Й¹

«בשורת מתי, Euangelium Hebraicum Matthæi» (Маттайның Яхшы хәбәре, еврей телендә), Жан дю Тиллет редакциясендә, Жан Мерсье ясаган латин теленә тәрҗемәсе белән бергә, Париж, 1555. Еврей телендәге бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה я тетраграмматонның кыскартмасы кулланыла. b

Й²

«Even Bohan» (אבן בוחן, «Сыналган таш; Сынау ташы»), Сим-Тоб бен Исаак Ибн Шапрут, Испания, як. 1385. Бу хезмәт Маттай бәян иткән Яхшы хәбәрнең еврей текстын үз эченә ала. Басма: «Hebrew Gospel of Matthew», Джордж Ховард, Мейкон, Джорджия, АКШ, 1995. «Аллаһы исеме» дигән аңлатмасында Ховард болай дип яза: «Сим-Тобның еврей телендәге Маттай хәбәрендә ה״ (күрәсең, «Исем» дигәнне аңлаткан השם сүзенең кыскартмасы) рәвешендә Аллаһы исеме кулланыла». c

Й³

«תורת המשיח, Euangelium secundum Matthæum in lingua hebraica, cum versione latina» (Маттайның Яхшы хәбәре, еврей һәм латин телләрендә), Себастьян Мюнстер, Базель, 1537. Еврей телендәге бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. d

«תורת המשיח, Euangelium secundum Matthæum in lingua hebraica . . . Vnà cum Epistola D. Pauli ad Hebræos, Hebraicè & Latinè» (Маттайның Яхшы хәбәре һәм Паулның Еврейләргә хаты, еврей һәм латин телләрендә), Себастьян Мюнстер, Базель, 1557. Еврей телендәге бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה я тетраграмматонның кыскартмасы кулланыла. e

Й⁴

«תורת המשיח . . . כפי מתי המבשר, Sanctum Domini nostri Iesu Christi Hebraicum Euangelium secundum Matthæum» (Маттайның Яхшы хәбәре, еврей телендә), Иоаганн Кванквабореус редакциясендә, Париж, 1551. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. f

Й⁵

«בשורת הקרואות שנה בשנה בשבתות ובחגי, Euangelia anniuersaria, quae Dominicis diebus & in Sanctorum festis leguntur, Hebraicè conuersa» (Литургик Яхшы хәбәрләр, еврей телендә), Фридерикум Петри, Антверпен, 1581. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. g

Й⁶

«Euangelia anniuersaria Dominicorum et Festorum dierum, Germanicè, Latinè, Graecè, & Ebraicè» (Литургик Яхшы хәбәрләр, немец, латин, грек һәм еврей телләрендә), Иоганн Клай, Лейпциг, 1576. Еврей телендәге бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. h

Й⁷

«Novum Testamentum Dn̄i: Nr̄i: Iesu Christi, Syriacè, Ebraicè, Græcè, Latinè, Germanicè, Bohemicè, Italicè, Hispanicè, Gallicè, Anglicè, Danicè, Polonicè» (Яңа Васыять, 12 телдә, шул исәптән еврей телендә), Элиас Гуттер, Нюрнберг, 1599—1600. Бу басманы еш кына Яңа Васыятьнең Нюрнберг полиглоттасы дип атыйлар. Еврей телендәге бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. i

Й⁸

«תורת יהוה חדשה, Lex Dei summi nova; Atque hæc est, Novum Domini nostri Jesu Christi Testamentum Sacro-Sanctum» (Яңа Васыять, еврей телендә), Уильям Робертсон, Лондон, 1661. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. j

Й⁹

«ארבעה אבני הגיליונים מהתורה החדשה, Quatuor Euangelia Noui Testamenti Ex Latino in Hebraicum» (Дүрт Яхшы хәбәр, еврей һәм латин телләрендә), Джовани Баттиста Иона, Рим, 1668. Еврей телендәге бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. k

Й¹⁰

«The New Testament . . . , in Hebrew and English, in Three Volumes». Бу тәрҗемә Маттайның Яхшы хәбәреннән алып беренче Көринтлеләргә кадәрге китапларны үз эченә ала, Ричард Каддик, Лондон, 1798—1805. Еврей телендәге бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. l

Й¹¹

«ברית חדשה על פי משיח» (Яңа Васыять, еврей телендә), Томас Фрай һәм башкалар, Лондон, 1817. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. a

Й¹²

«ספר הברית החדשה» (Яңа Васыять, еврей телендә), Уильям Гринфилд, Лондон, 1831. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. b

Й¹³

«הברית החדשה» (Яңа Васыять, Яхшы хәбәрләр, еврей телендә), Томас Ейтс, Лондон, 1805. Жан Карминьякның «Traductions hebraïques des Evangiles» дигән хезмәтенә кертелгән, том 2, 3, Тюрнхаут, Бельгия, 1982; Британия китапханәсендә Add MS 11659 кульязмасыннан алынган, Лондон. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. c

Й¹⁴

«ספר ברית חדשה על פי המשיח» (Яңа Васыять, еврей телендә), Александр Маккол, Майкл Соломон Александр, Иоганн Кристиан Ричардт, Станислаус Хог, Лондон, 1838. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. d

Й¹⁵

«ספר בשורה טובה על פי המבשר לוקס» (Лүкнең Яхшы хәбәре, еврей телендә), Иоганн Генрих Рафаэль Бисентал, Берлин, 1851. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. e

«ספר פעלי השליחים» (Рәсүлләр кылган эшләр, еврей телендә), Иоганн Генрих Рафаэль Бисентал, Берлин, 1867. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. f

«אגרת אל הרומים» (Паулның Римлыларга хаты, еврей телендә), Иоганн Генрих Рафаэль Бисентал, Берлин, 1855. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. g

«אגרת אל העברים» (Паулның Еврейләргә хаты, еврей телендә), Иоганн Генрих Рафаэль Бисентал, Берлин, 1857. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. h

Й¹⁶

«הברית החדשה על פי המשיח עם נקודות וטעמים» (Яңа Васыять, еврей телендә), Иоганн Кристиан Ричардт һәм Иоганн Генрих Рафаэль Бисентал яңадан карап чыккан, Лондон, 1866. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. i

Й¹⁷

«ספרי הברית החדשה» (Яңа Васыять, еврей телендә), Франц Делич, Лейпциг, 1877. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында יהוה я тетраграмматонның кыскартмасы кулланыла. 1892 елда Делич тәрҗемәсенең 11 нче чыгарылышында бу кыскартма יהוה белән алмаштырылган, һәм יהוה соңрак ясалган чыгарылышларда да кулланыла. j

Й¹⁸

«הברית החדשה» (Яңа Васыять, еврей телендә), Исаак Селкинсон һәм Кристиан Д. Гинсбург, Вена, Австрия, 1886. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. k

Й¹⁹

«הבשורה הטובה על־פי יוחנ» (Яхъяның Яхшы хәбәре, еврей телендә), Моше И. Бен-Мейр, Денвер, Королина, АКШ, 1957. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה я тетраграмматонның кыскартмасы кулланыла. l

Й²⁰

«A Concordance to the Greek Testament», Уильям Моултон һәм Альфред С. Геден, Эдинбург, Шотландия, 1897. Бу хезмәттә ΘΕΟ΄Σ (Тео́с) һәм ΚΥ΄ΡΙΟΣ (Ки́риос) сүзләре астында китерелгән шигырь өзекләрендә, тетраграмматон (יהוה) кулланылган еврей текстының өлешләре күрсәтелә. Шул еврей текстына грек тексты күрсәтә я шул тексттан грек текстында өземтә китерелгән. a

Й²¹

«The Emphatic Diaglott» (грек-инглиз подстрочнигы), Бенджамин Уилсон, Нью-Йорк, 1864. Инглиз телендәге бу тәрҗемәдә уң яктагы баганада кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. b

Й²²

«ספרי הברית החדשה» (Яңа Васыять, еврей телендә), Берләштерелгән Изге Язмалар җәмгыятьләре, Иерусалим, 1976. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. c

Й²³

«הברית החדשה» (Яңа Васыять, еврей телендә), Иоханан Баучет һәм Дэвид Киннерет (Артига), Рим, 1975. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה я тетраграмматонның кыскартмасы кулланыла. d

Й²⁴

«A Literal Translation of the New Testament . . . From the Text of the Vatican Manuscript», Герман Хейнфеттер (Фредерик Паркерның псевдонимы), алтынчы чыгарылыш, Лондон, 1863. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. e

Й²⁵

«St. Paul’s Epistle to the Romans», Уильям Гунион Рутерфорд, Лондон, 1900. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. f

Й²⁶

«Psalterium Hebraicum» (Изге Язмаларның Зәбур китабы һәм Маттайның Яхшы хәбәре 1:1—3:6, еврей телендә), Антоний Маргарита, Лейпциг, 1533. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. g

Й²⁷

«Die heilige Schrift des neuen Testaments» (Яңа Васыять, немец телендә), Доминик фон Брентано, Кемптен, Германия, 1790—1791. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында я аңлатмаларда һәм иркен тасвирланган текстта Аллаһы исеме «Jehova» я «Jehovah» кулланыла. h

Й²⁸

«ספרי הברית החדשה» (Яңа Васыять, еврей телендә). Ул мондый тәрҗемәдә очрый: «The New Covenant Commonly Called the New Testament—Peshitta Aramaic Text With a Hebrew Translation», The Bible Society, Иерусалим, 1986. Еврей телендәге бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. i

Й²⁹

«The Original Aramaic New Testament in Plain English» (Арамей телендәге Яңа Васыятьнең инглизчәгә тәрҗемәсе), Гленн Дэвид Баушер, җиденче чыгарылыш, Австралия, 2012. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында «РАББЫ ЙӘҺВӘ» кулланыла. j

Й³⁰

«Aramaic English New Testament», Эндрю Рот, өченче чыгарылыш, АКШ, 2008. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында һәм искәрмәләрдә «Хуҗа ЙҺВҺ» я «ЙҺВҺ» кулланыла. k

Й³¹

«Hebraic Roots Bible—A Literal Translation» (аңлатмалар белән), Word of Truth Publications, АКШ, 2012. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «ЯҺВЕ» кулланыла. l

Й³²

«The Holy Name Bible» (элек «The Sacred Name New Testament» дип билгеле булган), Анджело Бенедетто Траина һәм The Scripture Research Association, Inc. яңадан карап чыккан, АКШ, 2012 елда яңадан бастырылган. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Яһве» кулланыла. a

Й³³

«The Christian’s Bible—New Testament», Джордж Ньютон Лефевр, Страсбург, Пенсильвания, АКШ, 1928. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. b

Й³⁴

«The Idiomatic Translation of the New Testament», Уильям Грэм Макдональд, 2009 елгы электрон чыгарылыш. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Яһве» кулланыла. c

Й³⁵

«Nkand’a Nzambi i sia vo Luwawanu Luankulu Y’olu Luampa» (Изге Язмалар, киконго телендә), Джордж Рональд Робинсон Камерон һәм башкалар, 1926; Берләштерелгән Изге Язмалар җәмгыятьләре яңадан бастырган, Найроби, Кения, 1987. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yave» кулланыла. d

Й³⁶

«Bibel Barita Na Uli Hata Batak-Toba siganup ari» (Изге Язмалар, батак-тоба телендә), Lembaga Alkitab Indonesia, Джакарта, Индонезия, 1989. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jahowa» кулланыла. e

Й³⁷

«Arorutiet ne Leel ne bo: Kiptaiyandennyo Jesu Kristo Yetindennyo» (Яңа Васыять, календжин телендә), Франсес Мамфорд һәм башкалар, Найроби, Кения, 1968. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. f

Й³⁸

«Ekonejeu Kabesi ni Dokuj Iesu Keriso» (Яңа Васыять, ненгоне телендә), Стивен Криг һәм Джон Джонс, Лондон, 1870. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iehova» кулланыла. g

Й³⁹

«Jesu Keriso ve Evanelia Toaripi uri» (Дүрт Яхшы хәбәр, тоарипи телендә), Дж. Х. Холмс, Лондон, 1902. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» кулланыла. h

Й⁴⁰

«Edisana Ñwed Abasi Ibom» (Изге Язмалар, эфик телендә), National Bible Society of Scotland яңадан бастырган, Эдинбург, 1949. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. i

Й⁴¹

«Testament Sefa an amam Samol o Rȧn Amanau Jisos Kraist: auili jonai kapas an re kris uili nanai kapas an mortlok» (Яңа Васыять, мортлок телендә), Роберт Логан, Нью-Йорк, 1883. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jioua» кулланыла. j

Й⁴²

«The Gospel of Jesus Christ According to St. Matthew», төп нөсхә теленнән темне теленә тәрҗемә ителгән һәм «Ama-Lémrane̱ Ama-Fu ma O̱-Rábbu de̱ O̱-Fū́tia-Ka-Su Yī́sua Masī́a» (Яңа Васыять, темне телендә), Кристиан Фридрих Шленкер, Лондон, 1865—1868. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehṓfa» кулланыла. k

Й⁴³

«Testament Vau Ki Nawota Anigida Go Tea Maumaupauri Yesu Kristo» (Яңа Васыять, нгуна-тонгоа), British and Foreign Bible Society, Лондон, 1912. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehovah» кулланыла. l

Й⁴⁴

«Wusku Wuttestamentum Nul-Lordumun Jesus Christ» (Яңа Васыять, Массачусетстагы алгонкин телендә), Джон Элиот, Кембридж, Массачусетс, АКШ, 1661. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. a

Й⁴⁵

«Matīyū: Ku Nam Navosavos ugi» (Маттайның Яхшы хәбәре, эроманга телендә), Джордж Никол Гордон һәм Джеймс Дуглас Гордон, Лондон, 1869. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iehōva» кулланыла. b

Й⁴⁶

«La Bible» (Изге Язмалар, француз телендә), Андре Шураки, Бельгия, 1985. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында «IHVH» һәм «адонай» сүзләреннән торган сүзтезмә кулланыла. c

Й⁴⁷

«Biblia Peshitta en Español, Traducción de los Antiguos Manuscritos Arameos» (Пешитта Изге Язмалар, испан телендә), Holman Bible Publishers, Нашвилл, Теннесси, АКШ, 2006. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Яһве» кулланыла. d

Й⁴⁸

«Pin chitokaka pi okchalinchi Chisvs Klaist in testament himona, chahta anumpa atoshowa hoke» (Яңа Васыять, чокто телендә), Алфред Райт һәм Сайрус Байингтон, Нью-Йорк, 1848. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Chihowa» кулланыла. e

Й⁴⁹

«Bosakú-w’ólótsi wa Yesu Masiya boki Matayo la Malako o kótaka and Bosakú-w’ólótsi wa Yesu Masiya boki Luka o kótaka» (Маттай, Марк һәм Лүкнең Яхшы хәбәрләре, ломонго телендә), Элджернон Раскин һәм Лили Раскин, Congo Balolo Mission, Югары Конго, 1905. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yawe» кулланыла. f

Й⁵⁰

«Nalologena wo se Yesu Kristo Kome Mataio» (Маттайның Яхшы хәбәре, тасико телендә, Эпи [утравы]), Оскар Микельсен, Лондон, 1892. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehova» кулланыла. g

Й⁵¹

«The Restored New Testament», Уиллис Барнстон, Нью-Йорк, 2009. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрдә Аллаһы исеме «Яһве» кулланыла. Маттай 1:20 гә китерелгән искәрмәдә «Раббы фәрештәсе» сүзтезмәсенә мондый комментарий бирелә: «Грек теленнән... (ангелос кириу), еврей теленнән... (малах яһве)... Сүзгә-сүз тәрҗемәсе Яһвенең малах яки „хәбәрчесе“ булыр иде». Маттай 28:2 дә төп текстта бу тәрҗемәдә «Яһвенең фәрештәсе» диелә. h

Й⁵²

«Messianic Jewish Shared Heritage Bible», The Messianic Jewish Family Bible Project, Шиппенсберг, Пенсильвания, АКШ, 2012. Бу Изге Язмаларда Мәсихче Грек Язмаларында төрле шигырьләрнең төп текстында «АДОНАЙ» кулланыла. 1530 нчы биттәге сүзлектә болай аңлатыла: «АДОНАЙ (יהוה) — „РАББЫ“ дигәнне аңлаткан еврей сүзе. Баш хәрефләр белән язылганда, ул Аллаһының шәхси исемен — еврей Изге Язмаларында ЙҺВҺ дип бирелгән исемне аңлата. Бу шәхси исем — Аллаһының «килешү исеме», һәм ул Аллаһының яһүд халкы белән бик якын мөнәсәбәтләрдә булганын күрсәтер өчен кулланыла». i

Й⁵³

«The Messages of Jesus According to the Synoptists» (Гайсәнең Маттай, Марк һәм Лүкнең Яхшы хәбәрләрендә язылган вәгазьләре), Томас Каминг Холл, Нью-Йорк, 1901. Иркен тәрҗемә ителгән бу хәбәрләрдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. j

Й⁵⁴

«Bibel Ñaran aen Gott, Ñarana Testament Õbwe me Testament Etsimeduw Õañan» (Изге Язмалар, науру телендә), Филип Адам Делапорт, Нью-Йорк, 1918; The Bible Society in the South Pacific яңадан бастырган, Сува, Фиджи, 2005. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» кулланыла. k

Й⁵⁵

«Embimbiliya Li Kola» (Изге Язмалар, умбунду телендә), Мерлин Эннис һәм башкалар, Луанда, Ангола, 1963. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehova» кулланыла. l

Й⁵⁶

«Ke Kauoha Hou a Ko Kakou Haku e Ola’i, a Iesu Kristo» (Яңа Васыять, гавай телендә), American Board of Commissioners for Foreign Missions, Оаху, Гавай утраулары, 1835. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iehova» кулланыла. a

Й⁵⁷

«Te Nu Tetemanti, ae ana Taeka Ara Uea ao ara Tia Kamaiu are Iesu Kristo, ae Kaetaki man Taetaen Erene» (Яңа Васыять, кирибати [гилберт] телендә), Хирам Бингем II, Нью-Йорк, 1901. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iehova» кулланыла. b

Й⁵⁸

«Dal Co Mu Biale Saint Luke Terhu» (Лүкнең Яхшы хәбәре, лонволвол телендә), Роберт Лэмб, Данидин, Яңа Зеландия, 1899. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. c

Й⁵⁹

«Intas-Etipup Mat u Iesu Kristo, Natimarid Uja, im Natimi Imyiatamaig Caija» (Яңа Васыять, анейтьюм телендә), Джон Гедди, Джон Инглис һәм башкалар, Лондон, 1863. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Ihova» кулланыла. d

Й⁶⁰

Яңа Васыять (чероки телендә), Чарльз Катлер Торри яңадан карап чыккан, Нью-Йорк, 1860. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yihowa» кулланыла. e

Й⁶¹

«Ntestamente Yipia ya Nkambo Wetu ni Mupurushi Yesu Kristu» (Яңа Васыять, чилува телендә), Дэниел Кроуфорд, Ливингстония, Малави, 1904. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehova» кулланыла. f

Й⁶²

«Injili Mar Mathayo» (Маттайның Яхшы хәбәре, дхолуо телендә), А. Карскаллен, Лондон, 1914. Бу тәрҗемәдә ким дигәнде бер шигырьнең төп текстында Аллаһы исеме «Yawe» кулланыла. g

Й⁶³

«The Gospels of Matthew, and of Mark, Newly Rendered Into English; With Notes on the Greek Text», Ланселот Шедвелл, Лондон, 1861. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «ЙӘҺВӘ» кулланыла. h

Й⁶⁴

«A Liberal Translation of the New Testament», Эдвард Харвуд, Лондон, 1768. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. i

Й⁶⁵

«The Restoration of Original Sacred Name Bible», Missionary Dispensary Bible Research яңадан карап чыккан, Буэна-Парк, Калифорния, АКШ, 1970. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «YAHVAH» кулланыла. j

Й⁶⁶

«The Scriptures», Institute for Scripture Research, өченче чыгарылыш, Көньяк Африка, 2010. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. k

Й⁶⁷

«The New Testament Letters—Prefaced and Paraphrased», Джон Уильям Чарльз Уонд, Мельбурн, Австралия, 1944. Иркен тәрҗемә ителгән бу хатларда кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. l

Й⁶⁸

«The Messages of Paul» (тарихи тәртиптә оештырылган, анализ ясалган һәм иркен тәрҗемә ителгән, кереш сүзләр белән), Джордж Баркер Стивенс, Нью-Йорк, 1900. Бу хатларда кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. a

Й⁶⁹

«The Epistle to the Hebrews with some interpretive suggestions», Уилфрид Айзекс, Лондон, 1933. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. b

Й⁷⁰

«The Apocalypse: A Revised Version in English, of the Revelation with Notes, Historical and Explanatory», Эдвард Граймс, Ньюпорт-Аск, Бөекбритания, 1891. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Яһве» кулланыла. c

Й⁷¹

«The New Testament; Being the English Only of the Greek and English Testament», Абнер Ниленд, Филадельфия, Пенсильвания, АКШ, 1823. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. d

Й⁷²

«The Gospel of the Hellenists», Бенджамин Виснер Бэкон; Карл Герман Краелинг редакциясендә, Нью-Йорк, 1933. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. e

Й⁷³

«The Family Expositor: or, A Paraphrase and Version of the New Testament; with Critical Notes, and a Practical Improvement of Each Section», Филип Доддридж, Лондон, 1739—1756. Бу иркен тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. f

Й⁷⁴

«The Modern American Bible—The Books of the Bible in Modern American Form and Phrase, With Notes and Introduction», Фрэнк Шэйл Бэлинтайн, Нью-Йорк, 1899—1901. Мәсихче Грек Язмаларының бу тәрҗемәсендә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. g

Й⁷⁵

«The Guide to Immortality; or, Memoirs of the Life and Doctrine of Christ, by the Four Evangelists», Роберт Феллоуз, Лондон, 1804. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында я искәрмәләрдә Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. h

Й⁷⁶

«A New Version of the Four Gospels; with notes critical and explanatory, by a Catholic» (Джон Лингард), Лондон, 1836. Бу тәрҗемәдә Маттай 22:44 нең төп текстында «Раббы (Йәһвә)» кулланыла. i

Й⁷⁷

«The Documents of the New Testament», Джордж Вусунг Уэйд, Лондон, 1934. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. j

Й⁷⁸

«Studies in Matthew», Бенджамин Уиснер Бэкон, Нью-Йорк, 1930. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. k

Й⁷⁹

«The New Testament, in an Improved Version, Upon the Basis of Archbishop Newcome’s New Translation», Томас Белшам һәм башкалар редакциясендә, Лондон, 1808. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында я искәрмәләрдә Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. l

Й⁸⁰

«A New Family Bible, and Improved Version, From Corrected Texts of the Originals», Бенджамин Бутройд, Хаддерсфилд, Англия, 1824. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да кайбер шигырьләрнең төп текстында я искәрмәләрдә һәм аңлатмаларда Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. a

Й⁸¹

«The Holy Bible, Containing the Authorized Version of the Old and New Testaments», Джон Трикер Конквест редакциясендә, Лондон, 1841. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «ЙӘҺВӘ» кулланыла. b

Й⁸²

«A Paraphrase and Annotations Upon All the Books of the New Testament», Генри Хаммонд, Лондон, 1653. Бу иркен тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. c

Й⁸³

«The Epistle to the Hebrews, in a Paraphrastic Commentary», Джозеф Б. Маккол, Лондон, 1871. Бу иркен тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. d

Й⁸⁴

«A Revised Translation and Interpretation of the Sacred Scriptures of the New Covenant», Джон Мид Рей, Глазго, Шотландия, 1815. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. e

Й⁸⁵

«An Attempt Toward Revising Our English Translation of the Greek Scriptures», Уильям Ньюком, Дублин, Ирландия, 1796. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. f

Й⁸⁶

«The Monotessaron; or, The Gospel History, According to the Four Evangelists», Джон Томпсон, Балтимор, Мэриленд, АКШ, 1829. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» я «ЙӘҺВӘ» кулланыла. g

Й⁸⁷

«A Translation of the New Testament», Гилберт Уэйкфилд, Лондон, 1791. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. h

Й⁸⁸

«The Newberry Bible» («The Englishman’s Bible» дип киң билгеле), Томас Ньюберри, Лондон, 1890. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да күп кенә шигырьләрнең төп текстында «РАББЫ» сүзе баш хәрефләр белән язылган, ә бит читендәге язулар Аллаһы исеме «Йәһвә» турында сүз барганын күрсәтә. i

Й⁸⁹

«The Messages of the Apostles» (Рәсүлләр китабындагы рәсүлләр вәгазьләре һәм Яңа Васыятьтәге гомуми һәм көтүче вазифасын үтәп язылган хатлар), Джордж Баркер Стивенс, Нью-Йорк, 1900. Бу иркен тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. j

Й⁹⁰

«A Non-Ecclesiastical New Testament», Фрэнк Дэниелс, 2016. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Яһве» кулланыла. Тәрҗемәче «Аллаһы исеме» дигән аңлатмасында болай дигән: «Бу тәрҗемәдә, еврей Изге Язмаларыннан алынган өземтәләрдә тетраграмматон (LXX [Септуагинтада] Κυριος [Раббы] дип бирелә) очраганда, ялгызлык исеме Яһве кулланыла. Я[ңа] В[асыятьтә] башка шигырьләрдә дә артикльсез Κυριος Аллаһының исемен күрсәтә. Бу очракларда шулай ук Яһве кулланыла». k

Й⁹¹

«Uebersetzung des Neuen Testaments mit erklärenden Anmerkungen» (Яңа Васыять, немец телендә), Иоганн Бабор, Вена, Австрия, 1805. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында я искәрмәләрдә Аллаһы исеме «Jhova» кулланыла. l

Й⁹²

«Nsango ea Ndoci eki Malako o Kotaka» (Маркның Яхшы хәбәре, монго-нкунду телендә), Элсуорт Е. Харрис һәм Ройал Дж. Дай, Боленги, Югары Конго, 1905. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yawe» кулланыла. a

Й⁹³

«Aramaic Peshitta New Testament Translation», Джанет М. Магера, Трут-ор-Консекуэнсес, Нью-Мексико, АКШ, 2006. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында «РАББЫ» кулланыла. Кереш сүздә әйтелә: «РАББЫ бу — Иске Васыятьтәге РАББЫ ЯҺВЕ дигәнне аңлаткан МАРИА». b

Й⁹⁴

«The Orthodox Jewish Bible», Филлип Е. Гобл, дүртенче чыгарылыш, Нью-Йорк, 2011. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында «Хашем» сүзе кулланыла. «Хашем» сүзе «Исем» дигәнне аңлаткан хаш Ше́м дигән еврей сүзеннән барлыкка килгән. Аны яһүдләр ЙҺВҺ эквиваленты итеп еш кулланган. c

Й⁹⁵

«Pacto Mesiánico» (Яңа Васыять, испан телендә), Academia Bíblica BEREA, Аргентина, 2010. Бу тәрҗемәдә күп шигырьләрнең төп текстында «ЙҺВҺ» кулланыла. d

Й⁹⁶

«El Nuevo Testamento» (Яңа Васыять, испан телендә), Пабло Бессон, Буэнос-Айрес, Аргентина, 1919. Бу тәрҗемәдә Лүк 2:15 һәм Яһүд 14 тә Аллаһы исеме «Jehová» кулланыла. Төп текстта «Сеньор» сүзе кулланылганда, төрле шигырьләргә текстта Аллаһы исеме «Jehová», «Yahvé» я «Jahvé» турында сүз барганын күрсәтүче искәрмә китерелә. 1948 елда бу басманың «El Nuevo Testamento de Nuestro Señor Jesucristo» дип аталган икенче чыгарылышы бастырып чыгарылган. Бу чыгарылышта да Лүк 2:15 һәм Яһүд 14 тә Аллаһы исеме «Jehová» кулланыла. Шулай ук анда «Сылтамалар индексы» китерелә. Бу индекста төп текстта кулланылган «Сеньор» сүзе «Jehová», «Yahvé» я «Jahvé» дигән Аллаһы исемен белдерә икәне күрсәтелә. e

Й⁹⁷

«Livangeli tsa Yesu-Kereste Morena oa rona tse ’ngoliloeng ki Mareka le Yoanne» (Лүк 1:5—2:17, 40—52, Маттай 2:1—21, Марк һәм Яхъяның Яхшы хәбәрләре, сесото телендә), Эжен Касалис һәм Сэмюэл Ролланд, Кейптаун, Көньяк Африка Республикасы, 1839. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehofa» кулланыла. f

Й⁹⁸

«The Four Gospels, Translated From the Greek», Джордж Кемпбелл, Лондон, 1789. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында «Раббы» кулланыла һәм «Йәһвә» турында сүз барганда, моны күрсәтүче искәрмә китерелә. g

Й⁹⁹

«Nam Numpusok Itevau eni Iesu Kristo Novsuromon Enugkos» (Яңа Васыять, эроманга телендә), Х. А. Робертсон, Сидней, Австралия, 1909. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iēhōva» кулланыла. h

Й¹⁰⁰

«The Book of Yahweh—The Holy Scriptures», Йизрайл Б. Хокинз, тугызынчы чыгарылыш, Абилин, Техас, АКШ, 1996. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да күп шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Яһве» кулланыла. i

Й¹⁰¹

«The Sacred Scriptures», Assemblies of Yahweh, Бетел, Пенсильвания, АКШ, 1981. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да күп шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Яһве» кулланыла. j

Й¹⁰²

«A Critical and Emphatic Paraphrase of the New Testament», Винсент Т. Рот, Пасадена, Калифорния, АКШ, 2000; 1963 елда яңадан карап чыгылган һәм бастырылган басмадан җитештерелгән. Бу иркен тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «ЙӘҺВӘ» кулланыла. k

Й¹⁰³

«Neues Testament mit Anmerkungen» (Яңа Васыять, немец телендә), Хайнц Шумахер, Германия, 2002. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында я искәрмәләрендә Аллаһы исеме «JAHWE» кулланыла. l

Й¹⁰⁴

«Das Neue Testament» (Яңа Васыять, немец телендә), Адольф Пфлейдерер, Лангенштейнбах, Германия, 2004; 1980 елда беренче тапкыр бастырып чыгарылган күчермәдән җитештерелгән. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» кулланыла. a

Й¹⁰⁵

«Sämtliche Schriften» des neuen Testaments (Яңа Васыять, немец телендә), Иоганн Якоб Штольц, икенче чыгарылыш, Цюрих, Швейцария, 1795. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. b

Й¹⁰⁶

«Biblia, Das ist: Alle bücher der H. Schrift des alten und newen Testaments» (Изге Язмалар, немец телендә), Иоганнес Пискатор редакциясендә, Херборн, Германия, 1602—1604. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында «ГЕРР» сүзе кулланыла, ә аңлатмаларында бу сүз «JEHOVAH», «Jehováh» я «Jehovah» дигән Аллаһы исемен белдерә диелә. c

Й¹⁰⁷

«Neue Uebersetzung der Apostelgeschichte» (Рәсүлләр китабы, немец телендә), Халле, Германия, 1779. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehovah» я «Jehoven» кулланыла. d

Й¹⁰⁸

«Die heiligen Schriften des neuen Testaments» (Яңа Васыять, немец телендә), Себастьян Мутшель, Мюнхен, Германия, 1789—1790. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» я «Jehovah» кулланыла. e

Й¹⁰⁹

«A New Translation of the New Testament . . . Extracted From the Paraphrase of the Late Philip Doddridge . . . and Carefully Revised With an Introduction and Notes», Лондон, 1765. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. f

Й¹¹⁰

«The Evangelical Expositor: or, A Commentary on the Holy Bible. Wherein the Sacred Text of the Old and New Testament Is Inserted at Large . . . With Practical Observations», Томас Хавейс, Лондон, 1765. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «ЙӘҺВӘ» кулланыла. Шулай ук анда Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төп текстта «РАББЫ» я «Раббы» сүзе кулланылганда, кайбер шигырьләргә китерелгән аңлатмада бу сүз «Йәһвә» дигән Аллаһы исемен белдерә диелә. g

Й¹¹¹

«A New and Corrected Version of the New Testament . . . to Which Are Subjoined a Few, Generally Brief, Critical, Explanatory, and Practical Notes», Родольф Дикинсон, Бостон, Массачусетс, АКШ, 1833. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында я аңлатмаларда Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. h

Й¹¹²

«Evangelical History: or a Narrative of the Life, Doctrines and Miracles of Jesus Christ . . . Containing the Four Gospels and the Acts», Олден Брэдфорд, Бостон, Массачусетс, АКШ, 1813. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. 1836 елда Брэдфорд яңадан карап чыгылган Яхшы хәбәрләрне бастырган. Анда башка шигырьләрнең дә төп тектсында я аңлатмаларда Аллаһы исеме «ЙӘҺВӘ» я «Йәһвә» кулланыла. i

Й¹¹³

«The New Testament of Our Lord and Saviour Jesus Christ . . . by a Layman» (Эдгар Тейлор), Лондон, 1840. Бу тәрҗемәдә Рәсүлләр 7:49 да Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. Төп текстта «РАББЫ» я «Раббы» сүзе кулланылганда, төрле шигырьләргә искәрмә китерелә, һәм анда бу сүзнең «Йәһвә» дигән Аллаһы исемен белдергәне күрсәтелә. Кереш сүздә Ки́риос сүзе турында әйтелә: «Бу сүз Яңа һәм Иске Васыятьләрдә, югарырак дәрәҗәле берәүгә мөрәҗәгать ителгәндә, хөрмәтләү я олылау сүзе буларак кулланылуы белән яхшы билгеле... Ул шулай ук югарырак мәгънәдә, хәтта Иң Югары Шәхескә карата кулланыла. Ул LXX [Септуагинтада] еврей текстындагы „Йәһвә“ исемен күрсәтер өчен кулланылган». j

Й¹¹⁴

«The New Covenant», искәрмәләр белән, Р. Б. Банфильд редакциясендә, 1995. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында «РАББЫ» кулланыла. «Бу тәрҗемә турындагы язулар»да редактор мондый аңлатма бирә: «Раббы дигән сүз Иске Васыятьтән китерелгән өземтәләрдә, туры килгәндә, РАББЫ дип бирелә. Башка җирдә Раббы сүзе фараз буенча гына РАББЫ дип бирелә... Иске Васыятьтә РАББЫ — еврей текстындагы ЙҺВҺ, ә Раббы еврей текстындагы Адонай булып тора. Бу ике сүз дә грек телендә Кюриос дип бирелә. Ул монда Аллаһының билгеле исеме буларак баш хәрефләр белән я берәр хуҗага гына карата кулланылган гомуми исем буларак бирелергә тиешме икәнен укучы үзе билгели ала». k

Й¹¹⁵

«The Restored Name King James Version», Ричард Латтье редакциясендә, 2001. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да күп шигырьләрнең төп текстында «ЙҺВҺ» кулланыла. «Кереш сүз»дә әйтелә: «„The Restored Name King James Version“ текстында Күктәге Атаның исеме יהוה «ЙҺВҺ» дип язылган. Бу шул еврей хәрефләренең транслитерациясе... Чиксез Кодрәтле Барлыкка Китерүченең исемен торгызу... укучыны יהוה хөрмәт күрсәтеп яшәргә фатыхалаячак дип өметләнәбез». l

Й¹¹⁶

«One Unity Resource Bible . . . With Some Transliterated Hebrew Notations», Томас Робинсон, 2016. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында «АДОНАЙ», «Яһве» я «МарЯһ [Хуҗа Яһве]» кулланыла. 705 нче биттәге кушымтада аңлатылганча, еврей сүзе «Яһве» инглиз теленә тәрҗемә ителгән «РАББЫ, АЛЛАҺЫ, АДОНАЙ, Йәһвә» сүзләренә туры килә. a

Й¹¹⁷

«Jewish New Testament», Дэвид Х. Стерн, Кларксвилл, Мэриленд, АКШ, 1989. Бу тәрҗемәдә төп текстта «АДОНАЙ» кулланыла, ә һәр биттәге сүзлектә «Адонай  — РАББЫ, Йәһвә» дигән аңлатма китерелә. «The Complete Jewish Study Bible», Пибоди, Массачусетс, АКШ, 2016. Бу тәрҗемәдә дә Еврей Язмаларында һәм Мәсихче Грек Язмаларында төрле шигырьләрнең төп текстында «АДОНАЙ» кулланыла. Бу Изге Язмаларга кереш сүздә Стерн аңлата: «Күпчелек инглиз тәрҗемәләрендә Исем, монда язылган кебек, „РАББЫ“ дип баш хәрефләр белән бирелә. «Complete Jewish Bible» шулай ук баш хәрефләр белән (һәм, башка еврей сүзләре очрагындагы кебек, курсив белән) язылган „АДОНАЙ“ дигән еврей сүзен куллана. Анда ул тетраграмматонны күрсәтеп, алты меңнән күбрәк тапкыр очрый». «Яңа Васыятьтә тетраграмматон» дигән мәкаләдә Стерн дәвам итә: «Мин, тәрҗемәче буларак, „кюриос“ сүзе тетраграмматонның грек эквиваленты булып тора дип санаганда, һәр очракта... „АДОНАЙ“ сүзе кулланылган». b

Й¹¹⁸

«Ai Vola ni Veiyalayalati Vou i Jisu Karisito» (Яңа Васыять, фиджи телендә), Джеймс Калверт редакциясендә яңадан карап чыгылган, Лондон, 1858; «Ai Vola Tabu, a ya e tu kina Na Veiyalayalati Makawa» (Иске Васыять, фиджи телендә), Джеймс Калверт һәм Ричард Бурдсалл Лит редакциясендә яңадан карап чыгылган, Лондон, 1864; бергә бастырып чыгарылган. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jiova» кулланыла. c

Й¹¹⁹

«Buk Baibel» (Изге Язмалар, моту телендә), Bible Society of Papua New Guinea, 1959—1973. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iehova» я «IEHOVA» кулланыла. d

J¹²⁰

«Ko e Tohi Tapu Kātoa» (Изге Язмалар [Revised West Version], тонган телендә), Джеймс Баксли, 2018. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Sihova» я «SIHOVA» кулланыла. e

Й¹²¹

«Testamente e Ncha ea Morena le Moluki oa Rona Yesu Kreste» (Яңа Васыять, сесото телендә), Евгений Касалис һәм Самьюэл Роллан, Беэрсеба, Лесото, 1855. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehofa» кулланыла. f

Й¹²²

«Vanuvei Eo e sepinien Vatlongos na mol-Vatimol xil niutestamen e rute te oltestamen» (Яңа Васыять, Рут һәм Юныс китаплары, көньяк-көнчыгыш амбрим телендә), Wycliffe Bible Translators, Inc., 2015. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iahova» кулланыла. g

Й¹²³

«Yesu Keriso da Bino Dave» (Марк, Лүк һәм Рәсүлләр китаплары, бинандере телендә), Wycliffe Bible Translators, Inc., 2014. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында «BADARI» кулланыла һәм «Йәһвә» турында сүз барганын күрсәтүче искәрмә китерелә. h

Й¹²⁴

«The New Testament in Braid Scots», Уильям Уай Смит, Пейсли, Шотландия, 1901. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. i

Й¹²⁵

«Loina Hauhauna» (Яңа Васыять, бунама телендә), Wycliffe Bible Translators, Inc., 2015; беренче тапкыр The Bible Society of Papua New Guinea бастырып чыгарган, Порт-Морсби, Папуа — Яңа Гвинея, 1991. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehoba» кулланыла. j

Й¹²⁶

«Dakota wowapi wakan kin and Wicoicage wowapi, mowis owa: qa wicoie wakan kin, Salomon Kaga pejihuta wicaśta» (Яңа Васыять, Яратылыш һәм Гыйбрәтле сүзләр китаплары, дакота телендә), Стивен Р. Риггс һәм Томас С. Уильямсон, Нью-Йорк, 1865. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehowa» кулланыла. k

Й¹²⁷

«Nsango Yandoci yo kotamaki la Luka» (Лүкнең Яхшы хәбәре, [лу]нкунду телендә), Джон Маккиттрик һәм миссис Ф. Т. Маккиттрик, Congo Balolo Mission, Бонгинда, Конго, 1895. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yova» кулланыла. l

Й¹²⁸

«Kálaad Zɛmbî: Sɔ̧ á Gúgwáan» (Яңа Васыять, мака телендә), Wycliffe Bible Translators, Inc., 2014. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында я искәрмәләрдә Аллаһы исеме «Yawé» кулланыла. a

Й¹²⁹

«Pulu Yili-nga Ung Konale» (Яңа Васыять, бо-унг [мара-гому] телендә), Wycliffe Bible Translators, Inc., 2004. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yawe» кулланыла. b

Й¹³⁰

«Nzryrngrkxtr Kc Ate: Rut x Sam» (Яңа Васыять, Рут һәм Зәбур китаплары, натюгу телендә), the Bible Society of the South Pacific, Solomon Islands Translation Advisory Group һәм Wycliffe Bible Translators, Inc., 2008. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yawe» кулланыла. 530 нчы биттәге кушымтада «Yawe (Яһве)» грек телендәге «кюриос» һәм инглиз телендәге «РАББЫ» сүзләренә туры килә диелә. c

Й¹³¹

«Kaem Ko Den» (Яңа Васыять; һәм Иске Васыятьнең өлешләре, васкиа телендә), The Bible Society of Papua New Guinea һәм Wycliffe Bible Translators яңадан карап чыккан, 2014. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yawe» кулланыла. 726 һәм 727 нче битләрендәге кушымтада «Jawe» (я «Yawe») еврей телендәге «ЙҺВҺ», грек телендәге «Кюриос» һәм инглиз телендәге «РАББЫ, Йәһве, Йәһвә» сүзләренә туры килә диелә. d

Й¹³²

«Buka Vivivireina Parivainuaḡana Wadubona Ḡuta Vinevine ma Mark ma Acts» (Иске Васыятьнең өлешләре, Марк һәм Рәсүлләр китаплары, ведау телендә), Wycliffe Bible Translators, Inc., 2010. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында «BADA» кулланыла. Яратылыш 2:7 гә китерелгән искәрмәдә аңлатылганча, «BADA» сүзе «Яһве» я «Йәһвә» турында сүз барганын күрсәтә. e

Й¹³³

«Tus Votut en selusien ten out Voum niutestamen ka tei en oltestamen» (Изге Язмалар өлешләре, паама телендә), Wycliffe Bible Translators, Inc., 2015. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iahova» кулланыла. f

Й¹³⁴

«Te ak’a’j tu’jal tuj tu’jal qtata Dios» (Яңа Васыять, тектитеко телендә), Wycliffe Bible Translators, Inc., 2003. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында «Dios» кулланыла һәм «ЙҺВҺ» я «Yawe» турында сүз барганын күрсәтүче искәрмә китерелә. g

Й¹³⁵

«A Paraphrase and Notes on the Revelation of St. John», Мозес Лоуман, Лондон, 1737. Бу иркен тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. h

Й¹³⁶

«The Documents of the New Treaty between YHWH and the Human Race—A New Testament for Readers», Джордж Блэр, АКШ, 1996. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында «ЙҺВҺ» я «РАББЫ» кулланыла. Бу Изге Язмаларга кереш сүздә тәрҗемәче аңлатканча, аның максаты «үз көннәрендәге укучыларга төп нөсхәдәге фикерләрне белдерүче тәрҗемә булдыру» булган. Аллаһы исеменең кулланылуы турында ул әйтә: «Ул, бөтен еврей сүзләре язылганча, тартык хәрефләр белән генә бирелгән, һәм укучы үзе кирәкле урыннарга кирәкле сузык хәрефләрне куяр дип көтелә... Мин аны ничек бар, шул килеш ЙҺВҺ дип калдырырга булдым». i

Й¹³⁷

«The Translators New Testament», Элвин Кордес, АКШ, 2005. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында «РАББЫ (Йәһвә)» я «РАББЫ» кулланыла. j

Й¹³⁸

«2001 Translation: An American English Bible», Джим Уилер редакциясендә, АКШ, 2001. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. «Йәһвә (יהוה)» дип аталган аңлатманың «Я[ңа] В[асыятьтә] Йәһвә» дип исемләнгән өлешендә әйтелә: «Без Изге Язмаларны тәрҗемә итүчеләр (өйрәтүчеләр түгел); шуңа күрә [Йәһвә исемен куллану турындагы] нәтиҗәләребез берәр дини караш ягына басу теләгенә түгел, ә тикшерүләребезгә генә нигезләнә... Бу Изге Язмаларда мәсихчеләр чоры Язмаларында Аллаһы Исеме кулланыла». k

Й¹³⁹

«Epistolæ anniversariæ, quæ Dominicis diebus ac Sanctorum festis præcipuis in Ecclesia præleguntur Ebrææ iam recens ex Græco textu ac Syra Paraphrasi factæ . . . Et nunc demum Ebraice, Græce, Latine, ac Germanice. Editæ opera ac cum præfatione» (Христиан Елы, хатлар, еврей, грек, латин һәм немец телләрендә), Конрад Неандер, Лейпциг, 1586. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה, «ДОМИНО» я «ГЕРР» кулланыла һәм бу шигырьләрнең күбесенә китерелгән аңлатмаларда «Iehoua» диелә. Тетраграмматон турындагы комментариендә Неандер әйтә: «יהוה — Ioua түгел, ә Аллаһының әйтеп бетергесез һәм изге Исеме Iehoua». l

Й¹⁴⁰

«Epistola ad Hebraeos» (Паулның Еврейләргә хаты, еврей һәм латин телләрендә), Иоган Генрих Калленберг һәм Фридрих Альбрехт Кристиани, Халле, Германия, 1734. Еврей телендәге бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. a

Й¹⁴¹

«Evangelium Lucae» (Лүкнең Яхшы хәбәре, еврей һәм латин телләрендә), Иоган Генрих Калленберг һәм Генрих Кристиан Иммануил Фромманн, Халле, Германия, 1735—1737. Еврей телендәге бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. b

Й¹⁴²

«בשורת המשיח ביד מרקוס המבשר, Euangelium divi Marci» (Маркның Яхшы хәбәре, еврей телендә), Вальтер Хербст, Виттенберг, Германия, 1575. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. c

Й¹⁴³

«בשורת מתי, An Old Hebrew Text of St. Matthew’s Gospel», Хью Шонфилд, Эдинбург, Шотландия, 1927. Жан дю Тиллет редакциясендә ясалган «בשורת מתי, Euangelium Hebraicum Matthæi» дигән хезмәтнең бу тәрҗемәсендә төп текстта «Раббы» я «Аллаһы» кулланыла, ә искәрмәләрдә кайбер шигырьләрдә еврей текстында тетраграмматонның кыскартмасы очраганы күрсәтелә. Маттай 1:22 дәге искәрмәдә аңлатылганча, «бөтен еврей текстында очраган өч йод _יּיּ_יּ рәвешендәге тетраграмматон башка еврей документларында да... шулай ук сурәтләнгән». d

Й¹⁴⁴

«Traducción Kadosh Israelita Mesiánica» (Изге Язмалар, испан телендә), Диего Акунса, яңадан карап чыгылган өйрәнү басмасы, Сан-Хосе, Коста-Рика, 2005. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да күп шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «ЯҺВЕ» кулланыла. Титул битендә болай дип язылган: «Бу тәрҗемә Кедошим Язмаларның [Изге Язмалар] еврей башлангычын коткарган һәм шулай ук ЯҺВЕ... дигән Аллаһы исемен коткарган». e

Й¹⁴⁵

«Las Sagradas Escrituras» (Изге Язмалар, испан телендә), Иосиф Ахарони яңадан карап чыккан, Камуй, Пуэрто-Рико, 2007—2008. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да күп шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «ЙҺВҺ» кулланыла. f

Й¹⁴⁶

«Las Escrituras de Restauración Edición del Nombre Verdadero» (Изге Язмалар, испан телендә), Иосиф Конюховский, Норт-Майами-Бич, Флорида, АКШ, 2010. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да күп шигырьләрнең төп текстында יהוה, «Яһве», «МарЯһ» яки יהוה «Яһве» я יהוה «МарЯһ» сүзтезмәләре кулланыла. Тәрҗемәче болай дип аңлата: «Без [бу басманы]... иң элек ЙҺВҺ һәм Яһшуа дигән Хак Исемнәрне югарылау һәм игълан итү өчен чыгарырга теләдек һәм аларны төп нөсхәдә язылгандай яздык». g

Й¹⁴⁷

«Kitbé Haqódesh Las Sagradas Escrituras Versión Israelita Nazarena» (Изге Язмалар, испан телендә), Хосе Альварес редакциясендә, Исабела, Пуэрто-Рико, 2012. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да күп шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Яһве» кулланыла. Кереш сүзнең «Изге исем» дип исемләнгән өлешендә болай диелә: «Бу махсус басмада... без бу Исемне сузык хәрефләре белән, Яһве дип яздык. Бу Изге Исемне Барлыкка Китерүче, үзенең кем икәнлеген ачыклар өчен, үзе сайлаган». h

Й¹⁴⁸

«Ai Vola ni Veiyalayalati vou ni noda Turaga kei na nodai Vakabula ko Jisu Kraisiti» (Яңа Васыять, фиджи теленең мбау диалектында), Джон Уотфорд һәм башкалар редакциясендә яңадан карап чыгылган, Вива, Фиджи, 1853. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jiova» кулланыла. i

Й¹⁴⁹

«O le Feagaiga Fou a lo tatou Alii o Iesu Keriso» (Яңа Васыять, самоан телендә), British and Foreign Bible Society, Лондон, 1849. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Ieova» кулланыла. j

Й¹⁵⁰

«Koe Tohi oe Fuakava Foou a ho tau eiki moe fakamoui ko Jisu Kalaisi» (Яңа Васыять, тонган телендә), Томас Адамс һәм башкалар яңадан карап чыккан, Лондон, 1852. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jihova» кулланыла. k

Й¹⁵¹

«Koe tohi Tabu Kotoa: aia oku i ai ae tohi Tabu Motua, bea moe tohi oe Fuakava Foou» (Изге Язмалар, тонган телендә), Томас Уэст һәм башкалар редакциясендә яңадан карап чыгылган, Лондон, 1860—1862. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jihova» кулланыла. l

Й¹⁵²

«Act Apostelnu» (Рәсүлләр китабы, аравак телендә), Теофилиус Шуман; Теодор Шульц редакциясендә, Нью-Йорк, 1850. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. a

Й¹⁵³

«Evangelion unni ta Jesu-ūm-ba Christ-ko-ba upatōara loūka-umba» (Лүкнең Яхшы хәбәре, авабакал телендә), Ланселот Эдвард Трелкелд, Сидней, Австралия, 1891; 1831—1857 елларда тәрҗемә ителгән һәм яңадан карап чыгылган кулъязмаларның беренче бастырылуы. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehóa» кулланыла. b

Й¹⁵⁴

«Mbengu Etemu embe Yesu Masiya e nkolo mpe mokosoli o biso» (Яңа Васыять, банги телендә), А. Скривенер һәм башкалар, яңадан карап чыгылган басма, Bolobo Mission, Конго, 1922. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yawe» кулланыла. c

Й¹⁵⁵

«Sango Iam. Ya Matiu e Lĕndĕkidi» (Маттайның Яхшы хәбәре, бенга телендә), Г. Маккуин, Нью-Йорк, 1858. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jĕhova» кулланыла. d

Й¹⁵⁶

«Nsango e ilo inki Yesu bobiki eketemeki la Luka» (Лүкнең Яхшы хәбәре, болиа телендә), Х. Д. Браун, Нтондо, Конго, 1936. Бу тәрҗемәдә Лүк 3:4 нең төп текстында Аллаһы исеме «Yawe» кулланыла. e

Й¹⁵⁷

«Introduction to the Fernandian Tongue», Джон Кларк, икенче чыгарылыш, Берик-апон-Туид, Англия, 1848. Бу хезмәттә бубе теленә тәрҗемә ителгән Маттайның Яхшы хәбәре, 3—5 нче бүлекләр бар. Анда кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehovah» кулланыла. f

Й¹⁵⁸

«Book hoa Matthew» (Маттайның Яхшы хәбәре, буллом-со телендә), Густав Рейнхольд Нилендер, Лондон, 1816. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. g

Й¹⁵⁹

«Paraphraseische Erklärung des Briefes an die Hebräer» (Паулның Еврейләргә хаты, немец телендә), Готхильф Трауготт Цахарие, Гёттинген, Германия, 1771. Бу иркен тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында я искәрмәләрендә Аллаһы исеме «Jehova» кулланыла. h

Й¹⁶⁰

«Das Neue Testament» (Яңа Васыять, немец телендә), Карл-Фридрих Бардт, Берлин, 1783. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. i

Й¹⁶¹

«Das Neue Testament oder die heiligen Bücher der Christen» (Яңа Васыять: Маттайның Яхшы хәбәре — Рәсүлләр китабы, немец телендә), Иоганн Отто Тисс, Лейпциг, 1794—1800. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. j

Й¹⁶²

«Bibel für Schwoba: Die schwäbische Bibelübersetzung» (Изге Язмалар, немец теленең шваб диалектында), Рудольф Пол, Балинген, Германия, 2008. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «JAHWE» я «Jahwe» кулланыла. Бу Изге Язмаларга кереш сүздә тәрҗемәче болай дип аңлата: «Бу тәрҗемә эшен алып барганда, мин шуңа игътибар иттем: Иске Васыятьтә Аллаһының исеме JAHWE якынча алты мең алты йөз тапкыр искә алына... JAHWE исеменең Иске Васыять Язмаларында шулкадәр еш очравы мине бик күп уйланырга этәрде... Бу хезмәт күп кешеләргә, минем очрагымдагы кебек, Изге Язмалардагы яхшы хәбәргә якын булып китәргә һәм аннан тынычлык табарга ярдәм итсен. Бу китап аша безгә сөйләгән JAHWE [Аллаһыга] дан, хөрмәт һәм рәхмәт». k

Й¹⁶³

«Niu Testament ad ndorlaben adu Jesu Kristo i bolumiadu» (Яңа Васыять, леле телендә), Р. Гёбель һәм башкалар, Сидней, Австралия, 1956. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» кулланыла. l

Й¹⁶⁴

«Ny Teny n’Andriamanitra, atao hoe, Tesitamenta ’ny Jesosy Kraisty» (Яңа Васыять, малагаси телендә), Дейвид Джоунз, Дейвид Гриффитс һәм башкалар, Антананариву, Мадагаскар, 1830. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» я «ЙӘҺВӘ» кулланыла. a

Й¹⁶⁵

«Ny Baiboly, izany hoe, ny soratra masina rehetra amy ny Faneken-Taloha sy ny Fanekem-Baovao» (Изге Язмалар, малагаси телендә), Дейвид Гриффитс һәм башкалар яңадан карап чыккан, Лондон, 1855—1865. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iehôvah» кулланыла. b

Й¹⁶⁶

«Ny Soratra Masina, dia ny Testamenta Taloha sy ny Testamenta Vaovao» (Изге Язмалар, малагаси телендә), В. Э. Казенс, Л. Дале, Иосиф Андрианайворавелона һәм башкалар, Лондон, 1889; Revision Committee’s Version, 1887. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. c

Й¹⁶⁷

«Bateli Vavaluna Sampela hap Buk Baibel long tokples Misima-Paneati long Niugini» (Яңа Васыять; һәм Иске Васыять өлешләре, мисима-панайети телендә), Wycliffe Bible Translators һәм башкалар, 1947—2018. Яңа Васыять 1947 елда Сиднейда (Австралия) беренче тапкыр бастырылгач, бу тәрҗемәдә төп текстта Аллаһы исеме «Iehova» кулланылган. Аннан соңгы чыгарылышларда Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehoba» кулланыла. d

Й¹⁶⁸

«Mozes bi naltso̱s aḷse̱dihigi Ġodesẓi̱ẓ holyẹhigi inda yistai̱ni̱ḷḷi ba Hani Mark naltso̱s ye̱ yiki-iscinigi» (Яратылыш һәм Маркның Яхшы хәбәре, навахо телендә), Леонард Бринк, Фредерик Митчелл һәм башкалар, Нью-Йорк, 1910. Бу тәрҗемәдә Изге Язмаларның бу ике китабында да кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Йәһвә» кулланыла. 1917 елда Бринк һәм Митчелл «God Bîzad» китабын бастырган. Ул аларның яңадан карап чыгылган хезмәтеннән һәм башкалар тәрҗемә иткән Изге Язмаларның бүтән өлешләреннән торган. Бу чыгарылышта Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jîho’vah» кулланыла. e

Й¹⁶⁹

«Nowy Testament» (Яңа Васыять, поляк телендә), Симон Будный, Ленчица, Польша, 1574. Бу тәрҗемәдә Маттайның Яхшы хәбәрендә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehowa» кулланыла. f

Й¹⁷⁰

«Pulu Yemonga Ungu Kondemo» (Яңа Васыять, умбу-унгу теленең нопенджи диалектында), Wycliffe Bible Translators, 1995. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yawe» я «Yawene» кулланыла. g

Й¹⁷¹

«Pulu Yemonga Ungu Kondemo» (Яңа Васыять, умбу-унгу теленең кала диалектында), Wycliffe Bible Translators, 1995. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yawe» я «Yawene» кулланыла. h

Й¹⁷²

«Erijen ga me res se Iesu Kristo rege Marik ko rege Luk ko nololien ne Apostol niri» (Марк, Лүк һәм Рәсүлләр китаплары, урипив телендә), Джон Гиллан, Мельбурн, Австралия, 1893—1905; the Council of the British & Foreign Bible Society in Australia бастырган, 1957. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iova» кулланыла. i

Й¹⁷³

«Incuadi Yesibini Yabafundayo. Gokuzalua, Nokuenza, Nokufa, kuka Jesus Kelistus» (Яхшы хәбәрләрнең һәм Иске Васыятьнең өлешләре, зулу телендә), Ньютон Адамс, Порт-Натал, Көньяк Африка Республикасы, 1841. Бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» кулланыла. j

Й¹⁷⁴

«Incwadi ka Paule e balelwe Amaromani» (Римлыларга хат, зулу телендә), Якоб Людвиг Дёне, Порт-Натал, Көньяк Африка Республикасы, 1854. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» кулланыла. k

Й¹⁷⁵

«Ivangeli eli-yingcwele eli-baliweyo g’Umatu [Reprinted, with some alterations, from the Translation published by the American Missionaries]» (Маттайның Яхшы хәбәре, зулу телендә), Джон Коленсо, Лондон, 1855. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «YEHOVA» я «Yehova» кулланыла. l

Й¹⁷⁶

«Imisebenzi Yabatunywa: i kumšelwe ngabafundisi ba Semerika ngokwa ’maZulu» (Рәсүлләр китабы, зулу телендә), Льюис Граут, Мсундузи, Көньяк Африка Республикасы, 1859. Бу тәрҗемәдә Рәсүлләр 2:20 нең төп текстында Аллаһы исеме «Yehova» кулланыла. a

Й¹⁷⁷

«Ivangeli Ngokuloba ku ka Johane» (Яхъяның Яхшы хәбәре, зулу телендә), Сет Брэдли Стоун, Дурбан, Көньяк Африка Республикасы, 1860. Бу тәрҗемәдә Яхъя 12:13 нең төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» кулланыла. b

Й¹⁷⁸

«Izindab’ezinhle ezashunyayelwa ku’bantu ng’uJesu-Kristo inkosi yetu» (Яңа Васыять, зулу телендә), Джон Коленсо; Хэрриэтт Эмили Коленсо редакциясендә, Лондон, 1897. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «YAHWE» кулланыла. c

Й¹⁷⁹

«Sango Iam, ya Mark e lĕndĕkidi» (Маркның Яхшы хәбәре, бенга телендә), Джеймс Л. Макей һәм башкалар, Нью-Йорк, 1861. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jĕhova» кулланыла. d

Й¹⁸⁰

«Sango Iam, ya Luk e lĕndĕkidi» (Лүкнең Яхшы хәбәре, бенга телендә), Томас С. Огден; Уильям Клеменс яңадан карап чыккан, Нью-Йорк, 1863. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jĕhova» кулланыла. e

Й¹⁸¹

«Sango eyamu ya Matyiu . . . Mark . . . ea Luk . . . Jân e lĕndĕkidi and Behadi Bea Metodu» (Дүрт Яхшы хәбәр һәм Рәсүлләр китабы, бенга телендә), Роберт Хэмилл Нассау яңадан карап чыккан, Нью-Йорк, 1881. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jĕhova» кулланыла. f

Й¹⁸²

«Panga ea Kya. Ekulu ya bebale» (Римлыларга хаттан алып, Ачылыш китабына кадәр үз эченә алган Яңа Васыять, бенга телендә), Рубина Х. де Хир һәм Херман Джакот яңадан карап чыккан, Нью-Йорк, 1893. Бу тәрҗемәдә Ачылыш 1:8 нең төп текстында Аллаһы исеме «Jĕhova» кулланыла. g

Й¹⁸³

«Minuajimouin gainajimot au St. Luke. Anishinabe enuet Giizhianikunotabiung» (Лүкнең Яхшы хәбәре, чиппева телендә), Шерман Холл һәм Джордж Копуэй, Бостон, Массачусетс, АКШ, 1837. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jihoua» я «Jehoua» кулланыла. h

Й¹⁸⁴

«Minuajimouin gaizhibiiget au St. John and Minuajimouin au St. Matthiu» (Яхъяның һәм Лүкнең Яхшы хәбәрләре, чиппева телендә), Джон Джонс һәм Питер Джонс, Бостон, Массачусетс, АКШ, 1838, 1839. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehoua», «Jihoua» я «Jehouah» кулланыла. i

Й¹⁸⁵

«Ewh oomenwahjemoowin owh tabanemenung Jesus Christ, kahenahjemoowaud egewh newin manwahjemoojig owh St. Matthew owh St. Mark owh St. Luke kuhya owh St. John» (Дүрт Яхшы хәбәр, чиппева телендә), Фредерик Огастес О’мира, Торонто, Канада, 1850. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehovah» кулланыла. 1854 елда О’мираның чиппева телендәге Яңа Васыяте чыгарылган булган. Соңрак чыккан бу басманың өстәмә шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehovah» кулланыла. j

Й¹⁸⁶

«Testament Mi Fö Poraus me kapas en ach samol Jesus Kristus me an chon kaiö kana lon kapas en Chuk me Fanäpi» (Яңа Васыять, трук телендә), Ричард Ноймайер, Бад-Либенцелль, Германия. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jiowa» кулланыла. k

Й¹⁸⁷

«Iyala ya bwam. e tatilabe na Mattiyu and Kalati ya Loba, bwambu bo Dualla» (Дүрт Яхшы хәбәр, Рәсүлләр китабы һәм Римлыларга 1:1—16, дуала телендә), Алфред Сакер, Камерун, Көнбатыш Африка, 1848—1855. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehova» кулланыла. 1861 елда Сакерның дуала телендәге Яңа Васыяте тәмамланган булган. Соңрак тәмамланган бу басманың өстәмә шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehova» кулланыла. l

Й¹⁸⁸

«Miaṅgo ma bwam ka ponda Mateo na Yohane» (Маттайның һәм Яхъяның Яхшы хәбәре, дуала телендә), Теодор Кристаллер, ә Ойген Шулер яңадан карап чыккан, Штутгарт, Германия, 1896. Бу тәрҗемәдә Маттай 3:3 нең төп текстында Аллаһы исеме «Yehowa» кулланыла. a

Й¹⁸⁹

«Tus narogorogoanauia ki Iesu Kristo, Nawota nagmolien anigita. Luka eka mitiria» (Лүкнең Яхшы хәбәре, эфате теленең диалектында), Дэниэл Макдональд, Сидней, Австралия, 1877. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iofa» кулланыла.

 b

Й¹⁹⁰

«The Gospels According to Matthew and John Translated Out of the Greek Into the Language of Nguna, New Hebrides» (эфате [төньяк]), Питер Милн, Лондон, 1882. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehova» кулланыла. c

Й¹⁹¹

«Tus Nanrognrogona Uia ni Iesu Kristo nag Ioane i mitiria» (Яхъяның Яхшы хәбәре, эфате [төньяк] теленең нгуна диалектында), Джон Уайтфорд Маккензи һәм Дэниэл Макдональд, Сидней, Австралия, 1885. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iofa» кулланыла.

 d

Й¹⁹²

«Nubabla yeye la we agbalẽ le Ewegbe me» (Яңа Васыять, эве телендә), Якоб Андреас Спит һәм Готлиб Дойбле яңадан карап чыккан, Штутгарт, Германия, 1898. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehowa» кулланыла. e

Й¹⁹³

«Biblia alo ŋɔŋlɔ kɔkɔe la le evegbe me» (Изге Язмалар, эве телендә), Готлиб Дойбле, ә Дидрих Вестерман яңадан карап чыккан, Лондон, 1960. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да һәм Мәсихче Грек Язмаларында да, кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehowa» кулланыла. f

Й¹⁹⁴

«Évangile selon Matthieu» (Маттайның Яхшы хәбәре, фанг телендә), Артур Марлинг, Лондон, 1894. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehôva» кулланыла. g

Й¹⁹⁵

«Wo̱ Nyonts̆o̱ ke̱ Yiwalaherelo̱ Jesu Kristo Kpãṅmo̱ Hē Le̱ Ye̱ Gã Wiemo̱ Le̱ Mli» (Яңа Васыять, га телендә), Иоганнес Циммерман, Базель, Швейцария, 1859—1861. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehowa» кулланыла. h

Й¹⁹⁶

«Biblia alo Ṅmãle̱ Kroṅkroṅ le̱ Kpãṅmo̱ Momo ke̱ Kpãṅmo̱ Hē le̱ ye̱ Gã wiemo̱ mli» (Изге Язмалар, га телендә), Иоганнес Циммерман, ә К. Кёлле, М. Шугер һәм башкалар яңадан карап чыккан, Базель, Швейцария, 1907—1909. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да һәм Мәсихче Грек Язмаларында да, кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehowa» кулланыла. i

Й¹⁹⁷

«Saelenapa Gilala Aenaepi Matthewtae, Luketae Alilijana Acts Gigiwina dalate gi aenaedaeminijana gilala» (Маттайның һәм Лүкнең Яхшы хәбәре, Рәсүлләр китабы, гогодала телендә), Ф. Чарльз Хорн, Сидней, Австралия, 1958. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehovah» кулланыла. j

Й¹⁹⁸

«Ăpŏslebo ăh nunude» (Рәсүлләр китабы, гребо телендә), Джон Пейн, Нью Йорк, 1851. Бу тәрҗемәдә Рәсүлләр 2:34 нең төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» кулланыла. k

Й¹⁹⁹

«Four Gospels, Acts, Genesis, and Exodus (Chapters 19 and 20), Translated Into the Winnebago Indian Language» (Хо-чанк [Виннебаго]), Джон Стэйси һәм Якоб Штуки, Нью Йорк, 1907. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да һәм Мәсихче Грек Язмаларында да, кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehowa» кулланыла. l

Й²⁰⁰

«Mwo Sasu lun Jisus Kraist leum las, ma Mattu el sim» (Маттайның Яхшы хәбәре, косрае телендә), Бенджамин Гален Сноу, Гонолулу, Гавай утраулары, 1865. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jeova» я «Jeofa» кулланыла. 1895 елда American Bible Society Сноуның тәрҗемәләрен: Рут китабы, 23 нче мәдхия, Маттайның Яхшы хәбәреннән алып Рәсүлләр китабына кадәр, 1 Көринтлеләргә 11:23—29, Филипиялеләргә хаттан алып 2 Тисалуникәлеләргә хатка кадәр, 1 Тимутигә 3:8—13 һәм 1—3 Яхъя китапларын «Кусайен Язмалары» итеп чыгарган булган. Бу басмада, Еврей Язмаларында да һәм Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jeova» я «Jeofa» кулланыла. a

Й²⁰¹

«Ko te tahi wahi o te Kawenata Hou o Ihu Karaiti te Ariki, to tatou kai wakaora. Me nga upoko e waru o te Pukapuka o Kenehi» (Яратылыш 1—8, Маттайның һәм Яхъяның Яхшы хәбәре, Рәсүлләр китабыннан алып 1 Көринтлеләргә хатка кадәр, маори телендә), Джеймс Шеперд, Уильям Йейт, Уильям Уильямс, Сидней, Австралия, 1833. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да һәм Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Ihowa» кулланыла. b

Й²⁰²

«Ko te Rongo Pai i tuhituhia e nga Kai Wakaako o Ihu Karaiti. Me te Mahi o nga Apotoro. Me nga inoinga, me nga himene hoki» («Инҗил гармониясен» һәм Рәсүлләр китабыннан өземтәләрне үз эченә ала, маори телендә), Уильям Вун, Мангунгу, Яңа Зеландия, 1837. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Ihowa» кулланыла. c

Й²⁰³

«Gospel Matu, Gospel Mak, Gospel Luk, and Gospel Jon» (Дүрт Яхшы хәбәр, маршалл телендә), Эдвард Топпинг Доан, Бенджамин Гален Сноу һәм башкалар, Гонолулу, Гавай утраулары, 1873. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jeova» кулланыла. 1882 елга шушы тәрҗемәчеләр Яратылыш китабын, Зәбур 1—14, Паулның Римлыларга хатыннан алып Филипиялеләргә хатына кадәр һәм 1—3 Яхъяны маршалл теленә тәрҗемә иткәннәр. Бу басмада, Еврей Язмаларында да һәм Мәсихче Грек Язмаларында да, кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jeova» кулланыла. d

Й²⁰⁴

«ωpωnvkv hera Chanichωyvten, oksumkvlki irkinvkv» (Яхъяның Яхшы хәбәре, маскоги [крик] телендә), Генри Ф. Бакнер, һәм Г. Херрод, Марион, Алабама штаты, АКШ, 1860. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Chehωfv» кулланыла. Тәрҗемәче «Chehωfv—Аллаһы» дигән аңлатмасында болай дигән: «Яхъяның Яхшы хәбәрентәрҗемә иткәндә, мин Аллаһы Тәгаләнең исеме итеп Hesakitvmise дигән крик сүзен кабул итмәдем, ә «Jehōvah» дигән еврей исемен күчердем. Чөнки 1) Инҗил индеецларга вәгазьләнгәндә, алар мәсихчеләр табынган Аллаһының исеме Йәһвә икәнен беләләр. 2) Hesakitvmise дигән крик сүзе минемчә туры килми, чөнки ул Тормыш бирүче идеясын гына белдерә. ... 3) Chehωfv дигән бу исемнең нәҗесләнәчәге шикле, ул ихтирам белән әйтеләчәк; һәм Бөек Мин Булучыны данлау яки аңа табыну өчен кирәк булган очракларда гына кулланылачак. 4) Кабул ителгән я күчерелгән бу исем колакка ятышлы һәм индеецлар теленә туры килә». e

Й²⁰⁵

«Cesvs Klist em opunvkv-herv Maro Coyvte» (Маттайның Яхшы хәбәре, маскоги телендә), Роберт Макгилл Логридж һәм башкалар, Нью Йорк, 1867. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Cehofv» кулланыла. f

Й²⁰⁶

«Muskokee Gospels, Acts and Epistles» (маскоги телендә), Роберт Макгилл Логридж һәм Дэвид Уинслетт, ә Уильям Шенк Робертсон һәм Энн Элиза Вустер Робертсон яңадан карап чыккан, Нью Йорк, 1875—1883. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Cehofv» кулланыла. g

Й²⁰⁷

«Pu pucase momet pu hesayecv Cesvs Klist en Testement Mucvsat» (Яңа Васыять, маскоги телендә), Уильям Шенк Робертсон, Энн Элиза Вустер Робертсон һәм башкалар, Нью Йорк, 1906. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Cehofv» кулланыла. h

Й²⁰⁸

«Te Evanelia a to tatou atu a Iesu Mesia, tataia e Ioane» (Яхъяның Яхшы хәбәре, раротонга телендә), Джон Уильямс, Хуахине, Острова общества, 1829. Бу тәрҗемәдә, Яхъя 1:23 тә Аллаһы исеме «Iahova», ә Яхъя 12:13 тә «Iehova» кулланыла. i

Й²⁰⁹

«Te Korero-motu ou a to tatou atu e te ora a Jesu Mesia» (Яңа Васыять, раротонга телендә), Аарон Бузакотт, Чарльз Питман һәм Джон Уильямс, Лондон, 1836. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» кулланыла. 1851 елда Бузакотт һәм башкалар раротонга телендә беренче тулы Изге Язмаларны чыгарганнар. Бу басмада, Еврей Язмаларында да һәм Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iehova» кулланыла. j

Й²¹⁰

«Te Bibilia Tapu ra, koia te Koreromotu taito e te Koreromotu ou» (Изге Язмалар, раротонга телендә), Джордж Гилл һәм Эрнест Рудольф Уильям Краузе яңадан карап чыккан, Лондон, 1872. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да һәм Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iehova» кулланыла. k

Й²¹¹

«Barita na uli na sinuratkon ni Lucas» (Лүкнең Яхшы хәбәре, батак-тоба телендә), Ингвер Людвиг Номменсен, Джакарта, Индонезия, 1874. Бу тәрҗемәдә, Лүк 1:28 дә Аллаһы исеме «Djahowa» кулланыла. l

Й²¹²

«Ai Vola Tabu, sa volai kina na Veiyalayalati Makawa, kei na Veiyalayalati Vou» (Изге Язмалар, фиджи телендә), Фредерик Лангам яңадан карап чыккан, Лондон, 1902. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да һәм Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jiova» кулланыла. a

Й²¹³

«Nai Vola Tabu Me Nomu Na Kalouvinaka Kei Na Sautu Vakavakadewa Vou» (Изге Язмалар, фиджи теленең бауан диалектында), Самисони Серу һәм Пени Серу, икенче басма, Сува, Фиджи, 2011. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да һәм Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jiova» кулланыла. b

Й²¹⁴

«Na Veiyalayalati Vou ka Vakadewataka o Joni Oniti, 1847» (Яңа Васыять, фиджи телендә). Эндрю Торнли Джон Хантның 1847 елгы басмасын яңадан бастырып чыгарган, Сува, Фиджи, 2012. Хантның тәрҗемәсендә Рәсүлләр 2:5 тә генә «Jiova» дигән Аллаһы исеме искә алынса да, Тауга Вулаоно (яңадан бастыру өчен редакция әгъзасы булган) өстәмә шигырьләрнең бит читендәге язуда «Раббы» (фиджи телендә «Turaga») сүзе өчен «Jiova» дигән икенче язылышны китерә. Мәсәлән, Хант Марк 12:30 ның төп текстында «Turaga» сүзен кулланган, ә яңадан бастырылган басмада шул шигырьнең бит читендә мондый язу китерелә: «na Turaga = Jiova». c

Й²¹⁵

«The Gospels and Acts, in English and Hindustha’ni’» (хиндустани телендә), Генри Мартин, Уильям Боули һәм Benares Translation Committee, Калькутта, Һиндстан, 1837. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында «РАББЫ» сүзе һәм Аллаһы исеме «Yihováh» кулланыла. Мәсәлән, Марк 12:3 тә «РАББЫ» сүзе кулланыла, ә шул ук шигырьнең хиндустани теленә параллель тәрҗемәсендә «Yihováh» кулланыла. d

Й²¹⁶

«Evangelia Iesu Keriso Mataion minarpalaizinga: tusi ina Iesu Kerison mina Iadai» (Дүрт Яхшы хәбәр, кала-лагав-я телендә), Исайя һәм башкалар; Сидней Герберт Рэй төзәткән, Лондон, 1900. Бу тәрҗемәдә, Яхъя 12:38ә нең төп текстында Аллаһы исеме «Ieova» кулланыла. e

Й²¹⁷

«Isisinyikeu ka Nyipixe i Johu Iesu Keriso . . . Tusi Salamo» (Яңа Васыять һәм Зәбур китабы, деху телендә), Джеймс Дуглас Слей һәм Стивен Марк Криг, Лондон, 1873. Бу тәрҗемәдә, Зәбур китабында да, Мәсихче Грек Язмаларында да, кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iehova» кулланыла. f

Й²¹⁸

«Amashiwi Aba Lesa» (Изге Язмалар, ламба телендә), the Bible Society of Zambia; Клемент Мартин Док һәм башкалар тәрҗемә иткән басмадан җитештерелгән, Лондон, 1959. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да һәм Мәсихче Грек Язмаларында да, кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «ŵaYawe» кулланыла. g

Й²¹⁹

«Tã-drị̃ Lẽlẽ Óꞌdí Óvârí Kâ» (Яңа Васыять, авокая телендә), by the Avokaya Bible Translation Committee and Wycliffe Bible Translators, Inc., 2002. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yãkóvã» кулланыла. h

Й²²⁰

«E’yo Siza AlatararU Munguniri Biblia E’yo Okuri pi E’yo O’dirUri be» (Изге Язмалар, лугбара телендә), the Lugbara Translation Committee яңадан карап чыккан, Найроби, Кения, 1966; by the Bible Society of Uganda яңадан бастырган, Кампала, Уганда. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында кайбер шигырьләрнең төп текстында һәм Рәсүлләр 4:26 да Аллаһы исеме «Yehova» кулланыла. i

Й²²¹

«Losangu lunengela lwakafundibwa kudi Mateyo» (Маттайның Яхшы хәбәре, луна телендә), Уильям Генри Весткотт һәм башкалар, Лидс, Бөекбритания, 1905. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yeoba» кулланыла. 1882 елга шушы тәрҗемәчеләр тулы Яңа Васыятьне луна теленә тәрҗемә иткәннәр. Бу чыгарылышта да Маттай 4:7, 10 да Аллаһы исеме «Yeoba» кулланыла. j

Й²²²

«Bebe sorai ducuducu non Iesu Kristo noda moli socen Marik mei Luk na cacari a, mana Sakasakai non Apostelo» (Марк, Лүк һәм Рәсүлләр китаплары, мело телендә), Джон Д. Ланделс, Лондон, 1897.

Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iova» кулланыла. k

Й²²³

«Njia Yekpei kina Mati iye Nyegini» (Маттайның Яхшы хәбәре, менде телендә), Джеймс Фредерик Шён һәм башкалар, Лондон, 1871. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yẹ̄wo̱i» кулланыла. 1872 елга шушы тәрҗемәчеләр дүрт Яхшы хәбәр һәм Рәсүлләр китабы һәм Римлыларга хатны менде теленә тәрҗемә иткәннәр. Шушы соңгы тәрҗемәләрдә өстәмә шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yẹ̄wo̱i» я «Yẹ̄woi» кулланыла. l

Й²²⁴

«Nene Karighwiyoston tsinihorighhoten ne Saint John» (Яхъяның Яхшы хәбәре, инглиз һәм могаук телендә), Джон Нортон, Лондон, як. 1804. Могаук телендәге бу тәрҗемәдә Яхъя 6:45 тә Аллаһы исеме «Yehovah» кулланыла. Шулай ук «Yehovah» исеме бу Изге Язмалар китабының ахырында махсус сүзләр һәм аларның аңлатмалары исемлегенә кертелгән. a

Й²²⁵

«Ebi egberi ne̱ St. John ge̱ yemi» (Яхъяның Яхшы хәбәре, иджо (көньяк-көнчыгыш) теленең нембе [брасс] диалектында), Даниэль Огирики Оцкия һәм башкалар, Лондон, 1903. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehovah» кулланыла. b

Й²²⁶

«La Evangelia hna cinihane hnei Mataio» (Маттайның Яхшы хәбәре, деху телендә), Сэмюэл Макфарлейн, Ненгоне, Луайоте утраулары, Яңа Каледония, 1863. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iehova» кулланыла. c

Й²²⁷

«Feag-Hoiporakkiug Foou ne os Gagaja ma Aamauriga, Iesu Karisito» (Яңа Васыять, ротуман телендә), Уильям Флетчер, Лондон, 1884; Сиднейда (Австралия) 1870 елда бастырып чыгарылган беренче басмадан яңадан бастырылган. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Ieova» кулланыла. d

Й²²⁸

«Puk Haʻa ne fåʻ ‘atakoa sin Puk Haʻ Mafua ma Puk Haʻ Foʻou» (Изге Язмалар, ротуман телендә), Айвени Фатиаки һәм башкалар,Сува, Фиджи, 1999. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да һәм Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jihova» кулланыла. e

Й²²⁹

«Nivarp obokobok ve Iesu Kristu. Mark migle» (Маркның Яхшы хәбәре, сакао теленең көнчыгыш-санто (хог-харбор) диалектында, Ивен Маккензи, Мельбурн, Австралия, 1905. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Ihova» кулланыла. f

Й²³⁰

«N’ere-pep nan Salamo erep David co oppel tha cam klep» (Зәбур, Гәләтиялеләргә, Эфеслеләргә, Көләсәйлеләргә, 1 һәм 2 Тисалуникәлеләргә, Ягъкуб, 1 һәм 2 Петер һәм Ачылыш, санто: көнчыгыш [ягъни хог-харбор]), Уильям Андерсон һәм Кэтрин Л. Андерсон, Лондон, 1949. Бу тәрҗемәдә, Зәбур китабында да, Мәсихче Грек Язмаларында да, кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iehova» кулланыла. g

Й²³¹

«Ho i’wi y os’do̱s hăħ neh Cha ga̱’o̱ hee dưs gee ih’ ni ga’ya do̱s’hă gee; kuh he ni o di yă̱ na̱ wă̱ħ’syo̱ħ na go̱’i o̱ duk» (Дүрт Яхшы хәбәр һәм Рәсүлләр китабы, сенека телендә), Ашер Райт, Нью-Йорк, 1872. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Ya’wĕn» кулланыла. h

Й²³²

«Da Njoe Testament vo wi Masra en Helpiman Jesus Kristus» (Яңа Васыять һәм Зәбур китабы, сранан-тонго телендә), Вильгельм Треу яңадан карап чыккан, Баутцен, Германия, 1846. Бу тәрҗемәдә, Зәбур китабында да, Мәсихче Грек Язмаларында да, кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» я «Masra (Jehova)» кулланыла. i

Й²³³

«Da Njoe Testament vo wi Masra en Helpiman Jezus Kristus» (Яңа Васыять һәм Зәбур китабы, сранан-тонго телендә), Фридрих Стахелин, бишенче чыгарылыш, Лондон, 1901. Бу тәрҗемәдә, Зәбур китабында да, Мәсихче Грек Язмаларында да, кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» я «Masra (Jehova)» кулланыла. j

Й²³⁴

«Anjili kina yaliyotonwa na Luka» (Лүкнең Яхшы хәбәре, сукума телендә), Эдвард Генри Хаббард, Лондон, 1897. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yahuwa» кулланыла. k

Й²³⁵

«Masomo ya Agano Jipya» (Яңа Васыятьтән сайланган өзекләр, суахили телендә), Занзибар, 1881. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yahuwa» кулланыла. l

Й²³⁶

«Biblia Kitabu cha Mungu kwa Swahili ya Congo» (Изге Язмалар, суахили телендә), Г. И. Харлоу, Порт Колборн, Онтарио, Канада, 2009; өченче чыгарылыш, АКШ, 2018. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «YEHOVA» я «Yahuwa» кулланыла. Мәсихче Грек Язмаларында төрле шигырьләрнең бит читендә Аллаһы исеме «Yehova», «Yehovah», «Yehova» я «Yehovah» кулланылган язу китерелә. a

Й²³⁷

«Parau no Iesu Christ te Temaidi no te Atua; e no te mou pipi nona» (Яхшы хәбәр һәм Рәсүлләр китабыннан сайланган өзекләр, таити телендә), Джон Дэвис, Генри Нотт һәм башкалар, Сидней, Австралия, 1814. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iehova» кулланыла. 1838 елга шушы тәрҗемәчеләр тумышы белән Таитидән булган Туахине ярдәмендә таити телендә беренче тулы Изге Язмаларны чыгарганнар. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да һәм Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iehova» я «IEHOVA» кулланыла. b

Й²³⁸

«Te Bibilia moa ra, oia te Faufaa Tahito e te Faufaa Api ra» (Изге Язмалар, таити телендә), Уильям Хау, Томас Джозеф һәм башкалар яңадан карап чыкканнар, Лондон, 1847. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да һәм Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iehova» я «IEHOVA» кулланыла. c

Й²³⁹

«Te Bibilia mo’a ra, oia te Faufaa Tahito e te Faufaa apî ra» (Изге Язмалар, таити телендә), Джеймс Л. Грин һәм башкалар, Лондон, 1884. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да һәм Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iehova» я «IEHOVA» кулланыла. d

Й²⁴⁰

«Ncia e mbwe e Yesu Masiya e shoni Malako» (Маркның Яхшы хәбәре,теке-эбу телендә), Артур Биллингтон һәм Эдит Браун Биллингтон, Бвемба, Чумбири, Верхнее Конго, 1905. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yawe» кулланыла. e

Й²⁴¹

«Na taveti tahonae hi Iesu Kristo, Matíu moulia. Na leo hi Iehova, mono, ra provet Jona, Hakaí, Malakaí, teulia» (Маттайның Яхшы хәбәре һәм Юныс, Һәггәй, Малахи китаплары, толомако телендә), Джеймс Сэндилендс һәм башкалар, Лондон, 1904. Бу тәрҗемәдә Маттай 22:37 нең төп текстында Аллаһы исеме «Iehova» кулланыла. f

J²⁴²

«I-Gospel, ezindaba ezilungileyo; ebalwe gu-Luke» (Лүкнең Яхшы хәбәре, коса телендә), Уильям Биннингтон Бойс һәм башкалар, Грэхэмстаун, Көньяк Африка, 1833. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «YEHOVAH» я «YEHOVA» кулланыла. g

Й²⁴³

«Itestamente Entsha Yenkosi yetu Kayesu Kristu» (Яңа Васыять, коса телендә), Генри Хэа Дагмор, Уильям Дж. Дэвис, Карл Вильгельм Поссельт, Якоб Людвиг Дёне һәм Джозеф Кокс Уорнер, Newtondale, South Africa, 1846. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehova» я «YEHOVA» кулланыла. h

Й²⁴⁴

«Itesamente Entsha: okukuti, inncwadi zonke zocebano olutsha Lwenkosi yetu Uyesu Kristu» (Яңа Васыять, коса телендә), Джон Уилт Эпплъярд яңадан карап чыккан, Кинг-Вилльямс-Таун, Көньяк Африка, 1853. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «YEHOVA» я «YEHOVA» кулланыла. 1864 елда Эпплъярд, башка тәрҗемәчеләр ярдәме белән, коса телендә беренче тулы Изге Язмаларны чыгарган; ул бер томда бастырылган булган. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «YEHOVA» я «YEHOVA» кулланыла. i

Й²⁴⁵

«Ensurua embu ta Iesu Kristo. Matiu i ulia» (Маттайның Яхшы хәбәре, Малекулада аулуа диалектында, Яңа Гербидлар), Уильям Легат һәм башкалар, Мельбурн, Австралия, 1894. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iova» кулланыла. j

Й²⁴⁶

«Sveto Pismo Staroga i Novoga Uvita» (Изге Язмалар, хорват телендә), Иван Матия Шкарич, Вена, Австрия, 1858—1861. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларының төп текстында һәм Мәсихче Грек Язмаларындагы кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» кулланыла. Өстәвенә, анда Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да аңлатмаларда Аллаһы исеме «Jehova» кулланыла. k

Й²⁴⁷

«Biblia, Dat is: De gantfche H. Schrifture, vervattende alle de Canonijcke Boecken des Ouden en des Nieuwen Testaments» (Изге Язмалар, нидерланд телендә). «Statenvertaling» буларак билгеле булган бу тәрҗемә Дорт Синоды кушуы буенча эшләнгән, Лейден, Нидерланд, 1636 (1637). Шушы тәрҗемәдә бөтен Еврей Язмаларында «HEERE» (РАББЫ) дигән сүз кулланыла. Яратылыш 2:4 кә китерелгән бит читендәге язуда болай аңлатыла: «Зур хәрефләр белән язылган „HEERE“ сүзе урынында еврей телендә „IEHOVAH“ сүзе кулланыла». Ә Марк 12:29 да «Heere» (Раббы) сүзе кулланыла, һәм андагы бит читендәге язуда болай диелә: «„Раббы“ сүзе дип еврей сүзе „Iehova“ тәрҗемә ителә. „Iehova“ сүзе... мәңге яшәүче Аллаһыны белдерә, һәм һәр нәрсә бар булуы белән Аллаһыга бәйле». l

Й²⁴⁸

«Biblia, of De gantsche H. Schrift des Ouden en Nieuwen Testaments» (Изге Язмалар, нидерланд телендә), Горинхем, Нидерланд, 1755—1762. «Statenvertaling» (Й²⁴⁷ кара) дигән тәрҗемәнең бу махсус чыгарылышы «Jehovahbijbel», ягъни Йәһвәнең Изге Язмалары, дигән исем белән киң билгеле. Чөнки бу чыгарылышта бөтен Еврей Язмаларының төп текстында «HEERE» (РАББЫ) дигән сүз урынына «JEHOVAH» кулланыла. Марк 12:29 да «Heere» (Раббы) сүзенең кулланылуы турында искәрмәдә болай аңлатыла: «„Раббы“ сүзе дип еврей сүзе „Jehovah“ тәрҗемә ителә». «Jehovahbijbel» дигән тәрҗемәнең берничә басмасы бастырып чыгарылган булган. 1762 елгы басмаларның кереш сүзләрендә болай дип әйтелә: «Җитди һәм билгеле сәбәпләр аркасында, без... Аллаһының JEHOVAH дигән Истәлекле Исемен тәрҗемә итмичә калдырдык». a

Й²⁴⁹

«Verklaring van de geheele Heilige Schrift» (Изге Язмалар, бар Изге Язманың аңлатмасы белән, нидерланд телендә), Амстердам, Нидерланд, 1740—1757. Күп томлы бу басма Саймон Патрик, Мэттью Пул, Эдвард Уэлс, Филип Доддридж һәм башкаларның хезмәтләреннән өзекләрне үз эченә ала. Анда Еврей Язмаларында төрле шигырьләрнең төп текстында «HEERE» (РАББЫ) сүзе, ә аңлатмаларда «JEHOVAH» сүзе кулланыла. Мәсихче Грек Язмаларында да кайбер шигырьләрдә Аллаһы исеме турында сүз барганын күрсәткән аңлатмалар китерелә. Мәсәлән, Маттай 22:44 тәге аңлатма буенча, шушы шигырьнең төп текстында беренче тапкыр «Heere» (Раббы) сүзе кулланылганда, «Jehovah the Father» күздә тотыла. b

Й²⁵⁰

«De Bijbel, vertaald, omschreven en door aanmerkingen opgehelderd» (Изге Язмалар, нидерланд телендә), Вильгельмус Антониус ван Влотен, Утрехт һәм Амстердам, Нидерланд, 1789—1796. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да һәм Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында һәм иркен тасвирланган текстында Аллаһы исеме «Jehovah» кулланыла. c

Й²⁵¹

«Het Nieuwe Testament onzes Heeren Jesus Christus» (Яңа Васыять, нидерланд телендә), Ян Теодор Билен, Амстердам, Нидерланд, 1860—1866. Бу тәрҗемәдә төп текстта «Heeren» я «Heer» (Раббы) сүзе кулланыла һәм кайбер шигырьләрдә Аллаһы исеме турында сүз барганын күрсәткән искәрмәләр китерелә. Мәсәлән, Маттай 21:9 га китерелгән искәрмәдә болай диелә: «Раббы исеме хакына (Исраил Аллаһысы Йәһвәнең кушуы буенча һәм хәбәрчесе буларак) килүче фатихалы!» d

Й²⁵²

«Het Nieuwe Testament, van wege de Algemeene Synode der Nederlandsche Hervormde Kerk op nieuw uit den grondtekst overgezet» (Яңа Васыять, нидерланд телендә), Амстердам һәм Харлем, Нидерланд, 1868. «Synodale vertaling» буларак билгеле бу тәрҗемәдә Маттай 3:3 нең төп текстында «Heeren» (Раббы) сүзе кулланыла һәм «Jehova» турында сүз барганын күрсәткән искәрмә китерелә. e

Й²⁵³

«De Boeken, genaamd Het Nieuwe Testament» (Яңа Васыять, нидерланд телендә), Гаага, Нидерданд, 1877. «Voorhoevevertaling» буларак билгеле бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләргә китерелгән искәрмәләрдә «Jehovah» кулланыла. 1931 елда яңадан карап чыгылган өченче басма бастырып чыгарылган булган. Анда Ачылыш китабында Аллаһы исеме турында сүз барганын күрсәткән тагын ике өстәмә искәрмә бар. f

Й²⁵⁴

«Het Nieuwe Testament» (Дүрт Яхшы хәбәр һәм Рәсүлләр китабыннан торган Яңа Васыять, нидерланд телендә), Геррит Ян Вос, Дордрехт, Нидерланд, 1893. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең бит читендәге язуда Аллаһының исеме «Jehova» я «Jehova» кулланыла. g

Й²⁵⁵

«Het Nieuwe Testament voor leeken leesbaar gemaakt» (Яңа Васыять, нидерланд телендә), Херман Бакельс редакциясендә, яңадан карап чыгылган икенче басма, Амстердам, Нидерланд, 1914. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehovah» кулланыла. h

Й²⁵⁶

«Het Nieuwe Testament» (Яңа Васыять, нидерланд телендә), Ян Теодор Билен һәм башкалар; «Vlaamse Professorenbijbel» буларак билгеле Изге Язмаларга кертелгән; Ашиль Вандер Геерен бастырып чыгарган, Брюгге, Бельгия, 1925—1933. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең искәрмәләрендә Аллаһы исеме «Jehovah» кулланыла. i

Й²⁵⁷

«De Heilige Schrift» (Изге Язмалар, нидерланд телендә), Утрехт, Нидерланд, 1948. «Petrus Canisiusvertaling» буларак билгеле бу тәрҗемәдә Рәсүлләр 13:47 гә китерелгән искәрмәдә Аллаһы исеме «Jahweh» кулланыла. j

Й²⁵⁸

«De Bijbel» (Изге Язмалар, нидерланд телендә), Catholic Bible Foundation бастырып чыгарган Бокстел, Нидерланд, 1975. «Willibrordvertaling» буларак билгеле бу тәрҗемәдә Еврей Язмаларында кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jahwe» кулланыла. 2 Көринтлеләргә 3:17 нең төп текстында «Heer» (Раббы) сүзе кулланыла, ә искәрмәсендә болай диелә: «Башкаларның фикере буенча, 17а [шигырьдә] (һәм шулай ук [ 16 нчы [шигырьдә]) „Раббы“ Мәсих түгел, ә Jahwe». k

Й²⁵⁹

«Het evangelie van Lukas« (Лүкнең Яхшы хәбәре, нидерланд телендә), Хуб Остерхёйс һәм Алекс ван Хойсден, Вюгт, Нидерланд, 2007. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «JHWH» кулланыла. Сигезенче биттә мондый аңлатма китерелә: «Изге Язмаларның һәр тәрҗемәсе очрагындагы кебек, мондый сорау туа: Аллаһының еврей исеме JHWH (тетраграмматон) ничек тәрҗемә ителергә тиеш? Яһүдләр бу исемне әйтмиләр. Алар күзләре белән JHWH (сузыксыз дүрт тартык) дип укыйлар, ләкин аны „адонай“ (мәгънәсе „раббы“) дип яки „хашим“ (мәгънәсе „исем“) дип әйтәләр. Бу борынгы гореф-гадәт буенча, алар укыйлар бер нәрсә, ә әйтәләр икенче нәрсә. „Адонай“ грек телендә „кюриос“ (мәгънәсе „раббы“) дип бирелә. Лүк китабының грек текстында Яһүди Язмалардан өземтәләр китерелә. Андый өземтәләрдә еврей текстында тетраграмматон кулланылган һәр очракта Лүк китабында „кюриос“ сүзе тора. Лүкнең нидерланд телендәге Яхшы хәбәрендә JHWH дигән дүрт хәрефле еврей исемен кечкенә баш хәрефләр белән язарга булганнар. Бу, Лүк Яһүди Язмалардан өземтәләр китергән очракларда гына түгел, ә „кюриос“ сүзе төп текстта Исраил Аллаһысын, Муса һәм пәйгамбәрләрнең Аллаһысын күрсәтер өчен кулланылганда да, шулай эшләнгән. Андый очракларның берсен Лүк 1:6 да табып була: „Алар... JHWH әмерләрен һәм ул кушканнарны төгәл үти... иделәр“. „Септуагинтаның“ (Яһүди Язмаларның грек теленә тәрҗемәсе) кайбер беренче кулъязмаларында JHWH исеме грек текстының уртасында еврей хәрефләре белән язылган килеш калдырылган. Изге Язмаларны тәрҗемә итүче Иероним (IV гасырның ахырында яшәгән) „кайбер грек китапларында бүгенге көнгә кадәр Раббының борынгы хәрефләр белән язылган дүрт хәрефле исеме табыла“ дип язган. Бу сүзләрне аның тәрҗемәсенә китерелгән кереш сүзендә укып була („Prologus Galeatus“). Иероним, күрәсең, „Септуагинта“ төргәкләре турында әйткән. Кайвакыт, дүрт хәрефле исемне язар өчен, грек хәрефләрә дә кулланылган. Шуңа күрә Лүк тә, Яңа Васыятьне башка язучылар да шулай эшләгәндер». l

Й²⁶⁰

«HSV-Studiebijbel» (Study Bible, нидерланд телендә), Мартен Ян Пол һәм Теунис Мартинус Хофман, Херенвен, Нидерланд, 2014. Бу басмада, Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да, кайбер шигырьләрнең аңлатмаларында Аллаһы исеме «Jahweh», «JHWH» я «HEERE» кулланыла. 2274 нче биттәге таблицада күрсәтелгәнчә, кечкенә баш хәрефләр белән язылган «HEERE» еврей телендәге «JHWH» я «Jahweh» исеменә туры килә. Аңлатмада әйтелгәнчә, Яратылыш 2:4 нең төп текстында «HEERE Аллаһы» кулланылганда, «укучы Аллаһының шәхси исеме, ягъни „Jahweh“, исеме белән таныша». a

Й²⁶¹

«Les Saints Évangiles Traduction Nouvelle» (Дүрт Яхшы хәбәр, француз телендә), Анри Ласерр, сигезенче басма, Париж, 1887. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jéhovah» кулланыла. b

Й²⁶²

«Les Évangiles Jean, Matthieu, Marc, Luc» (Дүрт Яхшы хәбәр, француз телендә), Клод Тресмонтан, Париж, 1991. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «yhwh» кулланыла. c

Й²⁶³

«Omahungi oa Embo ra Jehova na omaimpuriro mo Otjiherero» (Иске Васыятьтән, дүрт Яхшы хәбәрдән һәм Рәсүлләр китабыннан өземтәләрне үз эченә ала, гереро телендә), Карл Хьюго Линзинген Хан һәм башкалар, Кейптаун, Көньяк Африка Республикасы, 1849. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» кулланыла. 1859 елда бу тәрҗемәчеләр, үз хезмәтләрен яңадан карап чыгып, аның яңа версиясен чыгарган. Шушы тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehova» кулланыла. d

Й²⁶⁴

«Ncango Ndau i komaka Yoane. I bongoana o mosimo moa Eleku» (Яхъяның Яхшы хәбәре, лосенго теленең илику диалектында), Чарльз Е. Бонд, Конго-Балоло миссиясе, Лоланга, Өске Конго, 1906. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yawe» кулланыла. e

Й²⁶⁵

«Kilombeno Kihya kia nfumwetu Yesu Kidisitu» (Яңа Васыять, кисонге [луба-калебве] телендә), Конго Демократик Республикасының Изге Язмалар җәмгыяте, 1952, электрон версиясе. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehowa» я «Yeowa» кулланыла. f

Й²⁶⁶

«Nouveau Testament en Kisongye» (Яңа Васыять, кисонге), 1925, электрон версиясе. Бу тәрҗемәдә Маттайның Яхшы хәбәрендә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yeoba» кулланыла. g

Й²⁶⁷

«Mwuleun Sasu Lun Jisus Kraist Leum Las a Met Lano Las» (Яңа Васыять, косрае [кусаие] һәм инглиз телләрендә), Американың Изге Язмалар җәмгыяте, Нью-Йорк, 1953. Косрае телендәге тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jeova» кулланыла. h

Й²⁶⁸

«A Buk Tabu Kalamana ure to Iesu Karisito» (дүрт Яхшы хәбәрне һәм Рәсүлләр китабын үз эченә ала, куана телендә), Ричард Хит Рикард һәм башкалар, the Australasian Wesleyan Methodist Missionary Society, Паррамартта, Яңа Көньяк Уэльс, Австралия, 1892. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Ieova» кулланыла. 1901 елга бу тәрҗемәчеләр куана телендә тулы Яңа Васыятьне чыгарган булган. Шушы басманың өстәмә шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Ieova» кулланыла. i

Й²⁶⁹

«Ukulayana Kwa Wukumo» (Яңа Васыять, ламба телендә), Уильям Эндрю Филлипс һәм башкалар, беренче чыгарылыш, Лондон, 1921. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yawe» кулланыла. j

Й²⁷⁰

«Mukanda wa Nzambi Dihungila Dikulukulu ne Dihungila Dihia-dihia» (Изге Язмалар, луба-касаи [чилуба] телендә), Заирның Изге Язмалар җәмгыяте, Киншаса, Конго Демократик Республикасы, 1964. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да, кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehowa» я «Yehowa» кулланыла. k

Й²⁷¹

«Kipwanino Kipya kya mfumuetu umpandijyi Yesu Kidishitu ne Nyimboyamitōto» (Яңа Васыять һәм Зәбур китабы, луба-катанга [килуба] телендә), Джон Александр Кларк һәм башкалар, Лондон, 1923. Бу тәрҗемәдә, Зәбур китабында да, Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehova» кулланыла. l

Й²⁷²

«Mukanda wa Nzambi Dihungila Dikulukulu ne Dihungila Dihiadihia» (Изге Язмалар, луба-лулуа телендә), Томас Чалмерс Винсон һәм башкалар, Нью-Йорк, як. 1927. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да, кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehowa» я «YEHOWA» кулланыла. a

Й²⁷³

«Mukanda Wakalunga» (Изге Язмалар, лувале телендә), Берләштерелгән Изге Язмалар җәмгыятьләре, Плимут, Бөекбритания, 1976 яңадан бастырылган; Альберт Э. Хортон тәрҗемә иткән һәм яңадан карап чыккан; башта «Tesetamende Yamwaka» буларак 1955 елда һәм «Tesetamende Yayihya» буларак 1961 елда аерым бастырып чыгарылган. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehova» кулланыла. b

Й²⁷⁴

«Abele Iauali Kerkar gelar meriba Opole Iesu Keriso depegeli Miriam Mer» (дүрт Яхшы хәбәр, мириам телендә), Сэмюэл Макфарлейн һәм утраудагы укытучылар Финау һәм Иотама, Гарри Скотт һәм Мэри Скотт яңадан карап чыккан, Лондон, 1902. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iehoua» кулланыла. c

Й²⁷⁵

«Bonkanda wa Nzakomba w’aeyoko» (Яңа Васыять, монго-нкунду телендә), Эдвард Алджернон Раскин, Лили Раскин һәм башкалар, Лондон, 1921. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yawe» кулланыла. d

Й²⁷⁶

«Testamènti Nyoṉa kaluṉô pa gô nkambiṉi yi Galwa» (Яңа Васыять, мьене [омьене] теленең галва диалектында), Урбен Тейссерес, Париж, 1907. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yeôva» кулланыла. e

Й²⁷⁷

«Яратылыш, Чыгышның бер өлеше, Гыйбрәтле сүзләр һәм Рәсүлләр китаплары» (мьене теленең мпонгве диалектында), Уильям Уокер һәм башкалар, Нью-Йорк, 1859. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да, Рәсүлләр китабында да, кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» кулланыла. f

Й²⁷⁸

«Лүкнең Яхшы хәбәре» (мьене теленең мпонгве диалектында), Ира Миллс Престон, Габон, як. 1864. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jihova» кулланыла. g

Й²⁷⁹

«The Epistles of St. Paul» (мьене теленең мпонгве диалектында), Альберт Бушнелл һәм башкалар, Нью-Йорк, 1867. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehovah», «Jehova» я «Jihovah» кулланыла. 1879 елга шушы тәрҗемәчеләр «Mpongwe Gospels» һәм Изге Язмаларның башка китапларын яңадан карап чыгып, аларның яңа версиясен чыгарган булган. Кайбер шул басмаларда Еврей Язмаларында да, Рәсүлләр китабында да, кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» я «Jihova» кулланыла. h

Й²⁸⁰

«Testamènt Nyonla nli Mpôngwè» (Яңа Васыять, мьене теленең мпонгве диалектында), Адольфус Клеменс Гуд яңадан карап чыккан, Нью-Йорк, 1893. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jihôva» кулланыла. i

Й²⁸¹

«Keneme Tateube» (Рәсүлләр китабы, нага (земе) телендә), The Bible Society of India, Pakistan and Ceylon, First Edition, Calcutta, India, 1953. Бу тәрҗемәдә, Рәсүлләр 2:34 нче шигырьнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehoba» кулланыла. j

Й²⁸²

«Tungarar Jehovald. Yarildewallin. Extracts From the Holy Scriptures» (Яратылыш һәм Чыгышның өлешләрен, Маттай һәм Яхъяның Яхшы хәбәрләре өлешләрен үз эченә ала, нарриньери телендә) Джордж Таплин, Аделаида, Көньяк Австралия, 1864. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehovah» кулланыла. Таплин, Маттай китабының 5—7 нче бүлекләрендәге Таулы вәгазьне тәрҗемә иткәндә генә, Аллаһы исемен дистәдән артык тапкыр куллана. k

Й²⁸³

«Baiberi Mazwi Akacena aMŋari Testamente Yekare neTestamente Itsa» (Изге Язмалар, ндау телендә), Клайд Дотсон, М. Э. Донер һәм М. Бверудза, Солсбери, Родезия, 1975 елда яңадан бастырылган; башта the British and Foreign Bible Society тарафыннан бастырып чыгарылган, Лондон, 1957. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» я «JEHOVA» кулланыла. l

Й²⁸⁴

«Loñodanwa o Jehova Hagamouli Go Jesus Klist. Ne sisi i de lima o Malkus» (Маркның Яхшы хәбәре, нукуоро), Лека Ловленд һәм башкалар, Штутгарт, Германия, 1921. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» кулланыла. a

Й²⁸⁵

«O Evangelho Segundo S. Mattheus» (Маттайның Яхшы хәбәре, португал телендә), Мануэль Фернандеш де Сантана, Лиссабон, Португалия, 1909. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында я аңлатмаларда Аллаһы исеме «Iáhve» кулланыла. b

Й²⁸⁶

«Mataio nu Evanelia) (Маттайның Яхшы хәбәре, пурари теленең иаи [намау] диалектында), Джон Генри Холмс, Лондон, 1910. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iehova» кулланыла. c

Й²⁸⁷

«Te Bibilia Tapu ra» (Изге Язмалар, раротога [Кук утрауларының маори] телендә), Уильям Уайетт Гилл һәм Таунга яңадан карап чыккан, Лондон, 1888. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iehova» кулланыла. d

Й²⁸⁸

«Narijan mi bu sa Iesu Kristo. Marik mi ri» (Маркның Яхшы хәбәре, ререп [пангкуму] телендә), Александр Мортон, Мельбурн, Австралия, 1892. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iova» кулланыла. e

Й²⁸⁹

«Narijan mi bu sa Iesu Kristo. Jon mi ri» (Яхъяның Яхшы хәбәре, ререп [пангкуму] телендә), Александр Мортон һәм Фредерик джеймс Патон яңадан карап чыккан, Лондон, 1897. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Iova» кулланыла. f

Й²⁹⁰

«Biblia sau Sfînta Scriptură Vechiul şi Noul Testament» (Изге Язмалар, румын телендә), Gute Botschaft Verlag, Third Edition, Дилленбург, Көнбатыш Германия, 1991. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да төрле шигырьләрнең төп текстында «DOMNUL» сүзе баш хәрефләр белән язылган, ә кайбер шигырьләргә китерелгән искәрмәләр анда Аллаһы исеме «Iehova» турында сүз барганын күрсәтә. Шушы тәрҗемәгә кереш сүздә болай диелә: «Яңадан карап чыгуның максаты инде булган тәрҗемәне „беренче кулъязмаларга“ мөмкин кадәр туры китерү иде». «РАББЫ» (румын телендә «DOMNUL») сүзенең кулланышы турында кереш сүздә болай аңлатыла: «РАББЫ сүзе төп нөсхәдә YHWH (Iehova) исеменә туры килгән очракларны күрсәтә. Бу исемнең мәгънәсе „Мәңгелек“ „Үзе өчен (аша) Яшәүче“». g

Й²⁹¹

«Sveto pismo Stare in Nove Zaveze z razlaganjem poleg nemškiga, od apostoljskiga Sedeža poterjeniga sv. pisma, ki ga je iz Vulgate ponemčil in razložil Dr. Jožef Franc Allioli» (Изге Язмалар, Словен телендә), Любляна, Словения, 1856—1859. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да, кайбер шигырьләрнең искәрмәләрендә Аллаһы исеме «Jehova» я «Jehova» кулланыла. h

Й²⁹²

«Matthew» (Маттай китабы, суки телендә), Мидим Бирди, Айви Линдсей һәм Грэм Мартин, Порт-Морсби, Папуа — Яңа Гвинея, 1966. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehovah» кулланыла. i

Й²⁹³

«Amayo̱s Ma Aṅsom» (Рәсүлләр китабы, темне телендә), Джон Альфред Элли яңадан карап чыккан, Лондон, 1904. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehofa» кулланыла. j

Й²⁹⁴

«Itestamente Lipya nya Pfumu yatu Jesu Kristu. Kanga ku lobidwego ki Gitonga» (Яңа Васыять, тонга [Мозамбик] телендә), Эрвин Харт Ричардс, өченче чыгарылыш, Нью-Йорк, 1905. Бу тәрҗемәдә, 1 Көринтлеләргә 10:26 ның төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» кулланыла. k

Й²⁹⁵

«Ibbaibele ibbuku lyamajwi aa-Leza Cizuminano Cakale Acizuminano Cipya» (Изге Язмалар, тонга [Замбия] телендә), The Bible Society of Zambia, Лусака, Замбия, 1977 елда яңадан бастырылган; Сесил Роберт Хопгуд кергән комитет тарафыннан тәрҗемә ителгән, һәм беренче тапкыр 1963 елда бастырылган. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» кулланыла. l

Й²⁹⁶

«Evangelia kotsa mahuku a molemo a kuariloeng ki Luka» (Лүкнең Яхшы хәбәре, тсвана телендә [сетсвана теленең тлахапинг (тлапи) диалектында]), Роберт Моффат, Кейптаун, Көньяк Африка Республикасы, 1830. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehova» кулланыла. 1840 елга, Моффат, башка тәрҗемәчеләр ярдәме белән, тсвана телендә беренче Яңа Васыятьне чыгарган. Тулы Изге Язмалар 1857 елга тәрҗемә ителеп беткән һәм бер басма булып 1872 елда бастырылган булган. Шушы тәрҗемәләрдә, Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehova» я «YEHOVA» кулланыла. a

Й²⁹⁷

«Bibela e e boitshèpō e e chotseñ Kgōlaganō e Kgologolo le e ncha e hetolecwe mo puoñ ea Secwana phetolō e ncha» (Изге Язмалар, тсвана телендә), Альфред Джон Вуки һәм башкалар яңадан карап чыккан, Лондон, 1908. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «Yehofa» я «YEHOFA» кулланыла. b

Й²⁹⁸

«Jakobo nè Juda» (Изге Язмаларның Ягъкуб һәм Яһүд китаплары, тви теленең аквапим диалектында) Иоган Адам Мадер, Штутгарт Stuttgart, Германия, 1863. Бу тәрҗемәдә, Ягъкуб 5:4 нең төп текстында Аллаһы исеме «Jehova» кулланыла. c

Й²⁹⁹

«Testament yr Ysgol Sabbathol» (Яңа Васыять, уэлс телендә), Томас Робертс, Джон Огвен Джонс һәм башкалар, Денби, Бөекбритания, 1866—1871. Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләргә китерелгән аңлатмаларда Аллаһы исеме «Iáhve» кулланыла. d

Й³⁰⁰

«Cyfieithiad Briscoe 1894» (Яңа Васыять һәм Иске Васыять өлешләре, уэлс телендә), British and Foreign Bible Society, электрон чыгарылыш, 2020—2021; шушы тәрҗемә 1853—1894 елларда Томас Бриско тәрҗемә иткән Изге Язмалар китапларыннан ясалган. Бу тәрҗемәдә, Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да, төрле шигырьләрнең төп текстында Аллаһы исеме «IEHOFAH», «Iehofah» я «Iehofa» кулланыла. e

Й³⁰¹

«The Revelation of St. John» (Ачылыш 1—2:12, еврей телендә), бәлки, XVII гасыр; Британия китапханәсендәге Sloane MS 237 кулъязмасы, Лондон. Бу тәрҗемәдә, Ачылыш 1:8 дә יהוה кулланыла. f

Й³⁰²

«Epistola ad Hebraeos» (Паулның Еврейләргә хаты, еврей телендә), Ричард Бруарн, Оксфорд, Англия, як. 1530; the Hebrew Union College китапханәсендәге Ms. 24.1 кулъязмасы, Цинцинати, Огайо штаты, АКШ. Бу кулъязма, күрәсең, патша Генри VIII гә бүләк ителгән булган. Бу кулъязмада ким дигәндә ун шигырьнең, шул исәптән Еврейләргә 13:6 ның, төп текстында יהוה кулланыла. g

Й³⁰³

«מכתב יעקב השליח һәм מכתב יהודה השליח» (Ягъкуб һәм Яһүд хатлары, еврей телендә), Джон Шепрев, Англия, 1530—1540 елларда тәрҗемә ителгән; Британия китапханәсендәге Royal MS 16 A II кулъязмасы, Лондон. Бу кулъязма, күрәсең, патша Генри VIII гә бүләк ителгән булган. Бу кулъязмада Изге Язмаларның ике кибында да төрле шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. Шепрев тәрҗемә иткән Ягъкуб китабының 5 нче бүлегендә генә ким дигәндә 7 мәртәбә тетраграмматон кулланыла. Яһүд 5, 9 һәм 14 тә дә Аллаһы исеме очрый. h

Й³⁰⁴

«Postilla Euangeliorum, & Epistolarum Dominicarum, & praecipuorum Festorum totius Anni» (Литургик Яхшы хәбәрләр, грек, еврей һәм латин телләрендә), Петр Артопеус, Базель, Швейцария, 1550. Еврей телендәге бу тәрҗемәдә, Маттайның Яхшы хәбәрендә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. Мәсәлән, тетраграмматон Маттай 4:4, 7, 10 да бар. Ким дигәндә бер аңлатма һәм берничә бит читендәге язулар да, шул исәптән Лүк 1:76 ның бит читендәге бер язу, Аллаһы исеме турында сүз барганын күрсәтә. i

Й³⁰⁵

«Η ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ. Testamentum Novum. דיתיקא חדתא Est autem interpretatio Syriaca Noui Testamenti, Hebraeis typis descripta, plerisque etiam locis emendata» (Яңа Васыять, грек, латин һәм сурия телләрендә), Иммануил Тремеллия редакциясендә, Женева, Швейцария, 1569. Сурия телендәге бу тәрҗемә еврей хәрефләре белән бастырылган. Анда Маттай 22:44, Марк 12:36, Лүк 20:42 һәм Рәсүлләр 2:34 тә מריא (Mar·ya’) сүзе кулланыла. Бит читендәге язулар күрсәткәнчә, шушы дүрт шигырьдә өземтә итеп Зәбур 110:1 китерелә. Бу мәдхия мондый сүзләр белән башлана: «Йәһвә [еврейча יהוה] минем Хуҗама:...». Бу мәдхиядә төп нөсхәдәге еврей текстында тетраграмматон очрый. Шуңа күрә Тремеллия, үзенең сурия телендәге Яңа Васыятендә шул дүрт шигырьдәге өземтәләрдә Mar·ya’ сүзен куллана. «A Compendious Syriac Dictionary» (1903 елгы чыгарылыш, 298 б., 1 нче рәт) аңлатканча, Mar·ya’ сүзе «соңгы формасында РАББЫ Аллаһыга гына кулланыла» һәм сурия телендәге «Пешитта»ның Еврей Язмаларында «тетраграмматонны белдерә». Шуңа күрә мондый нәтиҗә ясау урынлы: Тремеллия Мәсихче Грек Язмаларында ким дигәндә шушы дүрт шигырьдә Mar·ya’ сүзен кулланганда, бу сүз Аллаһы исемен күрсәтә. (Шулай ук Й⁹³ кара.) j

Й³⁰⁶

«הברית החדשה» (Яңа Васыять, еврей телендә), 1563; Университет китапханәсендәге Hs. 314 кулъязмасы, Фрайбург, Германия. Бу тәрҗемәне Эразм Освальд Шрекенфукс ясаган дип санала. Анда төрле шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. Кайбер бит читендәге язуларда һәм төп текст өстеннән китерелгән икенче язылышларда шулай ук тетраграмматон кулланыла. k

Й³⁰⁷

«בשורה כפי מרכוס» (Маркның Яхшы хәбәре, грек һәм еврей телләрендә), Ричард Кларк, як. 1583—1589; Эммануил-колледж китапханәсендә Эммануил-колледж MS 90 кулъязмасы, Кембридж, Бөекбритания. Еврей телендәге бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה я тетраграмматонның кыскартмасы кулланыла. l

Й³⁰⁸

«Harmonia Historiae Passionis et Resurrectionis Domini & redemptoris nostri Jesu Christi ex quatuor Evangelistis concinnata & edita Germanice, Latine, Graece & Hebraice» (дүрт Яхшы хәбәр бер китапка берләштерелгән, немец, латин, грек һәм еврей телләрендә), Феодосий Фабрициус, Виттенберг, Германия, 1595. Еврей телендәге бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең, шул исәптән Маттай 27:10 һәм 28:2 нең төп текстында יהוה кулланыла. a

Й³⁰⁹

«Epistolae Pavli Apostoli Ad Galatas Et Ephesios» (Паулның Гәләтиялеләргә һәм Эфеслеләргә хатлары, еврей телендә), Георг Туриус, Виттенберг, Германия, 1598. Бу тәрҗемәдә 20 дән артык шигырьнең, шул исәптән Гәләтиялеләргә 3:6 һәм Эфеслеләргә 5:17 нең төп текстында, יהוה кулланыла. b

Й³¹⁰

«Novum Testamentum» (Яңа Васыять, еврей телендә), Георг Майр, як. 1622; Франция Милли китапханәсендәге Hebrew 131 кулъязмасы, Париж. Бу тәрҗемәдә күп кенә шигырьләрнең, шул исәптән 1 Көринтлеләргә 7:17 нең, төп текстында יהוה я тетраграмматонның кыскартмасы кулланыла. Кайбер бит читендәге язуларда һәм төп текст өстеннән китерелгән икенче язылышларда шулай ук Аллаһы исеме турында сүз барганы күрсәтелә. c

Й³¹¹

«הברית החדשה» (Яхъяның Яхшы хәбәре, еврей телендә), бәлки, XVII гасыр; Кембридж университеты китапханәсендәге Add.170 кулъязмасы, Кембридж, Бөекбритания. Бу тәрҗемәдә Яхъя 12:38 нең төп текстында יהוה кулланыла. d

Й³¹²

«הברית החדשה» (Лүк һәм Яхъяның Яхшы хәбәрләреннән өземтәләр, еврей телендә), як. XVIII гасыр; Ватикан китапханәсендәге MS Vat. ebr. 530 кулъязмасының 11 нче фрагменты, Рим, Италия. Бу тәрҗемәдә Лүк 1:1—35 кә кадәрге өлешнең ким дигәндә 14 шигыренең төп текстында יהוה кулланыла. e

Й³¹³

«Epistola divi Pauli ad Hebraeos Hebraice cum annotationibus criticis» (Паулның Еврейләргә хаты, еврей телендә), Дьёрдь Кальмар редакциясендә дип санала, Амстердам, Нидерланд, 1766; беренче булып Фридрих Альберт Кристиан тәрҗемә иткән (Й¹⁴⁰ кара). Бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. f

Й³¹⁴

«Die katholischen Briefe» (1 һәм 2 Петер һәм 1, 2 һәм 3 Яхъя китапларын үз эченә ала, еврей телендә), Иоган Христиан Вильгельм Августи, Лемго, Германия, 1801—1808. Бу тәрҗемәдә, 1 һәм 2 Петернең кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. g

Й³¹⁵

«המשיח ותורתו או ספר תולדות ישוע הנצרי מן הבשורה לפי מתיה» (Маттайның Яхшы хәбәренең 1—7 бүлекләрен үз эченә ала, еврей телендә), Роберт Янг, Эдинбург, Шотландия, 1854. Бу тәрҗемәдә ким дигәндә 11 шигырьнең төп текстындә יהוה кулланыла. Янгның яхшы билгеле «Analytical Concordance to the Bible» хезмәте (беренче тапкыр 1879 елда бастырылган) Аллаһы исеме турында мондый язу үз эченә ала: «JE-HO’-VAH, יהוה „бар булучы“». h

Й³¹⁶

«קול קורא או התלמוד והברית החדשה ספר מתיא» (Маттайның Яхшы хәбәрен үз эченә ала, еврей телендә), Шарль Блот бастырган, Париж, як. 1879; the Jerusalem Center for Biblical Studies & Research яңадан бастырып чыгарган, Иерусалим, 1985. Эли Соловейчикның бу хезмәте «Kol Kore or Qol Qore» буларак билгеле. (Й³¹⁷ белән чагыштыр.) Маттайның Яхшы хәбәрен үз эченә алган бу тәрҗемәдә, Маттай 4:7 дә יהוה һәм башка шигырьләрнең төп текстында я аңлатмаларда тетраграмматонның кыскартмасы кулланыла. i

Й³¹⁷

«Изге Язмалар, Талмуд һәм Яңа Васыять. (Elijah Zvi Soloveitchik’s Commentary to the Gospels)», Шауль Магид редакциясендә һәм Джордан Гейл Леви тәрҗемәсендә, Филадельфия, Пенсильвания, АКШ, 2019. Бу хезмәттә инглиз телендә Маттай һәм Маркның Яхшы хәбәрләренә китерелгән комментарийлар бар. Аларны Илий Цви Соловейчик (Эли Соловейчик буларак та билгеле; Й³¹⁶ кара) еврей телендә язган булган. Бу хезмәттә шулай ук шул комментарийлар үз эченә алган Изге Язмалар текстларының инглиз теленә тәрҗемәләре дә бар. Шул Изге Язмаларның инглиз телендәге өзекләрендә тәрҗемәче, Аллаһы исемен күрсәтер өчен, «YHWH» кулланырга булган. Шул ике Яхшы хәбәрнең төрле шигырьләрендә күп тапкыр «YHWH» очрый. j

Й³¹⁸

«Das Trostschreiben des Apostels Paulus an die Hebräer» (containing Паулның Еврейләргә хаты, немец һәм еврей телләрендә), Иоган Генрих Рафаэль Бизенталь, Лейпциг, Германия, 1878. Еврей телендәге бу тәрҗемәдә төрлә шигырьләрнең төп текстында тетраграмматонның кыскартмасы кулланыла. (Шулай ук Й¹⁵ кара.) k

Й³¹⁹

«Die Logia Jesu nach dem griechischen und hebräischen Text wiederhergestellt» (Дүрт Яхшы хәбәрдән өземтәләрне үз эченә ала, грек һәм еврей телләрендә), Алфред Реш, Лейпциг, Германия, 1898. Еврей телендәге бу тәрҗемәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. l

Й³²⁰

«ביאור לספרי הברית החדשה» «Commentar zum Matthäus-Evangelium» (Маттайның Яхшы хәбәренә комментарий, еврей телендә), Иехиель Цеви Лихтенштейн; шушы хезмәтнең авторы аны яңадан карап чыкканнан соң, Х. Лайбл һәм Пол Левертофф бастырып чыгарган, Лейпциг, Германия, 1913. Бу хезмәттә еврей теленә тәрҗеме ителгән Маттайның Яхшы хәбәре бар. Шул тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. a

Й³²¹

«ספר הבשורה על־פי מרקוס» «A Hebrew Translation of the Gospel of Mark. (Greek-Hebrew Diglot With English Introduction)», Роберт Лайл Линдси, беренче чыгарылыш, Иерусалим, Израиль, 1969. Еврей телендәге бу тәрҗәмәдә кайбер шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. Линдси 1973 елда Маркның Яхшы хәбәренең икенче чыгарылышын бастырып чыгарган. Шул чыгарылышының еврей текстында да тетраграмматон кулланыла. b

Й³²²

«ספר הבריתות תורה נביאים כתובים והברית החדשה» (Изге Язмалар, еврей телендә), The Bible Society in Israel, Иерусалим, Израиль, 1991. Бу Изге Язмалар Берләштерелгән Изге Язмалар җәмгыятьләре ясаган тәрҗемәнең (Й²² кара) яңадан карап чыгылган басмасын үз эченә ала. Бу тәрҗемә «Modern Hebrew New Testament» буларак билгеле. Шушы Изге Язмаларда, Еврей Язмаларында да, Мәсихче Грек Язмаларында да, күп кенә шигырьләрнең төп текстында יהוה кулланыла. 1995 елда «Modern Hebrew New Testament» тәрҗемәсенең яңадан карап чыгылган басмасы чыккан. Анда да тетраграмматон кулланыла. c

Й³²³

«הברית החדשה» (Яңа Васыять, еврей телендә), Эрик С. Гейб редакциясендә, өченче чыгарылыш, Хартфордшир, Англия, 2000. Нәшрият битендә болай диелә: «Селкинсон-Гинсбургның еврей телендәге Яңа Васыятенең [Й¹⁸ кара] бу басмасы Greek Textus Receptus буенча тәмамланган һәм үзгәртелгән булган». Анда төрле шигырьләрнең төп текстында я искәрмәләрдә יהוה кулланыла. d

Й³²⁴

«ספרי הברית החדשה» (Яңа Васыять, еврей телендә), The Society for Distributing Hebrew Scriptures, Хартфордшир, Бөекбритания, 2012. Селкинсон-Гинсбургның еврей телендәге Яңа Васыятенең (Й¹⁸ һәм Й³²³ кара) бу үзгәртелгән басмасы буенча эшне Питер А. Сибесма тәмамлаган булган. Анда төрле шигырьләрнең төп текстында я искәрмәләрдә יהוה кулланыла. e

J³²⁵

«The Delitzsch Hebrew Gospels ספרי הבשורה הקדושה. (A Hebrew/English Translation)», Vine of David, беренче чыгарылыш, Маршфилд, Миссури штаты, АКШ, 2011. Бу параллель хезмәт Дүрт Яхшы хәбәрнең еврей теленә тәрҗемәсен үз эченә ала; алар Делич ясаган Яңа Васыять тәрҗемәсенең 11 нче чыгарылышыннан (Й¹⁷ кара) алынган. Бу тәрҗемәдә төрле шигырьләрнең төп текстында יהוה, ә инглиз телендәге тәрҗемәдә шул ук шигырьләрдә «ХАШЕМ» (мәгънәсе «Исем») кулланыла. 9 нчы биттәге «Аллаһы исеме» дигән исем астында мондый аңлатма китерелә: «Язмаларда Аллаһы күп исемнәр һәм титуллар белән аталса да, бер исем аеруча изге статуска ия. Бу изге исем мондый еврей хәрефләр белән языла yod, he, vav, he һәм еш кына „әйтергә ярамаган исем“ дип атала». Ул шулай ук тетраграмматон дип тә атала; бу сүз „дүрт хәреф“ дигәнне аңлаткан грек сүзләреннән барлыкка килгән. Еврей телендә кешеләр аны еш кына „ха-шем ха-мефораш“ (השם המפוש) дип йөртәләр, бу „ачык исем“ дигәнне аңлата. Күпчелек тәрҗемәчеләр бу исемне „РАББЫ“ дип бирәләр». Шул аңлатмада алга таба болай диелә: «Бу китапта без, бу изге исемне белдерер өчен, „ХаШем“ төшенчәсен кулландык». f