Ni A Zwi Ḓivha?

TAMBANI

Ni A Zwi Ḓivha?

Naa zwi a tendisea uri zwifhingani zwa kale muthu o vha a tshi nga zwala tsheṋe vhukati ha goroi tsimuni ya muṅwe muthu?

Ḽeneḽi ḽiṅwalwa ḽa Digest ḽa 1468 ḽo ṅwalwaho nga Muvhusi Justinian, ndi iṅwe ya kopi nnzhi ine ya sumbedza zwidodombedzwa zwa milayo ya tshifhingani tsha kale

KHA Mateo 13:24-26, Yesu o amba zwi tevhelaho: “Muvhuso wa ṱaḓulu u fana na muthu we a zwala mbeu yavhuḓi tsimuni yawe. Musi vhathu vho eḓela, ha ḓa swina ḽawe ḽa zwala tsheṋe vhukati ha goroi, ḽa ṱuwa. Musi goroi i tshi vho mela nahone i tshi vho vha na thoro, ndi hone hu tshi vhonala mufhunga.” Vhaṅwali vho fhamba-fhambanaho vho vha vha tshi timatima arali zwenezwi zwi tshi konadzea, naho zwo ralo, vhaṅwali vha kale vha mulayo wa Roma vho amba uri zwi a konadzea.

Ṱhalutshedzelo ya Bivhili yo amba uri: “U zwala tsheṋe u itela u lifhedza . . . zwo vha zwi tshi dzhiiwa zwi mulandu nga fhasi ha mulayo wa Roma. Nahone mulayo wo vha u tshi amba uri zwenezwo zwithu zwo vha zwi tshi anzela u itea.” Mugudi wa Mulayo Alastair Kerr o amba uri nga 533 C.E., Muvhusi wa Roma Justinian o gandisa Digest, ḽiṅwalwa ḽine ḽa amba nga ha mulayo wa Roma nahone ḽo dovha ḽa redza zwe zwa vha zwi mulayoni nga tshenetsho tshifhinga tsha mulayo (nga vho-100-250 C.E.). Kha ḽeneḽo ḽiṅwalwa (Digest, 9.2.27.14), Ulpian muḓivhi wa zwa mulayo o amba nga ha mulandu we wa vha wo farwa nga Celsus murangaphanḓa wa Roma wa ḓanani ḽa vhuvhili ḽa miṅwaha. Tsheṋe yo vha i tshi zwaliwa tsimuni ya muṅwe muthu nahone i tshi tshinya zwithu zwe zwa liṅwa. Ḽiṅwalwa ḽo vha ḽi tshi sumbedza uri muthu we a ita mulandu o vha a tshi fanela u lifhela muṋe wa tsimu.

Zwenezwo zwithu zwo vha zwi tshi itea Muvhusoni wa Roma tshifhingani tsha kale nahone zwi sumbedza uri Yesu o vha a tshi khou amba zwithu zwa vhukuma.

Vharoma vho ṋea Muvhuso wa Yuda mbofholowo nngafhani ḓanani ḽa u thoma ḽa miṅwaha ngei Yudea?

NGA tshenetshi tshifhinga, Yudea ḽo vha ḽi tshi vhuswa nga Vharoma nahone muimeleli wavho ho vha hu muvhusi we a vha e na maswole. Tshipikwa tshihulwane tsho vha tshi tsha u kuvhanganyela Vharoma mithelo na u ita uri hu dzule hu na mulalo na vhudziki. Vharoma vho vha vha tshi vhenga vhathu vhe vha vha vha tshi ita uri hu si vhe na mulalo nahone vha tshi haṱula vhathu vhane vha lwisana na mulalo. Naho zwo ralo, Vharoma vho vha vha tshi litshela zwithu zwa ḓuvha na ḓuvha kha vharangaphanḓa vha henefho.

Hu tshi khou sengiwa khoroni ya Vhayuda

Khoro ya Sanhedrin yo vha i khothe khulwane ya Vhayuda nahone yo vha i tshi dzhia tsheo malugana na mulayo wa Vhayuda. Khothe ṱhukhu dzo vha dzi Yudea. Vhavhusi vha Vharoma vho vha vha sa dzheneleli musi hu tshi sengwa milandu mihulwane kha dzenedzo khothe. Naho zwo ralo, vhavhusi vha Vharoma vho vha vha tshi dzhenelela fhedzi arali muthu o haṱulelwa lufu—yo vha i ndugelo ya Vharoma fhedzi. Tsumbo ya zwenezwo ndi musi miraḓo ya tshigwada tsha Sanhedrin i tshi sengisa Stefano nahone ya ita uri a kanḓwe nga matombo u sikwa a tshi fa.—Mishumo 6:8-15; 7:54-60.

Khoro ya Sanhedrin yo vha i tshi haṱula milandu mihulwane. Mugudi ane a pfi Emil Schürer o ri: “Kha milandu mihulwane, tshifhinga tshiṅwe na tshiṅwe vhavhusi vha Roma vho vha vha tshi ḓidzhiela mulandu nahone vha haṱula nga vhone vhaṋe, samusi vho zwi ita kha muṅwe mulandu wa zwa politiki.” Iṅwe tsumbo ya zwenezwo ndi ya musi mulandu wo farwa nga murangaphanḓa wa mmbi ane a pfi Klaudio Lisia, we a isa khothe muapostola Paulo we a vha e mudzulapo wa Roma.—Mishumo 23:26-30.