Kʼelo li kʼusi yichʼoje

Sventa xasut ta xchibal pajina

Batan ta saʼobil

Stestigotak Jeova

tsotsil

Li Jkʼel osil ta toyole  |  2017, num. 1

 JCHANBETIK LI XCHʼUNEL YOʼONTONE | ENOC

Laj yakʼ venta ti lek ilat yuʼun li Diose

Laj yakʼ venta ti lek ilat yuʼun li Diose

LI Enoque yichʼoj xa ox van 365 jabil, ti chanib to velta xjelav ti kʼuchaʼal chijkuxiutik li avie. Akʼo mi vokol ta chʼunel yaʼeluk, li vaʼ kʼakʼal taje muʼyuk toʼox mol li buchʼu jech sjabilal taje. Oy xa ta 5,000 jabil, li krixchanoetike mas to jal chkuxiik kʼuchaʼal li avie. Jech kʼuchaʼal li Adane, ti jaʼ li baʼyel vinike, yichʼoj xa ox mas ta 600 jabil kʼalal vokʼ li Enoque xchiʼuk kuxi to 300 jabil, pe oy jlom snitilulaltak ti mas to jal kuxiike. Jaʼ yuʼun, ti kʼalal yichʼoj 365 jabil li Enoque, lek toʼox tsots yuʼun ep toʼox kʼusitik xuʼ spas li ta xkuxlejale. Pe akʼo mi jech mu xa jaluk chkuxi batel.

Yuʼun ta xa ox xmilat. Jnoptik avaʼi ti yakal chjatave, ti mu xchʼay ta sjol ti kʼu yelan chchʼamik li tsatsal mantal laj yalbe li krixchanoetike. Solel sokem tajek li satik ta skoj li skapemal sjolike. Li krixchanoetik taje solel mu xkʼanat, mu skʼanik li aʼyej chale xchiʼuk solel mu skʼanik li Dios ti jaʼ li buchʼu takvanem talele. Pe muʼyuk kʼusi xuʼ spasbeik li Jeovae, ti jaʼ li Sdios Enoque, jaʼ yuʼun jaʼ tstsakik ta kʼop li yaj-almantale. Xuʼ van tsjakʼbe sba li Enoc mi ta to van xil yan velta li yutsʼ yalale. ¿Mi yakal van tsnopbe skʼoplal li yajnile, li stsebetake o li skerem ti Matusalén sbie? ¿O mi jaʼ van yakal tsnopbe skʼoplal li smom ti Lamec sbie? (Génesis 5:21-23, 25). ¿Mi jaʼ van te laj-o li xkuxlejale?

Li xkuxlejal li Enoque vokol jutuk ta aʼibel smelolal. Li ta Vivliae jaʼ noʼox uni oxib velta te ch-albat skʼoplal (Génesis 5:21-24; Evreos 11:5; Judas 14, 15). Akʼo mi jutuk chalbe skʼoplal li versikuloetik taje, chakʼ jnoptik ti kʼu yelan echʼ xkuxlejal li Enoc ti oy lek xchʼunel yoʼontone. ¿Mi oy avutsʼ avalal ti skʼan xavakʼbe li kʼusi chtun yuʼune? ¿O mi oy junuk velta laj apakbe skʼoplal li kʼusi anaʼoj ti jaʼ leke? Mi jaʼ jeche toj ep me kʼusi chakʼ achan ti lek tsots li xchʼunel yoʼonton Enoque.

«LI ENOQUE JUN YOʼNTON LA SPASBE CʼUSI TSCʼAN LI DIOSE»

Li ta skʼakʼalil Enoque, yantik xa ox sok batel li kuxlejale. Melel onoʼox ti mas toʼox nopol oyik li ta tukʼil kuxlejal chʼay yuʼunik li Adán xchiʼuk Evae, jaʼ yuʼun mas toʼox jal chkuxiik li krixchanoetike, akʼo mi jaʼ xa ox ta svukvokʼal li snitilulal Adane. Li stalel xkuxlejalike solel sokem tajek xchiʼuk ti kʼu yelan oyik ta mantale solel muʼyuk xa noʼox smelolal. Li krixchanoetike toj echʼ xa noʼox chopolik, taje jaʼ te lik talel li ta xchaʼvokʼal nitilulale, ti jaʼo kʼalal laj ta milel li Abel ta stojolal li sbankil ti jaʼ li Caine. Yaʼeluke, oy jun snitilulal ti laj yakʼ ta ilel ti jaʼ mas to chopol xchiʼuk ti lek snaʼ spak skʼoplal kʼuchaʼal li Caine. Li ta yoxkʼolal kuxlejale, te lik talel jtos choplejal ti muʼyuk toʼox jech ilbile. Li krixchanoetike, «lik stabeik ta nabel sbi li Jeovae», pe maʼuk sventa chichʼik ta mukʼ. Yaʼeluke, muʼyuk lek tstunesik li xchʼul bi Diose (Génesis 4:8, 23-25; Génesis 4:26TNM).

Li vaʼ kʼakʼale mas xa ox ep li jecheʼ relijion kʼuchaʼal taje, jaʼ yuʼun oy kʼusi la spas li Enoque. ¿Mi jech van tspas sba kʼuchaʼal li yan krixchanoetike? ¿O mi jaʼ van tsaʼ li Jeova ti jaʼ li melel Dios, ti jaʼ la spas li vinajel xchiʼuk li Balumile? Jaʼ van toj lek laj yil li kʼusi la spas ta xkuxlejal Ii Abele, ti cham ta skoj noʼox ti chichʼ ta mukʼ Jeova kʼuchaʼal tskʼane. Jaʼ yuʼun jaʼ la xchanbe li xchʼunel yoʼontone. Li ta Génesis 5:22 xi chale: «Li Enoque jun yoʼnton la spasbe cʼusi tscʼan li  Diose». Li kʼusi laj yichʼ alel taje, jaʼ te chkakʼtik-o venta ti lek tukʼ yakʼoj sba ta stojolal Dios li Enoque, ti mu xkoʼolaj kʼuchaʼal li yan krixchanoetik ti nom oyik ta stojolale. Yuʼun jaʼ li baʼyel krixchano ti jech chalbe skʼoplal li Vivliae.

Li versikulo taje chal ti jech-o la spasbe kʼusi tskʼan yoʼonton Jeova kʼalal vokʼem xa ox li skerem ti Matusalén sbie. Jaʼ yuʼun kʼalal yichʼoj xa ox van 65 jabile, li Enoque oy xa ox yutsʼ yalal. Akʼo mi muʼyuk chalbe sbi li yajnile, ti muʼyuk chal jayib xnichʼnabe, jnaʼojtik ti la saʼ yajnile xchiʼuk ti oy «squerem stsebta[ke]». Sventa xkaltik ti jaʼ jun totil ti tspas li kʼusi tskʼan Dios kʼalal ta skʼel li yutsʼ yalale, skʼan jech ta spas kʼuchaʼal lek chil li Diose. Li Enoque snaʼoj ti skʼan tukʼ xakʼ sba ta stojolal yajnil ti jaʼ jech kʼuchaʼal lek chil li Jeovae (Génesis 2:24). Xuʼ jnoptik ti la spas ti bu kʼalal xuʼ yuʼun sventa chchanubtas li xnichʼnab sventa skʼanik li Jeovae. ¿Kʼusi kʼot ta pasel un?

Li Vivliae muʼyuk mas chalbe skʼoplal. Jech xtok muʼyuk chalbe skʼoplal ta sventa li xchʼunel yoʼonton li Matusalén ti jaʼ li skereme, ti jaʼ li krixchano chal Vivlia ti mas jal kuxie ti jaʼo cham kʼalal tal li nojelal ta voʼe. Pe jnaʼojtik ti lek tsots xchʼunel yoʼonton li Lamec, ti jaʼ li skerem Matusalén ti jmoj kuxiik mas ta sien jabil xchiʼuk li Enoque, yuʼun li Jeovae laj yakʼ ti xal jun albil kʼop ta sventa li skerem ti jaʼ li Noee, ti jaʼ to te kʼot ta pasel kʼalal echʼem xa ox li nojelal ta voʼe. Li Noee, laj yichʼ ojtikinel ti tukʼ laj yakʼ sba ta stojolal li Diose, jech kʼuchaʼal echʼ li snamtal mukʼtot ti jaʼ li Enoque. Akʼo mi muʼyuk laj yojtikin sbaik, li Enoque toj echʼ noʼox lek li kʼusi laj yiktabe komele. Li Noee xuʼ van laj yaʼibe skʼoplal Enoc ta stojolal li yutsʼ yalale. Xuʼ van jaʼ laj yal li totil ti jaʼ li Lameque, o li smukʼtot ti jaʼ li Matusalén o xuʼ van jaʼ li Jared, ti jaʼ stot li Enoque, ti jaʼo cham kʼalal yichʼoj xa ox 366 jabil li Noee (Génesis 5:25-29; 6:9; 9:1).

¡Toj echʼ noʼox jelel echʼ li Enoc xchiʼuk li Adane! Akʼo mi jaʼ tukʼil vinik li Adane, la saʼ smul ta stojolal Jeova, jaʼ yuʼun jaʼ noʼox choplejal laj yiktabe li snitilulale xchiʼuk muʼyuk sbalil li kʼusi laj yikta komele. Pe jaʼuk li Enoc ti maʼuk tukʼil vinike, jaʼ la spas li kʼusi tskʼan Diose xchiʼuk jaʼ jun slekil kʼelobil li xchʼunel yoʼonton laj yiktabe komel li snitilulaltake. Li Adane jaʼo cham kʼalal yichʼoj xa ox 308 sjabilal li Enoque. Li baʼyel vinike jaʼ la saʼ li kʼusi tskʼan stuke, ¿mi chopol van laj yaʼiik li yutsʼ yalal kʼalal chame? Mu jnaʼtik. Pe kʼuk xi noʼox: «Jun yoʼnton la spasbe cʼusi tscʼan Dios li Enoque» (Génesis 5:24).

Mi oy ta aba skʼelel avutsʼ avalale, xuʼ me skoltaot li xchʼunel yoʼonton Enoque. Akʼo me tsots skʼoplal ti xkakʼbetik li kʼusi chtun yuʼun li kutsʼ kalaltike, li kʼusi mas tsots skʼoplale jaʼ ti xkakʼbetik li kʼusitik chtun yuʼunik ta mantale (1 Timoteo 5:8). Sventa jech xkʼot ta pasel avuʼune, mu me jaʼuk noʼox xaval. Mi chakʼan chapas li kʼusi tskʼan Dios jech kʼuchaʼal la spas li Enoque xchiʼuk ti chachʼun li beiltaseletik chakʼ Diose, oy xa me kʼusi yakal chaviktabe li avutsʼ avalale: ti xuʼ xchanboxuk li alekil talelale.

LAJ YALBE SKʼOPLAL LI KRIXCHANOETIK TA SKʼAKʼALILE

Xuʼ van stuk tajek laj yaʼi sba li Enoc ta skoj ti jaʼ noʼox stuk jech li xchʼunel yoʼonton ta stojolal li Diose. Pe, ¿mi laj van yakʼ venta Jeova li kʼusi yakal tsnuptane? Laj. Jun veltae, li Jeovae laj yalbe li tukʼil yajtunel ti skʼan xalbe jun mantal li krixchanoetik  taje. Li kʼusi albat taje, li Jeovae la spas ta j-alkʼop li yajtunele. Li Enoque jaʼ li baʼyel j-alkʼop ti te tsakal komem ta Vivlia li kʼusi laj yale. Ti kʼuxi jnaʼojtik taje, yuʼun li xchaʼitsʼin Jesus ti jaʼ li Judase, laj yakʼ ta naʼel li kʼusi albat yuʼun Dios ta sventa li albilkʼop yuʼun Enoque, akʼo mi echʼem xa ox epal jabiletik. *

¿Kʼusi albil kʼop laj yal li Enoque? Xi laj yale: «¡Kʼelo avilik! Ta sjaylajunebal xa noʼox mil tal xchiʼuk xchʼul anjeltak li Jeovae, sventa chchapan skotol, sventa chakʼbe yil smulik li buchʼutik toj chopolik ti toj chopol kʼusi la spasik ta xchopolilike xchiʼuk ta sventa skotol li kʼusitik chopol ta aʼiel laj yalik li chopol jpasmuliletik ta stojolale» (Judas 14, 15). Li kʼusi mas van labal sba chavile jaʼ ti kʼotem xa yaʼeluk ta pasel li kʼusi laj yale, yuʼun spasoj xa yaʼeluk li kʼusi laj yal Diose. Taje jaʼ jech la stunesik li yan j-alkʼopetik eke. Yuʼun kʼalal jech laj yalike, chakʼ ta aʼiel ti persa chkʼot ta pasel li albil kʼop ti xkoʼolaj ti kʼotem xa ta pasele (Isaías 46:10).

Li Enoque tsots yoʼonton laj yal li aʼyej yuʼun Dios ta jun chopol balumile.

Xuʼ van jech laj yalbe skotol krixchanoetik Enoc li albil kʼopetik taje. ¿Kʼu yelan laj yaʼi sba kʼalal laj yal li aʼyej taje? Kʼelavil ti kʼu to stsatsal li aʼyej taje. Ep ta velta laj yal li jpʼel kʼop «toj chopolik» ti xie, taje jaʼ chalbe skʼoplal li krixchanoetik ti muʼyuk chichʼik ta mukʼ li Dios ta stalelalik xchiʼuk ta sventa li kʼusitik tspasike. Li albil kʼop taje lek jamal chal ti solel sokem xa tajek li krixchanoetik ti jaʼ te lik talel kʼalal la stoy sbaik ta Edene, ti poʼot xa xichʼ akʼbel slajebe. Li Jeovae ta stunes li «sjaylajunebal xa noʼox mil», jaʼ xkaltik, li epal yaj-anjeltak ti chapalik sventa li paskʼope. Li Enoque lek tsots yoʼonton laj yal li aʼyejetik taje, pe li kʼusi mas to labal sbae jaʼ ti stuk laj yale. Jaʼ yuʼun mu labaluk ta aʼiel ti kerem Lameque te skʼeloj ti kʼu yelan tsots yoʼonton chkʼopoj li smukʼtote.

Mi la jnopbetik skʼoplal li xchʼunel yoʼonton Enoque, jaʼ me te chakʼ jnoptik mi jech chkiltik kʼuchaʼal chil Dios li krixchanoetike. Li aʼyej laj yal li Enoque tsots-o skʼoplal li avie, jech kʼuchaʼal ta skʼakʼalil li Enoque. Li albil kʼop laj yale te kʼot ta pasel kʼalal tal li nojelal ta voʼe ti jaʼ te laj-o skʼoplal li chopol krixchanoetik ta skʼakʼalil Noee. Li kʼusi kʼot ta pasel taje jaʼ te laj yakʼ ta ilel li kʼusi chtal ta mas tsʼakale (Mateo 24:38, 39; 2 Pedro 2:4-6). Li avi eke, chapal xa li Jeova sventa tstunes li epal yaj-anjeltak sventa chakʼbe slajeb li chopol krixchanoetike. Teuk me ta joltik li kʼusi laj yal li Enoque, vaʼun kalbetik li yan krixchanoetike. Xuʼ van muʼyuk tskoltautik li kutsʼ kalaltike, li kamigotaktike xchiʼuk ti jtuktik chkaʼi jbatik bakʼintike. Pe li Jeovae muʼyuk laj yikta li Enoque, jaʼ yuʼun muʼyuk chikta li buchʼutik tukʼ chtunik ta stojolale.

«LAJ YICHʼ IKʼEL BATEL SVENTA MUʼYUK BU CHIL LAJELAL»

¿Kʼuxi cham li Enoque? Xuʼ van xkaltik ti mas to mu xkaʼibetik smelolal ti kʼu yelan chame, jaʼ xkaʼibetik to smelolal jutuk li xkuxlejale. Li loʼil ta Genesise jaʼ noʼox chal «ti jun yoʼnton la spasbe cʼusi tscʼan Dios li Enoque, jech isacchʼay noʼox batel, yuʼun iʼicʼat batel yuʼun li Diose» (Génesis 5:24). ¿Kʼuxi ti ikʼat batel yuʼun li Diose? Xi laj yalbe smelolal li jtakbol Pabloe: «Ta skoj xchʼunel yoʼonton li Enoque laj yichʼ ikʼel batel sventa muʼyuk bu chil lajelal jech kʼuchaʼal chlaj li krixchanoetike, vaʼun muʼyuk bu laj yichʼ tael ta bu jotukal, yuʼun ikʼat batel yuʼun Dios; pe kʼalal muʼyuk toʼox bu ikʼbil batele laj yichʼ albel skʼoplal ti lek ilat yuʼun li Diose» (Evreos 11:5). ¿Kʼusi la skʼan laj yal Pablo kʼalal «laj yichʼ ikʼel batel sventa muʼyuk bu chil lajelal» xie? Jlom Vivliaetike chal ti Enoque laj yichʼ ikʼel batel yuʼun Dios ta vinajel, pe taje mu jechuk, yuʼun li Vivliae chal ti Jesukristoe jaʼ noʼox stuk baʼyel laj yich chaʼkuxesel sventa te chkuxi ta vinajel (Juan 3:13).

 Vaʼun chaʼa, ¿kʼusi skʼan xal ti «laj yichʼ ikʼel batel sventa muʼyuk bu chil lajelal» li Enoque? Li Jeovae ta slekil yoʼonton laj yikʼ batel ta lajelal li Enoque, ti jaʼ xa muʼyuk laj yil svokol li ta milel ch-akʼbat oxe. Pe ¿kʼuxi la snaʼ ti «lek ilat yuʼun li [Dios]» li Enoque? Xuʼ van akʼbat yil yuʼun Dios ta jun skʼelobil juʼelal ti kʼatajem xa ox ta paraiso li Balumile. Kʼalal akʼbat xa ox yil yuʼun Jeova ti lek ch-ilate, li Enoque cham. Li jtakbol Pabloe, xi laj yalbe skʼoplal li Enoc xchiʼuk li yan tukʼil vinik antsetike: «Oy xchʼunel yoʼonton chamik skotol li buchʼutik taje» (Evreos 11:13). Kʼalal chamem xa oxe, li yajkontratake laj van sabeik li sbekʼtale, pe muʼyuk la stabeik, yuʼun li Jeovae la xchʼayes ta jech noʼox. Taje jaʼ jech muʼyuk xa kʼusi la spasbeik xchiʼuk muʼyuk xa la stunesik ta sventa li srelijionike. *

Ta skoj ti laj xa kaʼibetik talel smelolale, jnopbetik skʼoplal ti kʼu van yelan laj yaʼi sba kʼalal jutuk xa ox skʼan xchame. Nopo ta sventa liʼe, pe teuk me ta ajol ti jaʼ noʼox chkaltik ti jaʼ van jech kʼot ta pasele. Li Enoque yakal chjatav, solel lubem xa tajek. Jaʼ yakal tsnutsat-o li krixchanoetik ti solel kapem tajek sjolik ti jaʼ to laj yaʼiik li aʼyej laj yale. Li Enoque oy bu la sta ti xuʼ te snakʼ sba xchiʼuk ti xkux jutuke, pe snaʼoj lek ti ta onoʼox xichʼ taele. Snaʼoj lek ti chmilate, ti muʼyuk ch-akʼbat iluk xkʼuxul yoʼontonike. Kʼalal yakal chkuxe, la skʼopon li Diose. Oy kʼusi akʼbat yil yuʼun Dios ti mu xkoʼolaj ti kʼuchaʼal ti bu oy avie, yuʼun te xa oy laj yaʼi sba.

Li Enoque ta xa ox xichʼ milel, pe jaʼo «iʼicʼat batel yuʼun li Diose».

Li kʼusi laj yile, te laj yakʼ venta ti solel mu xkoʼolaj ti kʼuchaʼal bu oy avie. Jaʼ jech toj lek laj yil kʼuchaʼal li nichimaltik Edene, pe li kʼusi yakal chile muʼyuk te vaʼajtik li keruvinetik sventa chchabiik yoʼ mu x-ochik li krixchanoetike. Te chil viniketik xchiʼuk antsetik ti lek noʼox xkuxlejalik xchiʼuk ti tsotsike. Jun noʼox yoʼonton oy skotolik. Muʼyuk xa li pʼajbaile xchiʼuk chʼabal xa li nutsel ta skoj li relijion laj yil ta xkuxlejal stuk li Enoque. Koliyal ti kʼusi akʼbat yil yuʼun Diose, li Enoque snaʼoj ti kʼanbil yuʼun Jeovae xchiʼuk ti xmuyubaj ta stojolale. Snaʼoj lek ti jaʼ te chbat nakluke. Kʼalal mas xa jun tajek yoʼontone, li Enoque la smutsʼ li sate xchiʼuk slajeb xa la sjikʼ batel yoʼonton.

Ti kʼu xa sjalil taje te vayem-o li ta lajelale, chabibil lek li ta snopben Jeovae. Jech kʼuchaʼal laj yal ta jamal li Jesus kʼalal echʼem xa ox jayibuk jabile, ta xkʼot skʼakʼalil ti skotol li buchʼutik te oyik ta snopben li Diose chaʼibeik li yechʼomal ye li Kristoe, vaʼun ta xlokʼik talel li ta mukinaletike, vaʼun kʼalal mi la sjam li satike jaʼ xa ox jun kʼupil sba achʼ Balumil (Juan 5:28, 29).

¿Mi chakʼan ti te xa oyot eke? ¡Toj echʼ noʼox lek ti xuʼ te xkojtikintik li Enoque! Nopo xa noʼox avaʼi ti ep kʼusitik xuʼ jchanbetike. Jaʼ to te chalbutik mi jaʼ jech ta melel li kʼusi la jnoptik kʼalal jutuk xa ox skʼan xchame. Pe oy me kʼusi xuʼ jchanbetik ta stojolal li avi xa noʼoxe. Kʼalal laj yalbe skʼoplal Enoc li jtakbol Pabloe, laj yal ti «muʼyuk lek chilutik Dios mi chʼabal xchʼunel koʼontontike» (Evreos 11:6). Ta melel, ¡oy me lek srasonal kuʼuntik ti jchanbetik li xchʼunel yoʼonton Enoque!

^ par. 14 Jlom jtsʼibajometik ta Vivliae, chalik ti Judase jaʼ laj yal li kʼusi chal ta Slivro Enoc ti maʼuk akʼbil ta naʼel yuʼun Diose, ti jaʼ noʼox jecheʼ loʼiletik li kʼusi chalik ta stojolal Enoque. Melel onoʼox ti jaʼ jech chal li kʼusi laj yal li Enoque, pe li buchʼu la stsʼibae xuʼ van laj yaʼi o te van bu tsʼibabil la sta, yuʼun muʼyuk xa li avie. Li Judase xuʼ van jaʼ te la skʼel ek o albat yuʼun Jesus ta sventa li Enoque, yuʼun laj yil kʼalal te toʼox oy ta vinajele.

^ par. 20 Taje jaʼ jech la spasbe li sbekʼtal Moisés xchiʼuk Jesus sventa muʼyuk kʼusi chopol spasbeike (Deuteronomio 34:5, 6; Lukas 24:3-6; Judas 9).