Skip to content

Skip to table of contents

Olombangi Via Yehova

Select language Umbundu

 OCIPAMA 35

Ohundo ya Velapo ya Lingiwa Komunda

Ohundo ya Velapo ya Lingiwa Komunda

MATEO 5:1–7:29 LUKA 6:17-49

  • OHUNDO YO KOMUNDA

Citava okuti, Yesu wa kava calua noke lioku likutilila uteke wosi oco a nõle 12 kolondonge okuti va linga ovapostolo vaye. Kuaca ale, pole, eye handi o kuete ongusu kuenda onjongole yoku kuatisa omanu. Eye o kasi ocipepi lomunda yo Galilea, citava okuti omunda yaco ka yi kasi ocipãla lo Kafarinau kuna a siata oku lingila upange.

Omanu vo kolofeka vi kasi ocipãla veya ku Yesu. Vamue va tunda ko Yerusalãi kuenda kovaimbo o kombuelo yo Yudea. Vakuavo va tunda kalupale o Turo a sangiwa konele yokalunga, lo konano yo Sidono. Momo lie va sandiliyila Yesu? Momo va yongola “oku u yevelela loku sakuiwa kovovei avo.” Yesu o “sakula vosi.” Sokolola handi! Yesu o kuatisavo “vana va kala oku talisiwa ohali lolondele,” okuti omanu va kuetiwe lolondele via Satana.—Luka 6:17-19.

Yesu o sanga ocitumãlo cimue ca tapika vemehi liomunda kuenje owiñi u wongolokela. Citava okuti Olondonge viaye capiãla enene ovapostolo 12 va kasi ocipepi laye. Vosi yavo va kuete onjongole yoku yevelela Yesu ulongisi una o pondola oku linga ovopange a komõhisa. Eye o linga ohundo yimue okuti, yi kuatisa olonjeveleli viaye. Tunde kotembo yaco, omanu valua va kuatisiwa lohundo yaye. Etu tu pondolavo oku kuatisiwa lolonumbi vialua viohundo yaco, ya lingiwa lonjila yimue ya leluka haiyo ya sunguluka. Yesu wa tukula ovina vieteke leteke kuenda ovina via kũlĩhiwa lomanu. Omo liaco, omanu vosi okuti va sandiliya oku kuata omuenyo uwa oco va linge eci Suku a yongola, va kuata elomboloko liovina Yesu a popia. Ovina vipi via velapo vi lekisa esilivilo liohundo ya Yesu?

VELIE VA SUMŨLŨHA?

Omanu vosi va yongola oku kuata esumũlũho. Omo okuti Yesu wa kũlĩha ovina viaco, o fetika oku lombolola eci catiamẽla komanu vana va sumũlũha. Kũlĩhĩsa ndomo olondaka viaco via vetiya ovitima viomanu vana Yesu a kala oku longisa. Pole, ovina Yesu a popia via va vetiya oku sokolola.

Eye o popia hati: “Va sumũlũha vana va kũlĩha okuti va sukila oku lilongisa ovina via tiamẽla ku Suku, momo Usoma wo kilu wavo. Va sumũlũha vana va sumua, momo va ka lembelekiwa. . . . Va sumũlũha vana va kasi onjala lenyona liesunga, momo va ka tekuiwa. . . . Va sumũlũha vana va lambalaliwa omo liesunga, momo Usoma wo kilu wavo. Wa sumũlũhi eci omanu vo sepuli loku vu lambalali . . . vonduko yange. Sanjuki kuenda yoleli.”—Mateo 5:3-12.

Nye Yesu a yongola oku popia londaka yokuti “va sumũlũha”? Eye ka kasi oku tiamisila ondaka yaco koku sanjuka ale oku yola, ndeci omunu umue a sanjuka eci a kasi oku papala. Esanju liocili ocina cimue ci kasi kosi yutima. Mua kongela oku kuata esanju liocili, oku tẽlisiwa kuocina cimue kuenda oku kuata ocimãho cimue komuenyo.

Yesu wa popia okuti omanu vana va kũlĩha okuti va sukila oku lilongisa ovina viatiamẽla ku Suku, la vana va sumua omo liekalo liavo ka lia lipuile kuenje va kũlĩha Suku loku u vumba, va sumũlũha. Ndaño va lambalaliwa loku lundiliwa omo lioku linga ocipango ca Suku, va sumũlũha, momo va kũlĩha okuti va kasi oku sanjuisa Suku kuenda va ka tambula esumũlũho liomuenyo ko pui.

Omanu valua va sima okuti, ukuasi kuenda oku kala ciwa komuenyo, oco ci nena esanju. Pole, eci hacoko Yesu a longisa. Yesu poku tukula olondaka  vioku sokisa o vetiya olonjeveleli viaye oku sokolola eci a popia hati: “Ngongo yene alohuasi, momo cosi vu kuete cilo oco lika vu ka kuata. Ene wekuti ngongo yene, momo vu ka kala onjala. Ene vu yola cilo ngongo yene, momo vu ka lisiõsiõla loku lila. Ngongo yene, eci omanu vosi va vangula ciwa catiamẽla kokuene, momo eci oco vakukululu yene va lingaile kovaprofeto vesanda.”—Luka 6:24-26.

Momo lie oku kuata ovokuasi, oku sanjukila ayele, loku sanda esivayo ci nenela ongongo? Momo nda omunu o kuete ovina viaco kuenda o vi kapako calua, oku vumba Suku ka ku kuata esilivilo kokuaye kuenje o sandiliya esanju liocili kovina viaco. Yesu ka kasi oku popia okuti, oku kala ohukũi ale oku kala onjala oco ci nena esanju. Pole, olonjanja vialua omanu vana ka va kapiwileko, ovo va siata oku tava kalongiso a Yesu kuenda va tambula esumũlũho lioku kuata esanju liocili.

Yesu poku sokolola kolondonge viaye o popia hati: “Ene vumongua woluali.” (Mateo 5:13) Pole, eci ka ci lomboloka okuti ovo omongua muẽle. Momo omongua u silivila oku u kapa kovikulia oco ka vi ka nyõlehe. Onepa yalua yomongua ya enda oku kapiwa ocipepi lutala wonembele ya Suku oco u kapiwe kovilumba. Omongua u lombolokavo ocina cimue ka ci kuete etondelo ale ceci ka ci nyõleha. (Ovisila 2:13; Esekiele 43:23, 24) Olondonge via Yesu ovio “omongua woluali” omo okuti, ekalo liavo li vetiya omanu vakuavo oku yuvula ovituwa vĩvi kuenje va kuata ukamba uwa la Suku. Omo liaco, esapulo liavo li pondola oku popela omuenyo womanu va li yevelela.

Yesu wa sapuilavo olondonge viaye hati: “Ene vucinyi coluali.” Omanu ka va mĩha ondiyelo loku yi kapa vemehi liekualu, pole, yi kapiwa kilu liociyekelo kuenje yi mĩhila kuosi. Omo liaco, Yesu o va vetiya hati: “Ocinyi cene ci tuile komanu, oco va mole ovilinga viene viwa kuenje va sivaya Isiene o kasi kilu.”—Mateo 5:14-16.

OLONUMBI VIA VELAPO VIA ECIWA KOLONDONGE VIAYE

Asongui vetavo lia va Yudea va sima okuti Yesu wa tomba Ocihandeleko ca Suku kuenda ndopo ovo va seteka oku u ponda. Pole cilo, va kasi oku  sima okuti eye, ukuakupembula Ovihandeleko via Suku. Omo liaco, Yesu lutõi o va sapuila hati: “Ko ka simi hoti ndeya oku imula Ocihandeleko ale Ovaprofeto. Sieyilile oku ci imula, te oku ci tẽlisa.”—Mateo 5:17.

Yesu wa sumbila calua Ocihandeleko ca Suku kuenda o vetiyavo omanu vakuavo oku ci linga. Omo liaco, o popia hati: ‘Omunu wosi o tomba ocihandeleko eci, ale o longisa vakuavo oku ci lingavo, o tukuiwa okuti utito Kusoma wo kilu.’ Olondaka viaye vi lomboloka okuti, omunu waco ka ka iñila Vusoma wa Suku. Eye amisako ndoco: “Wosi o ci pokola loku ci longisa, o tukuiwa okuti unene Kusoma wo kilu.”—Mateo 5:19.

Yesu o pisavo ovituwa vina okuti, vi tuala omunu koku sinĩla Ocihandeleko ca Suku. Noke yoku sokolola Ocihandeleko cokuti, “Ku ka ponde,” Yesu amisako ndoco: “Wosi o funguila manjaye o tualiwa kekanga.” (Mateo 5:21, 22) Oku amamako oku temẽla omunu umue, ci kapa kohele, momo pamue ci tuala koku ponda. Omo liaco, Yesu o lombolola eci omunu a sukila oku linga oco a sande ombembua poku popia hati: “Nda wa nena ombanjaile yove kutala kuenje wa ivaluka okuti manjove u kuetele ondaka yimue, sia ombanjaile yove ocipepi lutala, kuende. Tete ka lisunguluise la manjove kuenje tiuka, oco ece ombanjaile yove.”—Mateo 5:23, 24.

Ocihandeleko cikuavo ci pisa ukahokolo. Yesu o popia hati: “Wa yevi eci ca popiwa citi: ‘Ku ka linge ukahokolo.’ Pole, ndu sapuili siti, wosi o vanja kukãi loñeyi yĩvi, wa linga ale laye ukahokolo vutima waye.” (Mateo 5:27, 28) Yesu ka kasi loku ci tiamisila koku kuata ocisimĩlo caco vokuenda kuotembo yimue yitito. Pole, o kasi oku popia eci catiamẽla kohele yi tundilila koku ‘amamako oku vanja.’ Oku amamako oku vanja omunu umue, ci pondola oku vetiya oku kuata ovisimĩlo vi tuala koloñeyi vĩvi. Kuenje nda ku molẽha evelo limue, ci tu tuala oku linga ukahokolo. Omunu o pondola oku yuvula ndati ocituwa caco? Eye o sukila oku yuvula lonjanga ovina viaco. Yesu o popia hati: “Nda iso liove liondio li ku kokela ocilondokua, litofolamo kuenje linasi. . . . Nda eka liove liondio li ku kokela ocilondokua, li teta kuenje linasi.”—Mateo 5:29, 30.

Omanu vamue oco va popele omuenyo wavo, va tava oku tetiwa ocimatamata cimue cetimba liavo cina ci kasi luveyi. Eli olio esunga lieci Yesu a popela okuti, ci kuete esilivilo oku ‘inasi’ ovina viosi, ndaño vievi vi kuete esilivilo lialua ndeci, iso, ale eka, oco tu yuvule ovisimĩlo vi vetiya oku linga ovina vĩvi. Yesu o popia hati: “Hĩse oku pumba ocimatamata cimosi cetimba, oku imbiwa etimba liosi Vongehena hacoko.” Ongehena ocitumãlo cimue ca kala kosamua yovimbaka vio Yerusalãi (kuna va enda oku timĩhila ovinene) okuti, ci lomboloka oku nyõleha elisi.

Yesu ecavo elungulo li lekisa ndomo ku tatiwa omunu o popia lãvi loku linga ovina vĩvi komunu  ukuavo. Eye o popia hati: “Ko ka tamalali londingaĩvi, u o ku veta ocikusi konele yondio u wĩhavo epĩli.” (Mateo 5:39) Eci ka ci lomboloka okuti omunu ka sukila oku liteyuila ale oku teyuila epata liaye eci ku molẽha ocitangi cimue. Yesu ka kasi oku popia catiamẽla kocikusi ceciwa oco omunu a valule ale oku ponda omunu ukuavo, pole, ocikusi a tukula ci lomboloka olondaka vielaviso. Eye o kasi oku popia okuti nda omunu umue o seteka oku fetika ema, ci kale koku eca ocikusi ale oku popia olondaka vielaviso, ka citava oku fetuluinya.

Elungulo lia Yesu li kuete elitokeko locihandeleko ca Suku catiamẽla koku sola omunu o lisungue letu. Omo liaco, eye o sapuila olonjeveleli viaye hati: ‘Amamiko oku sola ovanyãli vene kuenda oku likutililako ava vo lambalali.’ Eye o lekisa esunga lioku linga ovina viaco poku popia hati: “Oco vu lekisi okuti vumãla va Isiene o kasi kilu, momo eye o tundaisaila ekumbi kolondingaĩvi kuenda komanu vawa.”—Mateo 5:44, 45.

Yesu o teta onimbu konepa eyi yohundo poku popia hati: “Kali omanu va lipua ndeci Isiene o kasi kilu a lipua.” (Mateo 5:48) Eye ka kasi oku popia okuti tu sukila oku lipua kovina viosi. Pole, poku setukula Suku tu pondola oku lekisavo ocisola kovanyãli vetu. Volondaka vikuavo ci lomboloka okuti: “Kali vakuahenda ndeci Isiene okuti ukuahenda.”—Luka 6:36.

OKU LIKUTILILA KUENDA OKU KOLELA KU SUKU

Yesu amamako lohundo yaye kuenda o vetiya olonjeveleli viaye poku popia hati: “Li lavi okuti ovilinga viene viesunga ka vu vi lekisa komanu oco vu muiwe lavo.” Eye o pisa ocituwa coku lekisa ohenda yombambe, poku popia hati: “Poku eca oviali viove viohenda, ku ka sike olumbeta ndeci vakuambambe va lingainga.” (Mateo 6:1, 2) Omo liaco, ca sunguluka oku eca ombanjaile komunu umue pokolika.

Noke Yesu o popia hati: “Eci vu likutilila, ko ka lingi nda vakuambambe, momo va sole oku talama vilu poku likutilila volosunangonga kuenda panyaha [olokololo via velapo] oco va muiwe lomanu.” Kuenje amisako hati: “Eci o likutilila, iñila vohondo yove, noke yoku yika epito likutilila ku Isiove una o lete ovina viosi.” (Mateo 6:5, 6) Yesu ka pisa olohutililo viosi vi lingiwa powiñi, momo eye wa lingavo olohutililo viaco. Pole, eye o kasi oku pisa olohutililo vi lingiwa locimãho coku komõhisa omanu va vi yevelela kuenda oku tambula epandiyo.

Yesu o lungula owiñi hati: “Poku likutilila ko ka tukole ovina vimuamue olonjanja viosi, ndeci vakualofeka va lingainga.” (Mateo 6:7) Yesu ka kasi oku popia okuti oku likutilila olonjanja vialua catiamẽla kocitangi cimuamue ka ca sungulukile. Pole, eye o pisa oku tukula olondaka vioku patekela “olonjanja viosi,” okuti vioku pitolola. Omo liaco, Yesu o longisa onjila yimue yoku likutilila okuti, mua kongela apingilo epanduvali. Apingilo atatu atete, a kuete elitokeko lomoko ya Suku  yoku viala kuenda ocipango caye okuti, onduko yaye yi sumbiwa, Usoma waye wiya kuenda ocipango caye ci lingiwa. Noke yoku tukula ovina evi, oco lika tu pondola oku pinga eci tu sukila ndeci: Okulia kueteke, ongecelo yakandu, oku pinga oco ka tu ka yonjiwe lovina ka tu tẽla oku yula kuenda oku tu popela kondingaĩvi.

Tu pondola oku tenda ndati ovokuasi? Yesu o lungula owiñi hati: “Ko ka lisolekeli ukuasi wa palo posi, una u liwa lombunji kuenda onguyu, haiwo ovimunu vi pondola oku iva.” Olondaka evi via sunguluka! Eteke limue ovokuasi, ka a ka kalako vali kuenda oku kuata ovokuasi aco, ka ci lekisa okuti ku Suku tua velapo ale tu sule. Omo liaco, Yesu o popia hati: “Puãi lisolekeli ukuasi wo kilu.” Tu pondola oku ci linga poku pitisa kovaso upange wa Suku komuenyo wetu. Lomue o pondola oku tu tateka oku tambula esumũlũho liomuenyo ko pui, omo lioku amamako oku kuata ovituwa viwa kovaso a Suku. Omo liaco, olondaka via Yesu viokuti, “oku ku kasi ukuasi wove haiko ku kala utima wove,” viocili.—Mateo 6:19-21.

Oco Yesu a lombolole ciwa etosi eli, o ta olusapo luokuti: “Ondiyelo yetimba iso. Nda iso liove li lete ciwa, etimba liove liosi li kala locinyi. Nda iso liove lia wuvala, etimba liove liosi li tekãva.” (Mateo 6:22, 23) Nda iso li lete ciwa, li kala ndocinyi cetimba. Pole, oco iso li vanje ciwa, te li tiamisiwila lika kocina cimue. Cimuamua haico okuti, nda tua tiamisila utima kovina vikuavo, tu pondola oku kuata ovisimĩlo ka via sungulukile viatiamẽla komuenyo. Nda poku vumba Suku tu tiamisila utima kovokuasi, ‘etimba lietu liosi li tekãva’ kuenje tu vetiyiwa oku sola owelema ale oku tiamisila utima kovina violuali.

Omo liaco, Yesu o tukula olondaka vimue vi komõhisa poku popia hati: “Lomue o tẽla oku vumba vacime vavali; pamue o suvuka umue kuenda o sola ukuavo, ale o kakatela umue kuenje o pembula ukuavo. Ka vu tẽla oku vumba Suku kuenda Ovokuasi.”—Mateo 6:24.

 Omanu vana va kala oku yevelela olondaka via Yesu, citava okuti va sakalala omo liovisimĩlo va sukila oku kuata catiamẽla kukuasi. Omo liaco, eye o va likuminya okuti ka va sukila oku sakalala nda va pitisa kovaso upange wa Suku. Eye o va sapuila hati: “Tali olonjila kilu, ovio ka vi limi, ka vi ungula kuenda ka vi kuete olosila, haimo lumue, Isiene kilu o vi tekola.”—Mateo 6:26.

Nye ci popiwa catiamẽla kolonelẽho vi kulila komunda? Yesu o popia hati: “Ndaño Salomone vulamba waye, ka la liposuisa ndovio.” Eci ci lomboloka nye? “Nda Suku o walisa ndoco olonelẽho vio vusenge, okuti etaili vi kasiko hẽla vi imbiwa vofolono, ko walisi hẽ ca velapo?” (Mateo 6:29, 30) Yesu o va lungula lutate hati: “Ko ka sakalali loku popia hoti, ‘Tu lia nye?’ ale, ‘Tu nyua nye?’ . . . Isiene wo kilu wa kũlĩha okuti vu sukila ovina evi. Tete sandiliyi Usoma lesunga liaye kuenje ovina evi viosi viu vokiyiwi.”—Mateo 6:31-33.

NDOMO OMUNU A PONDOLA OKU KUATA OMUENYO

Ovapostolo kumue lomanu vakuavo okuti vakuavitima via sunguluka, va yongola oku ambata omuenyo umue weca esivayo ku Suku, pole, eci ka ca lelukile momo va siata oku liyaka lovitangi vialua. Va Fariseo valua va kuete ocituwa coku pembula, momo va pisa omanu lonjila yimue ka ya sungulukile. Omo liaco, Yesu o lungula olonjeveleli viaye hati: “Ko ka pisi, oco ka vu ka pisiwi; oku pisa vu pisa lakuo, hakuo vo pisili.”—Mateo 7:1, 2.

Ka ca sungukukile oku setukula va Fariseo vakuakupisa ndomo Yesu a ci lekisa volusapo a ta eci a popia hati: “Anga omeke yi songuila omeke yikuavo? Siti vosi yavo va kupukila vocitunu?” Olonjeveleli via Yesu vi sukila oku tata ndati omanu vakuavo? Ka va tati vakuavo loku pisa, momo nda va ci linga ci kala ekandu linene. Eye o popia ndoco: “O sapuila ndati manjove hoti, ‘A manjange linga hupe okacinene viso liove,’ osimbu ku lete ohangalo yi kasi viso liove muẽle? Okuambambe! Tete upa ohangalo viso liove, noke o mola ciwa ndomo upa okacinene viso lia manjove.”—Luka 6:39-42.

Eci ka ci lomboloka okuti olondonge via Yesu lalimue eteke vi pisa omunu umue. Eye o va lungula hati: “Ko ka eci ovina vi kola kolombua, ale oku imba olomota viene viondongo kolongulu.” (Mateo 7:6) Ocili ci sangiwa Vondaka ya Suku ci sokisiwa lolomota viondongo okuti, vi kuete esilivilo lialua. Nda omanu vamue va lekisa ovituwa ndevi viovinyama okuti, ka va lekisa esilivilo kocili Condaka ya Suku, olondonge vi sukila oku siapo omanu vaco oco va sandiliye omanu vakuavo va lekisa onjongole.

Yesu o lombolola vali eci catiamẽla kohutililo kuenje o pitulula esilivilo lioku amamako oku ci linga. Eye o popia hati: “Lipiliki oku pinga kuenje vo wĩhi.” Suku wa likapelako oku tambulula olohutililo vietu ndomo Yesu a ci lombolola hati: “Omunu upi pokati kene okuti nda omõlaye u pinga ombolo u wĩha ewe? . . . Nda ene vulondingaĩvi vu tẽla oku eca oviali viwa komãla vene, ca piãla enene Isiene o kasi kilu okuti eca ovina viwa kuava vo pinga!”—Mateo 7:7-11.

Yesu o tumbika onumbi ya linga ndongangu komanu vosi, eci a popia hati: “Ovina viosi vu yongola okuti omanu vo vi lingili, haivio vu linga  kokuavo.” Vosi yetu tu sukila oku pokola konumbi eyi loku yi kapako poku kala la vakuetu. Pole, oku ci linga ka ca lelukile, momo Yesu wa popia hati: “Likolisili oku iñila vombundi ya sukatela, momo ombundi ya sanjavala haiyo ya tanda yi tuala kenyõleho kuenje valua va endelamo; osimbu okuti ombundi ya sukatela haiyo ya likupika oyo onjila yi tuala komuenyo kuenje vañami ñami va yi sanga.”—Mateo 7:12-14.

Omo okuti omanu vamue va yongola oku tutuiya olondonge via Yesu vonjila yi tuala komuenyo ko pui, Yesu o vi lungula hati: “Lilavi kovaprofeto vesanda veya kokuene locipa comeme, pole vokati olombinji via tema.” (Mateo 7:15) Yesu o popia okuti, ci kale oviti viwa ale oviti vĩvi vi limbukiwila kapako avio. Cimuamue haico catiamẽla komanu. Omo liaco, ovaprofeto vesanda tu pondola oku va limbukila kalongiso avo kuenda kovilinga viavo. Yesu o lombolola okuti eci omunu a popia hacoko lika cu kuatisa oku kala ondonge yaye, pole, mua kongela eci eye a linga. Omanu vamue va popia vati, Yesu eye Ñala yavo. Pole, citava ndati nda ovo ka va kasi oku linga ocipango ca Suku? Yesu o popia hati: “Mopia lavo siti: ‘Sia lo kũlĩhi! Nundi, alondingakandu!’”—Mateo 7:23.

Yesu poku malusula ohundo yaye, o popia hati: “Omunu wosi o yeva olondaka evi kuenje o vi kapako, o sokisiwa lulume wa lunguka wa tungila onjo yaye vohanda. Kuenje ombela lofela yalua via veta onjo yaco, pole ka ya kupukile, momo ya sevetiwa vohanda.” (Mateo 7:24, 25) Momo lie onjo ka ya kupukilile? Momo ‘ulume wa fẽla eci ca longa kuenda wa tungila ociseveto caye vohanda.’ (Luka 6:48) Omo liaco, ka tu sukila lika oku yevelela olondaka via Yesu, pole, tu sukilavo oku likolisilako oku “vi kapako.”

Nye ci popiwa catiamẽla komunu una okuti “o yeva olondaka evi” pole, “ka vi kapiko”? Omunu waco “o sokisiwa lulume eveke okuti wa tungila onjo yaye veseke.” (Mateo 7:26) Ombela, andunde kuenda ofela vi pondola oku kupula onjo yaco.

Owiñi u komõha omo lioku longisa kua Yesu vohundo eyi. Eye o longisa ndomunu o vangula lunene wa tunda ku Suku, ka ci lingi ndasongui vetavo. Citava okuti, valua va yevelela Yesu, va linga olondonge viaye.