Ndima Ya Vhufumimbili
Ni Songo Ofha Muasuri
1, 2. (a) U ya nga mavhonele a muthu, ndi ngani zwo vhonala u nga Yona u na tshiitisi tshavhuḓi tsha u koloṅwa u ṱanganedza ndaela yawe ya u huwelela kha Vhaasuri? (b) Vhaninive vho aravha hani mulaedza wa Yona?
VHUKATINI ha ḓana ḽa vhuṱahe ḽa miṅwaha B.C.E., Yona muporofita wa Muheberu, murwa a Amithai, o ita vhulingaṅanga a ya Ninive, musanda wa Muvhuso wa Asuri. O vha a tshi fanela u ḓivhadza mulaedza wa ndeme. Yehova o mu vhudza uri: “Takuwa, U ye muḓini muhulu wa Ninive, U u huwelele U ri zwivhi zwawo zwo swika phanḓa hanga.”—Yona 1:2, 3.
2 Musi a tshi kha ḓi tou bva u ṋewa yeneyi ndaela, Yona a shavhela huṅwe, thungo ya Tarasisi. U ya nga mavhonele a muthu, Yona o vha e na tshiitisi tsha u koloṅwa. Vhaasuri vho vha vhe vhathu vha re na tshiṱuhu. Ṱhogomelani nḓila ye muṅwe muvhusi wa Muasuri a fara ngayo maswina awe: “Ndi tumula miraḓo ya vhashumeli . . . Vhunzhi ha mathubwa avho ndo a fhisa muliloni, nahone manzhi ndi a litsha a tshila. Vhaṅwe vhavho ndi vha tumula zwanḓa na minwe, nahone vhaṅwe ndi vha tumula dziningo.” Naho zwo ralo, musi Yona a tshi ḓivhadza mulaedza wa Yehova, Vhaninive vho fheleledza vho rembuluwa kha zwivhi zwavho nahone Yehova a si fhelise wonoyo muḓi nga tshenetsho tshifhinga.—Yona 3:3-10; Mateo 12:41.
Yehova U Dzhia “Ṱhamu”
3. Nḓila ye Vhaisiraele vha aravha ngayo tsevho dze dza ḓivhadzwa nga vhaporofita vha Yehova yo fhambana hani na ye Vhaninive vha aravha ngayo?
3 Naa Vhaisiraele, vhe Yona a huwelela na khavho vha a aravha? (2 Dzikhosi 14:25) Hai. Vha furalela vhurabeli ha ngoho. Vhukuma, vha ita na u “losha magogo oṱhe a lutomboni, vha gwadamela Baali.” Zwiṅwe hafhu, “vhana vhavho vha vhatukana na vhasidzana vho vha dzhenisa muliloni, vho ita zwa vhungome na zwa madambi, vha ḓi-kumedzela u ita zwe zwa vhifhela Yehova, vha mu levhela.” (2 Dzikhosi 17:16, 17) U fhambana na Vhaninive, Vhaisiraele a vha aravhi musi Yehova a tshi rumela vhaporofita u itela u vha sevha. Ngauralo Yehova u ḓiimisela u dzhia vhukando ho khwaṱhaho.
4, 5. (a) “Muasuri” zwi amba mini, nahone Yehova u ḓo mu shumisa hani sa “ṱhamu”? (b) Samaria ḽi wa lini?
4 Nga murahunyana Yona o no dalela Ninive, vhuhali ha ḽa Asuri vhu a dzika. a Naho zwo ralo, mathomoni a ḓana ḽa vhumalo ḽa miṅwaha B.C.E., ḽa Asuri ḽi dovha ḽa ḓisumbedza sa ḽi re na maanḓa a nndwa, nahone Yehova u ḽi shumisa nga nḓila i mangadzaho. Muporofita Yesaya u ḓivhadza muvhuso wa devhula wa Isiraele tsevho ya Yehova: “Khombo dzi ḓo ḓela Asuri [“Muasuri,” NW], ene a re ṱhamu ya mbiti dzanga; ndi ene o faraho mbaḓa ya musi ndó sinyuwa. Lushaka lú na swili, ndi mu ruma a ya; ndi mu laedza a ya a dia vhathu vhe nda vha sinyutshela a ya a thuba, a ṱangula, a vha suka vhunga thophe mikotoni.”—Yesaya 10:5, 6.
5 Vhaisiraele vho nyadziwa lungafhani! Mudzimu u shumisa lushaka lwa vhagunei—“Muasuri”—sa “ṱhamu” u itela u vha ṱarafa. Nga 742 B.C.E., Khosi Salamanasere V wa Asuri u govhela Samaria, musanda wa lushaka lwa Isiraele lwa vhagunei. Musi vhe fhethu havho ho teaho muvhunduni u re vhulapfu ha mithara dzi ṱoḓaho u vha 90, Vhasamaria vha pandela ḽeneḽo swina miṅwaha i ṱoḓaho u vha miraru. Fhedzi a hu na maano a muthu ane a nga thivhela ndivho ya Mudzimu. Nga 740 B.C.E., Samaria ḽi a wa, ḽa kandekanywa nga Muasuri.—2 Dzikhosi 18:10.
6. Muasuri u kaludza hani malugana na zwe Yehova a zwi livha nga hae?
6 Naho Yehova o vha shumisa u itela u funza vhathu vhawe ngudo, Vhaasuri a vha dzhieli Yehova nṱha. Ndi ngazwo a tshi bvela phanḓa nga uri: “Hone ene [Muasuri] ha ralo; mbilu yawe i tshi elekanya a i ralo. Ngauri zwi re mbiluni yawe ndi u lozwa tshakha, na u fhedza tshakha nzhi.” (Yesaya 10:7) Yehova u ṱoḓa uri Muasuri a vhe tshishumiswa tshanḓani tsha lwa ṱaḓulu. Fhedzi Muasuri o sendamela kha zwiṅwe zwithu. Mbilu yawe i mu khadeledza u ita zwiṅwe zwithu zwihulwane—u kunda mivhuso i ḓivhiwaho ya tshenetsho tshifhinga!
7. (a) Ṱalutshedzani mubulo une wa ri “Naa [“vhakololo,” NW] vhanga a si dzikhosi nga huvho!” (b) Vhane vha ṱutshela Yehova ṋamusi vha fanela u ṱhogomela mini?
7 Vhunzhi ha miḓi i si ya Vhaisiraele ye ya kundwa nga Muasuri yo vha i tshi vhuswa nga mahosi. Vhenevha vhe vha vha vhe mahosi zwino vha fanela u ḓiṱukufhadzela khosi ya Asuri sa vhakololo vho farelaho, ngauralo u a zuwa: “Naa [“vhakololo,” NW] vhanga a si dzikhosi nga huvho!” (Yesaya 10:8) Midzimu ya mazwifhi ya yeneyo miḓi i re na bvumo ya dzitshaka a yo ngo kona u tshidza vhagwadameli vhayo ndozwoni. Midzimu i rabelwaho nga vhadzulapo vha Samaria, sa Baali, Moloxo, na ṋamana dza musuku, i nga si tsireledze wonoyo muḓi. Samusi ḽo ṱutshela Yehova, Samaria ḽi nga si lavhelele uri a dzhenelele. U nga ri muṅwe na muṅwe ṋamusi ane a ṱutshela Yehova a nga ṱhogomela zwe zwa itea kha ḽa Samaria! Zwo tea uri Muasuri a zuwe nga ḽa Samaria na miṅwe miḓi ye a i kunda: “Naa a tho ngo vha kunda vhoṱhe: Hu’ Kalino na Karakemisi, hu’ Hamathe na Aripada, hu’ Samaria na Damaseko!” (Yesaya 10:9) Yoṱhe i a fana kha Muasuri—thundu ine a fanela u i thuba.
8, 9. Ndi ngani Muasuri a tshi kaludzesa musi a tshi ṱoḓa u kunda Yerusalema?
8 Naho zwo ralo, Muasuri u kaludza u zuwa hawe. U ri: “Tshanḓa tshanga tsho kona mivhuso ya midzimu ine zwifanyiso zwayo zwa fhira zwa Yerusalema na zwa Damaseko [“Samaria,” NW]; na Yerusalema na zwifanyiso zwawo ndi ḓo zwi ita zwe nda ita Samaria na midzimu yawo.” (Yesaya 10:10, 11) Mivhuso ye ya vha yo no kundwa nga Muasuri yo vha i na zwifanyiso zwinzhi vhukuma u fhira Yerusalema kana naho hu Samaria. U ḓivhudza uri: ‘Ndi mini zwine zwa ḓo nthivhela u ita Yerusalema zwe nda ita Samaria?’
9 Ndi mudzia-mazuwo! Yehova a nga si mu tendele a tshi dzhia Yerusalema. I ngoho, lushaka lwa Yuda a lu na rekhodo yo kunaho ya u tikedza vhurabeli ha ngoho. (2 Dzikhosi 16:7-9; 2 Koronika 28:24) Yehova o sevha uri nga ṅwambo wa u sa fulufhedzea halwo, lushaka lwa Yuda lu ḓo shengela vhukuma musi lu tshi vutshelwa nga Muasuri. Fhedzi Yerusalema u ḓo ponyoka. (Yesaya 1:7, 8) Musi Muasuri a tshi vutshela, Hiskia ndi ene khosi ngei Yerusalema. Hiskia ha fani na Ahasi, khotsi awe. Ee, nga ṅwedzi wa u thoma wa vhuvhusi hawe, Hiskia u dovha a vula mahothi a thembele nahone u vusulusa vhurabeli ho kunaho!—2 Koronika 29:3-5.
10. Yehova u fulufhedzisa mini malugana na Muasuri?
10 Ngauralo mvutshelo ine Vhaasuri vha ṱoḓa u i ita ngei Yerusalema a i tendelwi nga Yehova. Yehova u fulufhedzisa u vhila mulandu kha wonoyo muvhuso wa shango u re na lunyadzo: “Musi Muṋe wa vhoṱhe a tshi ḓo vha ó fhedza mushumo wawe woṱhe fhano thavhani ya Tsioni na muḓini wa Yerusalema, ndi hone a tshi ḓo vhíla mulandu wa zwe khosi ya Asuri a zwi ita mbilu yawe i tshi ḓi-hudza, a tshi ṱongisa maṱo awe, a tshi ḓi-kukumusa.”—Yesaya 10:12.
U Ya kha ḽa Yuda na Yerusalema!
11. Ndi ngani Muasuri a tshi humbula uri zwi ḓo leluwa u vutshela Yerusalema?
11 Nga murahu ha miṅwaha ya malo muvhuso wa devhula wo no wa nga 740 B.C.E., Sanheribi, muvhusi muswa wa ḽa Asuri, u matsha a tshi ya Yerusalema. Yesaya u ṱalusa nga lwa vhurendi maano a Sanheribi a u ḓikukumusa: “Ndo sudzulusa masakha a dzitshakha, ndo thuba thakha yadzo; ndi nga mboho ndi tshi wisa vhadzuli vha dzikhuluṋoni. Tshanḓa tshanga tsho dzhia lupfumo lwa dzitshakha; ndo kumba shango ḽoṱhe vhunga muthu a tshi kumba makumba o paṱiwaho, hu sa vhe na we a babamela, na we a aṱama, na we a ri ‘tzwioo.’” (Yesaya 10:13, 14) Sanheribi u humbula uri miṅwe miḓi yo wa nahone Samaria a ḽi tsheeho, nga zwenezwo zwi ḓo leluwa u vutshela Yerusalema! Wonoyo muḓi u nga kha ḓi sa lwa nga nungo dzoṱhe, fhedzi vha sa vhuyi vha ri tzwioo, vhadzulapo vhawo vha ḓo kundwa nga u ṱavhanya, thundu yavho ya kumbiwa sa makumba tshiṱahani tsho paṱiwaho.
12. Yehova u sumbedza uri ndi ifhio nḓila yo lugaho ya u sedzana na zwithu malugana na u ḓikukumusa ha Muasuri?
12 Naho zwo ralo, hu na zwine Sanheribi a khou zwi hangwa. Samaria ḽa vhugunei ḽo vha ḽo fanelwa nga tshiṱarafu tshe ḽa tshi wana. Naho zwo ralo, nga fhasi ha Khosi Hiskia, Yerusalema wo vha wo no dovha wa vha musanda wa vhurabeli ho kunaho. Naho e ufhio ane a ṱoḓa u kwama Yerusalema u ḓo fanela u sedzana na Yehova! O sinyuwa, Yesaya u a vhudzisa: “Naa mbaḓo i nga rema muremi hani? Naa dzheko ḽi nga nyadza mutshei hani? Naa mbaḓa i nga dzungudza mudobi wayo hani? Naa lutanda [“ṱhamu,” NW] lu nga fara hani uyo a si lutanda?” (Yesaya 10:15) Muvhuso wa Asuri u sokou vha tshishumiswa tshanḓani tsha Yehova, u fana na mbaḓo, dzheko, mbaḓa, kana ṱhamu zwine zwa shumiswa nga muvhaḓi, muremi wa basha, kana mulisa. Zwi mangadza lungafhani uri ṱhamu i nga ḓihudza u fhira ane a i shumisa!
13. Ṱalulani nahone ni ṱaluse zwine zwa itea kha (a) ‘vha mapfura.’ (b) ‘zwiṱaka na mipfa.’ (c) “u naka ha maḓaka awe.”
13 Hu ḓo itea mini nga Muasuri? “Muṋe wa vhoṱhe Yehova wa Mavhuthu u ḓo lifhedza zwenezwo, u ḓo ruma vhuhoṱa ha fhedza mapfura awe; vhugala hawe u ḓo vhu vhasedza mulilo ha duga ha swa. Ndi hone hu tshi ḓo duga ḓenzhe ḽa Isiraele, Mukhethwa wawe u ḓo vha khavhu ya mulilo ya u fhisa mipfa yawe na zwiṱaka zwawe nga ḓuvha ḽithihi. U ḓo fhedza u naka ha maḓaka awe na masimu awe, u ḓo ranga nga mimuya a fhedza nga mivhili; a ḓo fhela, zwa ḓo nga zwa musi hu tshi lovha mufari wa tshiphuga. Miri ya ḓaka ḽawe ine ya ḓo sala a i nga vhi minzhi; na mutukana u ḓo kona u i ṅwala.” (Yesaya 10:16-19) Ee, Yehova u ḓo tumula yeneyo “ṱhamu” ya Muasuri ya vha pfufhi! ‘Vha mapfura’ vha mmbi ya Muasuri, maswole awe a zwidzhidzhirimba, vha ḓo farwa nga “vhuhoṱa.” Vha ḓo fhelelwa nga maanḓa! U fana na zwiṱaka na mipfa minzhi, maswole awe a tshimbilaho nga milenzhe a ḓo fhiswa nga Ḓenzhe ḽa Isiraele, Yehova Mudzimu. Nahone “u naka ha maḓaka awe,” vhahulwane vhawe vha maswole, hu ḓo fheliswa. Musi Yehova o no fhelisa Muasuri, hu ḓo sala vhahulwane vha si gathi lune mutukana a ḓo kona u vha vhala nga minwe yawe!—Sedzani na Yesaya 10:33, 34.
14. Ṱalusani zwo itwaho nga Muasuri shangoni ḽa Yuda nga 732 B.C.E.
14 Naho zwo ralo, zwi fanela u vha zwo konḓela Vhayuda vhe vha vha vha tshi dzula Yerusalema nga 732 B.C.E. u tenda uri Muasuri u ḓo kundwa. Mmbi khulwane ya Asuri i khou bvela phanḓa i sa fhidzi. Thetshelesani mutevhe wa miḓi ye ya wa ngei Yuda: “O swika Ayathi . . . Migironi . . . Mikimasi . . . Geba . . . Rama . . . Gibea-Saulo . . . Bathe-Galimi . . . Laisa . . . Anathothe . . . Mademena . . . Gebimi . . . Nobe.” (Yesaya 10:28-32a) b Vhavutsheli vha fheleledza vho swika Laxisi, khilomithara dzi ṱoḓaho u vha 50 u bva Yerusalema. Nga u ṱavhanya mmbi khulwane ya Asuri yo vha i tshi khou ṱoḓa u vutshela wonoyo muḓi. “U ḓo angaladza tshanḓa a ṱungedza thavha ya Ṅwananyana Tsioni na muvhundu wa Yerusalema.” (Yesaya 10:32b) Ndi mini tshine tsha nga thivhela Muasuri?
15, 16. (a) Ndi ngani Khosi Hiskia o vha a tshi fanela u vha na lutendo lwo khwaṱhaho? (b) Hiskia u na mutheo ufhio wa lutendo uri Yehova u ḓo mu thusa?
15 Pfamoni yawe muḓini, Khosi Hiskia ha ḽi lu ḓifhaho. U kherula nguvho dzawe nahone a ambara madzanganda. (Yesaya 37:1) U ruma vhanna ha muporofita Yesaya uri a vhudzise Yehova malugana na lushaka lwa Yuda. Nga u ṱavhanya vha vhuya na phindulo ya Yehova ine ya ri: “U songo ofha . . . muḓi uno ndi ḓo u pileledza.” (Yesaya 37:6, 35) Naho zwo ralo, Vhaasuri vha khou tshusa nahone vha na tshivhindi tshihulwane.
16 Lutendo—ndi lwone lune lwa ḓo khwaṱhisa Khosi Hiskia kha yeneyi khombo. Lutendo ndi “u fulufhela zwe zwa lindelwa, ndi u pika zwi sáthu u vhonwa.” (Vha-Heberu 11:1) Lu katela na u vhona zwi sa vhonwi nga maṱo a ṋama. Fhedzi lutendo lwo thewa kha nḓivho. Zwi vhonala uri Hiskia u kha ḓi humbula uri Yehova o amba maipfi a tevhelaho a khuthadzaho hu tshee nga phanḓa: “Inwi vhathu vhanga vha dzulaho Tsioni, ni songo ofha Vha-Asuri . . . Ngauri vuvu ḽanga ḽi ḓo fhela zwenezwino; mbiti dzanga dzi ḓo ḓela vhaḽa dza vha fhedza. Ndi hone Yehova wa Mavhuthu a tshi ḓo angaladza phamba yawe khavho’, sa zwiḽa a tshi fhedza Vha-Midiani tomboni ḽa mahunguvhu; u ḓo sumba lwanzhe nga lubaḓa lwawe, a ita zwe a ita Vha-Egipita.” (Yesaya 10:24-26) c Ee, vhathu vha Yehova vho no vhuya vha vha vhuimoni vhu konḓaho. Vhomakhulukuku vha Hiskia vho vhonala vha si na fulufhelo lwe zwa vhonala vha tshi nga vha ḓo kundwa nga mmbi ya Vhaegipita Lwanzheni Lutswuku. Maḓana a miṅwaha nga phanḓa, Gideoni o vha o tangwa nga mmbi khulwane musi Vhamidiani na Vhaameleke vha tshi vutshela ḽa Isiraele. Naho zwo ralo, Yehova o tshidza vhathu vhawe kha zwenezwo zwiitea zwivhili.—Ekisodo 14:7-9, 13, 28; Vhahaṱuli 6:33; 7:21, 22.
17. Dzhogo ya Muasuri yo “vunḓea,” hani, nahone ndi ngani?
17 Naa Yehova u ḓo dovha a ita zwe a zwi ita kha zwenezwo zwiitea zwo fhiraho? Ee. Yehova u a fulufhedzisa: “Musi uyo mahaḓa au a ḓo rulwa gomo ḽa Asuri; dzhogo yau i ḓo vunḓea wa dovha wa khwaṱha [“nga ṅwambo wa mapfura,” NW].” (Yesaya 10:27) Dzhogo ya Muasuri i ḓo bviswa mahaḓani na mitsingani ya vhathu vho vhofhaho mulanga na Mudzimu. Vhukuma, dzhogo i ḓo “vunḓea”—nahone yo vunḓea! Nga vhusiku vhuthihi, muruṅwa wa Yehova u vhulaha Vhaasuri vha 185 000. Mugovhelo u a fhela, nahone Vhaasuri vha ṱutshela shango ḽa Yuda lwa tshoṱhe. (2 Dzikhosi 19:35, 36) Ndi ngani? “Nga ṅwambo wa mapfura.” Hezwi zwi nga kha ḓi amba mapfura o shumiswaho u ḓodza Hiskia uri a vhe khosi kha mutevhe wa Davida. Nga zwenezwo, Yehova u khunyeledza fulufhedziso ḽawe: “Muḓi uno ndi ḓo u pileledza nda u lamulela, ndi tshi itela dzina ḽanga, ndi tshi itela Davida muḓinḓa wanga.”—2 Dzikhosi 19:34.
18. (a) Naa vhuporofita ha Yesaya vhu ḓadzea nga nḓila dzo vhalaho? Ṱalutshedzani. (b) Ndi dzangano ḽifhio ṋamusi ḽine ḽa fana na Samaria ḽa kale?
18 Mafhungo a Yesaya o haseledzwaho kha ino ndima a tshimbidzana na zwiitea ngei Yuda miṅwaha i fhiraho 2700 yo fhelaho. Fhedzi zwenezwo zwiitea ndi zwa ndeme vhukuma ṋamusi. (Vha-Roma 15:4) Naa zwenezwi zwi amba uri vhabvumbedzwa vhahulwane kha yeneyi nganea i nyanyulaho—vhadzulapo vha Samaria na Yerusalema kathihi na Vhaasuri—vha imelwa nga vhaṅwe vhathu vha musalauno? Ee, zwo ralo. U fana na ḽa Samaria ḽi gwadamelaho midzimu i sili, ḽa Vhudzhagane ḽi amba uri ḽi gwadamela Yehova, fhedzi ndi mugunei muhulwane. Kha An Essay on the Development of Christian Doctrine, John Henry Cardinal Newman ane a vha wa Katolika ya Roma u tenda uri zwishumiswa zwe ḽa Vhudzhagane ḽa zwi shumisa maḓanani a miṅwaha, zwi ngaho zwioro, makhanḓela, maḓi makhethwa, nguvho ya vhutshifhe, na zwifanyiso, “zwoṱhe zwi bva kha vhuhedeni.” Yehova ha takadzwi nga vhurabeli ha vhuhedeni ha ḽa Vhudzhagane samusi o vha a sa takadzwi nga vhurabeli ha midzimu i sili ha Samaria.
19. Ḽa Vhudzhagane ḽo sevhiwa nga ha mini, nahone nga vhafhio?
19 Miṅwaha yo vhalaho, Ṱhanzi dza Yehova vho sevha ḽa Vhudzhagane nga ha u sinyuwa ha Yehova. Sa tsumbo, nga 1955, nyambo ya khagala i re na tshiṱoho tshine tsha ri “Ḽa Vhudzhagane kana Vhukriste—Ndi Tshifhio Tshine Tsha Vha ‘Tshedza tsha Shango’?” yo ṋekedzwa shangoni ḽoṱhe. Yeneyo nyambo yo ṱalusa zwavhuḓi nḓila ye ḽa Vhudzhagane ḽa pambuwa ngayo kha pfunzothendwa na maitele a vhukuma a Vhukriste. Nga murahu ha zwenezwo, kopi dza yeneyi nyambo i re na maanḓa dzo rumelwa vhafunzi mashangoni manzhi. Dzangano ḽoṱhe ḽa ḽa Vhudzhagane ḽo kundwa u thetshelesa yeneyi tsevho. Ḽi ita uri Yehova a ḽi ṱarafe nga “ṱhamu.”
20. (a) Ndi mini tshine tsha ḓo shuma sa Muasuri wa musalauno, nahone tshi ḓo shumiswa hani sa ṱhamu? (b) Ḽa Vhudzhagane ḽi ḓo ṱarafiwa hani?
20 Ndi vhafhio vhane Yehova a ḓo vha shumisa u ṱarafa ḽa Vhudzhagane ḽa vhushandukwa? Ri wana phindulo kha Ndzumbululo ndima ya vhu-17. Henefho ri vhudzwa nga phombwe, “Babele ḽihulu,” ḽi imelaho vhurereli hoṱhe ha mazwifhi ha shango ḽoṱhe, u katela na ḽa Vhudzhagane. Yeneyo phombwe yo namela ḽivhanda ḽikhunwana ḽine ḽa vha na ṱhoho dza sumbe na ṋanga dza fumi. (Ndzumbululo 17:3, 5, 7-12) Ḽeneḽo ḽivhanda ḽi imela dzangano ḽa Yuno. d Samusi Muasuri wa kale o fhelisa Samaria, ḽivhanda ḽikhunwana ‘iḽa phombwe ḽi ḓo i vhenga, ḽi ḓo i thukhutha, ya sala i fhedzi, ḽi ḓo ḽa dziṋama dzayo, ḽa i fhisa nga mulilo.’ (Ndzumbululo 17:16) Nga zwenezwo Muasuri wa musalauno (tshaka dzine dza konana na Yuno) u ḓo vutshela ḽa Vhudzhagane nahone a ḽi fhelisa.
21, 22. Ndi nnyi ane a ḓo ṱuṱuwedza ḽivhanda uri ḽi vutshele vhathu vha Mudzimu?
21 Naa Ṱhanzi dza Yehova dzi fulufhedzeaho dzi ḓo fheliswa na Babele Ḽihulu? Hai. Mudzimu ho ngo vha sinyutshela. Vhurabeli ha ngoho vhu ḓo ponyoka. Naho zwo ralo, ḽivhanda ḽine ḽa fhelisa Babele Ḽihulu ḽi dovha ḽa zwondolola vhathu vha Yehova. Nga u ita zwenezwo, ḽeneḽo ḽivhanda a ḽi ḓadzisi muhumbulo wa Mudzimu, fhedzi ḽi ḓadzisa muhumbulo wa muṅwe. Nnyi? Sathane Diabolo.
22 Yehova u bvukulula maano a u ḓikukumusa a Sathane: “Musi uyo mbiluni yau [ya Sathane] hu ḓo vuwa mafhungo, wa elekanya ngelekanyo mmbi. U ḓo ri: Kha ndi . . . dzhene kha vhenevho vha sí na nndwa, vho dzulaho vhó takala; vhoṱhe vho dzula vhá si ná mitsheṱo [u vha tsireledzaho] . . . U ḓo ralo U tshi ri U thube, U ṱangule.” (Hesekiele 38:10-12) Sathane u ḓo ri, ‘Ee, ndi ngani ndi sa ṱungi dzitshaka uri dzi vutshele Ṱhanzi dza Yehova? Vha a vutshelea, a vho ngo tsireledzea, a vha na ṱhuṱhuwedzo ya politiki. Vha nga si lwe. Zwi ḓo leluwa lungafhani u vha kumba sa makumba tshiṱahani tshi songo tsireledzeaho!’
23. Ndi ngani Muasuri wa musalauno a sa ḓo kona u ita vhathu vha Mudzimu zwe a zwi ita ḽa Vhudzhagane?
23 Fhedzi dzitshaka, ni ṱhogomele! Zwi ḓivheni uri arali na vutshela vhathu vha Yehova, ni ḓo mu ḓivha zwavhuḓi Mudzimu! Yehova u funa vhathu vhawe, nahone u ḓo vha lwela samusi vhukuma o lwela Yerusalema misini ya Hiskia. Musi Muasuri wa musalauno a tshi lingedza u fhelisa vhashumeli vha Yehova, vhukuma u ḓo vha a tshi khou lwa na Yehova Mudzimu na Ngwana, Yesu Kristo. Yeneyo ndi nndwa ine Muasuri a nga si i kunde. Bivhili i ri: “Ngwana i ḓo vha kunda, ngauri yone ndi Ḽirena ḽa marena, ndi khosi ya mahosi.” (Ndzumbululo 17:14; vhambedzani Mateo 25:40.) U fana na Muasuri wa kale, ḽivhanda ḽikhunwana ḽi ḓo “ya tshinyaloni.” A ḽi tsha ḓo ofhiwa.—Ndzumbululo 17:11.
24. (a) Vhakriste vha ngoho vho ḓiimisela u ita mini vha tshi lugiselela vhumatshelo? (b) Yesaya u lavhelesa hani zwa phanḓa? (Sedzani bogisi ḽi re kha siaṱari 155.)
24 Vhakriste vha ngoho vha nga sedzana na vhumatshelo vha sa ofhi arali vha ita uri vhushaka havho na Yehova vhu dzule ho khwaṱha nahone arali vha ita uri zwine a zwi funa zwi vhe zwihulwane vhutshiloni havho. (Mateo 6:33) Nga zwenezwo a vho ngo fanela u “ofha tshithu tshivhi.” (Psalme ya 23:4, NW) Nga maṱo avho a lutendo, vha ḓo vhona tshanḓa tsha maanḓa tsha Mudzimu tshi tshi angaladzwa, hu si u itela u vha ṱarafa, fhedzi u vha tsireledza kha maswina awe. Nahone nḓevhe dzavho dzi ḓo pfa haya maipfi a khwaṱhisaho: “Ni songo ofha.”—Yesaya 10:24.
[Ṱhaluso dzi re magumoni a siaṱari]
a Sedzani Insight on the Scriptures, Volumu 1, siaṱari 203.
b U itela uri enea mafhungo a pfale zwavhuḓi, Yesaya 10:28-32 i haseledzwa hu sa athu haseledzwa Yesaya 10:20-27.
c U itela uri ni wane khaseledzo ya Yesaya 10:20-23, sedzani “Yesaya U Lavhelesa Zwa Phanḓa,” kha siaṱari 155.
d Maṅwe mafhungo malugana na ane a vha phombwe na ḽivhanda ḽikhunwana a wanala kha dzindima 34 na 35 dza bugu Revelation—Its Grand Climax At Hand!, yo gandiswaho nga Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc.
[Mbudziso Dza Pfunzo]
[Bogisi/Zwifanyiso kha siaṱari 155, 156]
YESAYA U LAVHELESA ZWA PHANḒA
Ndima ya vhu-10 ya Yesaya i livhisa ṱhogomelo zwihuluhulu kha nḓila ine Yehova a ḓo shumisa ngayo mvutshelo ya Muasuri u itela u haṱula lushaka lwa Isiraele na fulufhelo ḽawe ḽa u lwela Yerusalema. Samusi dzindimana 20 u swika kha 23 dzo ṅwalwa vhukati ha honovhu vhuporofita, dzi nga dzhiiwa uri dzi ḓadzea nga tshifhinga tshithihi. (Vhambedzani Yesaya 1:7-9.) Naho zwo ralo, maipfi e a shumiswa a sumbedza uri dzenedzi ndimana dzi shuma zwihuluhulu mafhingani a nga murahu musi na Yerusalema u tshi ḓo ḓifhindulela kha zwivhi zwa vhadzulapo vhawo.
Khosi Ahasi u lingedza u wana tsireledzo nga u ṱoḓa thuso kha ḽa Asuri. Muporofita Yesaya u dzula o amba uri tshifhingani tshi ḓaho, vhaponyoki vha nnḓu ya Isiraele a vha tsha ḓo dovha vha tovhola buḓo ḽo raloho ḽa vhutsilu. Yesaya 10:20 i amba uri vha ḓo “ḓi-tika nga Yehova Mukhethwa wa Isiraele vha fulufhedza Ene.” Naho zwo ralo, Yes 10 ndimana 21 i sumbedza uri ndi vha si gathi fhedzi vhane vha ḓo ita zwenezwo: “Tsalela dzi ḓo vhuya.” Hezwi zwi ri humbudza Seara-Yabusu murwa wa Yesaya, ane a vha tshiga ngei Isiraele nahone ane dzina ḽawe ḽa amba “Tsalela Dzi Ḓo Vhuya.” (Yesaya 7:3) Yes 10 Ndimana 22 ya ndima ya 10 i sevha nga ha ‘ndozwo’ ine ya khou ḓa ye ya phethwa. Yeneyo ndozwo i ḓo vha yo lugaho ngauri ndi tshiṱarafu tsho fanelaho kha vhathu vha mashandukwa. Nga ṅwambo wa zwenezwo, u bva kha lushaka lwo tsitsikanaho lune lwa nga “muṱavha wa lwanzheni,” hu ḓo vhuya tsalela fhedzi. Yes 10 Ndimana 23 i sevha uri yeneyi ndozwo ine ya khou ḓa i ḓo kwama shango ḽoṱhe. Zwino i ḓo kwama na Yerusalema.
Dzenedzi ndimana dzi ṱalusa zwavhuḓi zwe zwa itea nga 607 B.C.E. musi Yehova a tshi shumisa Muvhuso wa Babele sa “ṱhamu” yawe. Shango ḽoṱhe, u katela na Yerusalema, ḽo wela zwanḓani zwa muvutsheli. Vhayuda vho iswa vhuthubwani Babele miṅwaha ya 70. Naho zwo ralo, nga murahu ha zwenezwo, vhaṅwe—naho hu “tsalela”—vho vhuyelela u itela u vusulusa vhurabeli ha ngoho ngei Yerusalema.
Vhuporofita vhu wanalaho kha Yesaya 10:20-23 ho dovha ha ḓadzea kha ḓana ḽa u thoma ḽa miṅwaha, samusi zwo sumbedzwa kha Vha-Roma 9:27, 28. (Vhambedzani Yesaya 1:9; Vha-Roma 9:29.) Paulo u ṱalutshedza uri nga lwa muya, “vha si gathi” vha Vhayuda vho “vhuyelela” ha Yehova ḓanani ḽa u thoma ḽa miṅwaha C.E., samusi tshivhalo tshiṱuku tsha Vhayuda vha fulufhedzeaho vho vha vhatevheli vha Yesu Kristo nahone vha thoma u gwadamela Yehova “muyani na nga mafhungo-ngoho.” (Yohane 4:24) Nga murahu ha ḓa Vhannḓa vha tendaho, vha ita lushaka lwa muya, “Isiraele wa Mudzimu.” (Vha-Galata 6:16) Nga tshenetshi tshifhinga maipfi a Yesaya 10:20 o ḓadzea: Lushaka lwo ḓiṋekedzaho kha Yehova ‘a lwo ngo tsha’ dovha lwa mu ṱutshela lwa ṱoḓa thuso ya vhathu.
[Tshifanyiso kha siaṱari 147]
Sanheribi u humbula uri u kuvhanganya dzitshaka zwi a leluwa u fana na u kumba makumba tshiṱahani
