Skip to content

Skip to table of contents

Olombangi Via Yehova

Select language Umbundu

Anga hẽ Petulu eye wa Kala o Papa Yatete?

Anga hẽ Petulu eye wa Kala o Papa Yatete?

“Ulume umue o tukuiwa hati, Jorge Mario Bergoglio S.J., una wa kala Ocitunda, wa nõliwa oco a linge Papa okuti, o piñainya pomangu ya Petulu. Eye wa kala 265 ketendelo lia va va nõliwa oku kala Papa.”—ULANDU WASAPULO WA TUNDA KOLUPALE LUO VATICANO, 13 YELOMBO WO 2013.

“Ombisipu yo ko Roma eye o kuete omoko ya velapo Vonembele koluali luosi, momo okuti eye wa piñainya Sandu Petulu, una wa tambula omoko yaco ku Yesu Kristu.”—UNENE WOMBISIPU WO KO ROMA VOKUENDA KUOVITA VITATU VIATETE, 1903, WA SONEHIWA LA VINCENT ERMONI.

“Nda omunu o popia ... okuti, Papa yo ko Roma hayeko wa piñainya Petulu; a tendiwe okuti ukuakupatãla.”—OHONGELE YATETE YATAVO YA LINGIWA KO VATICANO, 18 YEVAMBI LINENE WO 1870.

KONEPA yalua yomanu va tiamẽla ketavo lio Katolika koluali luosi,kua ciwa esapulo limue liokuti, kuli elongiso limue lietavo li kisikiwa lomanu vosi, Esapulu liaco liaciwa ko Vaticano Kohongele yatete yatavo kunyamo wo 1870. Omo liaco, ku votuiwa epulilo eli, elongiso liaco hẽ lia tunda Vembimbiliya? Anga hẽ o papa Francis eye wa piñainya muẽle upostolo Petulu? Kuenda Petulu eye wa kala o papa yatete?

“POHANDA EYI NUNGILAPO ONEMBELE YANGE”

Esapulu lia eciwa ko Vaticano Kohongele yatete yatavo kunyamo wo 1870, lia kunamelele kelomboloko va kuata liolondaka vi sangiwa kelivulu lia Mateo 16:16-19 kuenda lia Yoano 21:15-17. Ombangulo ya Yesu la Petulu tua tanga kalivulu a-a, kumue lovolandu akuavo Embimbiliya, a lekisa okuti upostolo Petulu wa kuatele ocikele cinene vekongelo liatete Liakristão. Onjanja yatete eci va lisanga, Yesu wa sapuila Petulu okuti, wa laikele oku lekisa ovituwa ndohanda komuenyo waye. (Yoano 1:42) Anga hẽ Kristu wa eca unene ku Petulu?

Kelivulu lia Mateo 16:17, 18, tu sangako olondaka Yesu a sapuila Petulu viokuti: “Oco u sapuila, siti, Ove ove Petulu. [onduko yaco yi lomboloka okuti “Onepa Yohanda”] Pohanda yaco nungilapo onembele yange.” * Yesu poku popia okuti “onembele,” ale ekongelo, ci lomboloka hẽ okuti oyo ya laikele oku tungiwa ku Petulu? Anga hẽ Petulu eye wa kala usongui wolondonge viosi via Yesu? Olondaka via Yesu via kuata elomboloko lipi kovapostolo vakuavo va kalapo? Avanjeliu a lekisa okuti, olonjanja vialua ovo va enda oku lihoyisa nda helie wa velelepo pokati kavo. (Mateo 20:20-27; Marko 9:33-35; Luka 22:24-26) Nda okuti Yesu wa ecele ku Petulu unene, anga hẽ nda va kuata atatahãi atiamẽla ku wa velelepo pokati kovapostolo?

Elomboloko lipi Petulu a kuata liolondaka via  Yesu? Omo okuti Petulu wa kala u Isareli, wa kulihile ciwa ovitumasuku vialua viovisonehua via va Heveru vi tukula “ewe” ale “ewe lievindi.” (Isaya 8:13, 14; 28:16; Sakariya 3:9) Eci Petulu a tukula cimue pokati kovisonehua vukanda a sonehela vamanji, wa lombolola okuti “ewe lievindi” lia tukuiwa vocitumasuku, Ñala Yesu Kristu, Mesiya. Petulu wa tukula ondaka pe’tra kelimi lio Helasi, (okuti ondaka yimuamue Yesu a tukula kelivulu lia Mateo 16:18) oco a yi tiamisile ku Kristu.—1 Petulu 2:4-8.

Upostolo Paulu wa kalavo umue pokati kolondonge ukuekolelo via Ñala Yesu. Anga hẽ Paulu wa kolelele okuti Yesu wa ecele unene ku Petulu? Omo okuti Paulu wa kũlĩhĩle ocikele Petulu a kuata vekongelo liatete Liakristão, wa soneha okuti, Petulu wa kala umue pokati kava va “tendiwile ndolongunji.” Omo liaco, Paulu wa limbukile okuti vekongelo mua kala ‘olongunji’ vialua. (Va Galatia 2:9) Pole, nda Petulu wa nõliwile la Yesu oco a kale usongui wekongelo, vamanjaye vekolelo nda vo tenda ndati ndongunji?

Paulu poku soneha ndomo Petulu a enda oku tata omanu, wa popia lutõi hati: “Ndo vetela evelo vovaso momo wa pia.” (Va Galatia 2:11-14) Paulu ka simile okuti Kristu o tunga onembele yaye, ale ekongelo ku Petulu, pamue komunu umue ka lipuile. Pole, eye wa tavele okuti ekongelo lia tungiwa kociseveto ca Yesu Kristu. Paulu wa kũlĩhĩle okuti, “esenje liaco olio Kristu.”—1 Va Korindo 3:9-11; 10:4.

“OVE OVE PETULU . . .”

Tu kuata ndati elomboloko kolondaka viokuti: “Ove ove Petulu. Pohanda yaco nungilapo onembele yange”? Oco tu kuate elomboloko lia suapo, tu sukila oku tanga ovinimbu via livangako levi vi kuãimo. Olondaka Yesu a sapuila Petulu vi lomboloka nye? Yesu wa pulisa olondonge viaye hati: “Ene vu nukula ndati?” Petulu wa tambulula lonjanga hati: “Ove vu Mesiya, vumõla a Suku o kasi lomuenyo.” Letambululo liaco, Yesu wa pandiya Petulu loku u sapuila okuti, wa laikele oku tunga  “onembele,” ale ekongelo liaye “pohanda” yimue ya pama okuti Yesu, una Petulu a lekisa ekolelo.—Mateo 16:15-18.

Tu kuata ndati elomboloko kolondaka viokuti: “Ove ove Petulu. Pohanda yaco nungilapo onembele yange”?

Omo lielomboloko liaco, Asongui valua Vetavo, va soneha okuti ohanda ya tukuiwa kelivulu lia Mateo 16:18, Kristu. Augustine wo kocita cekũi latãlo wa soneha ndoco: “Ñala wa popia hati, ‘Pohanda yaco nungilapo Onembele yange, momo Petulu wo sapuila okuti: ‘Ove vu Kristu, vumõla a Suku o kasi lomuenyo.’ Pohanda yaco, opo ove wa popia okuti, nungilapo Onembele yange.” Augustine wa tukula olonjanja vilua okuti ondaka “Ohanda,” (Petra) yi lomboloka Kristu.”

Augustine la vakuavo, nda va tendiwa okuti vakuakupatãla nda va sombisiwile lelongiso lio Katolika lio koloneke vilo. Ndomo ca lomboluiwa lonoño yimue yo ko Suisa o tukuiwa hati, Ulrich Luz, ocisimĩlo ca litepa catiamẽla kondaka eyi pokati kolonoño vakuakukonomuisa Embimbiliya koloneke vilo, nda va pisiwa Lohongele yatavo ya lingiwa ko Vaticano kunyamo wo 1870 okuti, vakuakupatãla.

ANGA HẼ PAPA EYE WA PIÑAINYA PETULU?

Onduko yokuti “papa,” upostolo Petulu ka yi kũlĩhĩle. Kocita cecea, olombisipu vina okuti ka via kaile va Roma, via enda oku liluka londuko yaco. Kuenje toke kesulilo liocita cekũi lamosi onduko yaco ka ya tendiwile enene ndonduko yesumbilo. Lomue pokati Kakristão vo kocita catete wa simile okuti Petulu wa tambula unene, kuenje noke wa wecavo komanu vakuavo. Handi vali, onoño yimue ukuakukonomuisa Embimbiliya wo ko Alemanya o tukuiwa hati, Martin Hengel wa lombolola okuti, “ka kuli uvangi laumue ale elongiso li lekisa okuti papa o linga ‘omunu wa velapo.’”

Ndomo ca lekisiwa vocipama cilo: Anga hẽ Petulu eye wa kala papa yatete? Wa kuata hẽ ava vo piñainya? Elongiso liokuti papa eye omunu wa velapo li sangiwa Vembimbiliya? Etambululo kapulilo a lingiwa ndeti lieli okuti sio. Momo Yesu wa tunga onembele yaye, okuti ekongelo liocili vokuaye. (Va Efeso 2:20) Omo liaco, omunu lomunu pokati ketu, o sukila oku lipula ndoco, Nda sanga hẽ ekongelo liocili?

^ tini. 8 Ovisonehua viosi via tukuiwa vocipama cilo, viopiwa Vembimbiliya lio Katolika Bíblia Sagrada Nova Tradução na Linguagem de Hoje.