Eaha to roto?

Tapura tumu parau

Mea ino anei ia oto?

Mea ino anei ia oto?

TEIE ta te hoê taata ua pohe te tahi mero utuafare i papai: “I to ’u tamarii-rii-raa i Beretane, ua haapiihia vau eiaha e faaite i to ’u huru aau i mua i te taata. E faehau to ’u metua tane na mua ’‘e. Te haamana‘o ra vau ia haamauiui te hoê ohipa ia ’u, e parau mai o ’na ma te etaeta, ‘Eiaha e ta‘i!’ Aita vau e haamana‘o ra i to ’u mama ia apa aore ra ia tauahi ia matou, e maha hoi matou tamarii. E 56 matahiti to ’u i te poheraa to ’u papa, ua oto mau vau, aita râ i nehenehe e ta‘i i te omuaraa.”

I roto i te tahi mau nunaa, eita te taata e taiâ i te faaite i to ratou huru aau. Mea ohie ïa no vetahi ê ia taa te oaoa aore ra te peapea ra ratou. I roto i te tahi atu mau fenua, i te pae apatoerau iho â râ no Europa e no Beretane, ua matau te mau tane i te huna i to ratou huru e te ore e ta‘i. Tera râ, ia mauiui outou i te pohe o tei herehia, mea ino anei ia oto? Eaha ta te Bibilia e parau ra?

Hi‘oraa Bibilia o te feia i oto

Ua papaihia te Bibilia e te mau Hebera o tei ora na i te pae fenua e faaite ohie te taata i to ratou huru aau. E rave rahi hi‘oraa Bibilia no te mau taata o tei ore i taiâ i te faaite i to ratou oto. Ua oto o Davida i te haapoheraahia ta ’na tamaiti o Amanona. Te na ôhia ra: “Oto atoa ihora hoi te arii . . . e oto rahi.” (Samuela 2, 13:28-39) Ua oto atoa o ’na i te poheraa ta ’na tamaiti taiva ra o Abasaloma tei tamata i te haru i to ’na tiaraa arii. Teie ta te aamu Bibilia e faatia mai ra: “Ua horuhoru ihora te arii [Davida], e ua haere atura i nia i te piha i nia i te uputa ra, oto ihora: ua na ô noa ihora i te oto-noa-raa, Auê oe, e tau tamaiti, e Abasaloma e! e tau tamaiti, e tau tamaiti, e Abasaloma e! ahiri o vau tei pohe ei mono ia oe, e Abasaloma, e tau tamaiti, e tau tamaiti e!” (Samuela 2, 18:33) E metua tane o Davida, ua oto iho â ïa o ’na i te poheraa ta ’na tamarii. Mea rahi te metua o te hinaaro o ratou a‘e te pohe, eiaha râ ta ratou tamarii! Mea matauhia hoi, o te metua te pohe na mua.

Eaha te huru o Iesu i te poheraa to ’na hoa o Lazaro? Ua ta‘i oia i pihai iho i to ’na menema. (Ioane 11:30-38) I te menema o Iesu, ua oto atoa o Maria Magadala. (Ioane 20:11-16)  Eita râ te Kerisetiano o te tiaturi i te tia-faahou-raa e oto mai te feia o tei ore i ite i te parau mau no nia i te tupu ia pohe te taata. E oto iho â te Kerisetiano mau i te feia herehia tei pohe noa ’tu te tiaturi ra o ’na i te tia-faahou-raa.—Tesalonia 1, 4:13, 14.

E ta‘i aore ra eita?

E no tatou i teie mahana, mea ino aore ra mea haama anei ia faaite i to tatou huru aau? Eaha ta te rahiraa e faaitoito mai ra ia rave? E pinepine to ratou mau mana‘o i te faaite noa i te mau parau paari a te Bibilia. Te parau ra ratou mea maitai ia oto, eiaha ia tapea. Te haamana‘o mai ra te reira i te mau taata haapao maitai i tahito ra mai ia Ioba, Davida e Ieremia. Ua faaite hoi te Bibilia ua oto ratou, aita ïa ratou i taiâ i te faaite i to ratou huru aau. No reira, e ere i te mea maitai ia faaea outou ana‘e. (Maseli 18:1) Mea taa ê râ te huru otoraa i tera  e tera fenua e tei te huru atoa o te mau tiaturiraa faaroo a te taata. *

Mea ino anei ia ta‘i? E ere, ua hamanihia te taata mai tera. A haamana‘o na i te poheraa o Lazaro, te na ôhia ra: “Autâ ihora Iesu . . . Ta‘i ihora.” (Ioane 11:33, 35) Ua faaite oia e ta‘i iho â tatou ia pohe tei herehia.

Mea ino anei ia oto e ia ta‘i ia pohe tei herehia?

Tera tei tupu i nia ia Anne a pohe taue ai ta ’na aiû o Rachel. Te na ô ra ta ’na tane: “I te hunaraa, aita roa ’tu mâua Anne i ta‘i mai te toea.” Teie ta Anne i parau: “E, i ta‘i noa na hoi au na mua ’tu. Tau hebedoma râ i muri a‘e, i te hoê mahana o vau ana‘e i te fare, ua haamata faahou vau i te ta‘i e ua na reira noa i te mahana taatoa. Ua tauturu mau râ te reira ia ’u ia oto i ta ’u aiû. I to ’u mana‘o, mea maitai ia vaiiho i te feia e oto ra ia ta‘i. Eita te parau eiaha e ta‘i e tauturu ia ratou.”

Eaha te huru o vetahi ia pohe tei herehia?

Eaha te huru o vetahi ia pohe tei herehia? A hi‘o na i tei tupu i nia ia Juanita. E pae taime te maruaraa ta ’na tamarii, ua ite ïa o ’na eaha te huru ia pohe te hoê aiû. Ua hapû faahou mai râ o ’na. No reira i to ’na mauraa i te fare ma‘i i muri a‘e i te hoê ati purumu, ua haapeapea mau Juanita. Ua fanau râ oia i ta ’na pêpe e piti hebedoma i muri iho noa ’tu aita i taea te ava‘e. O Vanessa iti ïa, aita i naea hoê kilo. Te na ô ra Juanita: “Ua oaoa roa vau i te riroraa mai ei metua vahine!”

E oaoaraa poto noa râ! E maha mahana i muri iho, ua pohe o Vanessa. Te haamana‘o ra Juanita: “Ua mo‘emo‘e roa vau, e ere faahou vau i te metua vahine. Mea mauiui roa ia tomo i roto i te piha ta mâua i faaineine no Vanessa e ia ite i te mau ahu rii ta ’u i hoo mai no ’na. Tau ava‘e i muri iho, ua mana‘o faahou vau i  tei tupu i to ’na mahana fanauraa. Aita vau i hinaaro noa ’‘e e hi‘o i te taata.”

E nehenehe vetahi e mana‘o e ere i te mea maitai ia na reira. E ere râ i te mea ohie ia taa i te feia o tei faaruru i tera fifi mai ia Juanita. Te parau ra hoi ratou, ua oto ratou i ta ratou aiû mai ta ratou e oto i te hoê taata o tei ora maoro. Te parau atoa ra ratou e, mea herehia te aiû e to ’na na metua na mua roa ’‘e oia e fanauhia ’i. Te vai ra te hoê here taa ê e taamu ra i te aiû i to ’na mama. Ia pohe ta ’na aiû, ua pohe ïa tei herehia e te metua vahine. Tera ïa te tia i te taata ia taa.

Ia tupu mai te riri e te mana‘o faahapa

Ua faaite te tahi atu metua vahine i to ’na mau mana‘o hohonu i te parauraahia ’tu e ua pohe ta ’na tamaiti iti e ono matahiti no te tahi ma‘i mafatu. Te na ô ra oia: “Mea rahi te ohipa o tei tupu i nia ia ’u mai te hepohepo, te oreraa e farii i to ’na pohe, te mana‘o faahapa, te riri i ta ’u tane e i te taote i te mea e aita ratou i taa e ma‘i ino mau to ’na.”

E nehenehe te riri e riro ei tapao ê atu no te oto. Te ririraa paha i te mau taote e te mau utuutu ma‘i e i te mana‘oraa aita ratou i aupuru maitai i te taata i pohe atura. Aore ra te ririraa paha i te mau hoa e fetii, mai te huru ra e e parau aore ra e ohipa ino ta ratou i rave. E riri vetahi i te taata iho i pohe no te oreraa o ’na e haapao maitai i to ’na ea. Teie ta Stella e parau ra: “Te haamana‘o ra vau i to ’u riri i ta ’u tane no te mea ahani o ’na i faaroo, eita ïa o ’na e pohe. E ma‘i iti rahi to ’na, aita râ o ’na i haapao i te mau faaararaa a te taote.” E te tahi taime, e tupu te riri i nia i te taata i pohe no te mau hopoia teimaha ta ’na i vaiiho mai.

No to ratou riri, e mana‘o vetahi no ratou te hape i pohe ai tei herehia. E parau ratou, ‘Eita o ’na e pohe ahiri au i turai ia ’na ia haere ê na i te taote aore ra ia farerei i te tahi atu taote.’ Peneia‘e, e na ô paha vetahi, ‘Ahiri au i faaitoito ia ’na ia haapao maitai atu â i to ’na ea.’

Ia pohe te aiû, e nehenehe te aumihi e te aumauiui ta vetahi ê e faaite e tauturu i te mau metua

E rahi atu â vetahi i te faahapa ia ratou iho ia pohe taue tei herehia. E haamana‘o paha ratou i te mau taime i riri aore ra i tatama‘i ai  ratou e tei pohe. Peneia‘e e mana‘o atoa, aita i navai ta ratou i rave no te taata o tei pohe.

E oto maoro e rave rahi metua vahine. Te haapapu ra te reira i ta te mau taata îite e parau ra, ia pohe ta ratou aiû, e mo‘emo‘e rahi te metua, te mama iho â râ.

Ia pohe te hoa faaipoipo

Ua riro te poheraa o te hoa faaipoipo ei ati ê atu o te faatupu i te oto rahi mai te peu iho â râ ua matau na hoa faaipoipo i te rave amui i te tahi mau ohipa. E mo‘emo‘e te tupu mai no te mea i matau na raua i te teretere, i te rave amui i te ohipa, i te faaanaanatae e i te tiaturi te tahi i te tahi.

Te faataa ra o Eunice i to ’na huru a pohe taue ai ta ’na tane i te ma‘i mafatu: “I te hebedoma matamua, aita vau i taa faahou e nafea râ, mai te huru ra e ua faaea to ’u tino i te ohipa. Aita vau i nehenehe faahou e amu i te maa e e feruri maite. Tei pihai iho vau i ta ’u tane a tamatahia ’i i te faaora faahou i to ’na mafatu. Aita ïa e tapao faaite i nia ia ’u aita vau e farii ra i to ’na pohe. Ua tupu mai râ te inoino  i roto ia ’u, e au ra hoi ua mataitai noa vau i te hoê pereoo o te topa ra mai nia mai i te hoê mato e aita ta ’u e ravea no te tapea i te reira.”

Ua oto anei oia? Te pahono ra Eunice: “Papu maitai ua oto vau, i te taime iho â râ i taio ai au i te mau rata faaitoitoraa i faataehia mai. Ua ta‘i au i te taioraa i te rata tataitahi. Ua tauturu te reira ia ’u ia faaoromai. Aita roa ’tu râ vau i tamahanahanahia ia ani mai te taata eaha to ’u huru. Te itehia ra hoi, e ere au i te mea maitai.”

Eaha ’tu â tei tauturu ia Eunice ia faaoromai? Teie ta ’na i parau: “Ma te ore e haapao, ua faaoti au i te haere i mua i roto i to ’u oraraa. E ho‘i mai râ te mauiui ia haamana‘o vau aita faahou ta ’u tane i ǒ nei no te fana‘o i te mau taime oaoa.”

“Eiaha e vaiiho na vetahi ê e parau atu eaha te rave . . .”

Te parauhia ra i roto i te tahi buka: “Eiaha e vaiiho na vetahi ê e parau atu eaha te rave aore ra eaha te huru e tia ia faaite. Mea taa ê te huru o te taata tataitahi ia pohe tei herehia. E parau atu paha vetahi te oto rahi roa nei outou aore ra aita. A faaore i ta ratou hara e eiaha e inoino atu. Ia vaiiho outou na vetahi ê e parau atu eaha te rave i roto i to outou tupuraa, eita outou e maitai oioi mai.”—Afea e e nafea ia vaiiho i tei pohe (Beretane).

Papu maitai, mea taa ê te huru o tera e tera taata ia pohe tei herehia. Aita matou e parau ra te vai ra hoê ravea maitai a‘e no te oto. Tera râ, e tupu te fifi ia ore te feia e oto ra e haere i mua, ia ore ïa ratou e farii i te tupuraa. No reira, mea maitai te tauturu a te mau hoa here i tera taime, te parau ra hoi te Bibilia: “E aroha mai â te taua i te mau mahana atoa ra, i fanau mai râ te taeae no te anotau e ati ai ra.” Eiaha ïa e taiâ i te ani i te tauturu, i te haamahora i to oe aau e i te ta‘i.—Maseli 17:17.

E oto iho â tatou ia pohe tei herehia e e ere roa ’tu i te mea ino. E tia râ ia pahono i te tahi atu mau uiraa mai teie: “E nafea ia faaoromai i roto i to ’u nei ati? E tupu mai iho â anei te mau mana‘o faahapa e te riri? Eaha te rave ia faatupu noa ’tu vau i tera mau huru? Na te aha e tauturu mai ia faaoromai ia pohe tei herehia?” Na te tuhaa i muri nei e pahono i tera mau uiraa.

^ par. 8 Ei hi‘oraa, e tiaturi te nunaa Yoruba i Nigéria e ora faahou te tahi mea i roto i te hoê tino ê ia pohe te taata. No reira ia pohe te aiû a te hoê vahine, e itehia te oto rahi, maa taime poto noa râ. Mea pinepine hoi te nunaa Yoruba i te faahiti i teie parau: “Aita e pape faahou, area te farii te vai noa ra ïa!” No ratou, e nehenehe te metua vahine, oia hoi te farii pape, e fanau â i te tamarii. E peneia‘e o te aiû o tei pohe, ua ora faahou mai râ i roto i te hoê tino ê. Te haapiihia ra e ora ’tu te tahi mea ia pohe te taata aore ra e ora faahou mai oia i roto i te hoê tino ê. E ere roa ’tu tera ta te Bibilia e haapii ra. No reira, eita te mau Ite no Iehova e pee i te mau peu tutuu e tiaturiraa niuhia i nia i te mau haapiiraa hape.—Koheleta 9:5, 10; Ezekiela 18:4, 20.