Fanatu ki te fakasologa

Fanatu ki te lua o auala

Fanatu ki te fakasologa o mataupu

Molimau a Ieova

Tuvalu

Te Faleleoleo Maluga  |  Napa 3 2016

 FAKAAKOAKO KI TE LOTOU FAKATUANAKI | LEPEKA

‘Au e Manako o Fano’

‘Au e Manako o Fano’

NE KILO atu a Lepeka ki se kogā laumanafa sē laugatasi i te taimi ne gasolo ifo loa o pouli. Mai tua o te fia o vaiaso ne faima‵laga atu ei, ne fatoa masani ‵lei a ia ki te sagasaga mo te gasuesue o te kamela i te taimi ne sagasaga ei tou fafine i tena tua. Ko ‵mao ‵ki atu a te fale i Halana telā ne tupu aka ei a ia, te fia selau o maila ki te feitu matū saegala. Kāti ka se toe lavea eiloa ne ia tena kāiga. Kāti ko oloolo valevale fua a fesili i tena mafaufau e uiga ki tena olaga i aso mai mua—maise eiloa i te taimi tenei ko pili atu ki te fakaotiga o tena malaga.

Ne ‵seke atu a ka e faka‵tele ne solofanua mo te lasiga o Kanana kae ko olo atu i koga fatufatua malosi, i te kogā fenua o Nekepi. (Kenese 24:62) Kāti ne lavea ne Lepeka a mamoe. Kāti ko tō pupu katoa te fenua ke tausi ei a manu, kae e lava loa kae ‵toe a mouku ke kilokilo atu ki ei. Ne masani ‵lei tena takitaki kau malaga mo kogā koga konā. Ko se mafai o fa‵ki ne ia a te fia fakamatala atu ki tena matai a tala ‵gali ki tena matai—mo Lepeka ka fai mo fai te avaga a Isako! Kae kāti ne mafaufau a Lepeka, me se a te vaegā olaga ka maua ne ia i te fenua tenei. Ka pefea te tagata, ko Isaako, telā ka avaga a ia ki ei? Ne seki fetaui aka eiloa lāua muamua! E mata, ka fiafia a ia māfai ko lavea ne tou tagata a ia? Kae ka pefea ana lagonaga ki tou tagata?

I koga e uke o te lalolagi i aso nei, e mafai o fai fakaa‵tea a avaga kolā ne fakatoka ne mātua. I nisi koga, e fai eiloa te faifaiga tenā e pelā me se mea masani. Faitalia me se a te koga ne tupu aka ei koe, e mafai o lotomalie koe me ne fanatu eiloa a Lepeka ki se koga e se iloa ne ia. A te ‵tonuga loa, ne fai eiloa a ia mo fai se fafine telā ne fakaofoofogia i tena loto malosi mo te fakatuanaki. E ‵tau o maua ne tatou a uiga e lua konā māfai ko fakafesagai atu tatou ki ‵fuliga i te olaga. E isi foki ne uiga ‵gali kae tu ‵kese kolā e is se lotou sokoga ki te fakatuanaki o Lepeka.

“KE ASU MAI FOKI NE AU NE VAI MO FAINU AU KAMELA”

A te ‵fuliga lasi i te olaga o Lepeka, ne kamata i se auala telā ne foliga atu ki a ia e pelā me se mea masani. Ne tupu aka i Halana io me se fa‵kai pili atu ki ei, se fa‵kai i Mesopotamia. Ne ‵kese ana mātua mai te tokoukega o tino i Halana. Ne seki tapuaki atu latou ki te atua ko te masina e igoa ki a Sin. I lō te fai penā, a te lotou Atua ko Ieova.—Kenese 24:50.

Ne tupu aka eiloa a Lepeka mo fai se tamāfine tinogali, kae e sē se tino gali fakaloiloi fua kae se aoga. A ia se fafine faka-te-agaga, kae ne ‵ma foki a ia i mea tau amioga. Ne tai maumea eiloa tena kāiga ke isi ne olotou tavini, kae ne seki puti aka a Lepeka e pelā me se pelenise fafine; ne puti aka tou fafine ke galue malosi. E pelā mo fāfine e tokouke i aso konā, ne fai ne Lepeka a nisi galuega ‵mafa, e aofia i ei a te asuga o vai mō te kāiga. Kae ko tuai o oko atu ki te afiafi, ne amo ne ia i tena tuauma se tiā vai lasi kae fanatu ki te vaikeli.—Kenese 24:11, 15, 16.

I te fakaafiafi e tasi, mai tua o te faka‵fonuga o tena tiā vai, ne tele atu se toeaina o fakafetaui atu ki tou fafine. Ana muna ki tou fafine: “Fakamolemole, ke inu aka au i tau tiā.” Ne fai eiloa mo fai se akai ‵lei kae āva! Ne lavea ne Lepeka me ne faimalaga atu te tagata tenā mai i se koga ‵mao. Tela la, ne tuku fakavave ifo ne tou fafine te tiā vai mai i tena tuauma kae tuku atu ke inu te tagata, e se ko te ‵miti fua malie, kae ke inu faka‵lei eiloa ki vai ‵ma kae ‵moko. Ne lavea ne ia me e nofo loa ki se sefulu o kamela e takatokato pili mai kae ne seki faka‵fonu ki vai a te tali fagai manu mō latou. Ne lavea foki ne tou fafine me ne kilokilo atu tou tagata mo te atafai, kae ne fia fakaasi atu ne ia te lasi o tena kaimalie. Telā ne fai atu ei tou fafine: “Ke asu mai foki ne au ne vai mo fainu au kamela ke ma‵kona.”—Kenese 24:17-19.

Onoono la me ne seki ofo atu fua ne Lepeka ke fainu  ne ia a kamela e sefulu kae ke fai loa penā ke oko ki te taimi e ma‵kona ei. Kafai e fia inu ma‵losi, e mafai o inu ne se kamela e tasi a kalone vai e 25 io me e 95 lita! Kafai e fia inu katoa penā a kamela e sefulu, ne ‵tau eiloa o fakamāumāu ne Lepeka a itula e uke ke fainu aka ei. E pelā mo mea ne fakaasi mai, e foliga mai me ne fiainu ma‵losi ‵ki eiloa a kamela. * Kae e mata, ne iloa ne Lepeka te mea tenā i te taimi ne fia fesoasoani atu ei a ia? Ikai. Ne manako malosi eiloa a ia ke galue malosi e ‵tusa mo te mea e manakogina ke fakaasi atu te uiga talimālō ki te toeaina fou tenei. Ne talia ne tou tagata tena fesoasoani. Ne onoono faka‵lei atu ei tou tagata i te taimi ne fokifoki atu ei a ia ki te vaikeli o asu kae toe faka‵fonu tena tiā kae ‵ligi atu ki te tali fagai manu.—Kenese 24:20, 21.

A Lepeka se fafine galue malosi kae uiga talimālō

E malosi ‵ki te akoakoga e maua ne tatou i aso nei mai te fakaakoakoga a Lepeka. E ola tatou i se vaitaimi telā e malosi ‵ki te pulega a te uiga ko te kaimanako. E pelā mo te mea ne ‵valo mai, ne kamata a tino o ‘a‵lofa fua ki a latou eiloa,’ e seai se loto fiafia o fesoasoani atu ki nisi tino. (2 Timoteo 3:1-5) Se mea ‵lei mō Kelisiano kolā e taumafai o ‵teke atu ki te uiga tenā, ke mafau‵fau ki te tala i te Tusi Tapu o te fafine mua tenā, e tele kae fokifoki atu ki te vaikeli.

Ne mautinoa eiloa me ne lavea ne Lepeka a te pula ‵toka atu o te toeaina ki a ia. E se ko te kilo masei atu; kae e fakauiga ki te ofo, te tavae, mo te fiafia. I te otiga o te galuega a Lepeka, ne tuku atu ne tou tagata a meaalofa ki tou fafine—ligi aulo tāua! Ne fesili atu ei tou tagata: “Fakamolemole, taku mai me ko oi tou tamana. E a, e isi ne potu avanoa i tena fale mo ‵moe matou mo oku tagata konei i te po nei?” I te taimi ne fai atu ei ne tou fafine tena kāiga, ne momea aka eiloa te fiafia o tou tagata. Kāti ona ko te loto finafinau, ne toe fai atu tou fafine: “E uke a kau saito mo mea fagai manu i te motou fale, kae e isi foki se koga mo otou ‵nofo”—e fakauiga i ei me e lava ‵lei a mea katoa, kae e isi aka foki ne tino ne faima‵laga fakatasi atu mo te toeaina. I konā, ne tele atu ei tou fafine i mua o fai atu ki tena mātua a mea ne ‵tupu.—Kenese 24:22-28, 32.

E manino ‵lei, me ne puti aka a Lepeka ke uiga talimālō. Tenei te suā uiga telā e foliga mai me ko galo atu i aso nei—mo te suā pogai ke fakaakoako ki te fakatuanaki o te tamāfine loto alofa tenei. A te fakatuanaki ki te Atua e ‵tau o fai ei tatou ke uiga talimālō. E uiga talimālō a Ieova, me e kaimalie a ia ki tino katoa, kae e manako ko ana tino tapuaki ke fai foki penā. Kafai e uiga talimālō tatou, ke oko ki tino kolā e se toe mafai o ‵togi  mai ne latou a tatou, e fakafiafia eiloa ne tatou a te ‵tou Tamana faka-te-lagi.Mataio 5:44-46; 1 Petelu 4:9.

“‵SALA SE AVAGA MA TAKU TAMA”

Ko oi te toeaina tenā i te vaikeli? A ia se tavini a Apelaamo, te taina o te tupuna tagata o Lepeka. Tela la, ne fakaafe ne latou a ia i te fale o Petueli, te tamana o Lepeka. A te igoa o te tavini tenei ko Eliesa. * Ne fai atu te tino talimālō ke kai tou tagata, kae ne ita a ia ma kai ke oko ki te taimi e fakaasi atu ei ne ia te pogai o tena asiga. (Kenese 24:31-33) E mafai eiloa o fakaataata ne tatou a te faipati atu mo te fiafia o tou tagata, me ne fatoa oti eiloa ne lavea ne ia a fakamaoniga ‵mana me i tena Atua, ko Ieova, ne fakamanuia atu ki a ia i te malaga tāua tenei. E pefea la?

Mafaufau la ki te faiatuga ne Eliesa o te tala i te taimi ne fakalogologo atu ei a te tamana o Lepeka, ko Petueli, e pelā foki mo tena tuagane ko Lapana mo te loto finafinau. Ne fai atu ne ia ki a latou me ne fakamanuia malosi ne Ieova a Apelaamo i Kanana kae ko isi se tama tagata a Apelaamo mo Sala, ko Isaako, telā ne togi atu ki a ia a mea katoa. Ne tuku atu ne Apelaamo ki tena tavini se galuega tafasili i te tāua: E ‵tau o ‵sala ne ia se avaga ma Isaako mai i kāiga o Apelaamo i Halana.—Kenese 24:34-38.

Ne fai ne Apelaamo a Eliesa ke tauto atu me ka se filifili ne ia se avaga mō Isaako mai fāfine Kanana. Kaia? Ona ko te mea e se āva io me e tapuaki atu a tino Kanana ki a Ieova te Atua. Ne iloa ne Apelaamo me ne manako a Ieova i tena taimi tonu ke fakasala a tino konā ona ko olotou faifaiga ma‵sei. Ne seki manako a Apelaamo ke isi se fesokotakiga o tena tama pele, ko Isaako ki tino konā mo olotou auala matagā. Ne iloa foki ne ia me ne isi se tulaga tāua o tena tama i te fakataunuga o folafolaga a te Atua.—Kenese 15:16; 17:19; 24:2-4.

Ne toe fai atu a Eliesa ki te tino o te fale me i te taimi ne oko atu ei a ia ki te vaikeli i Halana, ne ‵talo atu a ia ki a Ieova te Atua. Ne akai atu a ia ki a Ieova ke filifili aka se fafine ke avaga ki ei a Isaako. E pefea la? Ne akai atu a Eliesa ki te Atua ke fakamautinoa aka ne ia me i te tamaliki fafine e manako a Ia ke avaga a Isaako ki ei ke vau ki te vaikeli. Kafai e fakamolemole atu a ia ke inu a ia, e ‵tau o loto fiafia foki a ia ke se fainu fua a Eliesa kae e penā foki ana kamela. (Kenese 24:12-14) Kae ko oi ne vau kae fai ne ia a mea katoa konā? Ko Lepeka! Mafaufau la ki lagonaga o tou fafine māfai ne lagona ne ia te tala ne fai atu ne Eliesa ki tino o tena kāiga!

Ne otia foki a loto o Petueli mo Lapana i te tala a Eliesa. Ne fai atu lāua: “A te mea tenei se mea mai i a Ieova.” E pelā mo te masani, ne fakaiku aka ne lāua te feagaiga o te fakaipoipoga, ke ‵sai te feagaiga a Lepeka ki a Isaako. (Kenese 24:50-54) Kae e mata, e fakauiga i ei me ko seai loa se tonu mai i a Lepeka?

I nai vaiaso mai mua atu i ei, ne fakasae aka ne Eliesa a te mataupu tenā ki a Apelaamo, mai te fesili atu: “Kae kafai la e se fia vau i au te fafine tenā ki te fenua tenei e nofo koe i ei?” Ne tali atu a Apelaamo: “Tenei te feitu e mafai ei ne koe o saoloto mai tau tautoga.” (Kenese 24:39, 41) I te fale foki o Petueli, ne tāua eiloa a te mea e loto ki ei a te fafine. Ne fiafia malosi a Eliesa ki te manuia o tena malaga telā ne fakamolemole atu a ia i te taeaoakaga, me e mafai o ‵foki fakavave atu lāua mo Lepeka ki Kanana. Kae ne ma‵nako a te kāiga ke tai ‵nofo aka latou mo aso e sefulu. I te fakaotiga loa, ne fakaiku aka ne latou te mataupu i te auala tenei: “Ke kalaga ake mua tatou ki a Lepeka ke vau me se a tena tali.”Kenese 24:57.

Kae tenei eiloa te ‵toe filifiliga tāua i te olaga o Lepeka. Ne ana pati ka fai atu? E mata, ka alofa a ia ki tena tamana mo tena tuagane kae fakamolemole atu ke se fanatu i te malaga tenei ki se koga e se iloa ne ia? Io me ne kilo atu a ia ki ei e pelā me se tauliaga ke fai sena tusaga i mea kolā ne manino ‵lei me ne takitakigina ne Ieova? I tena tali, ne fakaasi mai ne ia ana lagonaga ‵tonu e uiga ki te mea tenei, kāti e tai mataku, ki te ‵fuliga ka fai i tena olaga. Ne fai atu fua a ia: ‘Ao, au e manako o olo mo te tagata tenei.’—Kenese 24:58.

Ko oko eiloa i te fakaofoofogia o te uiga tenā o tou fafine! I aso nei, e mafai o tai ‵kese a ‵tou tuu e uiga ki te faiga o avaga, kae koi mafai eiloa o tauloto ne tatou a mea e uke mai i a Lepeka. A te ‵toe mea tāua ki a ia, e se ko te mea e manako a ia ki ei, kae ko mea e manako ki ei tena Atua, ko Ieova. Kafai e fai a avaga, e tuku mai ne te Muna a te Atua a te ‵toe takitakiga ‵lei—e uiga ki te vaegā tino ke filifili mo te auala ke fai mo fai se avaga ‵lei. (2 Kolinito 6:14, 15; Efeso 5:28-33) Se mea ‵lei ke fakaakoako atu tatou ki a Lepeka kae taumafai o fai a mea i auala o te Atua.

 “KO OI TE TINO TENĀ?”

Ne fakamanuia ne Petueli tena akoi ko Lepeka. Tenā, ne olo atu ei a tou fafine mo te tino ne tausi ne ia i tena folikiga, ko Tepola, fakatasi mo nisi tavini fafine, mo Eliesa mo ana tāgata. (Kenese 24:59-61; 35:8) E seki leva kae ko ‵mao atu a Halana. Ne ‵mao ‵ki a te malaga, 500 maila (800 km) io me tai penā, kae kāti e ‵tusa mo te tolu vaiaso te leva. Kāti e sē se malaga faigofie. E mautinoa eiloa me e uke ‵ki a kamela ne lavea ne Lepeka i tena olaga, kae e se mafai o iloa ne tatou me ne apo a ia i te tele atu i luga i te kamela. Ne fakaata mai tena kāiga i te Tusi Tapu e pelā me se kāiga tausi mamoe, e se ne tino faipisinisi kolā ne olo sāle atu i ka e faka‵tele ne kamela. (Kenese 29:10) E masani o fameo a tino ‵fou kolā e ‵tele atu i kamela i te sē ‵lei—ke oko foki eiloa ki se taimi toetoe ‵ki e tele atu i ei!

Kāti e se taumate me ne olioli eiloa a Lepeka ke iloa ne ia a mea e uke e mafai o maua ne ia mai i a Eliesa e uiga ki a Isaako mo tena kāiga. Mafaufau la ki te toeaina e faipati atu ki tou fafine i se afiafi i tafa o te afi, kae fai atu ne ia te folafolaga a Ieova ki Tena taugasoa ko Apelaamo. Ne fakasae aka ne te Atua mai i te kāiga o Apelaamo se tamaliki telā ka aumai ne ia a fakamanuiaga ki tino katoa. Mafaufau la ki te ofo o Lepeka i tena loto i te taimi ne iloa ei ne ia te folafolaga a Ieova ka fakataunu e auala i a Isaako, telā ka avaga a ia ki ei—kae e auala foki i a ia!Kenese 22:15-18.

Ne fakaasi atu ne Lepeka a te loto maulalo telā e faigata o maua kae tāua

Fakamuli loa, ne oko atu ki te aso telā ne fakamatala atu i te kamataga o te mataupu tenei. I te taimi e ‵tele atu ei a kamela i kogā fenua o Nekepi kae ko pili o to te mata o te la, ne lavea ne Lepeka se tagata e sasale i fatoaga. Ne foliga mai me ne mafaufau ‵mafa a ia ki se mea. “Ne sopo ifo a ia mai tena kamela,” telā e lavea atu ne tatou—me kāti ne seki faka‵tali a ia ke ta‵kato ifo a kamela—kae ne fesili atu ki tena takitaki: “Ko oi te tino tenā e sasale tonu mai ki a tatou i loto i malae fatoaga?” I te taimi ne iloa ei ne ia me ko Isaako, ne pulou ei ana mata ki tena laugatu. (Kenese 24:62-65) Kaia? E fakamaoni tonu mai i ei me se fakailoga o te āva mō te tino ka avaga a ia ki ei. E mafai eiloa o ‵kilo atu a nisi tino i aso nei ki te vaegā āva tenā e pelā me se faifaiga mua. A te ‵tonuga loa, e mafai o maua ne tāgata mo fāfine se akoakoga mai i te loto maulalo o Lepeka, kae ko oi i a tatou e se manakogina malosi ne ia a te uiga gali tenā?

A Isaako, se tagata ko nofo ki te 40 o ana tausaga, koi fanoanoa eiloa i te galo atu o tena matua, ko Sala, telā kāti ko tolu tausaga ko ‵teka atu. E mafai ei o fakaiku aka ne tatou me i a Isaako se tagata atafai kae loto alofa. Ko oko eiloa i te manuia o se vaegā tagata penā ke maua ne ia se avaga telā e galue malosi, uiga talimālō, kae loto maulalo! Ne pefea a lagonaga o lāua? E fai mai te Tusi Tapu: “Ne alofa Isaako ki a Lepeka.”Kenese 24:67; 26:8.

Ke oko foki eiloa ki a tatou, kāti se 39 senitenali mai tua ifo, koi faigofie faeloa ke a‵lofa tatou ki a Lepeka. Se a foki la te mea e mafai o fai ne tatou kae na ko te tavae atu ki tena loto malosi, tena galue malosi, tena uiga talimālō, mo tena loto maulalo? A tatou katoa—talavou mo tino ma‵tua, tāgata mo fāfine, tino a‵vaga mo tino taka—se mea ‵lei ke fakaakoako tatou ki tena fakatuanaki!

^ pala. 10 Ko afiafi eiloa. E seai se fakaasiga i te tala me ne nofo atu eiloa a Lepeka i te vaikeli i te fia o itula. E seai foki se mea e fakaasi mai me ko ‵moe tena kāiga i te taimi ko oti ei tou fafine io me ne fanatu se tino o ‵sala tou fafine ona ko te leva o tena galoga.

^ pala. 15 E se taku mai te igoa o Eliesa i te tala tenei, kae e foliga mai me i a ia ko te tavini ne aofia i ei. Ne manako eiloa a Apelaamo i te taimi e tasi ke togi atu ana mea katoa ki a Eliesa, māfai e seai sena sui tonu, tela la, e mautinoa eiloa me ko te ‵toe tavini matua kae fakatalitonugina a Apelaamo. Tenā foki te auala e fakamatala mai i ei a te tavini i te tala tenei.—Kenese 15:2; 24:2-4.