Fanatu ki te fakasologa

Fanatu ki te fakasologa o mataupu

Molimau a Ieova

Fili se `gana Tuvalu

 MATAUPU E 14

Ke ‵Lago Atu Fua mo te Alofa Fakamaoni ki te Pulega a te Atua

Ke ‵Lago Atu Fua mo te Alofa Fakamaoni ki te Pulega a te Atua

MANATU TĀUA O TE MATAUPU

Ona ko te a‵lofa fakamaoni ki te Malo, e tumau eiloa a tino o te Atua i te sē fai mo fai ne vaega o te lalolagi

1, 2. (a) Se a te akoakoga fakavae ne takitakigina ei a soko o Iesu ke oko mai ki ‵tou aso nei? (e) Ne taumafai pefea a fili ke fakatakavale tatou, kae ne a mea ne iku mai i ei?

NE TU atu a Iesu i mua o Pilato, te ‵toe famasino lauiloa o te fenua o Iutaia, kae ne taku atu ne ia se akoakoga fakavae telā ne takitaki eiloa ki ei Ana soko fakamaoni mai te taimi tenā ke oko mai eiloa ki aso nei. Ana muna: “A toku Malo e sē se vaega o te lalolagi tenei. Moi fai a toku Malo se vaega o te lalolagi tenei, penei ka taua atu oku tino ke mo a eiloa e tuku atu au ki tino Iutaia. Kae ko toku Malo e se mai i lalo nei.” (Ioa. 18:36) Ne talia ne Pilato ke tamate a Iesu, kae ne toetoe fua te manumaloga tenā. Ne toetu aka a Iesu. A Emepela o Emupaea ma‵losi o Loma ne taumafai ke fakaseai atu a soko o Keliso, kae ne seki iku manuia olotou taumafaiga. Ne fakasalalau atu eiloa ne Kelisiano a te fekau o te Malo ki te lalolagi kātoa.​—Kol. 1:23.

2 Mai tua o te fakatuakaga o te Malo i te 1914, ne taumafai a toe kautau ma‵losi eiloa i tala fakasolopito ke fakaseai katoatoa atu a tino o te Atua. Kae e seai eiloa se tino kai mafai o fakatakavale ne ia tatou. Ne taumafai a malo mo potukau fakapolitiki ke faimalo tatou ke ‵kau atu ki olotou kinauga. Ne seki manuia latou i te faiga ke mavae‵vae tatou. I aso nei, toeitiiti ko atufenua katoa i te lalolagi e ‵nofo atu i ei a tino o te Malo. Faitalia eiloa te ‵nofo atu i koga kese‵kese, e ‵kau fakatasi eiloa tatou ki se kautaina tonu i te lalolagi kātoa, telā e tumau eiloa te lotou sē ‵kau ki se feitu i mea fakapolitiki a te lalolagi. E tuku mai ne te ‵tou ‵kau fakatasi a fakamaoniga fakaofoofogia me ko pule mai te Malo o te Atua kae e tumau eiloa a te Tupu ko Iesu Keliso i te takitakiga, faka‵maga, mo te puipuiga o ana tino. Mafaufau ki te auala ne fai ne ia a mea konā, kae mafaufau foki ki nisi manumaloga i te tulafono, kolā ne tuku mai ne ia i te taimi e tumau ei tatou i te sē fai mo fai “se vaega o te lalolagi,” kae e fakamalosi aka ei te fakatuanaki.​—Ioa. 17:14.

Se Kinauga Tāua

3, 4. (a) Ne a mea ne ‵tupu i te taimi ne fanau mai ei te Malo? (e) E mata, ne malamalama katoatoa faeloa a tino o te Atua i te mataupu e uiga ki te sē ‵kau ki se feitu? Fakamatala mai.

3 Mai tua o te fanaumaiga o te Malo, ne tau te taua i te lagi kae ne ‵pei ifo ei a Satani ki te lalolagi. (Faitau te Fakaasiga 12:​7-10, 12.) Ne tupu foki te taua i te lalolagi, se mea telā ne tofotofo ei a tino o te Atua mo olotou fakaikuga. Ne fakaiku aka ne  latou ke tau‵tali atu ki te fakaakoakoga a Iesu, kae ke se fai mo fai ne vaega o te lalolagi. Kae ne seki malamalama katoatoa muamua latou i te uke o mea e manakogina ke fai ne latou, ko te mea ke ‵vae keatea ei latou mai i mea fakapolitiki katoa.

4 E pelā mo te Tusi i te VI o te tusi ko te Millennial Dawn, * telā ne ‵lomi i te 1904, ne fakamalosi atu ki Kelisiano ke ‵kalo keatea mai te ‵kau atu ki taua. Kae e fai mai i ei me kafai e fakatonu atu ki se Kelisiano ke kau atu ki ei, e ‵tau mo ia o taumafai ke maua se vaegā galuega telā e se aofia i ei a te taua tonu atu. Kafai e se manuia te taumafaiga tenā, e ‵tau o fakamautinoa aka me ka se tatino a ia. I te fakamatalaga e uiga ki te tulaga i te taimi tenā, a Herbert Senior, telā ne nofo atu i Peletania kae ne papatiso i te 1905, ne fai mai: “Ne lasi ‵ki te ‵numiga i va o taina kae e seai se fakatakitakiga manino me e ‵tau o ‵kau atu ki se kautau e pelā me se sotia kae fai fua a galuega kolā e se aofia i ei te taua tonu atu.”

5. Ne kamata pefea o toe fakamaina mai ne The Watch Tower i a Setema 1, 1915, a te malamalama o tatou?

5 Kae ne kamata o toe fakamaina mai ne te lōmiga tenei o The Watch Tower i a Setema 1, 1915, a te malamalama o tatou. Ne fai mai i ei e uiga ki fakamatalaga i te Studies in the Scriptures: “E mafau‵fau matou me e mata e se fakaasi atu i te faifaiga tenā a te gutugutulua.” Kae e a māfai e tamate se Kelisiano ona ko tena ita fitifiti ma pei ki te togiga kae fai a galuega i te kautau? Ne fakamatala mai te mataupu: “E mata, se mea masei māfai e tamate tatou ona ko te ‵tou a‵lofa fakamaoni ki te Pelenise o te Filemu, kae ita fitifiti ke ‵teke atu ki Tena fakatonuga i lō te ‵mate mō te ga‵lue mō tupu o te lalolagi kae ‵lago atu ki a latou, kae fakaseaoga ei ne tatou a akoakoga a te ‵tou Tupu faka-te-lagi? Mai i vaegā mate e lua konei, e fia‵fia atu tatou ki te mea muamua​—e sili atu te ‵mate o tatou ona ko te fakamaoni ki ‵tou Tupu faka-te-lagi.” Faitalia te tāua o te fakamatalaga tenā, ne fakaiku aka penei te mataupu: “E se fakamalosi atu matou ke fai ne koutou te mea tenei. Se manatu fesoasoani fua.”

6. Se a te mea ne tauloto ne koe mai te fakaakoakoga a te Taina ko Herbert Senior?

6 Ne maina faka‵lei a nisi taina i te mataupu kae ne fakagalue fakavave aka ne latou. Ne fai mai a Herbert Senior, telā ne taku atu muamua: “E seai eiloa se ‵kese ki a au a te akoakoga fakavae i te lakulaku ifoga o meatau mai i se vaka [se galuega telā e se taua atu i ei] mo te tukuatuga o polofana ki loto i se fana kae fana atu.” (Luka 16:10) Ona ko tena ‵teke atu ki galuega fakakautau e ‵tusa mo tena loto lagona, ne ‵pei atu ei a te Taina ko Senior ki te falepuipui. Ona ko te loto lagona, ne aofia a ia mo nisi taina e toko 4 i se potukau o tino ‵teke e toko 16 mai i nisi lotu, kolā ne tai leva eiloa te lotou ‵nofoga i te falepuipui o Richmond i Peletania, kae fakamuli ifo ne lauiloa e pelā me ne tino e toko 16 o Richmond. I te taimi e tasi, ne avatu ‵muni a Herbert mo nisi tino e pelā mo ia i se vaka kae fakalaina atu i mua o te kau fana‵fana i Falani. I konā ne fakasala latou ke tamate. Ne faka‵tu atu ei tou tagata mo nisi tino i mua o te kau fana‵fana tino, kae ne seki tamate latou. I lō te fai penā, ne  ‵toli ifo te lotou fakasalaga ki te sefulu tausaga i te falepuipui.

“Ne malamalama au me e ‵tau o tausi ne tino o te Atua a te filemu mo tino katoa, faitalia me e ‵nofo atu latou i atufenua kolā e taua.”​​—Simon Kraker (Ke onoono ki te palakalafa e 7)

7. I te kamataga o te Taua i te Lua a te Lalolagi, se a te mea ne malamalama faka‵lei ei a tino o te Atua?

7 I te taimi ne kamata ei te Taua i te Lua a te Lalolagi, ne momea aka eiloa o maina a tino o Ieova e pelā me se potukau i te uiga ko te sē ‵kau ki se feitu mo mea e manakogina ke tau‵tali atu ei latou ki te fakaakoakoga a Iesu. (Mata. 26:​51-53; Ioa. 17:​14-16; 1 Pe. 2:21) E pelā mo te Novema 1, 1939, ne aofia i The Watchtower se mataupu tāua ‵ki telā e fakaulutala penei “Ko te sē ‵Kau ki se Feitu,” telā ne fai mai: “A te fakatonuga telā e ‵tau o takitaki ki ei a tino filifilia o Ieova ko te sē ‵kau atu eiloa o latou ki se feitu i atufenua kolā e olo atu ki te taua.” Ne fai mai a Simon Kraker, telā ne tavini fakamuli atu i te laumua, i Brooklyn, i Niu Ioki: “Ne malamalama au me e ‵tau o tausi ne tino o te Atua a te filemu mo tino katoa, faitalia me e ‵nofo atu latou i atufenua kolā e taua.” Ne tuku mai eiloa a te meakai faka-te-agaga tenā i te taimi tonu kae ne fesoasoani atu, ke fakatoka ei a tino o te Atua i te taimi ne taumafai ei o fakamasei atu ki te lotou a‵lofa fakamaoni ki te Malo.

Ne Fakamatakutaku ne se “Vaitafe” o ‵Tekeatuga

8, 9. Ne fakataunu pefea te valoaga a te apositolo ko Ioane?

8 Ne ‵valo mai ne te apositolo ko Ioane me mai tua o te taimi ne fanau mai ei te Malo i te 1914, ne taumafai a te talako, ko Satani  te Tiapolo, ke fakaseai katoatoa atu a tino kolā e ‵lago atu ki te Malo o te Atua, mai i te luaki atu ne ia o se vaitafe fakatusa mai i tena gutu. * (Faitau te Fakaasiga 12:9, 15.) Ne fakataunu pefea te valoaga a Ioane? I tausaga mai te 1920 o vau ki mua, ne oko atu eiloa a ‵tekemaiga e uke ki tino o te Atua. E pelā mo nisi taina e tokouke kolā ne ‵nofo atu i Amelika ki Mātū i te taua i te lua a te lalolagi, ne ‵pei atu a te Taina ko Kraker ki te falepuipui mō tena alofa fakamaoni ki te Malo o te Atua. A te ‵tonuga loa, i te taimi o te taua, ne aofia eiloa a Molimau a Ieova i te aofaki telā e silia atu i te lua-vae-tolu o pagota kolā ne ‵pei atu ki falepuipui a te federal i te Iunaite Sitete i te ‵teke atu ki taua ona ko pogai fakalotu.

9 Ne ma‵nako malosi eiloa te Tiapolo mo tena kau ke fakamasei atu ki te fakamaoni o tino o te Malo faitalia te koga e ‵nofo atu latou i ei. I Afelika, Eulopa mo te Iunaite Sitete kātoa, ne avatu latou ki mua o fono fakamasino mo te potukau fai fakaikuga mō pagota. Ona ko te lotou ‵mautakitaki i te lotou sē ‵kau ki se feitu, ne ‵pei latou ki falepuipui, ne ‵kini, kae katikati a vaega kese‵kese o olotou foitino. I Siamani, ne fe‵paki a tino o te Atua mo fakamalosiga e uke ona ko te lotou ita ma ifo atu ki a Hitila io me ‵kau atu ki te taua. E nofo loa ki te 6,000 ne ‵pei ki falepuipui i taimi o te kau Nazi, kae e silia atu i te 1,600 o Molimau Siamani mo Molimau mai nisi fenua ne ‵mate i lima o olotou tino fakasaua. Ke oko foki eiloa ki te Tiapolo ne seki mafai o fakaoko atu ne ia so se logo‵maega tumau ki luga i tino o te Atua.​—Male. 8:34, 35.

Ko Folo ne “te Lalolagi” a “te Vaitafe”

10. Se a te uiga o “te lalolagi,” kae ne fesoasoani atu pefea ki tino o te Atua?

10 A te valoaga ne fakamau ne te apositolo ko Ioane ne fakaasi mai i ei me i “te lalolagi”​—ko vaega kese‵kese o te olaga masei tenei kolā e tai ‵lei​—ka folo ne “te vaitafe” o fakasauaga, telā ne fesoasoani atu ei ki tino o te Atua. Ne fakataunu pefea te vaega tenā o te valoaga? I te fia sefulu tausaga mai tua o te Taua i te Lua a te Lalolagi, ne masani o fakalavelave atu a “te lalolagi” ki tino kolā e ‵lago atu mo te fakamaoni ki te Malo faka-Mesia. (Faitau te Fakaasiga 12:16.) E pelā mo te puipui ne fono fakamasino lauiloa kese‵kese a te saolotoga o Molimau a Ieova ke ita fitifiti ma ‵kau atu ki te kautau kae ‵teke atu māfai e fai ke ‵kau atu latou ki fakamanatuga loto fenua. Muamua la, mafaufau ki nisi manumaloga ‵lasi kolā ne tuku atu ne Ieova ki ana tino e uiga ki te ‵kau atu ki te kautau.​—Sala. 68:20.

11, 12. Ne a mataupu tāua ne fepaki mo te Taina ko Sicurella mo Thlimmenos, kae ne a mea ne iku mai i ei?

11 Iunaite Sitete. A Anthony Sicurella, se tokotasi o tama‵liki e toko ono kolā ne puti aka ne mātua Molimau. Ne papatiso a ia i te taimi ko 15 ei ana tausaga. I te taimi ko 21 ei ana tausaga, ne fakamau tena igoa i te potukau onoono ki galuega e pelā me se faifeau o se lotu. I se lua tausaga mai tua ifo i ei, i te 1950, ne tusi fakamolemole atu ke se aofia a ia e pelā me se tino ‵teke ona ko tena loto lagona. E tiga eiloa e seai se mea masei ne  maua atu i te lipoti a te Potukau Iloilo o te Federal, ne seki talia ne te Matagaluega Fakamasino tena tusi fakamolemole. Mai tua o taumafaiga i fono fakamasino, ne fakalogologo a te ‵Toe Fono Maluga i te Iunaite Sitete ki te fono a te Taina ko Sicurella kae ne ‵fuli ne ia te fakaikuga a se fono malalo mai i te ‵lago atu ki te Taina ko Sicurella. Ne fesoasoani atu a te fakaikuga tenei ke aoga ki nisi tino ‵nofo tumau i te Iunaite Sitete kolā ne seki talia ne latou a galuega a kautau ona ko olotou loto lagona.

12 Eleni. I te 1983, ne fakasala a Iakovos Thlimmenos ona ko te sē fakalogo me ne ita fitifiti tou tagata ke pei ki se togiga o te kautau kae ne fakasala a ia ki te ‵pei ki te falepuipui. Mai tua o tena fakasaolotoga, ne avatu sena tusi ke galue a ia e pelā me se tino tausi tupe, kae ne ‵teke atu ki tena tusi me i a ia se tino solitulafono muamua. Ne avatu ne ia te mea tenā ki te fono fakamasino, kae mai tua o tena takavalega i fono fakamasino i Eleni, ne tusi atu a ia ki te European Court of Human Rights (ECHR). I te 2000, i te ‵Toe Potu Lasi o te ECHR, ne fakaiku aka ne se potukau o famasino e toko 17, se mea telā ne ‵lago atu ki tou tagata, kae ‵teke atu ki te fakailoga tino. Mai mua o te ikuga tenei, e silia atu i te 3,500 o taina i Eleni ne maua se fakasologa o lipoti sē ‵lei ona ko te ‵pei atu ki te falepuipui mō te lotou tulaga sē ‵kau ki se feitu. Mai tua o te fakaikuga gali tenei, ne fakagalue aka ei ne Eleni se tulafono ke fakasaoloto a taina konā i so se ‵losiga o amioga solitulafono. Ne tuku atu foki ne te suā tulafono a te saolotoga ke mafai o ga‵lue a tino Eleni katoa i nisi galuega ‵togi, telā ne avaka i nai tausaga mai mua atu i ei, kae ne toe fakamautinoa aka i te taimi ne toe onoono ki te Tulafono a te kau Eleni.

“A koi tuai o ulu atu ki te fale fai fono, ne ‵talo malosi atu au ki a Ieova, kae ne fai eiloa ne ia ke maua ne au se lagonaga filemu.”​​—Ivalo Stefanov (Ke onoono ki te palakalafa e 13)

13, 14. Ne a akoakoga e mafaufau koe me e mafai o tauloto ne tatou mai i fono kolā ne aofia i ei a Ivailo Stefanov mo Vahan Bayatyan?

13 Bulgaria. I te 1994, ne fakamau ei te igoa o Ivailo Stefanov, ke kau atu ki te kautau i te taimi ko 19 ei ana tausaga. Ne ita fitifiti tou tagata ke kau atu ki te kautau io me se isi galuega telā e se aofia i te taua tonu atu. Ne fakasala a ia ki te 18 masina i te falepuipui kae ne avatu tena tagi e uiga ki te fakaikuga tenā, telā e fakavae ki tena aiā e pelā me se tino ‵teke e ‵tusa mo tena loto lagona. Ne avatu fakamuli tena tagi ki te ECHR. I te 2001, a koi tuai o fakalogologo ki te tagi, ne fai ei se fakatokaga gali ki te Taina ko Stefanov. Ne seki tuku atu te saolotoga tenā ne te malo o Bulgaria ki te Taina ko Stefanov kae ki tino Bulgaria katoa kolā ne loto fia‵fia ke fai a nisi galuega ‵togi. *

14 Armenia. Ne ‵tau o kau atu a Vahan Bayatyan ki te kautau i te 2001. * Ne seki talia ne ia ona ko te loto lagona ke se kau atu ki te kautau kae ne takavale a ia i tagi katoa ne avatu ne ia ki fono fakamasino i te fenua. I a Setema 2002, ne kamata tena fakasalaga ki se lua mo te āfa tausaga kae ne fakasaoloto a ia mai tua fua o te sefulu mo te āfa masina. I te taimi tenā, ne avatu tena tagi ki te ECHR, telā ne fakalogo‵logo ki te tagi. Kae i a Oketopa 27, 2009, ne ‵teke atu foki te Fono Fakamasino tenā ki tou tagata. Ne foliga mai me ne fakamasei ‵ki ne te potukau fai  manatu a taina i Armenia kolā ne fe‵paki mo te tulaga tenei. Kae ne toe onoono a te Kau i te ‵Toe Potu Lasi o te ECHR ki te ikuga tenei. I a Iulai 7, 2011, ne ‵lago atu ei te Fono Fakamasino ki a Vahan Bayatyan. Tenei eiloa te taimi muamua ne fatoa talia ne te ECHR me i te ‵teke atu ki te galuega i te kautau telā e fakavae ki talitonuga fakalotu a se tino, e ‵tau o puipui faka‵lei mai lalo i te aiā o te saolotoga o manatu, loto lagona, mo te lotu. Ne seki puipui fua ne te ikuga tenei a Molimau a Ieova kae penā foki loa mo te fia selau miliona o tino i fenua kolā e aofia i te Kaunisela o Eulopa. *

Ne fakasaoloto a taina i Armenia mai te falepuipui mai tua o te fakaikuga fakafiafia a te ECHR

Te Mataupu e Uiga ki Fakamanatuga Loto Fenua

15. Kaia e ita fitifiti ei a tino o Ieova ma ‵kau atu ki fakamanatuga loto fenua?

15 E tumau eiloa a te a‵lofa fakamaoni o tino o Ieova ki te Malo faka-Mesia, mai i te ita fitifiti ma ‵kau atu ki kautau mo te ‵teke atu foki mo te āva ki fakamanatuga loto fenua. Maise eiloa i te kamataga o te Taua i te Lua a te Lalolagi, ne salalau atu a te uiga loto fenua ki te lalolagi kātoa. Ne manakogina a tino o fenua e uke ke fai a tautoga ki olotou fenua mai i te tautali  atu ki pati tauto, te usu o vii o fenua, io me ko te saluti atu ki te fuka. Kae e tuku atu eiloa ne tatou a te tapuakiga katoatoa ki a Ieova. (Eso. 20:​4, 5) Ne iku atu ei ki fakasauaga e uke. Ke oko foki ki taimi penā ne toe fakaaoga ne Ieova a “te lalolagi” ke folo aka ne ia te ‵tekemaiga tenei. Mafaufau ki nai manumaloga fakaofoofogia kolā ne tuku mai ne Ieova e auala i a Keliso ki a tatou e uiga ki te mataupu tenei.​—Sala. 3:8.

16, 17. Se a te mataupu ne fepaki mo Lillian mo William Gobitas, kae ne a mea ne tauloto ne koe mai i ei?

16 Iunaite Sitete. I te 1940, ne fai ne te ‵Toe Fono Maluga i te Iunaite Sitete, a fakaikuga e 8 mai i te 1 kolā ne ‵teke atu ei ki Molimau a Ieova i tagi kolā e lauiloa e pelā me ko Minersville School District v. Gobitis. A Lillian Gobitas, * ko 12 ana tausaga, mo tena tuagane ko William, ko 10 ana tausaga, ne ma‵nako ke tumau te lā a‵lofa fakamaoni ki a Ieova, telā ne ita fitifiti lāua ma saluti ki te fuka io me e fai atu a pati tauto. Ne iku atu i ei ki te faka‵teaga o lāua mai te akoga. Ne avatu te lā tagi ki te ‵Toe Fono Maluga, kae ne fakaiku aka ne te Fono Fakamasino me ne talia eiloa a te mea ne fai ne te akoga i te tulafono, ona ko te mea ne fakaasi atu te lotou fia‵fia ki te “‵kau fakatasi o te fenua.” Ne kamata aka ne te ikuga tenā a fakasauaga e uke. Ne momea aka te uke o tamaliki Molimau ne faka‵tea mai akoga, ne ‵galo a galuega ‵togi a Molimau ma‵tua, kae ne logo‵mae a nai Molimau i osomaiga a te kau ma‵sei. E fai mai te tusi ko The Lustre of Our Country me i te “fakasauaga o Molimau mai te 1941 ki te 1943 ko te ‵toe fakaasiga sili o te fakavale‵vale o lotu i te luasefulu senitenali i Amelika.”

17 Ne seki tumau te manumalo o fili o te Atua. I te 1943, ne toe mafau‵fau a te ‵Toe Fono Maluga ki te suā tagi e tai ‵pau mo te tagi a te Gobitis. Ne lauiloa e pelā me ko te West Virginia State Board of Education v. Barnett. I te taimi tenei, ne talia ei ne te ‵Toe Fono Maluga ke manumalo a Molimau a Ieova. Ko te taimi muamua i tala fakasolopito o te Iunaite Sitete ke toe ‵fuli ei ne te ‵Toe Fono Maluga tena ikuga i se vaitaimi toetoe fua. Mai tua o te ikuga tenā, ne gasolo eiloa o feoloolo a te fakasauaga o tino o Ieova. I te faiga tenā ne fakamalosi aka ei a te saolotoga o tino Amelika katoa.

18, 19. Ne a pati ne fai atu ne Pablo Barros, telā ne fesoasoani atu ki tou tagata ke tumau tena malosi, kae e mafai pefea ne nisi tavini a Ieova o tau‵tali atu ki tena fakaakoakoga?

18 Atinitina. A Pablo mo Hugo Barros, kolā ko valu kae fitu lā tausaga, ne faka‵tea mai te akoga i te 1976 mō te sē ‵kau atu ki sisiakaga o te fuka. I te taimi e tasi, ne ‵tule atu ne te pule faiakoga fafine a Pablo kae ‵pago ne ia te ulu o tou tagata. Ne taofi ne tou fafine a tamaliki tagata mai tua o te akoga mō se itula, i ana taumafaiga ke faimalo lāua ke aofia i fakamanatuga loto fenua. Ne fai mai ne Pablo ana mea ne masaua: “E aunoa mo te fesoasoani o Ieova, e se tāitāi eiloa o ‵kafi ne au o ‵teke atu ki te fakamalosiga ke fakaseaoga toku fakamaoni.”

19 I te taimi ne avatu ei te tagi tenei ki te fono fakamasino, ne ‵lago atu a te famasino ki te fakaikuga a te akoga ke faka‵tea a Pablo mo Hugo. Kae ne avatu te lā tagi ki te ‵Toe Fono Maluga i Atinitina. I te 1979, ne ‵fuli ne te Fono Fakamasino tenā  a te fakaikuga a te fono fakamasino tai malalo, kae fai mai: “E ‵teke atu a te fakasalaga [ke fakatea] mo te saolotoga i te tulafono ke tauloto (Article 4) mo te tiute o te Sitete ke ‵kau atu ki akoga lasaga muamua (Article 5).” Ne aoga eiloa a te manumaloga tenā ki tamaliki Molimau kāti e toko 1,000. Ne taofi aka te faka‵teaga o nisi tamaliki, kae ko nisi tino, e pelā mo Pablo mo Hugo, ne toe talia ke ‵foki atu ki akoga a te malo.

Ne fakamaoni atu eiloa ne Molimau talavou e tokouke a te lotou fakamaoni mai lalo i tofotofoga

20, 21. Ne fakamalosi aka pefea tou fakatuanaki ne te fono telā ne aofia i ei a Roel mo Emily Embralinag?

20 Filipaina. I te 1990, a Roel Embralinag, * ko 9 ana tausaga, mo tena tuagane ko Emily, ko 10 ana tausaga, fakatasi mo nisi tamaliki Molimau kāti e toko 66, ne faka‵tea mai akoga me ne seki saluti atu ki te fuka. Ne taumafai a te tamana o Roel mo Emily, ko Leonardo, o fakamatala faka‵lei atu ki tino pule‵pule o te akoga, kae ne seki talia. I te taimi ne gasolo aka o masei a te tulaga, ne fai ne Leronardo se tagi ki te ‵Toe Fono Maluga. E seai ne tupe a Leonardo kae e seai foki sena lōia ke sui ne ia tou tagata. Ne ‵talo malosi atu te kāiga ki a Ieova mō takitakiga. I taimi katoa konā, ne fakatauemu kae fakaitaita atu ki tama‵liki.  Ne mafaufau a Leonardo me ailoga loa e manumalo a ia i te fono ona ko te mea e seki akoga aka eiloa a ia i mea tau tulafono.

21 E pelā mo mea ne ‵tupu, ne sui a te kāiga ne Felino Ganal, se lōia o tino telā ne galue muamua i se kamupane ‵lei eiloa i mea tau tulafono i te fenua. I te taimi o te fono, kae ko oti ne tiaki ne te Taina ko Ganal tena galuega ‵togi kae ko fai mo fai se Molimau a Ieova. I te taimi ne avatu ei te fono ki mua o te ‵Toe Fono Maluga, ne lotoma‵lie a te fono fakamasino ke ‵lago atu ki Molimau kae fakaseaoga a fakatonuga ke faka‵tea a tama‵liki. Ne seki manuia foki a tino kolā ne taumafai o fakamasei a te fakamaoni o tino o te Atua.

E Iku Atu ki te Fealofani a te sē ‵Kau ki se Feitu

22, 23. (a) Kaia ne manumalo ei tatou i fono tulafono tāua? (e) Se a te mea e fakamaoni mai i te filemu o te ‵tou kautaina i te lalolagi kātoa?

22 Kaia ne manumalo ei a tino o Ieova i fono tulafono tāua e uke? E se ‵lago mai a te kau politiki ki a tatou. Kae mai te suā fenua ki te fenua, mai i te fono fakamasino ki te suā fono, ne puipui faeloa ne famasino ‵lei a tatou mai osomaiga a fili faiga‵ta, kae ne fai foki ne latou a fakatokaga i mea tau tulafono. E aunoa mo te fakalotolotolua, me ne ‵lago mai eiloa a Keliso ki ‵tou taumafaiga ke maua a manumaloga konā. (Faitau te Fakaasiga 6:2.) Kaia e aofia ei tatou i vaegā taua penā i mea tau tulafono? E se ma‵nako tatou ke ‵fuli ne tatou a tulafono. I lō te fai penā, a te ‵tou fakamoemoega ke fakamautinoa aka me e mafai o tumau tatou i te tavini atu ki te ‵tou Tupu, ko Iesu Keliso, e aunoa mo se fakatalave.​—Galu. 4:29.

23 Faitalia me e ‵nofo atu tatou i se lalolagi telā e mavae‵vae i kinauga fakapolitiki mo te takalialia, e fakamanuia eiloa ne te ‵tou Tupu telā ko pule mai, ko Iesu Keliso, a taumafaiga o ana soko i te lalolagi kātoa ke fakatumau te lotou sē ‵kau atu ki se feitu. Ne takavale eiloa a Satani i ana taumafaiga ke fakamavae‵vae mo te fakatakavalega o tatou. Ko oti eiloa ne fakamaopoopo ne te Malo a te fia miliona o tino kolā ko ita fitifiti ma “toe fakatoka eiloa mō se taua.” A te filemu o te ‵tou kautaina i te lalolagi kātoa se vavega eiloa​—e tuku mai i ei a fakamaoniga kolā e se mafai o ‵teke atu ki ei me ko pule mai te Malo o te Atua!​—Isa. 2:4.

^ pala. 4 E lauiloa foki te tusi tenei i te ulutala tenei The New Creation. Fakamuli ifo, a tusi o te Millennial Dawn ne taku ki te Studies in the Scriptures.

^ pala. 8 Ke maua a nisi fakamatalaga e uiga ki te valoaga tenei, ke onoono ki te Te Faleleoleo Maluga i a Setema 1, 1990 te itulau e 24-26.

^ pala. 13 Ne fai foki se fakatokaga mō te malo o Bulgaria ke talia a tino kolā e ‵teke atu ona ko te loto lagona ke ga‵lue i nisi galuega ‵togi.

^ pala. 14 Ke maua te tala kātoa, ke onoono ki te lōmiga o The Watchtower i a Novema 1, 2012, te itulau e 29-31.

^ pala. 14 E sili atu i te 20 tausaga, ne ‵pei ei ne te malo o Armenia a talavou Molimau e silia atu i te toko 450. I a Novema 2013, ne fakasaoloto mai i te falepuipui a toe tino mai tāgata konei.

^ pala. 16 Ne tusi ‵se a te igoa o te kāiga i tusi a te fono fakamasino.

^ pala. 20 Ne tusi ‵se a te igoa o te kāiga ki a Ebralinag i tusi a fono fakamasino.