2:​22

U fana na Mushe, o amba mihumbulo ya Mudzimu

Doiteronomio 18:18, 19

Yohane 12:49

O fhodza malwadze a vhanzhi

Yesaya 53:4

Mateo 8:​16, 17

Ho ngo livhisa ṱhogomelo kha ene muṋe

Yesaya 42:2

Mateo 12:17, 19

O pfela vhuṱungu vhathu vho tsikeledzeaho

Yesaya 42:3

Mateo 12:​9-​20; Marko 6:​34

O dzumbulula khaṱhulo ya Mudzimu

Yesaya 42:​1, 4

Mateo 12:17-​20

Mueletshedzi wavhuḓi

Yesaya 9:​5, 6

Yohane 6:​68

O ḓivhadza dzina ḽa Yehova

Psalme 22:22

Yohane 17:6

O amba nga zwifanyiso

Psalme 78:2

Mateo 13:34, 35

Murangaphanḓa

Daniele 9:​25

Mateo 23:10

Vhanzhi a vho ngo mu tenda

Yesaya 53:1

Yohane 12:37, 38

Tombo ḽi khukhulaho

Yesaya 8:​14, 15

Mateo 21:42-​44

Ho ngo ṱanganedzwa nga vhathu

Psalme 118:22, 23

Mishumo 4:​10, 11

O vhengiwa hu si na tshiitisi

Psalme 69:4

Yohane 15:24, 25

O dzhena Yerusalema nga mbongolana

Sakaria 9:9

Mateo 21:​4-9

O rendwa nga vhana

Psalme 8:2

Mateo 21:15, 16

O ḓa nga dzina ḽa Yehova

Psalme 118:26

Yohane 12:12, 13

O fheṱiwa nga khonani ye a vha a tshi i fhulufhela

Psalme 41:9

Yohane 13:18

O fheṱiwa nga nṱhani ha maseṱha a 30 a tsimbi-tseṱha *

Sakaria 11:12, 13

Mateo 26:14-​16; 27:​3-​10

Khonani dzo mu shandukela

Sakaria 13:7

Mateo 26:31, 56

Ho ambiwa vhuṱanzi ha mazwifhi nga hae

Psalme 35:11

Mateo 26:59-​61

O fhumula phanḓa ha vhapikisi

Yesaya 53:7

Mateo 27:12-​14

O pfelwa mare

Yesaya 50:6

Mateo 26:67; 27:27, 30

O rwiwa kha ṱhoho

Mixa 4:14

Marko 15:19

O rwiwa

Yesaya 50:6

Yohane 19:1

Ho ngo hana musi vha tshi mu tambudza

Yesaya 50:6

Yohane 18:22, 23

Vharangaphanḓa vha muvhuso vho mu langana

Psalme 2:2

Luka 23:10-​12

O ombelwa zwanḓa na milenzhe kha danda

Psalme 22:16

Mateo 27:35; John 20:25

Vhathu vho kovhekana zwiambaro zwawe

Psalme 22:18

Yohane 19:23, 24

O vhalwa na vhaitazwivhi

Yesaya 53:12

Mateo 27:38

O goḓiwa na u semiwa

Psalme 22:​7, 8

Mateo 27:39-​43

O tambulela vhaitazwivhi

Yesaya 53:​5, 6

1 Petro 2:​23-​25

O vhonala o ḽaṱwa nga Mudzimu

Psalme 22:1

Marko 15:34

O ṋewa zwithu zwi vhavhaho uri a nwe

Psalme 69:21

Mateo 27:34

O farwa nga ḓora musi a sa athu fa

Psalme 22:15

Yohane 19:28, 29

O livhisa vhutshilo hawe kha Mudzimu

Psalme 31:5

Luka 23:46

U fa hawe

Yesaya 53:12

Marko 15:37

O ita uri hu vhe na tshirengululi u itela u phumula tshivhi

Yesaya 53:12

Mateo 20:28

Marambo ho ngo vunḓea

Psalme 34:20

Yohane 19:31-​33, 36

O Ṱhavhiwa

Sakaria 12:10

Yohane 19:33-​35, 37

O vhulungwa na vhapfumi

Yesaya 53:9

Mateo 27:57-​60

O vuswa vhafuni

Psalme 16:10

Mishumo 2:​29-​31

Mufheṱi o dzhielwa vhudzulo

Psalme 109:8

Mishumo 1:​15-​20

O dzula kha tshanḓa tsha u ḽa tsha Mudzimu

Psalme 110:1

Mishumo 2:​34-​36

^ phar. 15 McClintock na Strong’s Cyclopedia dzo amba uri: “A zwi timatimisi uri bugu ya madzina ya tshaka dza Yuda na miṱa yavho a yo ngo xela musi muḓi wa Yerusalema u sa athu u fheliswa, fhedzi yo xela musi wo no fheliswa.”

^ phar. 40 Dzina ḽa Luheberu Immanuele ḽi ambaho “Mudzimu U Na Riṋe,” ḽi sumbedza mushumo wa Yesu sa Messia. U vha hone hawe kha ḽifhasi na mishumo yawe zwo sumbedza uri Mudzimu u tikedza vhashumeli vhawe.​—Luka 2:27-32; 7:12-16.

^ phar. 52 Ipfi “Nazareta” ḽi bva kha ipfi ḽa Luheberu neʹtser, zwine zwa amba u “aṋwa.”

^ phar. 58 U itela u wana zwidodombedzwa zwa mutevhe wa mafhungo a Bivhili zwi ambaho nga ha u swika ha Messia nga 29 C.E., sedzani thero “Nḓila ye Vhuporofita ha Daniele ha Dzula ho Amba Ngayo Malugana na u Ḓa ha Messia.”

^ phar. 127 Hovhu vhuporofita vhu kha bugu ya Sakaria, fhedzi Mateo muṅwe wa vhaṅwali vha Bivhili o ri zwo “ambiwa nga muporofita Yeremia.” (Mateo 27:9) Zwi vhonala u nga bugu ya Yeremia yo vhewa u thoma kha zwipiḓa zwa Maṅwalo zwine zwa vhidziwa “Vhaporofita.” (Luka 24:44) Mateo o shumisa “Yeremia”a tshi khou ambela kha bugu dzoṱhe, u katela na bugu ya Sakaria.