Fanatu ki te fakasologa

Fanatu ki te lua o auala

Fanatu ki te fakasologa o mataupu

Molimau a Ieova

Tuvalu

Te Faleleoleo Maluga (Lōmiga mō Sukesukega)  |  Tesema 2015

Te Lōmiga Telā ne Toe Fakafou o te New World Translation 2013

Te Lōmiga Telā ne Toe Fakafou o te New World Translation 2013

I SE fia o tausaga ko ‵teka atu, ne toe fakafou faeloa a te New World Translation of the Holy Scriptures, kae ko te lōmiga tenei i te 2013 ko te ‵toe lōmiga eiloa telā ne lasi tena salalau atu. E pelā me se fakaakoakoga, ko nofo nei ki te 10 pasene o nāi pati palagi e aofia i te ‵fuliga tenei. Ko oti ne toe faka‵fou aka a nisi pati faka-te-Tusi Tapu. A nisi mataupu ko oti ne ‵fuli ki te auala e tusi ei a kupu, kae ko aofia foki i ei a nisi fakamatalaga mai lalo. E se mafai o aofia i te mataupu tenei a ‵fuliga katoa ne fai, kae ke onoono nei tatou ki nāi fakama‵fuliga tāua eiloa.

Ne a tugapati tāua i te Tusi Tapu ko oti ne ‵fuli? E pelā mo te mea ne fakasae aka i te mataupu mai mua, a te ‵fuliga o “Seoli,” “Heitisi,” mo te “solu” ko oti katoa ne toe faka‵fou. E se gata i ei, ko oti foki ne ‵fuli a nisi pati.

E pelā me se fakaakoakoga, a te pati “fakasataulo” ko oti ne ‵fuli ki te pati “‵tuki ki te lakau” ko te mea ke mo a ma faka‵se ei a te manatu e uiga ki te auala ne tamate ei a Iesu. (Mata. 20:19; 27:31) A te pati “amioga sonafai” ko oti ne ‵fuli ki te pati “amio matafatu mo te sē āva,” telā e fakamatala mai ei a faifaiga mataga telā e fakauiga ki ei te tugapati faka-Eleni. A te tugapati ko te “puapuaga mō se taimi leva” telā ne fakaaoga muamua, e mafai eiloa o fakauiga ‵se ki te logo‵mae mō se taimi leva; kae ko te pati “kufaki,” e maua eiloa i ei a te uiga tonu o te manatu. Ko oti ne sui a te pati ko te “fiafiaga o te konā” ki te pati “fakafiafiaga sonafai valevale,” telā ko faigofie atu ke malamalama i ei i aso nei. (Kala. 5:19-22) Ko oti ne sui a te pati “alofa atafai,” ki te “alofa fakamaoni,” me e maua i ei te uiga tonu. E maua eiloa i ei a te uiga o te pati faka-te-Tusi Tapu telā ne fakaaoga faeloa ke fetaui ‵lei mo te uiga o te pati “fakamaoni.”—Sala. 36:5; 89:1.

A nisi pati kolā ne ‵fuli faeloa ki se pati e tasi ko ‵fuli nei e ‵tusa mo te fakamatalaga. E pelā me se fakaakoakoga, a te pati Epelu ko te ʽoh·lamʹ, ne ‵fuli sale muamua ki “se taimi sē mautinoa,” telā e mafai foki o fakauiga ki te “se gata mai.” A te fakaaogaga o te pati tenei, e mafai o pokotia i ei a fuaiupu konei i te Salamo 90:2 mo te Mika 5:2.

A te pati Epelu mo te pati Eleni telā ne ‵fuli ki te “fuaga” e sae mai faeloa i te Tusi Tapu, i mataupu e uiga ki mea tau ‵toki lakau, kae fakasino atu foki i se auala fakatusa ki te “fanau.” Ne fakaaoga faeloa a te pati “fuaga” i lōmiga mua o te New World Translation e aofia ei te Kenese 3:15. E ui i ei, a te fakaaogaga o te pati “fuaga” telā  e fakasino atu ki te “fanau” pelā me ko se manakogina, telā la, ko fakaaoga eiloa a te pati “fanau” telā e sae mai i te Kenese 3:15 mo nisi fuaiupu aka i te lōmiga fou. (Kene. 22:17, 18; Faka. 12:17) A ko nisi fuaiupu ko ‵fuli eiloa e ‵tusa mo te fakamatalaga.—Kene. 1:11; Sala. 22:30; Isa. 57:3.

Kaia ne fai ei a fakama‵fuliga ki fakamunaga o pati ki te pati e uke? E fai mai i te Appendix A1 o te ‵fuliga fou i te 2013, me i te ‵fuliga ‵lei o te Tusi Tapu ka “fakaasi mai i ei a te uiga tonu o se pati io me se fuaiupu māfai ko ‵kese io me sē maina ‵lei a te ‵fuliga o fakamunaga o pati ki te pati.” Kafai e maina a tino i pati fakatusa i te ‵gana Epelu kolā e ‵fuli ki nisi ‵gana, ko mafai ei o ‵fuli mai te pati ki te pati. Mai te tau‵tali ki te auala tenei, a te tugapati ko te “sukesuke ki . . . te fatu” telā e fakaasi mai i te Fakaasiga 2:23, e maina ‵lei eiloa i ei a tino i ‵gana e uke. Kae i te fuaiupu eiloa tenā, a te “sukesuke a nonu” e mafai eiloa o se malamalama i ei, tela la, ko oti ne ‵fuli a te pati “nonu” ki “mafaufauga ‵loto,” telā e fakaata mai eiloa ne ia te uiga tonu i te ‵gana Epelu. I se auala tai ‵pau, i te Teutelonome 32:14, a te pati fakatusa tonu o “sinu o nonu o saito” ne ‵fuli i se auala manino ki “toe saito tafasili i te ‵lei.” I se auala tai ‵pau a te tugapati, “Oku laugutu e seki pilitome” e se manino ‵lei i te ukega o ‵gana, kae e manino ‵lei māfai e ‵fuli ki tena uiga, “Au e se apo i te faipati.”—Eso. 6:12.

Kaia ko oti ei ne ‵fuli a tugapati konei, “tama‵liki tāgata o Isalaelu” mo “tama‵liki tāgata kolā ko seai ne olotou tamana” ki “tino Isalaelu” mo “tama‵liki e seai ne olotou tamana”? I te ‵gana Epelu, a te fakailoga i te tino e fakaata mai i ei me ko ia se tagata io me se fafine. Kae ko nisi tugapati kolā e fakasino atu loa ki te tagata, e mafai eiloa o aofia i ei a tāgata mo fāfine. E pelā me se fakaakoakoga, a nisi fuaiupu e fakaasi mai i ei me i “tama‵liki tāgata o Isalaelu” e aofia i ei a tāgata mo fāfine, tela la, ko oti ne ‵fuli a te tugapati tenei ki “tino Isalaelu.”—Eso. 1:7; 35:29; 2 Tupu 8:12.

I se auala tai ‵pau, a te fakailoga i te tugapati Epelu telā e fakauiga ki “tamaliki tāgata” i te Kenese 3:16, ko leva ne ‵fuli ki te pati “tama‵liki” i lōmiga mua o te New World Translation. Kae i te Esoto 22:24, ko oti ne ‵fuli nei a te pati eiloa tenā, penei: “A otou tama‵liki [faka-Epelu, “tama‵liki tagata”] ka seai ne olotou tamana.” Ke fakaaoga te fakatakitakiga tenei, ko oti ne ‵fuli a te pati “tamaliki tagata seai sena tamana” ki te “tamaliki seai sena tamana” io me se “tamaliki e seai ne ana mātua.” (Teu. 10:18; Iopu 6:27) E ‵pau eiloa te ‵fuliga tenā mo te ‵fuliga i te Septuagint i te ‵gana Eleni. Ko oti foki ne ‵fuli a te fuaiupu tenei “i te taimi koi tamataene ei koe” ki te “aso koi talavou ei koe” i te Failauga 12:1.

Kaia ko oti ne fakafaigofie aka ei a te ‵fuliga o veape Epelu e uke? A te avā veape Epelu tāua ko te seki katoatoa ‵lei, telā e fakamatala mai ne ia se mea telā koi tumau eiloa o fai, kae ko te veape ko te katoatoa ‵lei, e fakasino atu ki te fakataunuga o se faifaiga telā ko katoatoa faka‵lei. E masani o ‵fuli sale a te veape Epelu tenei ko te seki katoatoa ‵lei i lōmiga mua o te New World Translation fakatasi mo se veape telā e fakamatala mai ne ia a te veape tenā, e pelā mo te pati “kamata o fai atu” io me ko te pati “ne toe fai atu” ko te mea ke fakaasi mai ei me se mea koi tumau eiloa o fai. * A te auala ne faka‵mafa atu ei a tugapati konei “ko ia loa tenā” “e penā loa” mo te “a te ‵tonuga loa,” ne fakaaoga ke fakaasi atu ei te fakataunuga o se faifaiga telā ko katoatoa faka‵lei.

I te lōmiga telā ne toe fakafou i te 2013, e se fakaaoga eiloa a vaegā tugapati penā, vaganā e manakogina ke fakaopoopo atu ki te uiga. E pelā me se fakaakoakoga, e  se manakogina ke faka‵mafa atu me i te Atua ne fai atu faeloa ke “oko mai te mainaga,” tela la, i te lōmiga telā ne toe fakafou, a te veape ko te “fai atu” i te lōmiga mua, e se fakauiga nei i te lōmiga fou e pelā me se mea telā koi tumau eiloa o fai. (Kene. 1:3) E ui i ei, ne kalaga atu fakafia a Ieova ki a Atamu, ko tena uiga, a te mea tenei koi faka‵mafa mai eiloa ne ia te manatu i te Kenese 3:9 fakatasi mo te ‵fuliga “ne kalaga atu faeloa.” Tela la, ne ‵fuli eiloa a veape i se auala faigofie, kae ne faka‵mafa atu i ei a faifaiga i lō te fakaata mai i ei a veape Epelu, ko te katoatoa ‵lei mo te seki katoatoa ‵lei. E aoga eiloa a te mea tenei me e fesoasoani mai ei ke toe masaua a te mafulifuli faeloa o te ‵gana Epelu.

Mai te tau‵tali ki te auala e tusi ei a kupu i tusitusiga mua i te ‵gana Epelu, ko uke nei a mataupu ko tusi e pelā mo te auala e tusi ei a kupu

Kaia ko tusi nei a te ukega o mataupu pelā mo tusitusiga o kupu? A te ukega o vaega o te Tusi Tapu i te ‵gana Epelu ne tusi e pelā me ne kupu. I ‵gana kolā e fakaaoga i aso nei, a kupu e iloa eiloa mai pati kolā e tai ‵pau olotou faka‵leoga, kae e pelā mo kupu i te ‵gana Epelu i aso mua, a toe mea tāua kolā e fakavae ki ei a kupu ko pati kolā e ‵pau olotou uiga mo pati kolā e ‵kese olotou uiga mai te pati telā e fakaaoga. A kupu i te ‵gana Epelu i aso mua, e se ‵fati e auala i pati kolā e ‵pau olotou faka‵leoga, kae e ‵fati eiloa e ‵tusa mo pati kolā e fakasolo faka‵lei i ei a manatu.

I lōmiga mua o te New World Translation, ne tusi eiloa a te tusi o Iopu mo te Salamo i fuaiupu takitasi ke fakaasi mai ei me ne tusi eiloa pelā mo te tusiga o kupu o se pese io me fakafokifoki faeloa. A te vaegā tusitusiga tenei e faka‵mafa mai ne ia a manatu kolā e fakaasi mai i kupu kae ke faigofie foki o masaua. I te lōmiga telā ne toe fakafou i te 2013, a te tusi ko Faataoto, Pese a Solomona, mo nisi tusi aka a pelofeta, ko tusi pelā me ne fuaiupu, e pelā eiloa mo te tusiga o kupu ke faka‵mafa mai ei a mea kolā e ‵pau mo mea kolā e fakakese‵kese. E tasi o fakaakoakoga ko te Isaia 24:2, telā e aofia i laina takitasi a manatu kolā e kese‵kese, kae e aofia i te suā laina se manatu telā e faka‵mafa mai ei me ka seai se tino a mafai o sao mai te fakamasinoga a te Atua. E fakaasi mai i vaegā fuaiupu kolā e tusi pelā me ne kupu me i te tino telā ne tusi ne ia te Tusi Tapu ne fakaaoga ne ia a te auala e tusi ei a kupu ke faka‵mafa atu ei a te fekau a te Atua, kae e se ke fakafokifoki atu fua ne ia te manatu tenā.

E tai faigata eiloa o faka‵kese ne koe a tusitusiga faka-Epelu mo kupu, kae e isi eiloa ne kese‵kesega i te ‵fuliga o fuaiupu kolā e tusi pelā me ne kupu i loto i te Tusi Tapu. E ‵tau o iloilo faka‵lei aka ne tino ‵fuli me kofea a fuaiupu kolā ne tusi e pelā me ne kupu. A nisi fuaiupu e tusi pelā me ne kupu, e fakaaoga i ei pati kolā e fakaataata ne koe a te ata o te mea e fakauiga ki ei, pati kolā e isi ne olotou fakauigaga, mo pati kolā e tai ‵pau kae faka‵mafa mai i ei te manatu tāua.

A te vaega fou, ko te Outline of Contents, e aoga ke iloa ei a tino kese‵kese kolā e aofia i se tala i aso mua, i te tusi o Pese a Solomona.

E aoga pefea a te suke‵suke ki tusitusiga mua i te ‵gana Epelu ki te lōmiga tenei ne toe fakafou? A te New World Translation i te ‵gana Epelu ne fakavae mai i tusitusiga mua faka-Epelu mo tusitusiga faka-Eleni kolā ne tusi ne Westcott mo Hort. Koi tumau eiloa te aoga o te sukesuke ki tusitusiga mua o te Tusi Tapu, e fakamaina mai ne ia ki tino fai‵tau a nisi fuaiupu i loto i te Tusi Tapu. Ko mafai nei o maua a tusitusiga mai Pelugā Tusi kolā ne maua i te Tai Mate. Ko oti eiloa ne sukesuke ne tino a tusitusiga e uke i te ‵gana Epelu. Ko mafai nei o maua a nisi fakamaoniga e uiga ki tusitusiga konā i te komupiuta, kae ko faigofie foki ke toe onoono ki te kese‵kesega i te vā o tusitusiga konā kae ke fakaiku aka me kofea eiloa a tusitusiga i te ‵gana Epelu mo te ‵gana Eleni e ‵lago atu ki mea konā. Ko oti ne fakaaoga faka‵lei ne te Komiti o te New World Bible Translation a atiakaga konei e uiga ki te sukesukega o nāi fuaiupu kolā ne fai a ‵fuliga e uiga ki ei.

E pelā me se fakaakoakoga, i te 2 Samuelu 13:21, e aofia eiloa i te Septuagint i te ‵gana Eleni a pati kolā e tai ‵pau: “Kae ne seki fia faka‵mae ne ia a lagonaga o Amanono, i a ia e alofa ki ei, me i a ia ko tena toekimua.” Ne seki aofia i lōmiga mua o te New World Translation a pati konei me e se aofia i Masoretic text. Kae ne aofia eiloa i pelugā Tusi kolā ne maua i te Tai Mate, kolā ko aofia nei i te lōmiga telā ne toe fakafou i te 2013. Mō nisi pogai aka, ko oti ne fakafoki mai a te igoa o te Atua fakalima taimi i te tusi o te Muamua Samuelu. Ne iku atu foki a te sukesukega ki tusitusiga i te ‵gana Eleni ki se ‵fuliga i te fakasologa o manatu i te Mataio 21:29-31. Tela la, ne fakavae a nisi ‵fuliga ki te uke o fakamaoniga mai tusitusiga konā i lō te ‵piki ‵mautakitaki o latou ki te ‵kopi fua e tasi o te ‵fuliga muamua i tusitusiga i te ‵gana Eleni.

Konei a nāi ‵fuliga mai te ukega o nisi mea kolā ne fesoasoani atu ke mafai o fai‵tau a te tokoukega o tino i ei kae malamalama faka‵lei i te ‵fuliga o te New World Translation, se meaalofa ne tuku mai ne te Atua ke mafai ei o fesokotaki atu tatou ki a ia.

^ pala. 10 Ke onoono ki te New World Translation of the Holy Scriptures—With References, Appendix 3C “Hebrew Verbs Indicating Continuous or Progressive Action.”