Pfukelani kha mafhungo

Pfukelani kha zwi re ngomu

Vhuṱanzi Vhune Ha Khwaṱhisedza Vhuporofita

Vhuṱanzi Vhune Ha Khwaṱhisedza Vhuporofita

NGEI ROMA KHA ḼA ITALY, HU NA LUVHONDO LUNE LWA KUNGA VHADALI VHA BVAHO MASHANGONI OṰHE. LWONOLWO LUVHONDO LU HULISA MUṄWE WA VHAVHUSI VHA NGEI ROMA ANE A PFI TITUS.

Luvhondo lwa Titus lu na phuphu mbili dzine dza sumbedza tshiitea tshi ḓivheaho vhukuma kha ḓivhazwakale. Naho zwo ralo, vhathu vhanzhi a vha ḓivhi nḓila i mangadzaho ine lwonolwo luvhondo lwa tshimbidzana ngayo na mafhungo a re Bivhilini, luvhondo lwe lwa fhaṱelwa Titus lu tikedza vhuporofita vhune ha vha Bivhilini nga nḓila i swayeaho.

U HAṰULWA HA MUḒI

Mathomoni a ḓanani ḽa u thoma ḽa miṅwaha C.E., Muvhuso wa Roma wo vha u tshi vhusa u bva Britain na Gaul (hune zwino ha vha Fura) u swika ngei Egipita. Eneo mashango o vha a tshi ḓiphina nga u tsireledzea nahone o vha o pfuma. Fhedzi shango ḽa Yudea ḽo vha ḽi tshi vusa dzipfudzungule kha muvhuso wa Roma.

Encyclopedia of Ancient Rome yo ri: “Yudea na maṅwe mashango e a vha a tshi vhuswa nga Roma o vha a tshi vhengana. Vhayuda vho vha vha tshi vhenga vharangaphanḓa vha Vharoma ngauri vho vha vha sa dzhieli nṱha mvelele yavho. U omisa ṱhoho ha Vhayuda zwo ita uri Vharoma vha vha tsikeledze na u sa vha fara zwavhuḓi.” Vhayuda vhanzhi vho vha vha tshi fulufhela uri messia u ḓo vha murangaphanḓa ane a ḓo vha vhofholola na u pandela Vharoma vhe vha vha vha tshi vha vhenga nahone a ita uri Isiraele ḽi vhuyelele kha zwe ḽa vha ḽi zwone kale. Fhedzi nga 33 C.E., Yesu Kristo o amba uri muḓi wa Yerusalema u ḓo fheliswa.

Yesu o ri: “Hu ḓo ḓa maḓuvha ane maswina au a ḓo u govhela, a u tangela ngomu a u tsikeledza a tshi bva thungo dzoṱhe, vha ḓo u wisela fhasi khathihi na vhana vhau, a vha nga sii tombo ḽi nṱha ha ḽiṅwe.”Luka 19:43, 44.

Zwe Yesu a zwi amba zwo kanganyisa vhafunziwa vhawe. Nga murahu ha maḓuvha mavhili, muṅwe wa vhafunziwa vhawe o amba o lavhelesa thembele ya Yerusalema, a ri: “Mufunzi, vhona uri matombo aya na zwifhaṱo zwi hani!” Ndi ngoho uri maṅwe matombo e a vha o fhaṱa thembele o vha e na vhulapfu ha mithara dza 11, vhuphara hao e mithara ṱhanu, u ya nṱha e mithara tharu! Nga zwenezwo, Yesu a ri: “Zwenezwi zwithu zwine na khou zwi vhona, hu ḓo ḓa maḓuvha ane ha sa ḓo sala tombo ḽi nṱha ha ḽiṅwe ḽi songo piḓimulwa.”Marko 13:1; Luka 21:6.

Yesu o dovha a ri: “Musi ni tshi vhona Yerusalema wo tangwa nga dzimmbi, ni ḓivhe uri u fheliswa hawo hu tsini. Ngauralo, vha re Yudea kha vha thome u shavhela dzithavhani, vha re nga ngomu kha vha bve, nahone vha re nnḓa ha muḓi vha songo dzhena nga ngomu.” (Luka 21:20, 21) Naa zwe Yesu a zwi amba zwo itea?

U FHELISWA HA MUḒI

Ho no fhela miṅwaha ya 33, vhathu vha Yudea vho vha vha kha ḓi vhenga u vhusiwa nga muvhuso wa Roma. Nga 66 C.E. muvhusi wa Muroma wa ngei Yudea ane a pfi Gessius Florus, o tswa tshelede ye ya vha i thembeleni khethwa nahone zwenezwo zwa sinyusa Vhayuda. Hu si kale, maswole a Vhayuda o dzhena ngei Yerusalema a vhulaya maswole a Vharoma, zwenezwo zwa ita uri vha si tsha vhuswa nga Vharoma.

Nga murahu ha miṅwedzi i ṱoḓaho u vha miraru, maswole a Vharoma a  fhiraho 30 000 e a vha a tshi khou rangwa phanḓa nga Cestius Gallus, o dzhena Yerusalema u itela u fhelisa vhushandukwa. Nga u ṱavhanya, Vharoma vho dzhena muḓini nahone vha kwasha luvhondo lwa thembele. Fhedzi vha vho shavha hu si na tshiitisi. Zwenezwo zwo takadza Vhayuda vha mashandukwa nahone vha thoma u pandamedza Vharoma. Samusi maswole a Vharoma na Vhayuda vha mashandukwa vho vha vhe si tsheeho, Vhakriste vho vha vho wana tshibuli tsha u shavha, nga zwenezwo, vho tevhedza nyeletshedzo ya Yesu vha shavhela dzithavhani dzi re seli ha Mulambo wa Yorodane.—Mateo 24:15, 16.

Nga ṅwaha u tevhelaho, Vharoma vho dovha vha vutshela muḓi wa Yudea vha tshi khou rangwa phanḓa nga Mudzhenerala Vespasian na murwa wawe Titus. Naho zwo ralo, musi Muvhusi Nero a tshi lovha nga 68 C.E., Vespasian o humela ngei Roma u itela u vha Khosi. O sia murwa wawe Titus na maswole a ṱoḓaho u vha 60 000 ngei Yudea.

Nga June 70 C.E., Titus o vhudza maswole awe uri a reme miri i re miḓanani ya Yudea, ye ya shumiselwa u fhaṱa luvhondo lwo lapfaho nga khilomithara dza sumbe u mona na Yerusalema. Nga September, Vharoma vho tswa zwithu zwe zwa vha zwi thembeleni, vha fhisa muḓi wa Yerusalema u katela na thembele nahone vha piḓimula matombo, samusi Yesu o vha o dzula o zwi amba. (Luka 19:43, 44) Hu anganyelwa uri “ho fheliswa vhathu vha ṱoḓaho u vha 500 000 u mona na shango ḽoṱhe ngei Yerusalema.”

U KUNDA HA VHAROMA

Nga 71 C.E., musi Titus a tshi humela Italy, o ṱanganedzwa nga vhadzulapo vha Roma vhe vha vha vha tshi khou fhufhuma nga dakalo. Vhathu vhoṱhe vha wonoyo muḓi vho bva vhoṱhe u itela u pembelela gundo ḽe ḽa vha ḽi sa athu u vhuya ḽa vha hone kha wonoyo muḓi.

Vhenevho vhathu vho vha vho takala musi vha tshi vhona lupfumo lwe lwa vha lu tshi khou tshimbila lwo ṱaniwa zwiṱaraṱani zwa Roma. Vho takadzwa nga u vhona zwikepe zwiṱuku, zwifanyiso zwa zwithu zwe zwa itea nndwani na zwithu zwe zwa tswiwa thembeleni ya Yerusalema.

Nga 79 C.E., Titus o vha khosi vhuimoni ha khotsi awe Vespasian. Fhedzi Titus o lovha zwi songo lavhelelwa nga murahu ha miṅwaha mivhili. Domitian murathu wa Titus o vha khosi nahone a mu fhaṱela luvhondo u itela u mu hulisa samusi o kunda nndwani.

LUVHONDO LWA TITUS MUSALAUNO

Luvhondo lwa Titus ngei Roma ṋamusi

Musalauno, vhathu vhanzhi vhane vha ya u dala ngei Roma ṅwaha muṅwe na muṅwe, vha takalela u vhona luvhondo lwa Titus. Vhaṅwe vha dzhia lwonolwo luvhondo hu vhutsila ha khosi, vhaṅwe vha lu dzhia hu u kunda ha muvhuso wa Roma, ngeno vha vhaṅwe vha tshi lu dzhia sa tshithu tsha u vha humbudza nga ha u wa ha muḓi wa Yerusalema na thembele yawo.

Naho zwo ralo, vhathu vhane vha vhala Bivhili nga vhuronwane, vha dzhia luvhondo lwa Titus lu lwa ndeme u fhira nḓila ine vhathu vha humbula ngayo. Ndi vhuṱanzi vhune ha khwaṱhisedza uri vhuporofita vhu re Bivhilini ndi ha ngoho, ri nga vhu fulufhela nahone vhu sumbedza uri ho hevhedzwa nga Mudzimu.—2 Petro 1:19-21.