Ochan ta banti te bintik yichʼoje

Ochan ta banti bintik jujunchajp yichʼoje

Baan ta sleojiʼbal

sTestigotak te Jehová

tseltal

Te J-ilkʼinal ta toyol (te ya yichʼ nopel)  |  Junio yuʼun 2016

«Te Jehová te Dios cuʼuntic, jtuhl nax te Jehová»

«Te Jehová te Dios cuʼuntic, jtuhl nax te Jehová»

«Aʼiya me awaʼiy, Israel: te Jehová te Dios cuʼuntic, jtuhl nax te Jehová.» (DEUTERONOMIO 6:4)

KʼAYOJIL 138 SOK 112

1, 2. 1) ¿Bin yuʼun te naʼbil sba ta lek te bin ya yal te Deuteronomio 6:4? 2) ¿Bin yuʼun la yal te Moisés te kʼopiletik-abi?

TE JUDIOETIK ay jun te bitʼil ya skʼoponik Dios te tulan skʼoplal yuʼunik te slokʼesojik ta sjun Deuteronomio 6:4. Te skʼoponel Dios-abi ya sbiilintesik shemá, melel jaʼ sbabial kʼopil te ya xchiknaj ta hebreo ta versiculo-abi. Ayix tal bayal cien jaʼbil te ya yalulanik te bin ya yal te versiculo ta sab sok ta slajibal kʼajkʼal swenta jich ya yakʼik ta ilel te jtulnax Dios te ya yichʼik ta mukʼe.

2 Te kʼopiletik-abi la yal te Moisés ta yaʼbilal 1473 te kʼalal mato talem-a te Cristoe, jaʼ slajibalix sdiscurso ta stojol te israeletike. Ayik ta lum yuʼun Moab-a, chapalikix yuʼun ya xkʼaxik bael ta mukʼul jaʼ Jordán sok te ya yochintayik te Kʼinal te Albil skʼoplal ya yichʼike (Deuteronomio 6:1). Te Moisés 40 jaʼbil swolojix-a te israeletike. Ta swenta te kʼopiletik-abi, yoʼtanuk ya stijbey yoʼtanik te manchuk ya xiw yoʼtanik te ya smukʼulin yoʼtanik ta stojol Jehová sok te junuk yoʼtanik ta stojole. ¿Bin yuʼun? Melel snaʼoj te ya xbajtʼ staik bayal wokolil ta patile. Jaʼ yuʼun, kʼalal laj yoʼtan ta yalbeyel skʼoplal te Lajuneb Mantaliletik sok te yantikxan leyetik yuʼun Jehovae, te Moisés  la sjultesbey ta yoʼtanik te bin kʼax mukʼ skʼoplal ya jkʼopontik ta Deuteronomio 6:4, 5 (kʼopona).

3. ¿Bin jojkʼoyeletik ya kakʼbeytik sujtib ta articulo ini?

3 Te israeletik snaʼojik te «jtuhl nax te Jehová» te Dios Jehová yuʼunike. Te israeletik te jun yoʼtan la yakʼ sbaike jtulnax te Dios la yichʼik ta mukʼ, jaʼ te Dios yuʼun te smeʼ statike. Jich yuʼun, ¿bin yuʼun la yichʼik jultesbeyel ta yoʼtanik yuʼun te Moisés te «jtuhl nax te Jehová» te Jehovae? ¿Bin-utʼil snitoj sba skʼoplal te bin smelelil-abi sok te kʼuxuk ya kaʼiytik te Jehová sok spisil koʼtantik, jkuxlejaltik sok kiptik? ¿Bin yuʼun te tulan skʼoplal ta jwentatik te bin ya yal te Deuteronomio 6:4, 5?

«JTUHL NAX TE JEHOVÁ» TE DIOS KUʼUNTIKE

4, 5. 1) ¿Bin ya skʼan ya yal te kʼopil «jtuhl nax te Jehová» te xchie? 2) ¿Bin yuʼun maba pajal te Jehová sok te yantik diosetik yuʼun te nasionetike?

4 Maʼyuk yan machʼa jich bitʼil te Jehová. Te kʼopil «jtuhl nax te Jehová» bayal te bintik ya skʼan ya yal. Jun te bin ya skʼan ya yale jaʼ te maʼyuk machʼa yan jich bitʼil te Jehová, maʼyuk machʼa ya spaj. ¿Bin yuʼun te jich la yal te Moisese? Ma jaʼuk yak ta yalbeyel skʼoplal-a te lotil nojptesel yuʼun te oxeb dios te jun-nax ayike. Te Jehová jaʼ la spas te chʼulchan sok te Balumilale. Jaʼ te Ajwalil yuʼun spisil te bintik aye sok jaʼnax stukel te smelelil Dios. Maʼyuk yan dios jich bitʼil te Jehovae (2 Samuel 7:22). Jich yuʼun te Moisés la stuuntes te kʼopil «jtuhl nax te Jehová» yuʼun la sjultesbey ta yoʼtanik te israeletik te jaʼnax ya skʼan ya yichʼik ta mukʼ-a te Jehovae. Maba ya skʼan ya spasik jich bitʼil te yan lumetik te ayik ta sjoyobalik te ya yichʼik ta mukʼ lotil diosetik. Te ants winiketik-abi skuyojik te diosetik ini ay yuʼelik ta swenta chaʼoxchajp te bintik pastiklanbile.

5 Jich bitʼil, te egipcioetik ya yichʼik ta mukʼ-a te Ra jaʼ dios yuʼun te Kʼajkʼale, te Nut dios yuʼun te chʼulchane, te Geb dios yuʼun te Balumilale sok te Hapi dios yuʼun te mukʼul jaʼ Nilo. Jaʼnix jich la yichʼik ta mukʼ bayal chambalametik. Jaʼukmeto te Jehová la yakʼ ta ilel ta swenta te lajuneb wokolil te jaʼ toyolxan bitʼil te yantik lotil diosetike. Te cananeoetike, jaʼ kʼax tulan skʼoplal yuʼunik te dios Baal. Skuyojik te jaʼ ya yakʼ kuxlejalil te lotil dios-abi. Jaʼnix jich skuyojik te jaʼ te dios yuʼun te chʼulchan, te jaʼal sok te tulan yikʼal jaʼale. Ta bayal lugaretik te ants winiketik yakʼoj smukʼul yoʼtanik-a te jaʼ ya xkanantayotik yuʼun te Baale (Números 25:3). Jaʼukmeto te israeletike ya skʼan ya xjul ta yoʼtanik-a te jaʼ «smelelil Dios» te Dios yuʼunike, te maʼyuk yan Dios jich bitʼil stukel. Te «jtuhl nax te Jehová» (Deuteronomio 4:35, 39).

Maʼyuk bin-ora ya xjelon te Jehová sok ya yakʼ jnaʼtik te bin ya spase. Jun yoʼtan, spisil-ora ay ta yoʼtan te bin ya spas sok spisil-ora ya yal te bin smelelile

6, 7. 1) ¿Binxan ya skʼan ya yal te kʼopil «jtuhl nax te Jehová» te xchie? 2) ¿Bin-utʼil la yakʼ ta ilel te Dios te «jtuhl nax te Jehová»?

6 Te Jehová spisil-ora ay ta yoʼtan te bin ya spase sok jun yoʼtan. Ta kʼopil «jtuhl nax te Jehová», te kʼopil «jtuhl nax» jaʼnix jich ya skʼan ya yal te ya xjuʼ smukʼulin koʼtantik te Jehová sok te ya skʼotes ta pasel te bin ya yale. Maʼyuk bin-ora ya xjelon stukel sok ya yakʼ jnaʼtik te bin ya spase. Jun yoʼtan, spisil-ora ay ta yoʼtan te bin ya spas sok spisil-ora smelelil te bin ya yale. ¿Bin-utʼil la yakʼ ta ilel? Kaltik jun ejemplo, te Jehová  la yalbey ta jamal te Abraham ta stojol te stsʼumbale te ya yuʼuninik jilel te Kʼinal Albil skʼoplale. Te Jehová maʼyuk bin-ora la sjel te bin snopoj ya spase sok la spas bayal ta chajp milagroetik, jich 430 jaʼbil ta patil la skʼotes ta pasel te bin yaloje (Génesis 12:1, 2, 7; Éxodo 12:40, 41).

7 Bayal cien jaʼbil ta patil, te Jehová la yalbey te israeletik te jaʼ testigoetik kʼotik yuʼun, jich la yal: «Hoʼon abi. Mayuc yan dios pasbil te ha nahil cuʼun, soc mayuc yan te ha patil cuʼun». Jaʼnix jich te Jehová jamal la yakʼ ta naʼel te maba jelonem te bin snopoj ya spas te kʼalal la yal: «Jtalel ayon te Dioson jtuquele» (Isaías 43:10; 43:13, XCD; 44:6; 48:12). Ta melel te israeletik yichʼojik-a te mukʼul majtʼanil te ya x-abatinik ta stojol jtul Dios te maʼyuk bin-ora ya xyanaj yoʼtan sok spisil-ora jun yoʼtan. Jaʼnix jich ta ora ini kichʼojtik te mukʼul majtʼanil-abi (Malaquías 3:6; Santiago 1:17).

8, 9. 1) ¿Bin ya skʼan Jehová te ya jpastik te bitʼil j-abatotik yuʼune? 2) ¿Bin la yal te Jesús te jich ya yakʼ ta naʼel te tulan skʼoplal te bin la yal te Moisese?

8 Te bin la yal te Moisés ta stojol te israeletike jaʼnix jich jultesbot ta yoʼtanik te spisil-ora kʼux aʼiybilik ta oʼtanil yuʼun te Jehová sok te spisil-ora kanantaybilik yuʼun. Te bin la skʼan te Jehová yuʼun-abi, jaʼ te jaʼuknax ya yichʼik ta mukʼ sok te kʼux ya yaʼiyik sok spisil yoʼtanik, skuxlejalik sok yipik (ilawil te recuadro «¿Bin ya skʼan ya yal?»). Soknix te meʼil tatiletik ya skʼan ya snojptesik ta swenta Jehová te yal snichʼanik te banti kʼalal ya xjuʼ yuʼunik spasele. Jich te jchʼieletik jaʼnax ya yichʼik ta mukʼ-euk te Jehovae (Deuteronomio 6:6-9).

9 Jich bitʼil te Jehová maʼyuk bin-ora ya sjel te bin snopoj ya spase, ta ora ini jich ya smulan-euk te ya jpastik te bitʼil israeletike. Jich yuʼun teme ya jkʼantik te lek ya yil te bitʼil ya kichʼtik ta mukʼe, jaʼnix jich ya skʼan te jaʼnax ya kichʼtik ta mukʼ sok te kʼuxuk ya kaʼiytik sok spisil koʼtantik, jpensartik sok kiptik. Te Jesús la yal te jaʼ te kʼax mukʼ mantalil-abi sok jich la yal te tulan skʼoplal te bin la yal te Moisese (kʼopona te sjun Marcos 12:28-31). Jich yuʼun ya kiltik bin-utʼil ya xjuʼ ya kakʼtik ta ilel te ya jchʼuuntik te bitʼil «te Jehová te Dios cuʼuntic, jtuhl nax te Jehová».

JAʼNAX YA KICHʼTIK TA MUKʼ TE JEHOVAE

10, 11. 1) ¿Bin ya skʼan ya yal te jaʼnax ya yichʼ ichʼel ta mukʼ te Jehovae? 2) ¿Bin-utʼil la yakʼik ta ilel chaʼoxtul hebreo keremetik te jaʼnax la yichʼik ta mukʼ te Jehovae?

10 Jaʼnax Jehová te Dios kuʼuntike. Jaʼnax stukel ya kichʼtik ta mukʼ. Mame skʼan te ya kichʼtik ta mukʼ yan dios o te ya jkaptik sok lotil nojptesel o te bin chopol ya yichʼ pasel te kʼalal ya kichʼtik ta mukʼ te Jehovae. Jaʼnax stukel toyol ay te bitʼil yantik diosetike sok jaʼ kʼaxto bayal yuʼel stukel. Jaʼ te smelelil Dios. Jich yuʼun jaʼnax ya skʼan ya kichʼtik ta mukʼ (kʼopona te sjun Apocalipsis 4:11).

11 Te sjun Daniel ya yalbey skʼoplal chantul hebreo keremetik te sbiilinejik Daniel, Ananías, Misael sok Azarías. ¿Bin-utʼil la yakʼik ta ilel te jaʼnax la yichʼik ta mukʼ te Jehovae? Jaʼ te kʼalal ma la skʼan sweʼik weʼelil te ma xjuʼ ya sweʼik te j-abatetik yuʼun Diose. Jaʼnix jich te oxtul yamigotak te Daniel maba la snijan sbaik ta stojol te lokʼomba la spas te ajwalil yuʼun Babilonia. Jamal ay ta yoʼtanik te jaʼnax ya yichʼik ta mukʼ te Jehovae. Jaʼ yuʼun spisil-ora jun yoʼtan la yakʼ sbaik ta stojol (Daniel 1:1–3:30).

Ya skʼan te jaʼ nailuk ay ta jkuxlejaltik te Jehovae

12. Teme ya jkʼantik te jaʼnax ya kichʼtik ta mukʼ te Jehovae, ¿bin-a te ya skʼan te ya jtsajtay jbatik yuʼune?

12 Ya skʼan te jaʼ nailuk ay ta jkuxlejaltik  te Jehovae. Teme ya jkʼantik te jaʼnax ya kichʼtik ta mukʼe, yame skʼan ya jtsajtay jbatik te manchuk ay bin yan ya smak-abi. ¿Bintik ya skʼan ya jtsajtay jbatik yuʼun? Ta swenta te Lajuneb Mantaliletik, te Jehová la yal te ma xjuʼ ya yichʼik ta mukʼ yantik diosetik te j-abatetik yuʼune. Ya skʼan ya stsajtay sbaik te maba ya yichʼik ta mukʼ bayal ta chajp te bintik ya yichʼ ichʼel ta mukʼe (Deuteronomio 5:6-10). Ta ora ini ay bayal ta chajp te bintik ya yichʼ ichʼel ta mukʼe, ay te banti ma orauk ta naʼele. Jaʼukmeto maba yanajem yoʼtan te Jehovae sok jaʼnix jich ya skʼan te ma xkichʼtik ta mukʼ te bayal ta chajp te bintik ya yichʼ ichʼel ta mukʼe. Melel stalel te «jtuhl nax te Jehová». Akʼa kiltik bin-utʼil ya jtsajtay jbatik ta swenta te bintik ya yichʼ ichʼel ta mukʼe.

13. ¿Bin ya xjuʼ ya slajin te bitʼil kʼax lek kamigoinej jbatik sok te Jehovae?

13 Ta Colosenses 3:5 (kʼopona) tey ya jtatik chaʼoxchajp te bintik ya xjuʼ ya slajin te bitʼil kʼax lek kamigoinej jbatik sok te Jehovae. Te texto-abi ya schol ta swenta te bikʼtal oʼtanil te jaʼlaj pajal sok te bintik ya yichʼ ichʼel ta mukʼe. ¿Bin yuʼun? Melel te kʼalal ya xbikʼtaj koʼtantik ta stael bayal kʼulejalil o takʼin, jaʼ-abi ya xjuʼ ya swentainotik te jich ya xkʼot bitʼil dios te ay bayal yuʼele. Spisil ta chajp te mulil ya yal te Colosenses 3:5 ya snitbey sba skʼoplal sok te bikʼtal oʼtanile. Teme jkʼaxel ya skʼan koʼtantik-abi, yaniwan xjuʼ te jaʼ ya jkʼuxultaytikxan-a te bitʼil te Diose. Jich yakotikix ta yichʼel ta mukʼ lokʼombaetik. Jich maba ya kiltikix-a te jaʼ Jehová te bitʼil «jtuhl nax te Jehová». Manchukme ayuk bin-ora jich ya xkʼax ta jtojoltike.

14. ¿Bin jultesel ta oʼtanil la yal te jpuk-kʼop Juane?

14 Ay bin jich pajal la sjultes ta oʼtanil te jpuk-kʼop Juane. Jaʼ la yalbey skʼoplal «te bin ya smulan te baqʼuet scuenta mulil, te bin ya smulan yilel te jsitic, soc te toybahil». Sok la yal te machʼa jich kʼux ta yoʼtan te bin ay ta balumilal-abi, «ma ba yichʼoj te scʼuxul yoʼtan te Jtatic Dios» (1 Juan 2:15, 16). Jaʼ yuʼun spisil-ora ya skʼan ya kil jbatik te bitʼil ayotike. Ayniwan ya kiltik te ya yikʼ koʼtantik ta swenta te bin ya skʼasesik kʼajkʼal te ants winiketike, te stalelike sok te bin yilel te skʼuʼ spakʼike sok te bitʼil ya schajpan sbaik. O ayniwan ya jkʼan xbootik ta nop jun ta universidad ta sleel te bintik mukʼ skʼoplal ta balumilal ini (Jeremías 45:4, 5). Jaʼukmeto nopol ayix te achʼ balumilale. Jich yuʼun ya skʼan te juluk ta koʼtantik te bintik tulan skʼoplal la yal te Moisese. Teme ta melel jich ya xkʼot ta koʼtantik sok ya jchʼuuntik te bitʼil «te Jehová te Dios cuʼuntic, jtuhl nax te Jehová», yame kichʼtik ta mukʼ ta stukelnax sok ya x-abatinotik ta stojol te bitʼil ya skʼane (Hebreos 12:28, 29).

JKANANTAYTIK TE BITʼIL JUN-NAX AYOTIK TA KONGREGASION

15. ¿Bin yuʼun te Pablo la sjultesbey ta yoʼtan te jchʼuunjeletik te bitʼil te Dios jaʼ «jtuhl nax te Jehová»?

15 Te kʼopil «jtuhl nax te Jehová» jaʼnix jich ya sjultes ta koʼtantik te ya skʼan Jehová te junuknax ayotik te j-abatotik yuʼune sok te pajaluk te bin ya jnopojtik ya jpas ta jkuxlejaltike. Ta skʼajkʼalel te sbabial jnopojeletike, bayal te machʼatik judioetik, griegoetik, romanoetik o yan lumetik. Yanyantik-a te stsʼumbalike, skostumbreik sok yanyantik te snopjibal yuʼunike. Jich  yuʼun ay chaʼoxtul te wokol la yaʼiyik spasel te bin snopojik o ta yijkʼitayel te bin kʼayemik ta spasel-ae. Jich yuʼun te jpuk-kʼop Pablo la sjultesbey ta yoʼtan te jchʼuunjeletik te jaʼnax jtul Dios ay kuʼuntik, jaʼ te Jehovae (kʼopona 1 Corintios 8:5, 6).

Te Jehová ya skʼan te junuknax ayotik te j-abatotik yuʼune sok te pajaluk te bin ya jnopojtik ya jpas ta jkuxlejaltike

16, 17. 1) ¿Bin albilkʼop yak ta kʼoel ta pasel ta ora ini sok bin kʼoem ta pasel yuʼun-abi? 2) ¿Bin-a te ya xjuʼ ya yutsʼinotik yuʼun jich maba jun-nax ya x-ayinotik?

16 ¿Bin ya kaltik ta swenta te kongregasion ta ora ini? Te j-alwanej Isaías la yal ta swenta te «nopol slajibal cʼahcʼal» te ants winiketik te talemik ta yanyantik nasion yalaj yichʼik ta mukʼ te Jehová ta jun-nax. Jichlaj ya yalik: «Ha ya yaʼbotic jnoptic te behetic yuʼun, hich ya xbehenotic ta tut behetic yuʼun» (Isaías 2:2, 3). Ya yakʼ bayal stseʼelil koʼtantik te yak ta kʼoel ta pasel te albilkʼop-abi. Jich yuʼun yanyantik-a te banti talemik te kermanotaktik, yanyantik-a te kʼopil ya xkʼopojik sok te stsʼumbalike. Jaʼukmeto jun-nax ayotik ta yichʼel ta mukʼ te Jehovae. Ta melel jich bitʼil yanyanotik-a aynix ya xjuʼ ya jtatik kʼop sok te kermanotaktike.

¿Yabal jpastik tulan yuʼun ya xkoltaywanotik te junuknax ya x-ayin te kongregasione? (Ilawil te parrafo 16 kʼalal ta 19)

17 Jich bitʼil, ¿bin-utʼil ya kiltik te hermanoetik te talemik ta yantik lugaretik? Yan-niwan-a te skʼopike, te skʼuʼ spakʼike, te skostumbreik o yan-a te sweʼelike. ¿Yabal jkʼan ya jokin jbatik sok te hermanoetik-abi? ¿Jaʼnaxbal ya jokin jbatik  sok te machʼatik pajal stsʼumbalik sok skostumbreik jich bitʼil joʼotike? ¿Bin yilel ya kiltik te ancianoetik te jchʼieletikxan-a te bitʼil joʼotik o te yan stsʼumbalike? Teme maba ya jtsajtay jbatike, yaniwan xjuʼ ya kakʼ yutsʼinotik-abi te jich ya yakʼ te ma junuknax ya x-ayinotike.

18, 19. 1) ¿Bintik tsitsel ya jtatik ta Efesios 4:1-3? 2) ¿Bin ya xjuʼ ya jpastik yuʼun jich jun-nax ya x-ayinotik sok te kermanotaktike?

18 ¿Bin ya xjuʼ ya jpastik swenta ma jichuk ya jtatik te kʼopetik-abi? Jaʼ teme ya jtʼuntik te tsitsel la yakʼ te jpuk-kʼop Pablo ta stojol te jchʼuunjeletik ta Éfeso te bayal ta chajp ants winiketik ayik tey-ae (kʼopona te sjun Efesios 4:1-3). Te Pablo la yalbey skʼoplal taleliletik jich bitʼil te pekʼel oʼtanil, lamal oʼtanil, te talel kʼaxel ya xkujch kuʼuntike soknix te kʼuxul oʼtanile. Te taleliletik-abi jaʼ jich kʼoem bitʼil tulan yoyal te ya yakʼbey stsak yip te nae. Jaʼukmeto swenta leknax ay te jun nae ya skʼan tulan ya x-aʼtejotik yuʼun-abi. Jaʼ yuʼun te jpuk-kʼop Pablo la yalbey te jchʼuunjeletik yuʼun Éfeso te akʼa spasik tulan ta skanantayel te bitʼil jun-nax ya x-ayin te kongregasione.

19 Yame skʼan te jpisiltik ya jpastik tulan swenta jun-nax ay-a te kongregasione. ¿Bin ya xjuʼ ya jpastik yuʼun-abi? Ta sbabial, jaʼ te ya jchʼijtestik ta koʼtantik sok ya kakʼtik ta ilel te taleliletik la yalbey skʼoplal te Pabloe, jich bitʼil te pekʼel oʼtanil, lamal oʼtanil, te talel kʼaxel ya xkujch kuʼuntik soknix te kʼuxul oʼtanile. Ta schebal, jaʼ te ya jpastik tulan te lamaluk koʼtantik sok te yantike. Te kʼalal ay kʼopetik ta kongregasion, jaʼ jich kʼoem te ya sjat sba te yoyal nae. Te kʼopetik-abi ya xjuʼ ya yutsʼin te bitʼil jun-nax ayotike. Jich yuʼun ya skʼan ya jpastik tulan ta schajpanel ta oranax. Jichme ya x-ayin lamalkʼinal sok jun-nax ya x–ayinotik sok te kermanotaktike.

20. ¿Bin-utʼil ya kakʼtik ta ilel te kʼoem ta koʼtantik te bitʼil «te Jehová te Dios cuʼuntic, jtuhl nax te Jehová»?

20 «Te Jehová te Dios cuʼuntic, jtuhl nax te Jehová». Te smelelil-abi ya yakʼ smukʼul koʼtantik. Jaʼ akʼbotik yip yoʼtanik te israeletik te jich kujch yuʼunik te kʼopetik la staik te kʼalal ochik ta Kʼinal Albil skʼoplal sok te la yochintayike. Jaʼnix jich ya xjuʼ ya yakʼ yip koʼtantik swenta ya xkuxinotik jilel te kʼalal ya xtal te tulan wokolil sok te jich lamaluk koʼtantik sok te kermanotaktik sok te junuknax ya x-ayinotik ta Nichimal Kʼinal ta pajel chaʼbeje. ¿Yabal xkʼot ta koʼtantik te bitʼil «te Jehová te Dios cuʼuntic, jtuhl nax te Jehová»? Teme yake, spisiluk-ora stukeluknax akʼa kichʼtik ta mukʼ. Kʼuxuk ta koʼtantik sok abatinukotik ta stojol sok spisil koʼtantik, jpensartik sok kiptik. Jaʼnix jich akʼa jpastikxan tulan yuʼun lamaluk koʼtantik sok te kermanotaktik sok te junuknax ya x-ayinotike. Teme jich ya jpasulantik-abi, te Jesús jich ya yilotik bitʼil tuminchijetik sok jich ya yalbotik: «Laʼic, haʼex te aʼbotex bendición yuʼun te Jtat, ichʼahic hilel te cuentahinel yuʼun Dios te chahpambotex ta shachel to tal bahlumilal» (Mateo 25:34).