Fanatu ki te fakasologa

Fanatu ki te lua o auala

Fanatu ki te fakasologa o mataupu

Molimau a Ieova

Tuvalu

Te Faleleoleo Maluga  |  Napa 2 2016

Mataupu mo Fuaiupu—Ko oi ne Fai ne Ia i te Tusi Tapu?

Mataupu mo Fuaiupu—Ko oi ne Fai ne Ia i te Tusi Tapu?

MAFAUFAU me i a koe se Kelisiano telā ne ola i te senitenali muamua. Ne fatoa maua ne tau fakapotopotoga se tusi mai te apositolo ko Paulo. I te taimi e fakalogologo atu ei koe ki te faitaumaiga, e lavea ne koe me ne siki mai faeloa ne Paulo a pati mai “tusitusiga tapu,” telā ko te Tusi Tapu faka-Epelu. (2 Timoteo 3:15) ‘E fia lavea ne au a pati kolā ne siki mai i ei,’ e fai ifo koe ki a koe eiloa. Kae e iku loa o se faigofie te ‵salaga. Kaia?

E SEAI NE MATAUPU MO FUAIUPU

Mafaufau me e pefea a foliga o pelugā tusi o “tusitusiga tapu” kolā ne maua i aso o Paulo. E tasi e fakaasi mai i konei—se vaega o te tusi o Isaia i Pelugā Tusi mai te Tai Mate. Ne a mea e lavea ne koe? Ne pati fua! E seai ne fakailoga i ei. E ‵soko katoa loa a pati. Kae e seai foki ne napa o mataupu mo fuaiupu kolā ko fakaaoga ne tatou i aso nei.

Ne seki ‵vae aka ne tino tusitala olotou fekau ki mataupu io me ko fuaiupu. Ne tusi fua ne latou a te fekau kātoa ne tuku atu ne Atua ki a latou ko te mea ke maua foki ne tino fai‵tau a te fekau kātoa, kae e se ko nai vaega fua i ei. E a, e se tenā eiloa te mea e manako koe ki ei māfai e maua ne koe se tusi tāua mai i se tino pele ki a koe? E faitau ne koe te tusi kātoa, e se ne nai mea fua mai i ei.

Kae ne isi se fakalavelave ona ko te seai o ne mataupu mo fuaiupu. Ne mafai fua o taku atu ne Paulo a mea ne siki mai ne ia ki vaegā pati penei: e pelā eiloa mo pati i te tusi” io me “e pelā eiloa mo te valoaga a Isaia.” (Loma 3:10; 9:29) Kae ne mafai eiloa o faigata ke maua a pati konā ne siki mai seiloga ne masani ‵lei eiloa koe mo “tusitusiga tapu” katoa.

E se gata i ei, a “tusitusiga tapu” konā e sē se fekau faigofie e tasi mai te Atua. I te fakaotiga o te senitenali muamua T.A., ne aofia latou i se fakaputuga—o tusi kese‵kese e 66! Tenā eiloa te pogai ko fia‵fia ei a te tokoukega o tino fai‵tau ki te Tusi Tapu ke fakaaoga a napa o mataupu mo fuaiupu kolā e fesoasoani ke maua a fakamatalaga fakapito, e pelā mo mea e uke ne siki mai i tusi a Paulo.

‘Tela la,’ e mafai o fesili atu koe, ‘ko oi ne fai ne ia a mataupu mo fuaiupu konā i te Tusi Tapu?’

KO OI NE FAKAOPOOPO ATU NE IA A MATAUPU?

A te tagata Egelani ko Stephen Langton, telā ne fai fakamuli mo fai se Pisopo Pule o Canterbury, ne tavaegina mō te fakaopoopo atu o te vaevaega o mataupu ki te Tusi Tapu. Ne fai ne ia te mea tenei i te 13 senitenali T.A., i te taimi ne fai ei a ia mo fai se faiakoga i te Iunivesiti o Paris i Falani.

A koi tuai o oko atu ki aso o Langton, ne tofotofo a tino ‵poto ki auala kese‵kese ke vaevae aka a te Tusi Tapu ki vaega io me ko mataupu fo‵liki, maise eiloa māfai ko ‵sala atu ki fakamatalaga e ma‵nako ki ei. E mafai eiloa o fakaataata ne koe a te faigofie ke maua ne latou a fuaiupu māfai e ‵sala atu fua latou i se mataupu e tasi i lō te tusi kātoa, e pelā mo te tusi o Isaia mo ana mataupu e 66.

Kae e sae aka se fakalavelave i mea katoa konei. Ne fakatoka ne tino ‵poto a mea kese‵kese e uke kae e se ‵pau. I se mea e tasi mai i ei, ne ‵vae aka te Evagelia a Maleko ki mataupu e 50, kae e se 16 e pelā mo te mea e fakaaoga ne tatou nei. I Paris i aso o Langton, ne olo atu a tamaliki e tokouke mai fenua e uke, kae ne aumai  ne latou olotou Tusi Tapu mai i olotou fenua. Kae ne seki mafai ne faiakoga mo tamaliki akoga o fakamatala atu a koga i te tusi e fakasino atu latou ki ei. Kaia? Me ne seki ‵pau a te vaevaega o mataupu i olotou tusi.

Tela la, ne ati aka ne Langton se vaevaega fou o mataupu. Ne “fia‵fia malosi a tino fai‵tau mo failautusi” ki tena fakatokaga, ko muna i The Book—A History of the Bible, kae ne “salalau fakavave atu ki Eulopa.” Ne tuku mai eiloa ne ia a napa o mataupu kolā e maua ne tatou i te ukega o Tusi Tapu i aso nei.

KO OI NE FAKAOPOOPO NE IA A FUAIUPU?

Kāti i se 300 tausaga mai tua ifo, i te kogaloto o te 16 senitenali, ne fai ne se tagata poto i mea tau ‵lomi tusi mai Falani ko Robert Estienne ke momea aka te faigofie o mea. A tena fakamoemoega ke fakamalosi aka a te sukesuke ki te Tusi Tapu. Ne fatoa iloa ne ia a te tāua ke tasi te fakatokaga ki napa o mataupu mo fuaiupu.

Ne seki maua ne Estienne a te manatu ke vaevae aka a pati i te Tusi Tapu ki fuaiupu. Ko oti eiloa ne fai ne nisi tino a te mea tenā. I senitenali mai mua atu i ei, te tino fai ‵kopi Iutaia, ne vaevae aka ne ia a te Tusi Tapu faka-Epelu kātoa, io me ne vaega o te Tusi Tapu telā e taku sāle ki te Feagaiga Mua, ki fuaiupu kae e se ko mataupu. Tela la, i te faiga o mataupu, ne seki ‵pau a fakatokaga ne fai.

Ne vaevae aka ne Estienne a te Tusi Tapu faka-Eleni, io me ko te tusi telā e taku sāle ki te Feagaiga Fou, ki se fakasologa o napa fou kae tuku fakatasi ne latou mo mea kolā ko maua i te Tusi Tapu faka-Epelu. I te 1553, ne ‵lomi ne ia a te Tusi Tapu kātoa muamua (se lōmiga i te ‵gana Falani) fakatasi mo mataupu mo fuaiupu kolā e fakaaoga i aso nei i te ukega o Tusi Tapu. Ne seki fia‵fia a nisi tino kae fai mai me ne ‵vae aka a pati i te Tusi Tapu ne fuaiupu ki potu tusi, telā e fakafoliga mai i ei me se fakasologa ‵kese o fakamatalaga kolā e ma‵vae. Kae ne talia eiloa tena fakatokaga ne nisi tino ‵lomi tusi.

SE MEA AOGA EILOA MŌ TINO A‵KOGA I TE TUSI TAPU

E foliga mai me se manatu faigofie fua—te napaga o mataupu mo fuaiupu. E tuku atu ne te mea tenei ki fuaiupu takitasi i te Tusi Tapu se “napa” tu ‵kese i te fakatuatusi—e pelā mo te napa o te pokisi meli. E tonu, ne seki fakaosofia ne te Atua a te vaevaega o mataupu mo fuaiupu, kae i nisi taimi e ‵vae aka ne latou a pati i te Tusi Tapu i koga ‵se. Kae e fai i ei ke faigofie ki a tatou ke iloa a te koga e siki atu ne tatou a pati mai ei io me ke fakaasi atu a fuaiupu takitasi kolā ne aoga malosi ki a tatou—e pelā eiloa mo te fakamailoga ne tatou a tugapati mo fuaiupu kolā e fia masaua malosi ne tatou i se mataupu io me se tusi.

Faitalia eiloa te faigofie o mataupu mo fuaiupu, masaua faeloa a te tāua o te ata kātoa—ke malamalama i te fekau kātoa ne tuku mai ne te Atua. Ati aka a te faifaiga masani o te faitau ki te mataupu kātoa i lō fuaiupu takitasi. A te faiga penā ka fesoasoani atu ke momea aka te ‵tou masani mo ‘tusitusiga tapu, kolā e fai ei ke poto koe e uiga ki te fakaolataga.’—2 Timoteo 3:15.