Fanatu ki te fakasologa

Fanatu ki te fakasologa o mataupu

Fakamatalaga Fakaopoopo

Fakamatalaga Fakaopoopo

1 IEOVA

A te igoa o te Atua ko Ieova kae e fakauiga tena igoa ki te “E Fai ne Ia so se Mea.” A Ieova ko te Atua malosi katoatoa, kae ne faite ne ia a mea katoa. E maua ne ia te malosi ke fai so se mea e manako a ia ke fai.

Ne tusi a te igoa o te Atua i mataimanu e fa i te ‵gana Epelu. I te ‵gana Palagi, e fakasino atu a mataimanu konā ki te YHWH io me ko te JHVH. Toeitiiti ko katoa te 7,000 taimi ne sae mai ei te igoa o te Atua i tusitusiga Epelu mua i te Tusi Tapu. E fakaaoga ne tino i koga katoa o te lalolagi a vaega kese‵kese o te igoa o Ieova, kae faka‵leo ne latou i te auala e masani ki ei i te lotou ‵gana.

Mata. 1, pala. 15

2 A TE TUSI TAPU NE “MĀFUA MAI I TE ATUA”

A te Tusi Tapu ne tusi ne te Atua mai te fakaaogaga ne ia a tāgata ke tusi ne latou. E tai ‵pau te mea tenei mo se tagata faipisinisi telā e fai ki tena failautusi ke tusi se tusi kae ke faulu ana manatu i ei. Ne fakaaoga ne te Atua te agaga tapu ke takitaki ne ia a tino ne tusi ne latou te Tusi Tapu ke tusi ana manatu. Ne takitaki ne te agaga o te Atua a latou i auala kese‵kese, i nisi taimi ne fai ne ia ke lavea ne latou a fakaasiga io me ne moemiti ko tusi ei ne latou ki lalo.

Mata. 2, pala. 5

3 FAKATAKITAKIGA FAKAVAE

A mea konei ko akoakoga i te Tusi Tapu kolā e fakamatala mai ei se munatonu fakavae. E pelā me se fakaakoakoga, a te fakatakitakiga ko te “a taugasoa ma‵sei e fakama‵sei ne latou a amioga ‵lei” e akoako mai i ei me e mafai o aoga io me pokotia tatou i tino kolā e fai taugasoa tatou ki ei. (1 Kolinito 15:33) Kae ko te fakatakitakiga “so se mea e ‵toki ne se tino,  ka tau eiloa ne ia te mea tenā” e akoako mai i ei me e se mafai o ‵sao tatou i ikuga o ‵tou agasala.—Kalatia 6:7.

Mata. 2, pala. 12

4 VALOAGA

A te mea tenei se fekau mai i te Atua. Kāti se fakamatalaga e uiga ki te loto o te Atua, se akoakoga ki mea tau amioga, se tulafono, io me se fakamasinoga. E mafai foki se fekau e uiga ki se mea telā ka tupu i aso mai mua. E uke ‵ki a valoaga i te Tusi Tapu kolā ko oti ne fakataunu.

Mata. 2, pala. 13

5 VALOAGA E UIGA KI TE MESIA

A valoaga e uke i te Tusi Tapu e uiga ki te Mesia ne fakataunu e auala i a Iesu. Onoono ki te pokisi “ Valoaga e Uiga ki te Mesia.”

Mata. 2, pala. 17, fml.

6 TE FUAFUAGA A IEOVA MŌ TE LALOLAGI

Ne faite ne Ieova te lalolagi ke fai pelā me se palataiso mō ‵nofo a tino kolā e a‵lofa ki a ia. E seki mafuli eiloa tena fuafuaga tenā. Ko pili fua nei o fakaseai ne te Atua a amioga ma‵sei kae tuku atu te ola se-gata-mai ki ana tino.

Mata. 3, pala. 1

7 SATANI TE TIAPOLO

A Satani ko te agelu telā ne kamata ne ia te ‵tekeatuga ki te Atua. E taku a ia ko Satani, telā e fakauiga ki te “Tino ‵Teke,” me e taua atu a ia ki a Ieova. E taku foki a ia ko te Tiapolo, telā e fakauiga ki te “Tino Gutu Fatufatu.” Ne fakaigoa a ia ki te igoa tenei me fai atu ne ia a tala ‵loi e uiga ki te Atua kae fakaloiloi ne ia a tino.

Mata. 3, pala. 4

  8 AGELU

Ko leva ne faite ne Ieova a agelu kae koi tuai o faite te lalolagi. Ne faite latou ke ola i te lagi. E sili atu i te selau miliona te aofaki o agelu. (Tanielu 7:10) E isi ne olotou igoa kae kese‵kese olotou uiga, kae ko agelu fakamaoni kae loto maulalo e ita ma tapuaki atu a tino ki a latou. E kese‵kese olotou tulaga kae ne ‵tofi latou ke fai a galuega kese‵kese. E aofia i nisi galuega konei ko te tavini atu i mua o te nofogaaliki o Ieova, fakaoko atu ana fekau, puipui kae takitaki ana tavini i te lalolagi, fakaoko atu ana fakamasinoga, kae ‵lago atu ki te galuega talai. (Salamo 34:7; Fakaasiga 14:6; 22:8, 9) I aso mai mua nei, ka taua fakatasi atu latou mo Iesu i te taua i Amaketo.—Fakaasiga 16:14, 16; 19:14, 15.

Mata. 3, pala. 5; Mata. 10, pala. 1

9 AGASALA

A te agasala e fakasino atu ki so se lagonaga, mafaufauga, io me se mea e fai ne tatou telā e se fiafia ki ei a Ieova, kae e se fetaui foki mo tena loto. Ona ko te mea e fakamasei ne te agasala a ‵tou fesokotakiga mo te Atua, ne tuku mai ei ne ia a tulafono mo fakatakitakiga kolā e mafai o fesoasoani mai ke ‵kalo kea‵tea mai te faiga o se agasala mo te iloa tonu. A mea katoa ne faite ne Ieova i te kamataga e ‵lei katoatoa, kae i te taimi eiloa ne filifili ei ne Atamu mo Eva ke se faka‵logo ki a Ieova, ne agasala ei lāua kae ko se ‵lei katoatoa lāua. Ne olo aka lāua o ma‵tua kae ‵mate, kae ona ko te mea ne maua ne tatou te agasala mai i a Atamu, e olo aka foki tatou o ma‵tua kae ‵mate.

Mata. 3, pala. 7; Mata. 5, pala. 3

10 AMAKETO

A te mea tenei ko te taua a te Atua ke fakaseai atu te lalolagi a Satani mo amioga ma‵sei katoa i ei.

Mata. 3, pala. 13; Mata. 8, pala. 18

 11 TE MALO O TE ATUA

A te Malo o te Atua se pulega telā ne fakatu aka ne Ieova i te lagi. Ko Iesu Keliso te Tupu e pule i ei. I aso mai mua nei, ka fakaaoga ne Ieova te Malo ke fakaseai i ei a amioga ma‵sei katoa. Ka pule atu a te Malo o te Atua ki te lalolagi kātoa.

Mata. 3, pala. 14

12 IESU KELISO

Ne faite muamua ne te Atua a Iesu kae koi tuai o faite a nisi mea aka katoa. Ne uga mai ne Ieova a Iesu ki te lalolagi ke mate mō tino katoa. I te otiga ne tamate a Iesu, ne fakatu aka a ia ne Ieova. Ko pule nei a Iesu mai te lagi e pelā me ko te Tupu i te Malo o te Atua.

Mata. 4, pala. 2

13 TE VALOAGA E UIGA KI VAIASO E 70

Ne ‵valo mai i te Tusi Tapu a te taimi ka sae mai ei te Mesia. Ka tupu te mea tenei i te fakaotiga o te vaitaimi telā e taku ko vaiaso e 69, telā ne kamata mai i te tausaga ko te 455 T.L.M. kae palele atu i te tausaga ko te 29 T.A.

E iloa pefea ne tatou me ne palele atu a te taimi tenā i te 29 T.A.? Ne kamata te 69 vaiaso i te tausaga ko te 455 T.L.M. i te taimi ne oko atu ei a Neemia ki Ielusalema kae kamata o toe faite ne ia te fakai. (Tanielu 9:25; Neemia 2:1, 5-8) E pelā loa mo te pati “taseni” e fakasino atu ki te napa 12, e penā foki te pati “vaiaso” e fakasino atu ki te napa 7. A vaiaso i te valoaga tenei e se ko vaiaso kolā e taki fitu a aso i ei kae ko vaiaso kolā e taki fitu tausaga i ei, e ‵tusa mo te auala e lau ei a aso o valoaga i te Tusi Tapu, “e tasi te aso ki te tausaga e tasi.” (Numela 14:34; Esekielu 4:6) Ko tena uiga a vaiaso takitasi e ‵pau mo te fitu tausaga te leva, tela la, a te 69 vaiaso ko tausaga e 483 (69 x 7). Kafai e lau ne tatou a tausaga e 483 mai te 455 T.L.M., e oko atu ei tatou ki te tausaga ko te 29 T.A. Tenei eiloa te tausaga telā ne papatiso ei a Iesu kae fai mo fai te Mesia!—Luka 3:1, 2, 21, 22.

 Ne ‵valo mai foki i te valoaga eiloa tenā e uiga ki se suā vaiaso, ko tena uiga ko nisi tausaga e fitu. I te vaitaimi tenei, i te tausaga ko te 33 T.A., ka tamate ei te Mesia, kae kamata mai i te tausaga ko te 36 T.A., ne talai atu ei te tala ‵lei o te Malo o te Atua ki atufenua katoa kae e se ki tino Iutaia fua.—Tanielu 9:24-27.

Mata. 4, pala. 7

 14 TE AKOAKOGA ‵SE KO TE TOLUTASI

E akoako mai te Tusi Tapu me i a Ieova te Atua ko te Mafuaga kae ne faite muamua ne ia a Iesu kae koi tuai o faite nisi mea katoa. (Kolose 1:15, 16) A Iesu e se ko te Atua Malosi Katoatoa. Ne seki ai eiloa se taimi ke fai mai a ia me ‵pau a ia mo te Atua. Ne taku ‵tonu mai a ia: “E sili atu te Tamana i a au.” (Ioane 14:28; 1 Kolinito 15:28) Kae e akoako ne nisi lotu a te Tolutasi, me e tasi te Atua kae e tolu ana vaega: te Tamana, te Tama, mo te agaga tapu. A te pati “Tolutasi” e se maua i te Tusi Tapu. A te mea tenei se akoakoga ‵se.

A te agaga tapu ko te malosi galue o te Atua, ko tena malosi sē lavea telā e fakaaoga ne ia ke fai tena loto. A te mea tenei e sē se tino. E pelā me se fakaakoakoga, a Kelisiano i aso mua “ne ‵fonu latou katoa i te agaga tapu,” kae ne fai mai a Ieova: “ka ‵ligi atu ne au a nisi vaega o toku agaga ki luga i vaegā tino valevale.”—Galuega 2:1-4, 17.

Mata. 4, pala. 12; Mata. 15, pala. 17

15 TE KOLUSE

E se fakaaoga ne Kelisiano ‵tonu a te koluse māfai e tapuaki latou ki te Atua. Kaia?

  1.  Ko leva ne fakaaoga sāle ne lotu ‵se a te koluse. I taimi mua, ne fakaaoga te koluse ke tapuaki atu ki mea o te natula, mo tapuakiga fapaupau e uiga ki amioga fakatauavaga sē ‵tau. I te 300 tausaga mai tua o te mate o Iesu, ne seki fakaaoga ne Kelisiano a te koluse i olotou tapuakiga. Kae fakamuli ifo, ne fai ne te Emupela Loma ko Constantine a te koluse e pelā me se fakailoga o Kelisiano. Ne fakaaoga te koluse ke fai ei ke lauiloa a Kelisiano, kae e seai se sokoga o te koluse ki a Iesu Keliso. E fakamatala mai te New Catholic Encyclopedia: “Ne fakaaoga a te koluse ne Kelisiano i aso mua mo tino kolā e se ne Kelisiano.”

  2.  A Iesu e seki mate i te koluse. A pati Eleni kolā ne ‵fuli ki te pati “koluse” e fakauiga ki “se pou telā e tu ‵tonu,” “se laupapa,” io me “se lakau.” E fakamatala mai The  Companion Bible: “E seai se fakamatalaga i te [Feagaiga Fou] i te ‵gana Eleni telā e fakasino atu ki laupapa e lua.” Ne mate a Iesu i se pou telā e tu ‵tonu.

  3.  E se manako a Ieova ke fakaaoga ne tatou a fakatusa io me ne fakailoga i ‵tou tapuakiga.—Esoto 20:4, 5; 1 Kolinito 10:14.

Mata. 5, pala. 12

16 TE FAKAMANATUGA

Ne fakatonu atu a Iesu ki ana soko ke fakamanatu ne latou te Fakamanatuga o tena mate. E fai ne latou te mea tenei i tausaga katoa i a Nisani 14, ko te po masina eiloa telā ne fakamanatu sāle ne tino Isalaelu te Paseka. E avatu a te falaoa mo te uaina, telā e fakasino atu ki te foitino mo te toto o Iesu, ki tino katoa ne ‵kau atu ki te Fakamanatuga. Ko latou fua kolā ka pule fakatasi mo Iesu i te lagi e ‵kai ki te falaoa kae inu ki te uaina. A tino kolā e fakamoe‵moe ke ola ki te se-gata-mai i te lalolagi e ‵kau mai mo te āva ki te Fakamanatuga kae e se ‵kai ki te falaoa io me inu ki te uaina.

Mata. 5, pala. 21

17 TE TULAGA O TINO ‵MATE

E tali‵tonu a tino e tokouke me e isi se vaega sē lavea o te tino telā e se mafai o mate kae ka fanatu a ia o ola i se isi koga. E tali‵tonu foki a nisi tino me e mafai o fesoasoani io me fakalogo‵mae ne tino ‵mate a tino ola.

  • E seai se mea e fai mai i te Tusi Tapu me e isi se vaega sē lavea o te tino telā e se mafai o mate, e fakaasi faka‵lei mai i ei me kafai e mate se tino, ko se mafai eiloa ne ia o fai se mea. E fai ‵tonu mai te Tusi Tapu ki a tatou: ‘Me i tino ola e iloa ne latou i a latou ka ‵mate, kae ko tino ‵mate e seai eiloa se lotou mea e iloa me i mea katoa e uiga ki a latou ko fakapuli atu. A te lotou a‵lofa foki mo te lotou takalia‵lia mo te lotou loto ma‵sei ko ‵galo atu katoa, kae ko seai se lotou vaega i mea kolā e fai  i lalo o te la. E seai ne galuega io me ne palani io me ko te iloaga io me ko te poto i te Tanuga.’ (Failauga 9:5, 6, 10) E fai mai foki te Tusi Tapu me kafai e mate se tino, “e foki atu a ia ki te laukele; i te aso eiloa tenā e fakagata i ei ana mafaufauga,” kae ko se ola eiloa a ia. (Salamo 146:4; Kenese 3:19)

  • E manino ‵lei me e se akoako mai i te Tusi Tapu me e isi se vaega sē lavea o te tino telā e tumau i te ola. Kafai ko ‵mate a tino, e se ola latou i se isi koga, e se mafai foki o fesoasoani io me fakalogo‵mae ne latou a tino ola.

Mata. 6, pala. 5; Mata. 15, pala. 17

18 AGAGA

A te pati Epelu mo te pati Eleni kolā ne ‵fuli ki te “agaga” i te lōmiga Palagi o te Tusi Tapu i te ‵Fuliga o te Lalolagi Fou e mafai o fakauiga ki mea kese‵kese. E fakasino sāle atu ki se mea telā e se lavea ne tino, e pelā mo te matagi io me ko te mānava o tino mo manu. E mafai foki o fakasino atu a pati konei ki tino faka-te-agaga mo te agaga tapu, telā ko te malosi galue o te Atua. E se akoako mai i te Tusi Tapu me e isi se vaega fakaa‵tea o te tino telā e tumau i te ola māfai ko mate a ia.—Esoto 35:21; Salamo 104:29; Mataio 12:43; Luka 11:13.

Mata. 6, pala. 5; Mata. 15, pala. 17

19 KENA

Kena ko te igoa o te vanu e pili ki Ielusalema telā e ‵sunu i ei a kaiga. E seai se fakamaoniga me ne fakasaua io me ne ‵sunu ola a manu io me ko tino i te vanu tenei i taimi o Iesu. Tela la, e se fakasino atu a Kena ki se koga sē lavea telā e fakasaua io me ‵sunu i ei a tino ke oko ki te se-gata-mai. I te taimi ne faipati ei a Iesu e uiga ki tino kolā e ‵pei ki Kena, ne fakauiga a ia ki te lotou fakaseai katoatoa atu.—Mataio 5:22; 10:28.

Mata. 7, pala. 20

 20 TE ‵TALO A TE ALIKI

A te mea tenei ko te ‵talo ne fai ne Iesu ke akoako ei ana soko ki te auala ke ‵talo ei latou. E taku foki ki te ‵talo fakaakoako. E pelā me se fakaakoakoga, ne akoako ne Iesu tatou ke ‵talo penei:

  • “Ke tapu tou igoa”

    E ‵talo tatou ke taku ‵lei te igoa o Ieova mai loi katoa, ko te mea ke faka‵malu kae āva a tino katoa i te lagi mo te lalolagi ki te igoa o te Atua.

  • “Ke oko mai tou Malo”

    E ‵talo tatou ko te mea ke fakaseai ne te Malo o te Atua a te lalolagi masei a Satani, ke pule mai ki te lalolagi, kae ke fai te lalolagi mo fai se palataiso.

  • “Ke fai te mea e loto koe ki ei i te lalolagi nei”

    E ‵talo tatou ke na fakataunu te fuafuaga a te Atua mō te lalolagi ko te mea ke mafai o ola a tino faka‵logo kae ‵lei katoatoa ki te se-gata-mai i te Palataiso, e pelā eiloa mo te mea ne manako a Ieova ki ei i te faitega ne ia a tino.

Mata. 8, pala. 2

21 TE TOGIOLA

Ne fakatoka ne Ieova te togiola ke faka‵sao ei a tino mai te agasala mo te mate. A te togiola ko te ‵togi telā e manakogina ke toe ‵togi ki ei a te ola ‵lei katoatoa telā ne galo i te tagata muamua ko Atamu, kae ke faka‵lei aka ki ei a te va o te tagata mo Ieova telā ko oti ne fakamaseigina. Ne uga mai ne te Atua a Iesu ki te lalolagi ko te mea ke mate a ia mō tino agasala katoa. E auala i te mate o Iesu, ko maua ne tino katoa te avanoaga ke ola ki te se-gata-mai kae ke maua te tulaga ‵lei katoatoa.

Mata. 8, pala. 21; Mata. 9, pala. 13

 22 KAIA E TĀUA ‵KI EI TE TAUSAGA E 1914?

A te valoaga i te Tanielu mataupu e 4 e akoako mai i ei ki a tatou me ka fakatu aka ne te Atua tena Malo i te 1914.

Te valoaga: Ne fakaasi atu ne Ieova ki te Tupu ko Nepukanesa se moemiti fakavaloaga e uiga ki se lakau lasi telā ne ‵kati ki lalo. I te moemiti tenā, ne ‵sai a te tafito o te lakau ki se fusi fiti kae kopa ko te mea ke se toe ola mō se vaitaimi o “taimi e fitu.” Ka oti, ko te mea loa ko toe ola aka te lakau tenā.—Tanielu 4:1, 10-16.

Te uiga o te valoaga mō tatou: E fakasino a te lakau ki te pulega a te Atua. Ne fakaaoga ne Ieova i tausaga e uke a tupu i Ielusalema ke pule ki luga i te fenua o Isalaelu. (1 Nofoaiga Tupu 29:23) Kae ne seki fakamaoni a tupu konā, kae ne palele atu ei te lotou pulega. Ne fakamasei a Ielusalema i te tausaga e 607 T.L.M. Tenā te kamataga o “taimi e fitu.” (2 Tupu 25:1, 8-10; Esekielu 21:25-27) I te taimi ne fai mai ei a Iesu, “ka lakalaka a Ielusalema ne atufenua ke oko eiloa ki te fakataunuga o taimi ne fuafuagina mō atufenua,” ne fakauiga a ia ki “taimi e fitu.” (Luka 21:24) Tela la, a “taimi e fitu” ne seki palele atu i te taimi ne nofo ei a Iesu i te lalolagi. Ne tauto mai a Ieova me ka fakasopo ne ia se Tupu i te fakaotiga o “taimi e fitu.” A te pulega a te Tupu fou tenei, ko Iesu, ka maua i ei a fakamanuiaga tafasili i te ‵gali ne tino o te Atua i te lalolagi kātoa.—Luka 1:30-33.

Te leva o “taimi e fitu”: A te leva o “taimi e fitu” e ‵tusa mo te 2,520 tausaga. Kafai e lau ne tatou a tausaga e 2,520 mai te tausaga e 607 T.L.M., e oko atu tatou ki te tausaga e 1914. Tenā te taimi ne fai ei ne Ieova a Iesu, telā ko te Mesia, mo fai te Tupu i te Malo o te Atua i te lagi.

 Ne maua mai fea te napa 2,520? E fai mai te Tusi Tapu me i te tolu mo te āfa taimi e ‵pau mo aso e 1,260. (Fakaasiga 12:6, 14) Tela la, kafai e tapolo a te napa tenā ko maua ei a “taimi e fitu,” io me ko aso e 2,520. A aso e 2,520 e ‵pau mo tausaga e 2,520, e ‵tusa mo te auala e lau aka ei a aso fakavaloaga i te Tusi Tapu “e tasi te aso ki te tausaga e tasi.”—Numela 14:34; Esekielu 4:6.

Mata. 8, pala. 23

23 MIKAELE TE AGELU PULE

A te pati “agelu pule” e fakauiga ki te “pule o agelu.” E tokotasi fua te agelu pule e taku mai i te Tusi Tapu, kae ko tena igoa ko Mikaele.—Tanielu 12:1; Iuta 9.

A Mikaele ko te Takitaki o te kautau o agelu fakamaoni a te Atua. E fai mai te Fakaasiga 12:7: “A Mikaele mo ana agelu ne taua mo te talako . . . mo ana agelu.” E fai mai te tusi ko Fakaasiga me i te Takitaki o te kautau a te Atua ko Iesu, tela la, a Mikaele ko te suā igoa o Iesu.—Fakaasiga 19:14-16.

Mata. 9, pala. 4

24 ASO FAKAOTI

E fakasino atu a te tugapati tenei ki te vaitaimi ka ‵tupu ei a fakalavelave i te lalolagi mai mua malie o fakaseai atu ne te Malo o te Atua a te lalolagi a Satani. A nisi tugapati tai ‵pau e pelā mo “te gataga o te olaga tenei” mo “te fakatasi mai o te Tama a te tagata,” e fakaaoga i te Tusi Tapu kae fakasino atu ki te vaitaimi tenā. (Mataio 24:3, 27, 37) Ne kamata a “aso fakaoti” i te taimi ne kamata ei o pule a te Malo o te Atua i te lagi i te 1914 kae ka palele atu māfai ko oti ne fakaseai atu te lalolagi a Satani i Amaketo.—2 Timoteo 3:1; 2 Petelu 3:3.

Mata. 9, pala. 5

 25 TOETUGA

A te pati toetuga e fakauiga ki te toe fakafokiatuga ne te Atua a te ola ki se tino telā ko oti ne mate. E iva a toetuga e fakaasi mai i te Tusi Tapu. A Elia, Elisaia, Iesu, Petelu, mo Paulo e isi katoa ne olotou tino ne faka‵tu aka. Ne mafai fua o ‵tupu a vavega konei ona ko te ‵mana o te Atua. Ne tauto mai a Ieova me ka faka‵tu aka ne ia a “tino amio‵tonu mo tino sē amio‵tonu” ke ola i te lalolagi. (Galuega 24:15) E faipati foki te Tusi Tapu ki se toetuga ki te lagi. Ka tupu te mea tenei māfai ko faka‵tu aka a tino kolā ne filifili, io me ne fakaeke ne te Atua, ke ola fakatasi mo Iesu i te lagi.—Ioane 5:28, 29; 11:25; Filipi 3:11; Fakaasiga 20:5, 6.

Mata. 9, pala. 13

26 FAIFAIGA FAKATEMONI (FAIVAILAKAU)

A faifaiga fakatemoni io me ko te faivailakau se faifaiga sē ‵lei telā e taumafai ei a tino o fesokotaki ki agaga. E mafai o fesokotaki ‵tonu atu latou io me e auala i se isi tino, kāti se tino faivailakau, se tino e fesokotaki mo agaga io me se tino fakamatala mea ‵tupu i aso mai mua. E fai ne tino faivailakau a te mea tenei me tali‵tonu latou ki te akoakoga ‵se me kafai e mate se tino kae ko tena agaga e tumau i te ola, kae e fai olotou agaga e pelā me ne agaga ma‵losi. E taumafai foki a temoni o fakamalosi a tino ke se faka‵logo ki te Atua. A te ‵sala ki fakamatalaga o fetū, mea fakataulaitu, mea faivailakau, mo malosi fai fakaa‵tea ne vaega foki o faifaiga fakatemoni. E uke a tusi, mekesini, fakamatalaga e uiga ki fetū, vitiō, ata ‵lasi, ke oko ki pese e fakafoliga mai i ei me i temoni, mea faivailakau, mo malosi fai fakaa‵tea ne mea e ‵lei kae ‵gali. E uke a faifaiga o fanoanoa o tino ‵mate, e pelā mo te ofoatuga o mea ki tino ‵mate, fakafiafiaga i taimi o fanoanoa, fakamanatuga o tausaga o tino ko oti ne ‵mate, mo nisi faifaiga aka, e aofia foki i ei te fesokotaki atu  ki temoni. E masani o fakaaoga ne tino a vailakau tapu i olotou taumafaiga ke fesokotaki atu ki temoni.—Kalatia 5:20; Fakaasiga 21:8.

Mata. 10, pala. 10; Mata. 16, pala. 4

27 TE PULEGA SILI A IEOVA

A Ieova ko te Atua Malosi Katoatoa, kae ne faite ne ia te iunivesi kātoa. (Fakaasiga 15:3) Tenā te pogai e fai ei me i a Ia a mea katoa kae e isi sena pulega, se aiā katoatoa, ke pule atu ki ana mea ne faite. (Salamo 24:1; Isaia 40:21-23; Fakaasiga 4:11) Ne fai ne ia a tulafono mō ana mea katoa ne faite. E isi foki se aiā o Ieova ke ‵tofi aka a nisi tino ke fai pelā me ne pule. Kafai e a‵lofa kae faka‵logo tatou ki a ia ko ‵lago atu tatou ki te pulega sili a te Atua.—1 Nofoaiga Tupu 29:11.

Mata. 11, pala. 10

28 TE FAKATŌGA O PEPE

A te fakatōga o se pepe se faifaiga telā e fai mo te loto kātoa ke tamate ei se pepe telā e seki fanau mai. E se koia se fakalavelave tupu fakafuasei io me se mea ne māfua mai i se masaki o se foitino. Talu mai te taimi ne fakafua ei te pepe, e se fai te pepe e pelā me se vaega fua o te foitino o te mātua. A te tamaliki tenā se tino fakaa‵tea eiloa.

Mata. 13, pala. 5

29 TE ‵SUKI KI TE TOTO

A te mea tenei se togafiti fakatokita telā e ‵suki ei a te toto, io me se vaega e tasi o ana vaega ‵lasi e fa ki loto i te foitino o te suā tino, io me ko toto kolā ne puke mai i nisi tino kae ne ‵teu faka‵lei. A vaega e fa o te toto ko te potopotogā toto, sela kula, sela ‵kena, mo te sua.

Mata. 13, pala. 13

 30 POLOPOLOKIGA

A te pati “polopolokiga” i te Tusi Tapu e se fakauiga ki te fakasalaga. Kafai ne polopoloki tatou, ko tena uiga a tatou ne akoakogina, kae fakatonutonu aka. A Ieova e se mafai o kaitaua io me fai fakamasei ne ia a tino kolā e polopoloki ne ia. (Faataoto 4:1, 2) Ne tuku mai ne Ieova se fakaakoakoga gali mō mātua. A polopolokiga e tuku mai ne ia e magoi ‵ki telā e mafai o fakamalosi ei se tino ke fiafia ki polopolokiga konā. (Faataoto 12:1) A Ieova e alofa ki ana tino, kae akoako ne ia latou. E tuku atu ne ia a fakatonuga ke faka‵tonu aka ei a manatu sē ‵tonu kolā e fesoasoani atu ki a latou ke mafau‵fau kae fai a mea i te auala telā e fiafia a ia ki ei. Mātua, a te polopolokiga o tama‵liki e aofia i ei te fesoasoani atu ki a latou ke malamalama i pogai e ‵tau ei o faka‵logo latou. E fakauiga foki ki te akoakoga o latou ke a‵lofa ki a Ieova, kae ke a‵lofa foki ki tena Muna ko te Tusi Tapu, kae ke malamalama i fakatakitakiga fakavae i ei.

Mata. 14, pala. 13

31 TEMONI

E se mafai o lavea atu a latou, ne agaga ma‵sei kolā e isi ne olotou malosi fakaofoofogia. A temoni ne agelu ma‵sei. Ne fai latou pelā me ne agelu ma‵sei i te taimi ne fai ne latou a latou eiloa mo fili o te Atua mai te sē faka‵logo ki a ia. (Kenese 6:2; Iuta 6) Ne ‵kau atu latou ki te ‵tekeatuga a Satani ki a Ieova.—Teutelonome 32:17; Luka 8:30; Galuega 16:16; Iakopo 2:19.

Mata. 16, pala. 4