“Kidie Ọrovwohwo tobọ guọnọ vwẹ obọ wẹ ru emu rọ dia ọsoso, guọnọ aruẹdọn, kugbe rere wọ rha vwẹ oma kpotọ yan nene Ọghẹnẹ wẹn?”—MAIKA 6:8.

UNE: 63, 43

1, 2. Mavọ yen Devid vwọ fuevun kẹ Ọghẹnẹ? (Ni uhoho rẹsosuọ na.)

SỌL vẹ isodje 3,000 rọyen guọnọ Devid vwẹ aton rẹ Juda rẹ ayen vwo hwe. Vwẹ ason ọvo, Devid vẹ ihwo rọyen da mrẹ asan rẹ Sọl vẹ isodje rọyen hepha. Ayen eje vwerhẹn, ọtiọyena Devid vẹ Abishai da ro uvwre rẹ isodje na riẹinriẹin, ayen da mrẹ Sọl. Abishai da vuẹ Devid: “Gbe ju vwe vwẹ ubiri mẹ na sa muotọ; me gbe rha vwariẹ ọfa-a.” Ẹkẹvuọvo, Devid rhọnvwe kẹ nẹ o hwe-e. Ọ da vuẹ Abishai: “Wo hwe-e; kono sa vwẹ obọ te ohwo rẹ Ọrovwohwo vwẹ evwri ghworo nure, ro de jẹ abe ẹriọ?” Devid da je ta: “Ọrovwohwo gha rẹ me vwọ vwẹ obọ mẹ te ohwo rẹ Ọrovwohwo vwẹ evwri ghworo.”—1 Samuẹl 26:8-12.

2 Devid riẹn obo ro ru ọ ke sa fuevun kẹ Jihova. Ọ riẹnre nẹ ofori ro vwo muọghọ kẹ Sọl, ọtiọyena ọ tobọ jiroro ọbrabra kpahọ-ọn. Diesorọ? Kidie Ọghẹnẹ jẹ Sọl reyọ nẹ  ọ dia ovie rẹ Izrẹl. Nonẹna, Jihova je guọnọ nẹ idibo rọyen fuevun kẹ, ji muọghọ kẹ ihwo rọ vwẹ ogangan rẹ usuon vwọ kẹ.—Se Maika 6:8.

3. Idjerhe vọ yen Abishai vwọ fuevun kẹ Devid?

3 Abishai muọghọ kẹ Devid kidie ọ riẹnre nẹ Ọghẹnẹ jẹ Devid reyọ kerẹ ovie. Dedena, a vwọ reyọ mu ovie nu, Devid de ru umwemwu ọgangan. O nene aye rẹ Yuraya gbe ọfanrhiẹn, ọ da je vuẹ Joab nẹ o phi Yuraya phiyọ asan re de hwe vwẹ ofovwin na. (2 Samuẹl 11:2-4, 14, 15; 1 Ikun Rivie 2:16) Joab ọyen oniọvo rẹ Abishai, ọtiọyena ọ sa dianẹ Abishai je riẹn kpahen oborẹ Devid ruru na, dedena, o ji muọghọ kẹ ọkieje. Vwọba, Abishai ọyen onotu rẹ isodje, ọ sa vwẹ ogangan ro rhere vwọ vwẹ oma rọyen ru ovie, ẹkẹvuọvo o ru ọtiọye-en. Ukperẹ ọtiọyen, ọ vwomakpotọ kẹ Devid, ji sivwon vwo nẹ abọ rẹ ivwighrẹn rọyen.—2 Samuẹl 10:10; 20:6; 21:15-17.

4. (a) Idjerhe vọ yen Devid vwọ fuevun kẹ Ọghẹnẹ? (b) Idje efa vọ yen e che yono kpahen?

4 Devid fuevun kẹ Jihova vwẹ akpeyeren rọyen eje. Ọke rọ vwọ hẹ omotete, o hwe arhuanran re se Golayat ro yinvwaro kpahen Jihova vẹ ihwo rẹ Izrẹl. (1 Samuẹl 17:23, 26, 48-51) Ọke rẹ Devid vwọ hẹ ovie, ọmraro rẹ Jihova re se Natan da ghwọkuo fikirẹ imwemwu ro ruru. Kpakpata, Devid da rhọnvwe umwemwu na, o de kurhẹriẹ. (2 Samuẹl 12:1-5, 13) Devid vwọ ghwore, ọ da vwẹ erọnvwọn eghanghanre buebun vwọ kpahotọ kẹ ebabọn rẹ uwevwin rẹ Jihova. (1 Ikun Rivie 29:1-5) Aphro herọ-ọ, dedevwo nẹ Devid ru imwemwu evo vwẹ akpeyeren rọyen, ọ je fuevun kẹ Jihova ọkieje. (Une Rẹ Ejiro 51:4, 10; 86:2) Vwevunrẹ uyovwinrota nana, e che yono kpahen udje rẹ Devid vẹ ihwo efa re diarọ ọke yena, kugbe oborẹ ayen fuevun kẹ Jihova vwọ vrẹ ohwo ọfa. E ji che yono kpahen iruemu efa re cha chọn avwanre uko vwo ru ọtiọyen.

WỌ CHA FUEVUN KẸ JIHOVA?

5. Die yen avwanre yono nẹ echobọ rẹ Abishai?

5 Evun-ẹfuọn vwọ kẹ Devid yen mu Abishai rọ vwọ guọnọ hwe Sọl. Ẹkẹvuọvo, Devid rhọnvwe kẹ-ẹ, kidie ọ riẹnre nẹ ọ chọre re vwo hwe “ohwo rẹ Ọrovwohwo vwẹ evwri ghworo.” (1 Samuẹl 26:8-11) Ọnana yono avwanre uyono ọghanghanre ọvo: Siẹrẹ e de che brorhiẹn rẹ ohwo ra cha fuevun kẹ ẹsosuọ, ofori nẹ avwanre roro kpahen iyono rẹ Baibol re sa chọn avwanre uko.

6. Dede nẹ, ọyen ẹkuruemu rẹ ihworakpọ ra vwọ fuevun kẹ ohwo re vwo ẹguọnọ kpahen, die yen a jomaotọ kpahen?

6 Ọyen ẹkuruemu rẹ ihworakpọ ra vwọ fuevun kẹ ohwo re vwo ẹguọnọ kpahen, kerẹ ugbeyan yẹrẹ ohwo rẹ orua. Jẹ iroro sa phiẹn avwanre fikirẹ jẹgba. (Jerimaya 17:9) Ọtiọyena, ohwo  re vwo ẹguọnọ kpahen de ru obo re brare, ji chukoku ukoko na, ofori nẹ a karophiyọ nẹ evun-ẹfuọn rẹ avwanre vwọ kẹ Jihova yen ma rho vrẹ ọ re vwo kpahen ohwo ọfa.—Se Matiu 22:37.

7. Mavọ yen oniọvo rẹ aye ọvo rọhẹ ẹdia ọbẹnbẹn vwọ fuevun kẹ Ọghẹnẹ?

7 Ọ da dianẹ a djẹ ohwo ọvo nẹ ukoko vwẹ orua wẹn, wọ sa fuevun kẹ Jihova. Kerẹ udje, ẹdẹ ọvo, oni rẹ Anne ra djẹ nẹ ukoko da vwẹ ifonu vwo se Anne nẹ ọ kọn bro rhe. [1] (Ni eta rẹ odjẹfiotọ.) Oni rẹ Anne tare nẹ oma vwerhọ-ọn kidie ihwo rẹ orua na rha ta ota kẹ-ẹ. Ọnana da Anne mamọ, ọ da tanẹ o che si ileta vwo rhe. Tavwen o ki si ileta na, Anne de roro kpahen ẹkpo rẹ Baibol evo. (1 Kọrẹnt 5:11; 2 Jọn 9-11) Vwevunrẹ ileta na, ọ da nabọ djefiotọ kẹ oni rọyen nẹ ọyen yen chukoku orua na ọke ro vwo ru umwemwu, rọ je vwọ sen ro vwo kurhiẹriẹ. Anne da vuẹ oni rọyen nẹ, o ki se vwo omavwerhovwẹn, ko rhivwin bru Jihova rhe.—Jems 4:8.

8. Iruemu vọ yen sa chọn avwanre uko vwọ fuevun kẹ Ọghẹnẹ?

8 Idibo rẹ Ọghẹnẹ vwẹ ọke rẹ Devid ji vwo iruemu kerẹ omaevwokpotọ, uruemu esiri, vẹ uduefiogbere. E jẹ e roro kpahen idjerhe rẹ iruemu nana sa vwọ chọn avwanre uko vwọ fuevun kẹ Jihova.

OFORI NẸ A VWOMAKPOTỌ

9. Diesorọ Abner vwọ guọnọ Devid hwe?

9 Ọmọ rẹ Sọl, Jonatan vẹ onotu rẹ isodje rẹ Izrẹl, Abner mrẹ Devid ọke ro vwo mu uyovwin rẹ Golayat vwo rhe Ovie Sọl. Jonatan da rhe dia ugbeyan rẹ Devid, ọ da je fuevun kẹ. (1 Samuẹl 17:57–18:3) Ẹkẹvuọvo, Abner ru ọtiọye-en. Vwọrẹ uyota, o tobọ vwẹ ukẹcha kẹ Sọl ọke rọ vwọ guọnọ Devid hwe. (1 Samuẹl 26:1-5; Une Rẹ Ejiro 54:3) Jonatan vẹ Abner riẹnre nẹ Ọghẹnẹ guọnọre nẹ Devid dia ovie rẹ Izrẹl. Jẹ Abner bicha Devid ọke rẹ Sọl vwo ghwu nu-u. Ukperẹ ọtiọyen, kọ guọnọ vwẹ ọmọ rẹ Sọl re se Ishboshẹt vwo mu ovie. Ọke vwọ yanran na, ọ sa  dianẹ Abner guọnọ vwo oma rọyen ru ovie, kọyensorọ o vwo nene ọvo usun rẹ eya rẹ Sọl vwerhẹn. (2 Samuẹl 2:8-10; 3:6-11) Diesorọ ubiẹro rẹ Jonatan vwo ni Devid vwọ fẹnẹ ọ rẹ Abner? Kidie Jonatan fuevun kẹ Jihova je vwomakpotọ kẹ, jẹ Abner ru ọtiọye-en.

10. Diesorọ Absalọm fuevun kẹ Ọghẹnẹ-ẹ?

10 Ọmọ rẹ Devid re se Absalọm fuevun kẹ Ọghẹnẹ-ẹ kidie ọ vwomakpotọ-ọ. Ọ guọnọ dia ovie, ọtiọyena, ko rhi vwo “ẹkpẹre rẹ ofovwi te iyesi vẹ ihwo ujuvẹ gbe ihwe re djẹ nene.” (2 Samuẹl 15:1) Ọ je riẹriẹ ihwo rẹ Izrẹl buebun vwọ fuevun kẹ. Ọ tobọ davwẹngba ro vwo hwe ọsẹ rọyen, dede nẹ ọ riẹnre nẹ Jihova vwẹ Devid vwo mu ovie rẹ Izrẹl.—2 Samuẹl 15:13, 14; 17:1-4.

11. Mavọ yen ikuegbe rẹ Abner, Absalọm vẹ Barọk sa vwọ dia erere kẹ avwanre?

11 Ohwo da kparoma, ọ da je guọnọ ẹdia rẹ usuon, ọ cha bẹn ọ sa vwọ fuevun kẹ Ọghẹnẹ. Vwọrẹ uyota, avwanre vwo ẹguọnọ rẹ Jihova, ọtiọyena, avwanre vwẹrokere Abner vẹ Absalọm ri vwo orharhe rẹ uruemu-u. Ẹkẹvuọvo, ofori nẹ avwanre jomaotọ rere a vwọ kẹnoma kẹ ẹguọnọ rẹ igho vẹ iruo ride re sa nẹrhẹ avwanre phuoma. Ọnana che miovwin oyerinkugbe avwanre vẹ Jihova. O vwo ọke ọvo rẹ Barọk, osiọbe rẹ Jerimaya vwọ guọnọ orọnvwọn ro vwori-i, ọtiọyena oma rha vwerhọn vwẹ ẹga rẹ Jihova-a. Jihova da vuẹ Barọk: “Nighe, obo re me bọnre me guọghọ te otọ, obo re me kọnre me kọnrọ kọye hẹ otọ na soso. Wọ guọnọ imu ride kẹ oma wen? Wọ guọnọ aye-en.” (Jerimaya 45:4, 5) Barọk da kerhọ rẹ Jihova. O ji fo nẹ avwanre kerhọ kẹ Jihova, kidie ọ cha ghwọrọ akpọ umwemwu nana kẹrẹkpẹ.

Wọ da vuẹ oniọvo wẹn nẹ o bru ekpako na ra vwọ kẹ ukẹcha, ọnana djephia nẹ wo dje uruemu esiri kẹ, wọ je fuevun kẹ Jihova

12. Djephia nẹ ohwo cha sa fuevun kẹ Ọghẹnẹ jẹ ọ vwọ tua ojevwe romobọ-ọ.

12 Oniọvo ọvo vwẹ Mexico re se Daniel hirharoku orhiẹn-ebro ro shekpahen ohwo rọ cha fuevun kẹ. Ọ guọnọ rọvwọn ọmọtẹ ọvo rọ ga Jihova-a. Daniel da ta: “Mi si ileta rhe ọkieje tobọ vwẹ ọke me vwọ dia ọkobaro nure.”  Ẹkẹvuọvo, ọ da rhe mrẹvughe nẹ ọ vwọ tua ojevwe romobọ rọyen. Ọtiọyena ọ rha fuevun kẹ Jihova-a, ofori nẹ ọ vwomakpotọ. Ọ da vuẹ ọkpako ọvo kpahen ọmọtẹ na. Daniel da ta: “Ọ chọn vwẹ uko vwọ mrẹvughe nẹ me sa vwọ fuevun kẹ Ọghẹnẹ, ofori me dobọ rẹ ileta mi siẹ rhe na ji. Mi de ghini ru obọ rọ vuẹ vwẹ, dede nẹ ọlọhọre-e; me nẹrhovwo vẹ oviẹ mamọ. O rhe kri-i, ki mi rhi vwo uvi omavwerhovwẹn vwẹ iruo aghwoghwo na.” Asaọkiephana, Daniel vwo aye ro vwo ẹguọnọ rẹ Jihova, ọ je ga kerẹ oniruo okinriariẹ.

EVUN-ẸFUỌN KẸ ỌGHẸNẸ CHỌN AVWANRE UKO VWO VWO URUEMU ESIRI

Wọ da riẹn nẹ ugbeyan wẹn ru umwemwu ọgangan, wọ cha vuẹ, ji vwo imuẹro nẹ o bru ekpako na ra vwọ kẹ ukẹcha? (Ni ẹkorota 14)

13. Mavọ yen Natan vwọ fuevun kẹ Ọghẹnẹ vẹ Devid ọke rẹ Devid vwo ru umwemwu?

13 Avwanre da fuevun kẹ Jihova, kẹ avwanre je cha fuevun kẹ ihwo efa, je chọn ayen uko. Ọmraro Natan fuevun kẹ Jihova vẹ Devid. Devid reyọ aye rẹ Yuraya, o de ji hwe Yuraya. Jihova de ji Natan ra ghwọkuo. Natan fiudugbere, o de nyupho rẹ Jihova. Ẹkẹvuọvo, ọ je vwẹ aghwanre vẹ aghẹnghẹn vwọ ta ota kẹ Devid. Ọ guọnọ chọn Devid uko vwọ riẹn oborẹ imwemwu rọyen na gan te. Ọtiọyena, o de gbikun rẹ ọdafe ọvo ro cho omogodẹ vuọvo rẹ ovwiogbere ọvo vwori. Devid vwo nyo ọnana, ivun de miovwo mamọ kpahen oborẹ ọdafe na ruru. Natan da ta: “Wẹ ohwo na.” Devid da rhe mrẹvughe nẹ o ru umwemwu vwọso Jihova.—2 Samuẹl 12:1-7, 13.

14. Mavọ wọ sa vwọ fuevun kẹ Jihova vẹ ugbeyan yẹrẹ ohwo rẹ orua wẹn?

14 Wọ sa fuevun kẹ Jihova ẹsosuọ, vẹ ihwo efa womarẹ uruemu esiri. Kerẹ udje, ọ sa dianẹ wọ riẹnre nẹ oniọvo ọvo ru umwemwu ọgangan. Ọkiọvo, wọ guọnọ fuevun kẹ, ma rho ọ da dianẹ ohwo na, ugbeyan rọ kẹrẹ owẹ mamọ yẹrẹ ohwo rẹ orua wẹn. Jẹ wọ je riẹn nẹ evun-ẹfuọn wẹn kẹ Jihova yen ma ghanre. Ọtiọyena, kerẹ Natan, nyupho rẹ Jihova, wo ji dje uruemu esiri kẹ oniọvo wẹn na. Vuẹ nẹ o bru ekpako na ra vwọ kẹ ukẹcha kpakpata. O rhe ru ọtiọye-en, gba yanran ra vuẹ ekpako na komobọ. Ọnana che djephia nẹ wọ fuevun kẹ Jihova, wo ji dje uruemu esiri kẹ oniọvo wẹn na kidie ekpako na sa chọn uko vwọ rhoma vwo omamọ rẹ oyerinkugbe vẹ Jihova. Ayen cha kpọvi vwọrẹ ẹguọnọ.—Se Livitikọs 5:1; Galesha 6:1.

Ọ GUỌNỌ UDUEFIOGBERE A KE SA FUEVUN KẸ ỌGHẸNẸ

15, 16. Diesorọ Hushai vwọ guọnọ uduefiogbere ọ sa vwọ fuevun kẹ Ọghẹnẹ?

15 Hushai, ọyen ọvo usun rẹ igbeyan re fuevun kẹ Ovie Devid. Hushai guọnọ uduefiogbere rọ vwọ fuevun kẹ Devid  vẹ Ọghẹnẹ, ọke rẹ ihwo vwọ guọnọ reyọ Absalọm vwo mu ovie. Ọ riẹnre nẹ Absalọm vẹ isodje rọyen ro Jerusalẹm, Devid je djẹ nẹ orere na re. (2 Samuẹl 15:13; 16:15) Kẹ die yen Hushai ruru? Ọ sen Devid, o de bicha Absalọm? Ẹjo. Dede nẹ Devid ghwore, ihwo buebun je guọnọ hwe, Hushai fuevun kẹ kidie Jihova yen vwẹ Devid vwo mu ovie. Ọtiọyena, Hushai de kpo Ugbenu rẹ Oliv ra mrẹ Devid.—2 Samuẹl 15:30, 32.

16 Devid da vuẹ Hushai nẹ o rhivwin kpo Jerusalẹm, rere o meru kerẹ ugbeyan rẹ Absalọm, ọke yena Absalọm kọ sa kerhọ rẹ uchebro rọyen ukperẹ ọ rẹ Ahitofẹl. O fiudugberi nyupho rẹ Devid, je fuevun kẹ Jihova dede nẹ o phi arhọ rọyen phiyọ ẹdia rẹ imuoshọ. Devid da nẹrhovwo nẹ Jihova vwẹ ukẹcha kẹ Hushai, ọtiọyen yen ghene phia. Absalọm da kerhọ rẹ Hushai ukperẹ Ahitofẹl.—2 Samuẹl 15:31; 17:14.

17. Diesorọ ọ vwọ guọnọ uduefiogbere avwanre ke sa fuevun?

17 Ọ guọnọ uduefiogbere a ke sa fuevun kẹ Jihova, ji ru obo rọ guọnọre ukperẹ oborẹ ihwo rẹ orua, e ra vẹ ayen gbe ruiruo, yẹrẹ usuon na vuẹ avwanre. Kerẹ udje, nẹ ọkiemọ rhe, ọyen Taro rọ dia Japan, vwọ davwẹngba ro vwo ru obo re nẹrhẹ oma vwerhẹn ọsẹ vẹ oni rọyen. O nyupho rayen je fuevun kẹ ayen, ọ diẹ ọ rẹ omeru-u, ẹkẹvuọvọ o ruo kidie o vwo ẹguọnọ rayen. Jẹ ọke rọ vwọ ton uyono phiyọ vẹ Iseri ri Jihova, ọsẹ vẹ oni rọyen da vuẹ nẹ ọ dobọ rẹ uyono na ji. Ọnana da nẹrhẹ o muomaphiyọ mamọ kidie ọ pha bẹnbẹn rọ vwọ vuẹ ayen nẹ ọ guọnọ kpo uyono. Taro da ta: “Ivun miovwo ayen te ẹdia rẹ, vwẹ ikpe buebun, ayen rhọnvwere nẹ mi te uwevwin raye-en. Me nẹrhovwo vwọ kẹ uduefiogbere me sa vwọ yọnregan. Enẹna, ẹwẹn rayen kpotọ re, me sa kọn bru ayen ra ọkieje.”—Se Isẹ 29:25.

18. Erere vọ wọ mrẹ nẹ uyono nana rhe?

18 Kerẹ Devid, Jonatan, Natan, vẹ Hushai, avwanre che rhiẹromrẹ omavwerhovwẹn rọ herọ siẹrẹ a da fuevun kẹ Jihova. E jẹ a kẹnoma kẹ orharhe udje rẹ Abner vẹ Absalọm. Vwọrẹ uyota, avwanre gbare-e. Ẹkẹvuọvo, e jẹ avwanre djephia kẹ Jihova nẹ, evun-ẹfuọn vwọ kẹ yen ma ghanre vwẹ akpeyeren rẹ avwanre.

^ [1] (ẹkorota 7) E wene edẹ evo.

Evun-ẹfuọn rẹ avwanre vwọ kẹ Jihova yen ma rho vrẹ ọ re vwo kpahen ohwo ọfa