Jama yuʼun ya x-ochat

Tsaa bin kʼopil

Ochan ta banti bintik jujunchajp yichʼoje

Baan ta sleojiʼbal

Ochan ta banti te bintik yichʼoje

sTestigotak te Jehová

tseltal

TE J-ILKʼINAL TA TOYOL (TE YA YICHʼ NOPEL) FEBRERO 2016

Akʼa jtʼunbeytik stalel te j-abatetik yuʼun Dios te jun yoʼtan la yakʼ sbaike

Akʼa jtʼunbeytik stalel te j-abatetik yuʼun Dios te jun yoʼtan la yakʼ sbaike

«Jun awoʼtan ta stojol te machʼa jun yoʼtan ta atojole.» (SALMO 18:25XCD)

KʼAYOJIL 63 SOK 43

1, 2. ¿Bin-utʼil la yakʼ ta ilel David te jun yoʼtan ta stojol te Jehovae? (Ilawil te lokʼomba ta sjajchibal te articulo).

TE David sok te soldadoetik yuʼune ayik ta jochol takʼin kʼinal yuʼun Judá. Snakʼoj sbaik ta skaj te yak ta leel yuʼun Saúl te sjokinej 300 ta tul soldadoetik yuʼun ya yichʼ milel te Davide. Ta jun ajkʼabal te David sok te soldadoetik yuʼun la staik te banti wayal te Saúl sok te soldadoetik yuʼune. Te David sok jtul soldado te Abisai sbiil, muken bajtʼik ta stojol te Saúl. Te Abisai la skʼanbey te David te yakuk smil te Saule. Jaʼukmeto te David maba la yakʼbey smil, jich la yalbey: «¿Machʼa cʼan shach scʼab ta scontrahinel te machʼa tsahbil yuʼun te Jehová, te mayuc smul ya xhile?». Sok la yalxan: «Ma me xyacʼon Jehová te ya jach jcʼab ta scontrahinel te machʼa tsahbil yuʼune» (1 Samuel 26:8-12).

2 Te David snaʼoj te jaʼ tsabil yuʼun Jehová ta ajwalil yuʼun israeletik te Saule. Snaʼoj ta lek teme ya skʼan jun yoʼtan ta stojol te Jehovae, ya yichʼ ta mukʼ te Saule. Jaʼ yuʼun maʼyuk bin-ora tal ta yoʼtan te ya yutsʼine. Ta ora ini, te j-abatotik yuʼun te Jehová ya skʼan  te ya kichʼtik ta mukʼ stukel soknix te machʼatik yakʼojbey yichʼ mukʼ yaʼtele (kʼopona te sjun Salmo 18:25). * (Kʼopona te nota.)

3. ¿Bin-utʼil la yakʼ ta ilel te Abisai te jun yoʼtan ta stojol te Davide?

3 Te Abisai la yichʼ ta mukʼ te Davide, melel snaʼoj te jaʼ Jehová la stsa yuʼun ya x-och ta ajwalil. Jaʼukmeto te kʼalal ayix ta ajwalil-ae, la spas tulan muliletik. Yal ta mulwej sok yinam yan winik. Ta patil la yalbey ta mantal te jwolwanej yuʼun soldadoetik jaʼ te Joab sbiile, te yakuk yichʼ milel ta guerra smamlal te antse (2 Samuel 11:2-4, 14, 15; 1 Crónicas 2:16). Te Joab jaʼ sbankil yijtsʼin sba sok te Abisai. Jich yuʼun ya xtal ta koʼtantik te ayniwan snaʼoj te Abisai te bin la spas te Davide. Jaʼnix jich te Abisai, jaʼ jwolwanej yuʼun soldadoetike, la stuuntes te yaʼtel yichʼoj swenta ya yotses sba ta ajwalil te jichuke. Jaʼukmeto maʼyuk jich la spas. Te Abisai spisil-ora la yichʼ ta mukʼ te Davide, abatin ta stojol sok la skoltay ta skʼab te skontratake (2 Samuel 10:10; 20:6; 21:15-17).

4. 1) ¿Bin yuʼun ya kaltik te jun yoʼtan la yakʼ sba ta stojol Jehová spisil-ora ta skuxlejal te Davide? 2) ¿Bin ya kiltik ta articulo ini?

4 Te David jun yoʼtan la yakʼ sba ta stojol Jehová spisil-ora ta skuxlejal. Te kʼalal jchʼiel keremto-ae, la smil te najtʼil winik Goliat ta skaj te yak ta sbolkʼoptayel te Jehová sok te lum yuʼune (1 Samuel 17:23, 26, 48-51). Te kʼalal ay ta ajwalil-ae, te Jehová la stikun bael te Natán swenta ya stojobtes ta skaj te tulan mulil la spase. Te David la schʼuun te tojobtesel sok la sujtes yoʼtan (2 Samuel 12:1-5, 13). Jaʼnix jich te kʼalal mamalix-ae, bayal la yakʼ sbiluk swenta ya yichʼ pasel-a te templo yuʼun Jehovae (1 Crónicas 29:1-5). Jich bitʼil te la kiltikixe, bayal te bintik chopol la spas te Davide, jaʼukmeto spisil-ora jun yoʼtan la yakʼ sba ta stojol te Jehovae (Salmo 51:4, 10; 86:2). Ta articulo ini, ya kiltik bin-utʼil ya kakʼtik ta ilel te jaʼnax jun koʼtantik ta stojol te Jehovae. Jaʼnix jich ya kiltik bintik talelil ya skoltayotik swenta jun koʼtantik ya kakʼ jbatik ta stojol te Diose.

¿MACHʼA JUN KOʼTAN YA KAKʼ JBATIK TA STOJOL?

5. ¿Bin ya jnoptik ta swenta te bin maba lek kʼan spas te Abisai?

5 Kʼalal te Abisai kʼan smil te Saule, jaʼ yoʼtanuk te jun yoʼtan ta stojol te Davide. Jaʼukmeto maba kʼoem ta yoʼtan te ma jaʼuk jun yoʼtan ta stojol-a te Dios kʼalal ya yutsʼin te machʼa «tsabil yuʼun te Cajwaltic [Jehová]». Te David kʼoem ta yoʼtan stukel-abi, jaʼ yuʼun maba la yakʼbey te Abisai swenta ya smil te Saule (1 Samuel 26:8-11). ¿Bin ya xjuʼ ya jnoptik ta swenta te bin maba lek kʼan spas te Abisai? Jaʼ te kʼalal maba jnaʼojtik ta lek-a te machʼa ya jkʼantik jun koʼtantik ta stojole, ya skʼan ya jnop ta koʼtantik te bintik smelelil ya stojobtesotik ta Biblia swenta ya skoltayotik ta snopel ta lek te bin ya skʼan ya jpastike.

Tulan skʼoplal te jaʼnax junuk koʼtantik ya kakʼ jbatik ta stojol te Jehovae

6. Manchukme stalel te ya jkʼantik te jun koʼtantik ta stojol te jfamiliataktik sok te kamigotaktike, ¿bin yuʼun te ya skʼan ya jtsajtay jbatike?

6 Stalel te ya jkʼantik jun koʼtantik ta stojol te machʼa kʼux ta koʼtantike, jich bitʼil te jfamiliataktik sok te kamigotaktike. Jaʼukmeto ya skʼan ya jtsajtay jbatik, melel maba tojotik sok te bin ya kaʼiy ta koʼtantike, ya xjuʼ ya sloʼlayotik sok ya yikʼotik bael ta spasel te bin maba lek ya yil te Diose (Jeremías 17:9). Jaʼ yuʼun teme ay jpatxujktik o kamigotik te ya spas te bin chopol sok  te ya yijkʼitay jilel te Jehovae, juluk ta koʼtantik te jaʼnax ya skʼan jun koʼtantik ya kakʼ jbatik ta stojol te Jehovae (kʼopona te sjun Mateo 22:37).

7. ¿Bin-utʼil la yakʼ ta ilel jtul hermana te jun yoʼtan la yakʼ sba ta stojol te Jehovae?

7 Kʼalal ya yichʼ lokʼesel ta kongregasion jtul jfamiliatike, ya skʼan ya jnoptik teme jaʼ jun koʼtantik ya kakʼ jbatik ta stojol te Jehovae. Kiltik te bin kʼot ta swenta te jtul hermana te Anne sbiile [1] (ilawil te nota ta slajibal te articulo). Ta jun buelta la yichʼ kʼoponel ta telefono yuʼun te smeʼ te yichʼoj lokʼesel ta kongregasione. Jaʼ la sjojkʼoy teme ya xjuʼ xkʼot yulaʼtay te Anne. La yal te bayal ya smel yoʼtan ta skaj te maʼyuk jtuluk ta sfamilia ya xkʼoponot yuʼune. Te Anne bayal la smel yoʼtan ta stojol sok la yalbey te ya stikunbey bael ta jun karta te sujtib ta swenta te jojkʼoyel yuʼune. Jaʼukmeto te kʼalal mato stsʼibayoj-a te kartae, te Anne la snop ta yoʼtan ta lek cheʼoxeb textoetik ta Biblia (1 Corintios 5:11; 2 Juan 9-11). Te Anne sok yutsil yoʼtan la scholbey te smeʼ te jaʼnix la snop stukel te ya yijkʼitay jilel te sfamilia te kʼalal la spas te mulil sok te maba la sujtes yoʼtan yuʼun te smule. Ta patil la yalbey teme ya skʼan te tseʼelxan yoʼtane, ya skʼan ya sujtes yoʼtan ta stojol te Jehovae (Santiago 4:8).

8. ¿Bintik talelil ya skoltayotik swenta jun koʼtantik ta stojol te Jehovae?

8 Ay chaʼoxtul j-abatetik yuʼun Dios te jun yoʼtan la yakʼ sbaik ta stojol te Jehová te kʼalal kuxul-a te David ta skaj te la yakʼik ta ilel spekʼelil yoʼtanik, yutsil yoʼtanik sok maba xiw yoʼtanik. Kiltik bin-utʼil ya skoltayotik te oxchajp taleliletik swenta ya xjuʼ jun koʼtantik ya kakʼ jbatik ta stojol te Jehovae.

KAKʼTIK TA ILEL SPEKʼELIL OʼTANIL TEME YA JKʼAN JUN KOʼTANTIKE

9. ¿Bin yuʼun te Abner kʼan smil te Davide?

9 Te Jonatán jaʼ nichʼanil yuʼun te ajwalil Saule. Te Abner jaʼ jwolwanej yuʼun soldadoetik yuʼun te Saule. Te Jonatán sok te Abner la yilik te kʼalal yichʼojbey bael sjol te Goliat ta stojol Saúl te Davide. Te Jonatán la yamigoin te David sok spisil-ora jun yoʼtan la yakʼ sba ta stojol (1 Samuel 17:57–18:3). Yan stukel te Abner maba jun yoʼtan la yakʼ sba ta stojol te Davide. Jaʼnix jich la skoltay te Saúl ta snutsel te David swenta ya smilik (1 Samuel 26:1-5; Salmo 54:3). Te Jonatán sok te Abner snaʼojik te jaʼnix Dios stsaoj te David swenta ya x-och ta ajwalil ta patil ta Israel. Jaʼukmeto te kʼalal lajemix-a te Saule, te Abner maba la skoltay te David swenta ya x-och ta ajwalil, jaʼ la skoltay  te yan snichʼan Saule. Sok ayniwan jaʼ kʼan yotses sba ta ajwalil stukel. Jaʼniwan yuʼun te la yaʼiy mulwej sok jtul yinam te Saule (2 Samuel 2:8-10; 3:6-11). ¿Bin yuʼun te Jonatán la yamigoin te David, jaʼukmeto te Abner kʼan smil te Davide? Jaʼ ta skaj te ay spekʼelil yoʼtan te Jonatán sok jun yoʼtan ta stojol te Jehovae, yan stukel te Abner ma jichuk la spas.

10. ¿Bin yuʼun te Absalón maba jun yoʼtan la yakʼ sba ta stojol te Jehovae?

10 Te Absalón jaʼ jtul snichʼan te ajwalil Davide. Maba pekʼel yoʼtan te snichʼane, jaʼ yuʼun maba jun yoʼtan la yakʼ sba ta stojol te Jehovae. Manchukme snaʼoj te jaʼ Jehová yakʼojbey yaʼtel ta ajwalil te state, jaʼ yoʼtanuk te ya x-och ta ajwalil stukele. Jaʼ yuʼun «te Absalón la sta scarreta scuenta guerra soc cawuhetic soc lajuneb yoxwinic (50) winiquetic te ya xnahilijic bahel yuʼun» (2 Samuel 15:1). Jaʼnix jich bayal ta tul israeletik la smonbey yoʼtan swenta ya xkoltayot. Sok kʼan smil te state (2 Samuel 15:13, 14; 17:1-4).

11. ¿Bin ya yakʼ jnoptik te bin la spas te Abner, Absalón sok te Baruc?

11 Te bin la spasik te Abner sok te Absalón ya yakʼ jnoptik teme maʼyuk spekʼelil koʼtantik sok teme ya jkʼantik mukʼ kaʼteltike, kʼax wokolme ya kaʼiytik te jun koʼtantik ya kakʼ jbatik ta stojol te Diose. Jaʼukmeto teme kʼux ta koʼtantik te Jehová mame xtal sbikʼtal koʼtantik jich bitʼil te Abner sok te Absalone. Jaʼnix jich ya skʼan ya jtsajtay jbatik te manchuk ya xbikʼtaj koʼtantik yuʼun sleel bayal takʼin o jun lekil aʼtelil te mukʼ jkʼoplaltik ya kaʼiy jbatik yuʼune. Jaʼ-abi ya xjuʼ ya sjin te kamigoinej jbatik sok te Jehovae. Jnop kaʼiytik ta swenta te bin kʼot ta swenta te Baruc jaʼ secretario yuʼun te j-alwanej Jeremías. Ay bayal tiempo te bikʼtaj yoʼtan sleel te bintik maʼyuk yuʼune, jaʼ yuʼun maba tseʼel yoʼtan ta yichʼel ta mukʼ te Diose. Jich yuʼun te Jehová jich la yalbey: «Ya jin te bin la jpas, soc ya jbul loqʼuel te bin la jtsʼun, ta spisil te qʼuinale, ¿yuʼun bal haʼat yac ale te mucʼ acʼoblal ya xcʼohat? ¡Ma me xale!» (Jeremías 45:4, 5). Te Baruc pekʼel yoʼtan la yakʼ sba sok la schʼuun te tsitsel akʼbot yuʼun te Jehovae. Jaʼnixme jich te joʼotike ya skʼan ya jchʼuuntik te tsitsele, melel nopolix te ya yichʼik lajinel te chopol ants winiketik yuʼun te Jehovae.

Teme ya kalbeytik jtul hermano te akʼa sle koltayel ta stojol te ancianoetike, jich ya kakʼbeytik yil yutsil koʼtantik sok jun koʼtantik ya kakʼ jbatik ta stojol te Jehová

12. Cholbeya skʼoplal sok te bin kʼot ta pasel te bin yuʼun ma xjuʼ jun koʼtantik ya kakʼ jbatik ta stojol Jehová teme ay sbikʼtal koʼtantike.

12 Ta México, ay jtul hermano te Daniel sbiile, la stsa te machʼa ya skʼan jun yoʼtan ta stojole. Yak ta smulanel-a te jtul jchʼiel achʼix te maba testigo yuʼun Jehová sok yoʼtanuk ya xnujpun sok. Jich  la yal: «Maʼyuk la jkom jba ta stsʼibaybeyel manchukme ayonix ta abatinel ta precursor-a». Jaʼukmeto la snaʼ te maba jaʼ jun yoʼtan ta stojol-a te Jehovae. La snaʼ te ay sbikʼtal yoʼtan sok te ya skʼan ayuk spekʼelil yoʼtane. Jich yuʼun la skʼanbey koltayel jtul anciano te pʼijubenix ta leke. Te Daniel jich la yal: «Te hermano la skoltayon ta snaʼel teme ya jkʼan te jun koʼtan ta stojol te Diose, ya skʼan maba ya jtsʼibaybeyix te achʼixe. Ta patil te kʼalal bayal la jkʼopon te Dios sok te bayal okʼon yuʼune, juʼ kuʼun yijkʼitayel. Maba kʼax bayal kʼajkʼal te jajch jmulan te scholel skʼop Diose». Ta ora ini, te Daniel jaʼix superintendente yuʼun circuito jaʼnix jich nujpunemix sok jtul hermana te kʼux ta yoʼtan te Jehovae.

KAKʼTIK TA ILEL YUTSIL OʼTANIL TEME YA JKʼAN JUN KOʼTANTIKE

Teme ay jtul kamigotik te ay spasoj te bin chopole, yame skʼan ya xkʼopojotik sok, jaʼnix jich te yakuk yichʼ koltayel yuʼun te ancianoetike (Ilawil te parrafo 14)

13. ¿Bin-utʼil juʼ yuʼun te Natán te jun yoʼtan la yakʼ sba ta stojol Jehová sok ta stojol te Davide?

13 Teme jun koʼtantik ta stojol te Jehovae, jich jun koʼtantik ta stojol-euk te yantik sok ya xjuʼ ya jkoltaytik. Kiltik te bin la spas te j-alwanej Natán. Kʼalal te ajwalil David yal ta mulwej sok te yinam yan winik sok te la yakʼ ta milele, te Jehová la stikun bael te Natán swenta ya stsits te Davide. Te j-alwanej Natán jun yoʼtan la yakʼ sba ta stojol te Jehová sok ta stojol te Davide. ¿Bin-utʼil juʼ yuʼun? Jaʼ ta skaj te maba xiw yoʼtan sok la schʼuun te mantale. Jaʼnix jich jun yoʼtan la yakʼ sba ta stojol te Jehová, melel la stsits sok yutsil yoʼtan te Davide. Swenta jich la skoltay ta snaʼel te kʼax tulan te mulil la spase, la scholbey yaʼiy te bin kʼot ta pasel jun bueltae. La yalbey te aylaj jtul jkʼulej winik la yelkʼanbey jkojt antsil tuminchij yuʼun te jtul pobre te jip jkojt ay yuʼune. Kʼalal te David la yaʼiy te bin kʼot ta pasele, bayal ilin yuʼun te bin la spas te jkʼulej winike. Jich yuʼun te Natán jich la yalbey te Davide: «Haʼat abi». Jich te David la snaʼ te tulan smul staoj ta stojol te Jehovae (2 Samuel 12:1-7, 13).

14. ¿Bin-utʼil ya xjuʼ jun koʼtantik ya kakʼ jbatik ta stojol te Jehová sok ta stojol jfamiliatik o te kamigotaktike?

14 Teme ay yutsil koʼtantike, ya skoltayotik swenta jun koʼtantik ya kakʼ jbatik ta stojol te Jehová sok ta stojol te yantike. Jich bitʼil, teme ay bayal bin-utʼil ya awakʼ ta ilel te yuʼun-nix ay spasoj tulan mulil-a te jtul hermanoe. Yaniwan akʼan jun awoʼtan ya awakʼ aba ta stojol, kʼaxto-a teme jaʼ te afamilia o jaʼ lekil amigo awuʼune. Jaʼukmeto te jaʼate anaʼoj te ya skʼan jun awoʼtan ya awakʼ aba ta stojol te Jehovae. ¿Bin ya xjuʼ ya apas? Tʼunbeya stalel te Natán. Chʼuunbeya smantal te Jehová sok akʼa ta ilel yutsil awoʼtan ta stojol te hermanoe. Albeya te ya skʼan ya sle koltayel ta stojol te ancianoetik ta oranax. Teme maba ya skʼan ya skʼopon te ancianoetike, jaʼatme ya awalbey te ancianoetike. Jich ya awakʼ ta ilel te jun awoʼtan ta stojol te Jehová sok jich ya awakʼ ta ilel te yutsil awoʼtan ta stojol te hermanoe, melel te ancianoetike sok yutsil yoʼtanik ya stsitsik sok ya skoltayik swenta jich ya yamigoinxan Jehová te hermanoe (kʼopona te sjun Levítico 5:1 sok Gálatas 6:1).

KAKʼTIK ILEL TE MA XIW KOʼTANTIK TEME YA JKʼAN JUN KOʼTANTIKE

15, 16. ¿Bin yuʼun te ya skʼan ma xiw yoʼtan te Husai swenta jich jun yoʼtan ta stojol te Jehovae?

15 Te Husai jaʼ jtul amigo yuʼun te David te jun yoʼtan la yakʼ sba ta stojole. Ya skʼan ya yakʼ ta ilel te ma xiw yoʼtan swenta jich jun yoʼtan ta stojol te Jehová sok ta stojol te Davide. ¿Bin  yuʼun? Melel te lume jaʼ ya skʼan ya yotsesik ta ajwalil te snichʼan David te Absalón sbiile. Te Husai snaʼoj te kʼot ta Jerusalén te Absalón sok te soldadoetik yuʼun sok snaʼoj te lokʼ bael ta anel te Davide (2 Samuel 15:13; 16:15). ¿Bin la spas te Husai? ¿Labal yakʼ ta kʼabal te David sok labal skoltay te Absalone? Maʼuk. Manchukme mamalix-a te David sok te bayal machʼatik ya skʼan ya smilike, te Husai jun yoʼtan la yakʼ sba ta stojol, melel snaʼoj te jaʼ tsabil ta ajwalil yuʼun te Jehovae. Jich yuʼun bajtʼ ta sleel te David ta witstikil yuʼun Olivos (2 Samuel 15:30, 32).

16 Te David la yalbey te Husai te yakuk sujt bael ta Jerusalén sok ya skuy sba ta yamigo te Absalone. Te Husai ya skʼan ya stijbey yoʼtan te Absalón te yakuk x-aʼiybot te tsitsel yuʼune, te manchuk jaʼ ya schʼambey yaʼiy te tsitsel yuʼun Ahitofel. Te Husai la yakʼ ta ilel te maba xiw yoʼtan ta schʼuunbeyel smantal te David sok jich jun yoʼtan ta stojol te Jehovae. ¿Bin yuʼun? Melel teme ya spas te bin kʼanbot yuʼun te Davide, yananix yakʼ ta wokol skuxlejal-a te Husai. Te David la skʼanbey Jehová te yakuk skoltay te Husai. Te Jehová la skoltay te Husai. Te Absalón la schʼam yaʼiy te tsitsel yuʼun Husai, jich maba la schʼambeyix yaʼiy-a te tsitsel yuʼun Ahitofel (2 Samuel 15:31; 17:14).

17. ¿Bin yuʼun maba ya skʼan xiw koʼtantik swenta jich jun koʼtantik ta stojol te Jehovae?

17 Ya skʼan te manchuk ya xiw koʼtantik swenta jich jun koʼtantik ta stojol te Jehovae. ¿Bin yuʼun? Melel ayniwan jfamiliatik, joʼtaktik ta aʼtel o te machʼatik yichʼoj mukʼ yaʼtelik te ya skʼanbotik te yakuk jpastik te bin chopol ya yil te Jehovae. Kiltik te bin kʼot ta swenta te Taro sbiile, jaʼ jtul testigo yuʼun Jehová ta Japón. Te kʼalal tut-to-ae, la spas tulan ta spasel te bin ya x-akʼbot stseʼelil yoʼtanik te smeʼ state. La schʼuunbey smantal ta skaj te kʼux ta yoʼtan te smeʼ state, ma ta skajuk sujbil ta spasel. Jaʼukmeto te kʼalal jajch ta nojptesel ta swenta Biblia yuʼun te stestigotak Jehovae, albot yuʼun smeʼ stat te yakuk yijkʼitay snopel te Bibliae. Te Taro bayal la smel yoʼtan. Manchukme wokol la yaʼiy spasel-abi, la yalbey te smeʼ stat te yananix xbajtʼ ta tsoblejetik-ae. Te Taro jich la yalxan: «Bayal ilinik yuʼun sok bayal jaʼbil te maba la skʼanik te ya kulaʼtaye. La jkʼanbey Jehová te manchuk ya xiw koʼtan swenta jich maba ya jeltay te bin jtaoj ta nopele. Ta ora ini, lekubenix te stalelik sok ya smulanikix te ya kulaʼtay bayal bueltae» (kʼopona te sjun Proverbios 29:25).

18. ¿Bin la anop ta articulo ini?

18 Teme ya jtʼunbeytik stalel te David, Jonatán, Natán sok te Husai, tseʼelnax koʼtantik ya kaʼiytik yuʼun te jun koʼtantik ta stojol te Jehovae. Mame ayuk bin-ora ya jkʼayinbeytik stalel te Abner sok Absalón te ma la yakʼik ta ilel te jun yoʼtanike. Melelnix-a te maba tojotik ta kʼinal sok te ay bayal buelta ya xchʼayotike. Jaʼukmeto ya xjuʼ ya kakʼtik ta ilel te jaʼ tulanxan skʼoplal ta jkuxlejaltik te jun koʼtantik ya kakʼ jbatik ta stojol te Jehovae.

^ [1] (parrafo 7): Ta articulo ini, ay biililetik te yichʼoj jeltayele.

[Nota]

^ párr. 2 «Jaʼat Cajwal, jun awoʼtan ta stojol te machʼa jun yoʼtan ta atojole; toj awoʼtan ta stojol te machʼa toj yoʼtane.» (Salmo 18:25XCD.)