Skip to content

Skip to table of contents

Olombangi Via Yehova

Select language Umbundu

Anga hẽ Josefo Eye wa Soneha Ulandu Owu?

Anga hẽ Josefo Eye wa Soneha Ulandu Owu?

Velivulu XX, li tukuiwa okuti, Antiguidades Judaicas, onoño Flávio Josefo, wa tukula olofa via “Tiago una wa kala manji ya Yesu Kristu.” Olonoño vialua via siata oku tenda esapulo liaco okuti liocili. Vikuavo vi kuete a tatahãi atiamẽla kupange Yesu alinga. Ulandu waco u sangiwa velivulu limue li tukuiwa hati, Testimonium Flavianum (Uvangi wa Flavianum.) Elivulu liaco li popia hati:

“Omanu vamue va tavele okuti, Yesu wa kala ulume umue wa loñoloha calua, kuenje, va enda oku sima nda ca sunguluka oku u tukula okuti ulume ale sio. Momo Yesu wa linga ovopange a komohisa, kuenda wa kala ulongisi womanu vana va kuata onjongole yoku tava kovina a longisa. Omo liaco, wa kuatisa valua va Yudea, kuenda Vakualofeka. Omo okuti wa kala Kristu, Pilato wa pinga kocitunda cimue oco a talisiwe ohali loku valeliwa [kuti] pole, omanu vana va lekisile ocisola kokuaye, ka va tavele oku u yanduluka. Momo, keteke liatatu noke liepinduko liaye, wa molẽha vali kokuavo lomuenyo ndocitunda ca Suku. Kuenje wa va sapuila ovina vialua vi komohisa viatiamẽla kokuaye, kuenda Kakristão ndomo va enda oku tukuiwa kotembo yaco.”—Elivulu limue li tukuiwa hati, Josephus—The Complete Works, lia pongoluiwa la William Whiston.

Oku upisa kesulilo liunyamo wo 1.600, pokati ka vana va tavele kovina Josefo a soneha kuenda vana ka va tavele, pa kala ocitangi cimue. Ulume umue o tukuiwa hati Serge Bardet, wo kofeka yo Fransa okuti wa loñolohele calua koku soneha alivulu, wa sandiliya onjila yoku imula ombangulo yaco, momo ya li sanduile calua vokuenda kuovita vikuãla vianyamo. Vakonomuiso a linga, wa sandeka elivulu limue losapi hati, Le Testimonium Flavianum—Examen historique considérations historiographiques (Uvangi wa Flavianum, Kuenda Ovolandu a Konomuisiwa).

Josefo ka kalele usonehi umue wa tiamẽlele ketavo. Pole, wa kala u Yudea ukuakusoneha asapulo, momo wa kuatisa koku tetulula ocitangi comanu vana va kuata atatahãi atiamẽla ku Yesu, eci a linga “Kristu.” Vakonomuiso akuavo Bardet a linga, wa lekisa okuti, ndaño olonoño vialua vi kuete atatahãi okuti, usonehi umue u Yudea wa tukula Yesu hati “Kristu,” pole, Josefo poku tukula ondaka “Kristu,” wa kuama upopi wo Helasi, momo ondaka yaco yi lomboloka onduko yimue. Noke Bardet wa amisako hati, citava okuti Josefo wa tukula Yesu hati “Kristu.” Momo kuli uvangi u lekisa okuti, Yesu wa kala omunu umue wa velapo. Noke, wa popiavo hati: “Ndaño okuti kua kala omanu vamue va kuatele atatahãi atiamẽla ku Yesu, pole, va tava kuvangi waco.”

Anga hẽ kuli umue wa setukula oku soneha ulandu ndowu wa Josefo? Vulandu Bardet a soneha wa lekisa okuti, “omunu o pondola lika oku setukula ulandu waye nda wa ci linga locikomo. Ocili okuti, lomue o tẽla oku setukula ovina Josefo a soneha, momo eye lika wa kuata uloño waco.”

Momo lie olonoño vimue via kuatela atatahãi kovolandu a sonehiwa? Berdet wa popia hati, olonoño vimue via kuata atatahãi atiamẽla kelivulu litukuiwa hati, Testimonium. Elivulu liaco, lia litepele lovolandu osimbu, omo liapulilo a litepa a sangiwamo.Eye wa amisako hati, ovina Bardet a popia vulandu waye, ovio via nena atatahãi kolonoño, kuenda ovolandu akuavo o kosimbu, momo omanu valua ka va tavele okuti, Yesu eye Kristu.

Ndaño okuti akonomuiso Bardet a linga a ka pongolola ovisimĩlo violonoño kueci catiamẽla kelivulu lio Testimonium Flavianum, pole, olonoño viaco vi ka amamako lovisimĩlo viavo viosimbu. Akonomuiso aco a vetiya onoño yimue u Yudea wa kala Ukristão watete o tukuiwa hati, Pierre Geoltrain. Eye wa konomuisa lutate ulandu u sangiwa velivulu lio Testimonium, oco a u lomboluile ciwa komanu vana va tavele kelivulu liaco. Pole, weya oku pongolola ovisimĩlo viaye. Kuenje, wa popia hati, upange Bardet a linga, wa pongolola ovisimĩlo viomanu. Omo liaco, Geoltrain wa popia hati: “Oku upisa cilo, lomue o kuata vali atatahãi atiamẽla kulandu Josefo a soneha.”

Omo liaco, Olombangi Via Yehova vi kuete esunga lioku tava okuti, Yesu eye Kristu, kuenda ulandu waco u sangiwa Vembimbiliya.—2 Tim. 3:16.