Skip to content

Skip to table of contents

Olombangi Via Yehova

Select language Umbundu

 OCIPAMA 21

Jesus Reveals the “Wisdom From God”

Jesus Reveals the “Wisdom From God”

1-3. Ndamupi omanu vana va lisunguile la Yesu va tambuluiya kelongiso liaye? Kuenda nye ovo ka va limbukile catiamẽla kokuaye?

OLONJEVELELI via komohẽle. Umalẽhe Yesu wa talama kovaso yavo vosunagonga loku longisa. Eye ka kale ocingendeleyi pokati kavo, momo wa kulila volupale luavo, haeye vokuenda kuanyamo amue wa talavayele pokati kavo ndokalupindelu. Vamue pokati kavo ci tava okuti va kala volonjo vina Yesu a kuatisile oku tunga, ale pamue ovo va talavayaile lolosaluwa, kuenda olokanga vina via pangiwile lovaka aye. * Oco hẽ, ndamupi ovo va tambuluiya kelongiso liu wa kala kalupindelu?

2 Omanu vosi vana va kala loku yevelela Yesu va komõha, kuenje va fetika oku pula: “Olondunge evi u wa vi upa pi?” Ovo vamisako loku popia hati: ‘U kalupindelu omõla a Maria.’ (Mateo 13:​54-58; Marko 6:​1-3) Ci sumuisa calua omo okuti omanu vana va lisunguile la Yesu va kala loku popia okuti: ‘Kalupindelu u omunu umue wa lisoka letu.’ Ndaño muẽle lolondaka viaye via vanguiwa lolondunge, ovo ka vo tavele. Pokati kavo, omanu vatito va limbukile okuti olondunge eye a lekisa komanu haviayeko.

3 Oco hẽ pi Yesu a kopile olondunge viaco? Eye wa popia hati “Oku longa kuange hakuangeko te ku wa numa.” (Yoano 7:16) Upostolo Paulu wa lombolola okuti Yesu eye “una Suku a lingisa olondunge vietu.” (1 Va Korindo 1:30) Yehova olondunge viaye wa vi situluila vonduko Yomõlaye, Yesu. Kuenje, eci ca kala ocili cimue okuti ca vetiya Yesu oku popia hati: “Ame la Isia  tuamuamue.” (Yoano10:30) Tu konomuisi olonepa vitatu ndomo Yesu a lekisa “olondunge via Suku.”

Ovina Eye a Longisa

4. (a) Yipi ya kala osapi yesapulo lia Yesu, kuenda momo lie eci ca kuatela esilivilo linene? (b) Momo lie alungulo a Yesu a kalela amue awa hao a kuata esilivilo konjongole yolonjeveleli viaye?

4 Catete, tu konomuisi eci Yesu a longisa. Osapi yesapulo liaye ya kala ‘Olondaka viwa Viusoma’ wa Suku. (Luka 4:43) Esapulo eli lia kuata esilivilo lia velapo, momo Usoma owo uka kemãlisa uviali wavelapo wa Yehova kuenda oku nena asumũlũho komanu. Kelongiso liaye, Yesu wa ecavo elungulo liolondunge liatiamẽla komuenyo weteke leteke. Eye muẽle wa lilekisa oku kala “Ndunguli” ndomo ca popiwa. (Isaya 9:⁠6) Anga hẽ elungulo liaye ka lia kale limue li komohĩsa? Eye wa kuatele ukũlĩhĩso umue wa suapo Wondaka ya Suku lelomboloko limue liasuapo liatiamẽla kekalo liomanu, kuenda ocisola calua lomanu. Omo liaco, elungulo liaye olonjanja vialua lia kala limue liwa, kuenda lia solawaile calua lolonjeveleli viaye. Yesu, wa popia eci catiamẽla ‘kolondaka viomuenyo ko pui.’ Ocili okuti, oku kuama alungulo aye ci tuala keyovo.​—⁠Yoano 6:⁠68.

5. Ovina vipi vimue Yesu a lombolola vohundo a lingila Komunda?

5 Ohundo a lingila komunda yo Oliveira oyo uvangi umue u komohĩsa wolondunge vi sangiwa valongiso a Yesu. Ohundo eyi ndomo ya tukuiwa kelivulu lia Mateo 5:​3–7:​27, ci tava okuti poku yi linga yambata lika eci ci soka 20 kakukutu. Pole, alungulo aco, a kuete esilivilo koloneke vilo ndeci a kuatele esilivilo eci a eciwa kefetikilo. Yesu wa lombolola ovina vialua, ndeci ovina vi sukiliwa oku lingiwa oco tuamameko lukamba uwa la vakuetu, (5:​23-26, 38-42; 7:​1-5, 12) ndomo tu pondola oku amamako oku liyelisa kekalo (5:​27-​32), kuenda ndomo tu pondola oku kuata omuenyo umue u kuete elomboloko liwa (6:​19-​24; 7:​24-​27). Pole, Yesu wa linga vali calua okuti haku sapuilako ño kolonjeveleli viaye eci catiamẽla kolondunge; eye wa va  lekisa poku va lomboluila, loku va linga apulilo kuenda oku va lekisa uvangi waco.

6-8. (a) Asunga api Yesu a eca atiamẽla koku yuvula asakalalo? (b) Nye ci lekisa okuti alungulo a Yesu a lekisa olondunge viokilu?

6 Kũlĩhĩsa elungulo liolondunge via Yesu, liatiamẽla koku liyaka lasakalalo, oku sanda ovokuasi ndomo ca lekisiwa kelivulu lia Mateo kocipama 6. Yesu o tu lungula hati: ‘Ko ka kali lohele yomuenyo wene, hoti, Tu lia nye? Tu nyua nye? Pamue yetimba liene hoti, Tu wala nye?.’ (Ocinimbu 25) Okulia kuenda uwalo ovina vimue vi kuete esilivilo, kuenje oku lekisa esakalalo ocina cimue ca siata komanu. Pole, Yesu o tu sapuila okuti “Ko ka kali lohele,” leci catiamẽla koku kuata ovina viaco. * Momo lie?

7 Limbuka alomboluilo a vetiya a Yesu. Omo okuti Yehova wa tu ĩha omuenyo letimba, anga hẽ eye ka pondola oku angiliya okulia oco tu tekuiwe komuenyo kuenda uwalo wo ketimba? (Ocinimbu 25) Nda Suku o pongiyila okulia olonjila kuenda eye o walisa olonelẽho leposo liwa, ocili okuti eye oka linga vali calua poku tu tata ndafendeli vaye! (Ovinimbu 26, 28-​30) Oku kala lesakalalo lia piãla ka ca sungulukile. Esakalalo liaco, ka litẽla oku amisako omuenyo wetu ndaño naito. * (Ocinimbu 27) Oco hẽ ndamupi tu pondola oku yuvula esakalalo? Yesu o tu lungula okuti: Amamiko loku pitisa kovaso efendelo lia Suku komuenyo. Omanu vosi vana va ci linga, va kolela okuti asukila avo osi eteke leteke Isia yavo wokilu ‘oka a vokiya.’ (Ocinimbu 33) Oku sulako, Yesu wa eca onumbi yimue yi silivila okuti eteke olio eteke o sanjukila eci o kuete. Momo lie o kongelela asakalalo a hẽla lasakalalo ove o kuete etaili? (Ocinimbu 34) Handi vali, momo lie o sakalalela lovina vimue okuti pamue lalimue  eteke vika lingiwa? Oku kapako alungulo aco olondunge ku pondola oku tu teyuila kevalo liutima voluali lulo lueyuka ndeti asakalalo.

8 Ocili okuti alungulo a Yesu a kuete esilivilo koloneke vilo ndeci a kuata esilivilo konyima okuti toke cilo papita ale 2.000 kanyamo. Eci hẽ ka ci lekisa okuti olondunge vimue viokilu? Ndaño muẽle olonumbi vi tundilila kolondunguli viomanu via siata oku vĩhĩsiwa loku konomuisiwa kuenda oku pongoloka. Alongiso a Yesu, puãi, a tamãlala koseteko vokuenda kuotembo. Pole, eci ka ci tu komohĩsa, momo Cikomo Ndunguli yiwa wa “popia olondaka via Suku.”​—⁠Yoano 3:⁠34.

Ocituwa Caye Coku Longisa

9. Nye asualali vamue va popia catiamẽla koku longisa kua Yesu, kuenda momo lie eci ka ca kalele ondaka yimue yoku luluviya?

9 Onepa yimue yavali Yesu a lekisa olondunge via Suku, yocituwa caye coku longisa. Onjanja yimue eci asualali vamue va tumĩwile oku ko kuata yu va tiukila okuti ka vo nenele, ovo va popia hati: “Lomue omunu wa la popia ndomunu waco o-o.” (Yoano 7:​45, 46) Eci ka ca kale ocina cimue coku luluviya. Pokati komanu vosi va kala ale mulo voluali, Yesu eye wa kala omunu umue ‘wa tundile kilu,’ wa kuata ukũlĩhĩso walua kuenda elomboloko komuenyo. (Yoano 8:23) Eye ocili okuti, wa longasaile lonjila yimue yiwa okuti lomue omunu wa longasaile ndomo eye a longasaile. Tu kũlĩhĩsi olonjila vivali via kapiwileko Lulongisi wa loñolõha ndeti.

“Owiñi womanu wa komõha okulongisa kuaye”

10, 11. (a) Momo lie etu tu sukilila oku komohẽla ocituwa ndomo Yesu a lingaile olosapo? (b) Olosapo ovio hẽ nye, kuenda uvangi upi u lekisa okuti olosapo viwa via Yesu via kala onjila yimue yelongiso liwa?

10 Oku vangula ciwa lolosapo. Embimbiliya li lombolola okuti “Yesu wa popia lowiñi lolosapo.” Pole, “ka popele lavo cimue te lolosapo.” (Mateo 13:34) Ca leluka oku komõha uloño waye ka u sokisiwa woku tukula ovina vieteke leteke poku longisa ocili ca suapo. Olongunja vi waya ombuto, akãi va panga ombolo, omãla va papalela pocila, omanu vakuakupipa va nãla owanda, angombo va vanjiliya olomeme via nyẽlela, ovina evi ovio olonjeveleli viaye via siataile oku mõla olonjanja viosi. Eci ocili  ca velapo ci lomboluiwa loku setahãisa ovina vimue via kũlĩhĩwa vepata, ci kuatisa oku patekela ocili caco lonjanga vovisimĩlo kuenda kutima.​—⁠Mateo 11:​16-19; 13:​3-8, 33, 47-50; 18:​12-14.

11 Yesu olonjanja vialua wa siatele oku vangula olosapo okuti alusapo amue atito oku lilongisila eci catiamẽla kocili coku liyelisa kekalo ale koku liyelisa kespiritu. Omo okuti ca leluka vali oku kuata elomboloko kuenda oku ivaluka alusapo okuti ovisimĩlo viaño ci sule, alusapo a kuatisa oku teyuila elongiso lia Yesu. Volosapo vialua via lomboluiwa la Yesu, eye wa lombolola eci catiamẽla ku Isiaye volondaka viwa vimue okuti ka via lelukile oku vi ivala. Ndeci, helie hẽ ka pondola oku kuata elomboloko lietosi eli lia velapo liolusapo watiamẽla komõla ocisandui okuti eci omunu umue a lekisa elikekembelo liocili, Yehova u wecela oco a taviwe laye?​—⁠Luka 15:​11-32.

12. (a) Lonjila ye Yesu a lingila apulilo kelongiso liaye? (b) Ndamupi Yesu a tutuiya omanu vana va kala loku linga apulilo atiamẽla komoko yupange waye?

12 Ocituwa ciwa coku linga apulilo. Yesu wa lingaile apulilo oco a vetiye olonjeveleli viaye oku kuata elomboloko loku konomuisa olonjongole viavo, ale oku linõlela ovo muẽle. (Mateo 12:​24-30; 17:​24-27; 22:​41-46) Eci asongui vetavo va linga epulilo kokuaye nda okuti Suku eye wo wĩha omoko, Yesu wa tambulula hati: ‘Epapatiso lia Yoano, hẽ, liokilu ale, liomanu?’ Loku komõha epulilo liaco, ovo va livangula pokati vati: “Nda tu popia tuti, ‘Liokilu,’ eye o tu pula hati, ‘Nda oco, nye ka wo taveleli?’ Puãi nda tu popia tuti, ‘Liomanu,’ tu kuetele usumba omanu, momo vosi va soka vati, Yoano uprofeto umue.” Omo liaco ovo va kumbulula vati: “Ka tu ci.” (Marko 11:​27-33; Mateo 21:​23-27) Omo Liepulilo liaco lia lingiwa la Yesu, ovo ka va kuatele ondaka kuenje wa situlula eci ca kala vovitima viavo.

13-15. Ndamupi olusapo luomunu u Samária uwa u lekisa olondunge via Yesu?

13 Olonjanja vimue Yesu poku vangula lolosapo wa enda oku kongelamo apulilo amue a vetiya oku sokolola. Eci umue u Yudea ulongisi wovihandeleko a pula Yesu eci ci sukila oku lingiwa oco a kuate omuenyo ko pui, Yesu wo sapuila Ovihandeleko via Mose viatiamẽla koku sola Suku kuenda u a lisungue  laye. Ulume poku lilekisa ndu okuti wa sunguluka, wa pula hati: “U o lisungue lame helie?” Yesu wa tambulula loku ta lumue olusapo. Ulume umue u Yudea wa kala loku linga ungende lika liaye eci eye a wila peka liovingumba, yu vio sia lokamuenyo kimbanda. Alume vamue vavali va Yudea va kala loku lokila konjila yaco. Watete wa kala ocitunda kuenje ukuavo wa kala ulume umue u Lewi. Kavali kavo vo pitahãla ombamba. Pole, noke ulume umue u Samária wa kala loku pita konjila yaco. Poku vetiyiwa lohenda, eye wa kuta apute aye kuenje locisola calua wa tata ulume waco loku u tuala konjo yolongende ya koleliwa okuti nda oko eye a kayela. Poku malusula olusapo, Yesu wa pula ulume waco ukuavihandeleko hati: “Pokati kava vatatu, wa soka huti, Wa linga ndu a lisungue luna wa tokekela lovingumba, helie?” Ulume wa vetiyiwa oku tambulula hati: “Yu wo linga ohenda.”​—⁠Luka 10:​25-37.

14 Ndamupi olusapo luaco lu lekisa olondunge via Yesu? Koloneke via Yesu, va Yudea upopi woku linga hati “u o lisungue laye” va enda oku u tiamisila lika komanu vana va tiamẽlele koviholo viavo okuti va Samária havoko. (Yoano 4:⁠9) Nda volusapo Yesu a vangula ulume u Samária okuti eye wa tokekelele lovingumba kuenje u Yudea eye wo kuatisile, anga hẽ eci nda ca mãlako olonepele? Yesu volusapo lolondunge viocili wa popia okuti u Samária eye wa tata locisola u Yudea. Kũlĩhĩsa epulilo Yesu a linga kesulilo liolusapo. Eye wa pongolola elomboloko liupopi “u o lisungue laye.” Ulongisi wovihandeleko wa pulile okuti: ‘Helie omunu o lisungue lame okuti ukuacisola?’ Pole Yesu wo pula hati: “Pokati kava vatatu, wa soka huti, Wa linga ndu a lisungue luna wa tokekela lovingumba, helie?” Yesu ka tiamĩsilile ombangulo yaye komunu una wa tambula ekuatiso liohenda, pole watiamĩsila ombangulo yaye komunu una wa lekisa ohenda okuti u Samária. Omunu wosi o lisungue lukuavo o kuata efetikilo lioku lekisa ocisola komanu vakuavo ndaño muẽle ka vatiamẽlele kepata limuamue. Yesu nda ka tẽlele oku lombolola etosi eli ndocina cimue ca velapo vali.

15 Eci hẽ ocina cimue ci komohĩsa, omo okuti omanu va komohẽla “ocituwa coku longisa” kua Yesu kuenda oku kuata ukamba wocili laye? (Mateo 7:​28, 29) Eteke limue “owiñi wa  lua” wo kuamẽle vungende waye woloneke vitatu, kuenje ka va kuatele okulia!​—⁠Marko 8:​1, 2.

Ekalo Liomuenyo Waye

16. Lonjila yipi Yesu a eca “uvangi wocili” wokuti eye wa kala loku kuatisiwa lolondunge via Suku?

16 Onepa yatatu Yesu a lekisa olondunge via Yehova, ekalo liomuenyo waye. Olondunge ocina cimue cocili; ovio vi talavaya. Ndonge Tiago wa pula hati, “Pokati kene helie ukualondunge?” Noke eye wa tambulula epulilo liaye muẽle, poku popia hati: “Omunu waco, komuenyo waye uwa, a lekise ovilinga viaye.” (Tiago 3:​13, Embimbiliya Li Kola) Ekalo liocituwa comuenyo wa Yesu lia eca “uvangi wocili” wokuti eye wa kala loku kuatisiwa lolondunge via Suku. Tu konomuisi ndomo eye a kapaleko olondunge vekalo liomuenyo waye kuenda ndomo eye a tataile vakuavo.

17. Nye ci lekisa okuti Yesu wa kuatele ekalo limue lia sunguluka komuenyo?

17 Anga hẽ wa limbuka ale okuti omanu vana va kuete olondunge vialua olonjanja vimue va linga eci ka ca sungulukile? Ocili okuti oku kala lolondunge ci sukila oku kuata esunguluko. Yesu poku lekisa olondunge via Suku, wa sungulukile ciwa. Handi vali, eye komuenyo waye wa kapele kovaso ovina viatiamẽla kespiritu. Eye wa litumbikile vali calua kupange woku kunda olondaka viwa. Eye wa popele hati, “oco ndeyilila.” (Marko 1:38) Ocili okuti, eci eye a kapeleko vali tete komuenyo waye, ha ku sandako ovokuasi; momo ndomo cimolẽha eye ka kuatele ovikuata vialua. (Mateo 8:20) Pole, eci ka ci lekisa okuti eye, wa kala omunu umue wa solaile oku likalila okuti wa litepele lomanu. Ndeci okuti Isiaye ‘Suku yesanju,’ Yesu wa kala omunu umue wa sanjuka, haeye wa vokiyile kesanju liomanu vakuavo. (1 Timoteo 1:11; 6:15) Eci eye a kala pocipito cimue cuvala, okuti pakala ovisikilo, ovisungo, kuenda esanju, eye ka kale ndomunu umue ukuaku nyõla ovitalukilo. Pole, eci ovinyu ya puile, eye wa pongolola ovava okuti a linga ovinyu yiwa, “yi sanjuisa utima womunu.” (Osamo 104:15; Yoano 2:​1-11) Yesu wa tavaile kalaleko alua omanu, kuenje eye olonjanja vialua otembo  yaco wa enda loku yi pesila koku longisa.​—⁠Luka 10:​38-42; 14:​1-6.

18. Ndamupi Yesu a lekisa ekalo liolondunge viwa poku linãlisa lolondonge viaye?

18 Yesu wa lekisa oku kala lekalo limue liwa poku vangula la vakuavo. Elomboloko a kuata liatiamẽla kekalo liomunu, lio kuatisa oku kuata ocisimĩlo ciwa catiamẽla kolondonge viaye. Eye wa kũlĩhĩle ciwa okuti ovo ka va lipuile. Handi vali, eye wa luluvalele vali kovituwa viavo viwa. Eye wa limbukile epondolo liomanu vana Yehova a vetiya. (Yoano 6:44) Ndaño muẽle loku lueya kuavo, Yesu wa lekisa onjongole yoku va kolela. Loku lekisa ekolelo liaco, eye wa kundika ocikele cinene kolondonge viaye olombuavekua. Eye wa va kundikile oku amamako lupange woku kunda olondaka viwa, kuenda wa kuata ekolelo koku loñolõha kuavo kuoku tẽlisa ocikundi caco. (Mateo 28:​19, 20) Elivulu Liovilinga lieca uvangi wokuti ovo va tẽlisa upange va kundikiwile oku linga. (Ovilinga 2:​41, 42; 4:33; 5:​27-32) Ocili okuti, Yesu wa lekisa olondunge poku va kolela.

19. Ndamupi Yesu a lekisa okuti eye “wonjukile kuenda wa liketisa vutima?”

19 Ndomo tua ci mõla vocipama 20, Embimbiliya li kongela eliketiso kuenda okuomboka lolondunge. Ocili okuti, Yehova wa eca ongangu yiwa konepa eyi. Oco hẽ, nye ci popiwa catiamẽla ku Yesu? Ci sanjuisa calua oku limbuka eliketiso Yesu a  lekisa poku tata olondonge viaye. Omo okuti wa kala omunu umue wa lipua kekandu, eye wa velelepo vali okuti olondonge viaye vi sule. Pole, eye ka sepuile olondonge viaye. Eye kala kokisa olondonge viaye oku liyeva ndu okuti ovo va sule ale ka va kuete epondolo lioku linga cimue. Pole, eye wa kũlĩhĩle okuti olondonge viaye ka via lipuile, kuenda wa lekisa epandi lavo eci va enda loku lueya. (Marko 14:​34-38; Yoano 16:12) Eci hẽ ka ca kale ocina cimue ciwa okuti ndaño muẽle omãla va liyevaile ciwa oku kala konẽle ya Yesu? Ocili okuti, ovo va lianjele laye, omo va limbukile okuti eye wa kala omunu umue “wonjuka kuenda wa liketisa vutima.”​—⁠ Mateo 11:29; Marko 10:​13-16.

20. Ndamupi Yesu a lekisa okusunguluka poku potolola ocitangi cukãi una Ukualofeka okuti omõlaye ufeko wa kuatiwile lolondele?

20 Yesu wa lekisa eliketiso lioku sumbila Suku, lonjila yikuavo ya velapo. Eye wa sungulukile, kuenda wombokele, poku lekisa ohenda ndomo mua sungulukile. Ivaluka, eci ukãi umue ukualofeka a pinga kokuaye oco a sakule omõlaye ufeko wa kala loku vela wa kuatiwile lolondele. Volonepa vitatu, kefetikilo Yesu wa lekisa okuti ka ko sakula. Catete poku likala oku u tambulula; cavali, poku popia okuti ka tumĩwile komanu Vakualofeka, te lika ku va Yudea; kuenda catatu, poku ta olusapo umue okuti lutate walua wa lombolola etosi liaco. Pole, epandi liocili liukãi, lia lekisa okuti eye wa kala lekolelo lialua. Loku kapako ekalo liaco liukãi, ndamupi Yesu o tambulula? Eye wa linga eci a popele okuti nda ka ci lingile. Eye wa sakula omõla ufeko wukãi waco. (Mateo 15:​21-28) Eci hẽ ka ci lekisa eliketiso limue li komohĩsa? Ivaluka okuti eliketiso olio ono yolondunge viocili.

21. Momo lie tu kuetele oku likolisilako oku setukula okutuwa kuekalo, oku vangula, kuenda ocituwa ca Yesu?

21 Holopandukuovio tu eca omo lioku kũlĩha okuti Avanjeliu a tu situluila olondaka kuenda ovilinga viomunu una ukualondunge viocili wa kala palo posi! Tu ivaluki okuti Yesu wa kala ocindekaise cimue ca lipua ca Isiaye. Nda tua setukula okutuwa kuekalo lia Yesu, oku vangula kuaye, kuenda ocituwa caye, tuka lekaisa olondunge viokilu. Vocipama cikuãimo, tuka konomuisa ndomo etu tu pondola oku kapako olondunge via Suku komuenyo wetu.

^ tini. 1 Kotembo ya pita olokalupindelu via lalekawaile oco vi tunge olonjo, loku linga ovikuata vio vonjo, kuenda oku panga ovikuata vioku lima. Justino Márter wo kocita cavali K.K., wa soneha eci catiamẽla ku Yesu hati: “Eci Yesu a kala pokati komanu wa endaenda loku talavaya ndakalupindelu loku panga olosaluwa kuenda olokanga.”

^ tini. 6 Kelimi lio Helasi ondaka yoku popia hati “ko ka kali lohele,” yi lomboloka “oku ya puisiwa lovisimĩlo.” Ndomo ca lekisiwa kelivulu lia Mateo 6:​25, ondaka yaco yi lomboloka esakalalo, okuti usumba una u yapuisa ale u tepa ovisimĩlo, okuti ocina cimue cupa esanju liomuenyo.

^ tini. 7 Ocili okuti, ovoloño a konomuisiwa a siata oku lekisa okuti ohele kuenda asakalalo vi pondola oku tu tuala kovitangi viuveyi wokutima kuenda ovitangi vikuavo vi tepulula omuenyo.