Ochan ta banti te bintik yichʼoje

Ochan ta banti bintik jujunchajp yichʼoje

Baan ta sleojiʼbal

sTestigotak te Jehová

tseltal

Te J-ilkʼinal ta toyol (te ya yichʼ nopel)  |  Junio yuʼun 2017

Kʼuxukme sok spisil koʼtantik te kʼulejaliletik te talemik ta stojol Dios

Kʼuxukme sok spisil koʼtantik te kʼulejaliletik te talemik ta stojol Dios

«Te banti ay te acʼuhlejalic, tey ay a te awoʼtanique» (LUCAS 12:34).

KʼAYOJIL 153 SOK 104

1, 2. 1) Ala oxeb kʼulejalil te yakʼojbotik te Diose. 2) ¿Bin ya kiltik ta articulo ini?

MAʼYUK yan machʼa jich ay skʼulejal bitʼil te Diose, melel spisil te bin aye jaʼ yuʼun (1 Crónicas 29:11, 12). Jaʼnix jich jaʼ jun Tatil te ay yutsil yoʼtane. Bayal ya kaltik wokol yuʼun te ya yakʼbotik kʼulejaliletik. Chaʼoxchajp te bin ya yakʼbotike jaʼ 1) te Ajwalinel yuʼun Dios, 2) te scholel skʼop Dios sok 3) te bintik smelelil te ay ta sKʼope. ¿Mabal jichuk te ya kaltik bayal wokol yuʼun? Jaʼukmeto teme maba ya jtsajtay jbatik maniwan ayukix skʼoplal ya xkʼot kuʼuntik ta patil. Swenta ma jichuk ya xkʼax ta jtojoltik yame skʼan ya jpasbeytik yaʼtelul sok te kʼuxukxan ya kaʼiytike. Te Jesús jich la yal: «Te banti ay te acʼuhlejalic, tey ay a te awoʼtanique» (Lucas 12:34).

2 Kiltik ta lek bin-utʼil ya xjuʼ te manchuk ya xchʼay te skʼuxul koʼtantik ta swenta te Ajwalinel, scholel skʼop Dios sok te smelelile, jaʼnix jich bitʼil ya xjuʼ ya kaltik wokol yuʼun. Te kʼalal yakotik ta snopel baele, jnop kaʼiytik bin-utʼil ya xjuʼ xtoyxan te skʼuxul koʼtantik ta swenta te kʼulejaliletik te ya yakʼbotik te Diose.

 TE AJWALINEL YUʼUN DIOS JICH KʼOEM BITʼIL JUN PERLA TE BAYAL STOJOLE

3. ¿Bin slokʼesoj sba ta yoʼtan spasel te jmanbajel yuʼun te lokʼombakʼop swenta ya sman jun perla te bayal skʼoplal yuʼune? (Ilawil te lokʼomba ta sjajchibal te articulo).

3 (Kʼopona te sjun Mateo 13:45, 46). Jun buelta te Jesús la yal jun lokʼombakʼop ta swenta jtul jmanbajel te ya sle perlaetik. Te winik-abi bayalniwan smanoj sok schonoj perlaetik. Jaʼukmeto, ta jun buelta te winik la sta jun perla te kʼax tʼujbil te la smulan ta jkʼaxel. Swenta ya xjuʼ ya sman, te winike slokʼesoj sba ta yoʼtan schonel spisil te bin ay yuʼun. Ya xkʼot ta koʼtantik te bayal skʼoplal ta yoʼtan te winik te perla-abi.

4. Teme jich ay skʼoplal kuʼuntik te Ajwalinel bitʼil ayin skʼoplal te perla ta yoʼtan te jmanbajele, ¿bin ya jpastik?

4 ¿Bin yuʼun ya skʼan te ayuk skʼoplal kuʼuntik te lokʼombakʼop-abi? Te smelelil ta swenta te Ajwalinel yuʼun Dios jich kʼoem bitʼil te perla. Teme jich ay skʼoplal kuʼuntik te Ajwalinel bitʼil ayin skʼoplal te perla ta yoʼtan te jmanbajele, ya jkʼantik yijkʼitayel spisil te bin ya smakotik yuʼun jich spisil-ora ya kakʼ jbatik ta wentainel yuʼun te Ajwalinele (kʼopona te sjun Marcos 10:28-30). Kalbeytik skʼoplal chaʼtul te machʼatik jich la spasike.

5. ¿Bin la slokʼes sba ta yoʼtan spasel te Zaqueo ta skaj te Ajwalinele?

5 Te Zaqueo jaʼ jtul jkʼan patan te kʼax naʼbil sbae, kʼulejub ta skaj te la sloʼlaybey stakʼin te ants winiketike (Lucas 19:1-9). Jaʼukmeto kʼalal la yaʼiy te yak ta yalbeyel skʼoplal te Ajwalinel te Jesuse, kʼot ta yoʼtan te bayal skʼoplal te Ajwalinel sok ay bin la spas ta oranax. Jich la yal: «Ilawil, Cajwal, ya jqʼuebembe pobrehetic ohliluc te jbiluque; soc teme ay machʼa jloʼloybeyej staqʼuin, chaneb buelta sjol ya jsutbe». Te Zaqueo la slokʼes ta yoʼtan sutel te bin la yelkʼan sok la yijkʼitay te sbikʼtal yoʼtane.

6. ¿Bin la sjelontes ta skuxlejal te Rose, sok bin yuʼun?

6 Ayix cheʼoxeb jaʼbil te jtul ants te Rose ya kakʼbeytik sbiil la yaʼiybey skʼoplal te Ajwalinele, ta yorail-abi yikʼoj sba-a sok yan ants. Jaʼnix jich yichʼoj yaʼtel-a ta presidenta yuʼun jun organisasion te ya skoltaybey skʼoplal te machʼatik pajal ta winikil o ta antsil ya sjokin sbaik ta wayele. Kʼalal akʼbot nojptesel yuʼun te Biblia, la yil te bayal skʼoplal te bintik smelelil ta swenta te Ajwalinel yuʼun te Diose sok kʼot ta yoʼtan te ya skʼan ya sjel skuxlejal ta jkʼaxel (1 Corintios 6:9, 10). Tijbot yoʼtan ta yijkʼitayel te yaʼtel sok yijkʼitayel te ants te yikʼoj sba soke. La yichʼ jaʼ ta jaʼbil 2009, ta patil ta jaʼbil 2010 och ta precursora regular. Te skʼuxul yoʼtan ta stojol Jehová sok te Ajwalinele jaʼ stsakojxan yip te bitʼil te bin chopol ya skʼan yoʼtan (Marcos 12:29, 30).

7. ¿Bin ya skʼan ya jtsajtay jbatik yuʼun swenta maba ya kijkʼitaytik skʼuxultayel sok spisil koʼtantik te Ajwalinel yuʼun te Diose?

7 Bayalotik ta tul kijkʼitayojtik spasel te bintik jkʼaxel ma lekuk ta pasel yuʼun jich la kakʼ jbatik ta swenta te Ajwalinel yuʼun te Diose (Romanos 12:2). Jaʼukmeto te stsalel te bin maba leke mato lajem skʼoplal. Ya skʼan ya jtsajtay jbatik swenta maʼyuk bin ya spejkʼanbey yip te skʼuxul koʼtantik ta swenta te Ajwalinele, jich bitʼil te skʼanel biluketik sok te bin ya skʼan te bakʼetalil ta swenta yalel ta mulil (Proverbios 4:23; Mateo 5:27-29). Te Jehová yakʼbeyojotik yan kʼulejalil te bayal skʼoplal te ya skoltayotik yuʼun kʼuxukxan ya kaʼiytik bael sok spisil koʼtantik te Ajwalinele.

TE SCHOLEL SKʼOP DIOS YA YAKʼ KUXLEJALIL

8. 1) ¿Bin yuʼun la yal te Pablo ta swenta te scholel skʼop Dios te jaʼ «cʼuhlejalil [...] ta vaso pasbil ta ahchʼal»? 2) ¿Bin-utʼil la yakʼ ta ilel te Pablo te kʼux ta yoʼtan te scholel skʼop Diose?

8 Juluk ta koʼtantik te la yakʼbotik kaʼteltik te Jesús ta scholel sok yakʼel ta nopel te lek yachʼil kʼop yuʼun te Ajwalinel yuʼun te Diose (Mateo 28:19, 20). Te jpuk-kʼop Pablo la yal ta jamal te mukʼ skʼoplal te scholel skʼop Dios.  Te scholbeyel skʼoplal te yachʼil chapbilkʼope la yal te jaʼ «cʼuhlejalil [...] ta vaso pasbil ta ahchʼal» (2 Corintios 4:7; 1 Timoteo 1:12). Manchukme jmulawilotik te jichotik bitʼil vaso te pasbil ta ajchʼale, te bin ya jcholtik ta swenta skʼop Dios ya xjuʼ ya yakʼ te pajalnax ya jta jkuxlejaltik ta sbajtʼelkʼinal sok te machʼatik ya jcholbeytik yaʼiyike. Jaʼ yuʼun te Pablo jich la yal: «Hich ya jpas ta scaj te lec yachʼil cʼop, scuenta yuʼun ha nix hichon ya quichʼ te bendicionetic yuʼune» (1 Corintios 9:23). Te Pablo kʼux la yaʼiy ta yoʼtan te scholel skʼop Dios, jaʼ yuʼun tulan aʼtej ta yotsesel yantik jnopojeletik (kʼopona te sjun Romanos 1:14, 15 sok 2 Timoteo 4:2). Te skʼuxul yoʼtan ta swenta te lek yachʼil kʼop koltayot yuʼun ta sitintayel te tulan kontrainele (1 Tesalonicenses 2:2). ¿Bin-utʼil ya xjuʼ te jichnix ya kakʼtik ta ilel skʼuxul koʼtantik?

9. Ala chaʼoxchajpuk te bin-utʼil ya kakʼtik ta ilel te ay skʼoplal kuʼuntik te scholel skʼop Diose.

9 Te Pablo la yakʼ ta ilel te bayal skʼoplal ta yoʼtan te scholel skʼop Dios, melel la scholbey yaʼiyik te ants winiketik ta bayuk. Jich bitʼil la spasik te jpuk-kʼopetik sok yantik jchʼuunjeletik ta sbabial siglo, ya jcholtik skʼop Dios chikan banti ayotik, ta komonsitil sok ta nanatik (Hechos 5:42; 20:20). Jpastik tulan ta sleel bintik-utʼil ya xjuʼ ya jcholbeytik skʼop Dios chikan jayebto ants winiketik ya xjuʼ kuʼuntik. Jich bitʼil, teme jich ya xjuʼ kuʼuntik spasele, yaniwan xjuʼ x-ochotik ta precursor auxiliar o regular, snopel yan kʼopil o ya xjuʼ xbootik ta abatinel ta yan lugar ta jnasiontiknix o ta yan nasion (Hechos 16:9, 10).

10. ¿Bin bendisionetik staoj te Irene ta skaj te spasoj tulan ta scholel skʼop Dios?

10 Jnop kaʼiytik ta swenta te Irene te jaʼ jtul hermana te ma nujpunem te ay ta Estados Unidos te yoʼtanuk ya scholbey skʼop Dios te machʼatik lokʼemik ta anel ta slumalik te ya xkʼopojik ta ruso. Kʼalal jajch spas te aʼtelil-abi ta jaʼbil 1993 jaʼnax ay veinte ta tul jcholkʼopetik te ayik ta grupo ta Nueva York te ya xkʼopojik ta ruso. Ayix veinte jaʼbil te yak ta tulan aʼtel sok ya yal te mato snopoj ta lek te kʼopile. Jaʼukmeto te Jehová yakʼbeyoj bendision te bitʼil aʼtejem sok spisil yoʼtan soknix te yantik hermanoetik te jaʼnix jich spasojike. Ta ora ini ay wakeb kongregasionetik ta kʼopil ruso ta Nueva York. Quince ta tul te machʼatik akʼbotik nojptesel yuʼun Biblia yuʼun te Irene la yichʼik jaʼ, ay chaʼoxtulik yakik ta aʼtel ta Betel, ochemik ta precursor sok ayik ta ancianoil. Jich ya yal: «Ay baeltik ya jnop te bin yan juʼ la jpase, jaʼukmeto kʼoem ta koʼtan te maʼyuk bin yan juʼ la yakʼbonxan stseʼelil koʼtan te bitʼil te aʼtelil yakon ta spasele». Ta melel, bayal skʼoplal ta yoʼtan te yaʼtel ta scholel skʼop Dios.

¿Jichbal ya awil te scholel skʼop Dios bitʼil kʼulejalil, sok yabal awakʼ ta ilel ta swenta slokʼesel atiempo yuʼun ya achol skʼop Dios ta jujun semana? (Ilawil te parrafo 11 sok 12).

11. ¿Bin ya xlokʼ te kʼalal maba ya jkom jbatik ta scholel skʼop Dios manchukme ay kontrainel?

11 Teme jich ya kiltik bitʼil kʼulejalil te kaʼteltik ta scholel skʼop Dios ya jkʼayinbeytik stalel te Pablo te jich ma jkom jbatik ta scholel skʼop Dios, manchukme ya kichʼtik nutsel (Hechos 14:19-22). Ta yaʼbilal 1930 talel sok ta sjajchibal te yaʼbilal 1940 talel te kermanotaktik ta Estados Unidos la sitintayik bayal kontrainel.  Jaʼukmeto jich bitʼil te Pablo jun yoʼtan la yakʼ sbaik sok ma la skom sbaik ta scholel skʼop Dios. Swenta ma xpojbotik te derecho yuʼunik ta scholel skʼop Dios bajtʼik bayal buelta ta stojol tribunal. Ta 1943 te hermano Nathan Knorr jich la yal ta swenta te juʼ yuʼunik tsalaw ta Tribunal Supremo de Estados Unidos: «Te bitʼil kakʼojtik tsalawe juʼem kuʼuntik ta awentaik. Te lajuk akom abaik ta scholel skʼop Diose, ma juʼ ay bin la kakʼtik ta chajpanel ta stojol te Tribunal Supremo te jichuke, te kontrainel yichʼoj tsalel ta swenta te la apasik tulan, jcholkʼopetik soknix hermanoetik ta swolol Balumilal te maba la akom abaik ta scholel skʼop Dios sok te maʼyuk bin-ora ya akom abaike. Te bin la yakʼ te juʼ la kakʼtik tsalawe jaʼ te jun yoʼtan ay te lum yuʼun te Kajwaltike». Ta swenta te jun yoʼtan yakʼoj sba te lum yuʼun te Diose, juʼem kuʼuntik yakʼel tsalaw ta bayal nasionetik ta swolol te Balumilale. Yuʼun-nix jich-a, te skʼuxul koʼtantik ta swenta te scholel skʼop Dios ya xjuʼ ya stsal te kontrainel.

12. ¿Bin-a te jtaojtik ta nopel te ya jpastike?

12 Teme jich ya kiltik te scholel skʼop Dios bitʼil mukʼul kʼulejalil te yakʼojbotik te Jehová, maba ya jcholtik skʼop Dios yuʼun-nax ya kakʼtik ta ilel te ya xlokʼotike. Te bin ya jpastik jaʼ te ya kalbeytik ta tsʼakal «scʼoblal te lec yachʼil cʼop» (Hechos 20:24; 2 Timoteo 4:5). ¿Bin ya kakʼtik ta nopel te kʼalal ya jcholtik skʼop Diose? Kiltik yan kʼulejalil te ya yakʼbotik te Diose.

TE BINTIK SMELELIL TE JNOPOJTIKE JAʼ KʼULEJALIL

13, 14. 1) ¿Bin kʼulejalil la yalbey skʼoplal te Jesús ta Mateo 13:52? 2) ¿Bin-utʼil ya xpʼol kuʼuntik?

13 Te bintik smelelil yakʼoj jnoptik te Jehová te jaʼ te Dios yuʼun te smelelile, jaʼ te yoxebal kʼulejalil te ya kalbeytik skʼoplale (2 Samuel 7:28; Salmo 31:5). Te Jehová jaʼ jun Tatil te bayal yutsil yoʼtan te ya yakʼbey snop te machʼatik ya skʼan ya yichʼik ta mukʼ te bin smelelil ta stojole. Jaʼto talel te kʼalal ay machʼa la yakʼ jnaʼtik te bin smelelile, bayal bintik smelelil jnopojtik talel ta swenta skʼoponel te Biblia, te junetik kuʼuntik sok ta swenta te mukʼul tsoblejetik soknix te tsoblejetike. Ta jayeb tiempo kʼaxeme jtsobojtik «ta yawil te bin yachʼil soc te bin pocoʼix» te la yal te Jesuse (kʼopona te sjun Mateo 13:52). Teme ya jletik te bintik smelelil jich bitʼil nakʼbil kʼulejaliletik, te Jehová ya skoltayotik yuʼun ya xnoj te «yawil» kʼulejalil kuʼuntik (kʼopona te sjun Proverbios 2:4-7). ¿Bin-utʼil ya xjuʼ ya jpastik?

14 Yame skʼan te ya xkʼayotik ta skʼoponel ta spisil-ora te Biblia sok te junetik kuʼuntik soknix te ya jnopbeytik skʼoplal ta leke (Josué 1:8, 9; Salmo 1:2, 3). Jich bayal bin yachʼil ya jtatik te maba jnopojtike sok te yachʼilik ya xkʼot kuʼuntike. Te sbabial revista La Atalaya la spaj te smelelil sok jun nichim te ay ta yolil pimil kʼinal. Teme ay machʼa ya skʼan ya sta jun nichim te jich aye ya skʼan te ya spas tulan ta sleel. Te kʼalal ya stae ma skʼan te tikʼuk ya yaʼiy te jun-nax nichim ya sta. Ya skʼan te ma skom sba ta sleelxan nichimetik. Jaʼnix jich ma skʼan te tikʼ ya kaʼiytik te jun-nax bin smelelil ya jnaʼtik. Ya skʼan ya jpastik tulan yuʼun ya jletikxan te bintik smelelil te ayik ta Biblia.

15. 1) ¿Bintik smelelil ya xjuʼ ya kaltik te «pocoʼix»? 2) ¿Bintik smelelil ayxan skʼoplal awuʼun?

15 Kʼalal jajch jnoptik te Biblia la jtatik te bintik smelelil te bayal skʼoplal la kiltike. Ya xjuʼ ya kaltik te «pocoʼix» te bintik la jnoptik-abi, melel jaʼ te bin sbabial la jnoptik sok kʼax mukʼ skʼoplal kʼot kuʼuntik. Jun te bin la jnoptike, jaʼ te jaʼ la spasotik te Jehová sok te ay bin snopoj ya spas ta stojol te ants winiketik. Jaʼnix jich la jnoptik te jkʼaxel kʼuxotik ta yoʼtan te jaʼ yuʼun la stikun te sNichʼan swenta ya yakʼ sba ta lajel ta jtojoltik yuʼun ya skoltayotik lokʼel ta stojol te mulil sok te lajele. Sok la jnoptik te ya slajin te wokolil ta swenta te Ajwalinel yuʼune sok te ya xjuʼ xkuxinotik ta sbajtʼelkʼinal sok stseʼelil koʼtantik  ta lamalkʼinal (Juan 3:16; Apocalipsis 4:11; 21:3, 4).

16. ¿Bin ya skʼan ya jpastik te kʼalal ay bin jamal ya yichʼ cholbeyel skʼoplale?

16 Ay baeltik te ya yichʼ cholel ta jamal te bin-utʼil ya skʼan ya xkʼot ta koʼtantik jun albilkʼop o parte yuʼun te sjun Diose. Te kʼalal ay jich ya xkʼot ta pasele, yame skʼan te ya jlokʼestik tiempo ta snopel ta lek te bin yachʼile sok te ya jnopilantik ta koʼtantike (Hechos 17:11; 1 Timoteo 4:15). Ma jaʼuknax ya jpastik tulan yuʼun ya xkʼot ta lek ta koʼtantik te bintik tulanxan skʼoplal yuʼun te bin yachʼil ya yichʼ albeyel skʼoplale, jaʼnix jich ya kiltik ta lek te banti sjeloj sba jtebuk sok te bin nail la yichʼ chʼuunele. Teme jich ya jpastike, te yachʼil smelelil-abi ya xkʼot ta jkʼulejaltik. ¿Bin yuʼun tulan skʼoplal te jich ya jpastike?

17, 18. ¿Bin-utʼil ya skoltayotik te chʼul espiritu?

17 Te Jesús la yal te ya xjuʼ ya sjultes ta koʼtantik te chʼul espiritu te bin jnopojtikixe (Juan 14:25, 26). ¿Bin-utʼil ya xjuʼ ya skoltayotik-abi te kʼalal ya jcholtik te skʼop Diose? Kiltik te bin kʼot ta stojol te Peter ta 1970 te kʼalal ay 19 yaʼbilal sok ochelto ta Betel yuʼun te Gran Bretaña. Jun kʼajkʼal te kʼalal yak ta scholel skʼop Dios ta nanatik la sta jun winik te nopolniwan ya sta 50 yaʼbilal-a te bayal yisime. La sjojkʼoybey teme ya skʼan ya snaʼbey swentail te Biblia. Te winike jaʼ maestro yuʼun te judioetik, yan la yaʼiy te albot yuʼun jtul kerem te ya skʼan ya xnojptesot ta Biblia yuʼun. Swenta ya xpasot ta prueba jich jojkʼoybot yuʼun: «Ilawil kerem, ¿yabal anaʼ bin kʼopil la yichʼ tsʼibayel te libro yuʼun te Daniele?». Te Peter la yal te ay parte yuʼun te libro la yichʼ tsʼibayel ta arameo. Jich ya xjul ta yoʼtan te Peter: «Chajp la yaʼiy te winik te la jnaʼbey sujtib te sjojkʼoyele, jaʼukmeto joʼon chajpxan la kaʼiy te la jnaʼ te sujtibe. ¿Bin-utʼil la jnaʼ? Kʼalal kʼoon ta jna la kil te revistaetik La Atalaya sok ¡Despertad! te mato bayal u slokʼel-a, la jta jun articulo te ya yal te la yichʼ tsʼibayel ta arameo te libro yuʼun te Daniele» (Daniel 2:4, nota). Te chʼul espiritu ya xjuʼ ya sjultesbotik ta koʼtantik te bin jkʼoponojtike sok te kʼejbil kuʼuntik jich bitʼil kʼulejalil (Lucas 12:11, 12; 21:13-15).

18 Teme jich ya kiltik bitʼil kʼulejalil te bintik smelelil ya yakʼ jnoptik te Jehová, te koʼtantik ya stijotik ta sleelxan kʼulejalil, pokol sok yachʼil. Te skʼuxul koʼtantik ta stojol te spʼijil te Diose ya xtoyxan sok ya kaltikxan wokol yuʼun. Jaʼnix jich chapal ya xkʼootik ta snojptesel te yantike.

JKANANTAYTIK TE JKʼULEJALTIKE

19. ¿Bin yuʼun ya skʼan ya jkanantaytik te kʼulejaliletik yakʼojbotik te Diose?

19 Te Satanás sok te balumilal yuʼune ma skux yoʼtanik ta spasel tulan yuʼun ya spejkʼanbotik o ya slajinbotik te skʼuxul koʼtantik ta swenta te kʼulejaliletik te la kalbeytik skʼoplal ta articulo ini. Teme maba ya jtsajtay jbatik ya xjuʼ te oranax ya kakʼ jbatik ta tsalel yuʼun te spasel ganar bayal takʼin o te smulanel lekil kuxlejalil sok yakʼel ta ilel te ay bayal jbiluktike. Te jpuk-kʼop Juan ya sjultesbotik ta koʼtantik te yak ta kʼaxel te balumilal ini sok te bin mulanbil yuʼun te machʼatik ayik ta swentae (1 Juan 2:15-17). Jaʼ yuʼun ya skʼan te ya jpastik tulan te bantito kʼalal ya xjuʼ kuʼuntik yuʼun ma xpejkʼaj te skʼuxul koʼtantik ta swenta te kʼulejaliletik yakʼojbotik te Diose.

20. ¿Bin la ata ta nopel te ya apas swenta ya akanantay te kʼulejaliletik yakʼojbotik te Diose?

20 Mame xchebetuk awoʼtan ta yijkʼitayel biluk-a te ya xjuʼ ya spejkʼan te skʼuxul awoʼtan ta swenta te Ajwalinel yuʼun te Diose. Mame xa akom aba ta scholel te skʼop Dios sok stseʼelil awoʼtan sok mame ayuk bin-ora chʼayuk te skʼuxul awoʼtan ta swenta te scholel skʼop Dios. Spisilukme-ora leaxan te bintik smelelil te ayik ta Biblia. Teme jich ya apase yame atsob kʼulejaliletik ta chʼulchan «te banti ma xʼoch jʼelecʼ soc te banti ma xjochʼob». Melel te Jesús jich la yal: «Te banti ay te acʼuhlejalic, tey ay a te awoʼtanique» (Lucas 12:33, 34).