Лүк 9:1—62

9  Аннары ул 12 рәсүлен чакырып алды да аларга бөтен җеннәр өстеннән хакимлек, шулай ук аларны куып чыгарырга+ һәм кешеләрне авырулардан савыктырырга көч бирде.+ 2  Шуннан соң ул аларны Аллаһы Патшалыгы турында вәгазьләргә һәм авыруларны савыктырырга җибәрде. 3  Ул аларга болай диде: «Юлга бернәрсә дә: юл таягы да, капчык та, икмәк тә, көмеш акча да, алмаш күлмәк тә алмагыз.+ 4  Кайда гына булсагыз да, йортка кергәч, ул урыннан киткәнче шунда калыгыз.+ 5  Берәр җирдә сезне кабул итмәсәләр, ул шәһәрдән чыкканда, аларга кисәтү билгесе итеп, аякларыгыздагы тузанны кагып төшерегез».+ 6  Шунда алар юлга чыктылар һәм, бөтен җирдә яхшы хәбәрне игълан итеп һәм авыруларны савыктырып, авылдан авылга йөрделәр.+ 7  Бөтен шул хәлләр турында өлкә башлыгы Һиру́д ишетте. Ул бик аптырап калды: кайберәүләр Яхъя үледән терелеп торган дип сөйли иде,+ 8  кайберәүләр Ильяс килгән дип әйтә иде, ә башкалары борынгы пәйгамбәрләрнең берсе терелеп торган дип әйтә иде.+ 9  Һируд: «Яхъяның башын мин үзем чаптырдым.+ Ә хәзер мин бу кеше турында ишетәм, кем соң ул?» — дип әйтте, һәм аның аны күрәсе килде.+ 10  Әйләнеп кайткач, рәсүлләр үзләре башкарган эшләре турында Гайсәгә сөйләп бирделәр.+ Шунда ул аларны аулак урынга, Битсәи́дә дигән шәһәргә алып китте.+ 11  Ләкин халык, моны белеп алып, аңа иярде. Гайсә аларны ихлас күңелдән каршы алды, аларга Аллаһы Патшалыгы турында сөйли башлады һәм савыгуга мохтаҗ булганнарны савыктырды.+ 12  Көн кичкә авыша башлады. Шунда 12 рәсүл Гайсә янына килеп: «Халыкны җибәр, якын тирәдәге авылларга барып, үзләренә кунар урын һәм ашарга ризык тапсыннар. Бу урында кеше дә йөрми бит»,— диделәр.+ 13  Ләкин Гайсә: «Сез аларга ашарга бирегез»,— дип җавап бирде.+ «Безнең биш икмәк белән ике балыктан башка һичнәрсәбез юк. Мондагы кешеләрнең барысына ризыкны без сатып алыйкмы?» — дип сорадылар алар. 14  Ә андагы ир-атларның саны 5 000 чамасы иде. Гайсә үз шәкертләренә: «Алар якынча 50 кешедән торган төркемнәргә бүленеп утырсыннар»,— диде. 15  Алар шулай эшләде дә, һәм барысы утырды. 16  Аннары Гайсә биш икмәкне һәм ике балыкны алып, күккә карады да рәхмәтләрен белдереп дога кылды. Аннан соң ул икмәкне сындыргалады һәм халыкка таратыр өчен шәкертләренә бирә башлады. 17  Барысы да туенды. Шуннан соң калган икмәк сыныкларын җыйгач, барысы 12 тулы кәрзин булды.+ 18  Бер көнне Гайсә үзе генә дога кылганда, шәкертләр бергәләп аның янына килделәр,* һәм ул алардан: «Халык мине кемгә саный, нәрсә сөйли?» — дип сорады.+ 19  Алар аңа болай дип җавап бирделәр: «Берәүләр — Чумдыручы Яхъя, икенчеләре — Ильяс, ә башкалары — борынгы пәйгамбәрләрнең берсе терелеп торган дип саный».+ 20  Шунда ул алардан: «Ә сез, сез мине кем дип саныйсыз?» — дип сорады. «Аллаһының Мәсихе»,— дип җавап бирде Пете́р.+ 21  Ә Гайсә, алар белән җитди сөйләшеп, моны беркемгә дә әйтмәскә кушты+ 22  һәм болай диде: «Адәм Улына күп газап чигәргә туры киләчәк, өлкәннәр, өлкән руханилар һәм канунчылар аны кире кагачак, аны үтерәчәкләр,+ һәм ул өченче көнне терелеп торачак».+ 23  Аннан соң ул бар кешегә болай диде: «Минем артымнан барырга теләүче үз-үзеннән баш тартсын,+ һәр көн үзенең җәфалану баганасын алып, миңа өзлексез ияреп барсын.+ 24  Үз җанын саклап калырга теләүче аны югалтыр, ә җанын минем хакка югалтучы аны коткарыр.+ 25  Чыннан да, кеше бөтен дөньяны үзенеке итеп тә, тормышын югалтса я берәр зыян күрсә, аңа ни файда?+ 26  Берәрсе миннән һәм минем сүзләремнән оялса, Адәм Улы да үзенең данында, шулай ук Атасының һәм изге фәрештәләрнең данында килгәч, шул кешедән оялачак.+ 27  Сезгә хак сүз әйтәм: монда басып торучыларның кайберләре Аллаһы Патшалыгын күрмичә үлемне татымаячак».+ 28  Шушы сүзләрне сөйләгәннән соң сигез көн чамасы үткәч, Гайсә Петер, Яхъя һәм Ягъкубны үзе белән алып, дога кылырга дип тауга менде.+ 29  Дога кылган вакытта аның йөзе үзгәрде һәм киеме ялтырап торган ак төскә керде.* 30  Аның белән ике кеше — Муса белән Ильяс сөйләшә иде. 31  Алар дан белән хасил булдылар һәм аның китүе турында — Иерусалимда булачак вакыйгалар турында сөйләшә башладылар.+ 32  Петерне һәм аның белән бергә булган шәкертләрне йокы баскан иде. Ләкин уянгач, алар Гайсәнең данын+ һәм аның янында торган ике кешене күрделәр. 33  Ул кешеләр Гайсәне калдырып китәргә җыенганда, Петер Гайсәгә: «Остаз, монда шундый рәхәт. Каршы булмасаң, без өч чатыр корыр идек: берсен сиңа, берсен Мусага, берсен Ильяска»,— диде. Әмма үзе нәрсә әйткәнен аңламый иде. 34  Ул әле сөйләгән чакта, бер болыт килеп аларны каплады,+ һәм алар болыт эчендә куркып калдылар. 35  Шунда болыт эченнән: «Бу минем Улым, минем сайланганым.+ Аны тыңлагыз»+,— дигән тавыш+ ишетелде. 36  Тавыш яңгырагач, алар Гайсәнең берүзе генә калганын күрделәр. Әмма алар бу хәлне сер итеп сакладылар һәм күргәннәре турында ул көннәрдә беркемгә дә бернәрсә дә сөйләмәделәр.+ 37  Киләсе көнне, алар таудан төшкәч, Гайсәне күп халык каршы алды.+ 38  Шунда бер кеше халык арасыннан болай дип кычкырды: «Остаз, зинһар, минем улымны килеп кара. Ул бит минем бердәнбер балам.+ 39  Җен аны тотып ала, һәм бала кинәт кычкыра башлый, аны көзән җыера, авызыннан күбекләр чыга. Җен аны җәфалап туйгач, теләр-теләмәс кенә калдырып китә.+ 40  Мин шәкертләреңнән аны куып чыгаруларын үтенгән идем дә, алар булдыра алмады». 41  Гайсә җавап итеп: «И имансыз һәм бозык* буын,+ иманыгыз үссен өчен миңа сезнең белән тагын күпме булырга һәм сезне күпме түзеп торырга? Улыңны монда китер»,— диде.+ 42  Малай Гайсәгә таба атлаганда, җен аны җиргә екты, һәм аны каты итеп көзән җыера башлады. Әмма Гайсә җенне шелтәләде һәм малайны савыктырып, аны атасына тапшырды. 43  Аллаһының бөек кодрәтен күреп, барысы да таң калды.+ Халык Гайсәнең кылган бар эшләренә гаҗәпләнеп торган арада, ул шәкертләренә болай диде: 44  «Бу сүзләргә колак салыгыз һәм шуны истә тотыгыз: Адәм Улы дошманнар кулына тапшырылырга тиеш».+ 45  Шулай да алар аның әйткәннәрен аңламады. Бу алардан яшерелгән иде, шуңа күрә алар бу сүзләргә төшенмәделәр, сорашырга да куркалар иде. 46  Шуннан соң шәкертләр араларында кем иң бөеге дип бәхәсләшә башладылар.+ 47  Гайсә, аларның күңелләрендәге уй-фикерләрен белеп, бер баланы чакырды да, үзе янына бастырып, 48  болай диде: «Минем исемем хакына бу баланы кабул итүче мине дә кабул итә. Ә мине кабул итүче мине Җибәрүчене дә кабул итә.+ Арагызда үзен иң кечесе итеп тотучы чын мәгънәдә бөек була».+ 49  Яхъя исә аңа: «Остаз, без бер кешенең синең исемеңне кулланып, җеннәрне куып чыгарганын күрдек һәм аны, безнең белән бергә йөрмәгәнгә, туктатырга тырыштык»,— дип әйтте.+ 50  Ләкин Гайсә аңа болай диде: «Аңа комачауламагыз, чөнки сезгә каршы тормаучы сезнең яклы». 51  Гайсәнең күккә алыныр вакыты якынлаша иде,+ һәм ул Иерусалимга барырга булды. Ул моны эшләргә тәвәккәл иде.+ 52  Ул үзе алдыннан хәбәрчеләр җибәрде. Алар, Гайсәнең килүенә бөтен нәрсәне әзерләп куяр өчен, юлга чыктылар һәм сама́риялеләрнең бер авылына килделәр. 53  Әмма Гайсә Иерусалимга барырга тәвәккәл булганга, авылдагылар аны кабул итмәде.+ 54  Шәкертләр Ягъкуб белән Яхъя+ исә, моны күреп: «Хуҗабыз, теләсәң, без күктән ут төшсен һәм аларны юк итсен, дип кушарбыз»+,— диделәр. 55  Ләкин ул аларга таба борылып, аларны шелтәләде. 56  Шунда Гайсә үз шәкертләре белән башка авылга китте. 57  Алар юлда барганда, бер кеше Гайсәгә: «Син кая гына барсаң да, мин сиңа иярермен»,— диде.+ 58  Шунда Гайсә аңа: «Төлкеләрнең өннәре, кошларның оялары бар, ә Адәм Улының баш төртер урыны да юк»,— дип әйтте.+ 59  Аннары Гайсә икенчесенә: «Минем шәкертем бул»,— дигәч, тегесе: «Хуҗам, өемә кайтып, башта атамны җирләргә рөхсәт ит»,— диде.+ 60  Ләкин Гайсә аңа: «Үлеләр+ үз үлгәннәрен үзләре җирләсен, ә син бар һәм бөтен җирдә Аллаһы Патшалыгын игълан ит»,— дип әйтте.+ 61  Башка берәү аңа: «Хуҗам, мин сиңа иярермен. Ләкин башта өемдәгеләр белән саубуллашып килергә рөхсәт ит»,— диде. 62  Моңа Гайсә: «Кулын сабанга куеп, артына борылып караучы кеше+ Аллаһы Патшалыгы өчен яраклы түгел»+,— дип җавап бирде.

Искәрмәләр

^ Я, бәлки, «аңа кушылдылар; бергәләп аның белән булдылар».
^ Яки «яшен яшьнәве кебек ялтырап китте».
^ Яки «азгын».

Искәрмәләр

Юлга бернәрсә дә... алмагыз: Үз рәсүлләрен «Аллаһы Патшалыгы» турында вәгазьләр өчен җибәргәндә (Лк 9:2), Гайсә аларга бу иң мөһим эшне ничек үтәргә икәне турында күрсәтмәләр биргән. Аның бу күрсәтмәләре бар өч синоптик Яхшы хәбәрләрдә язылган (Мт 10:8—10; Мк 6:8, 9; Лк 9:3). Фикер бирелүдә кайбер аермалар булса да, бар бу күрсәтмәләр бер үк фикерне белдерә: рәсүлләр өстәмә әйберләрне алырга тиеш булмаган, чөнки алар турында Йәһвә кайгыртыр иде. Өч хәбәрдә дә рәсүлләр үзләре белән алмаш күлмәк алырга тиеш булмаган дип әйтелә. Еврейләр гадәттә үзләре белән таяк йөрткән (Яр 32:10), һәм Мк 6:8, 9 да болай диелә: «Юлга юл таягыннан башка бернәрсә дә... алмагыз». Шуңа күрә монда Лк 9:3 тәге «бернәрсә дә: юл таягы да... алмагыз» дигән күрсәтмә юлга юл таягын алмыйча чыгуны түгел, ә өстәмә таякны алмаска дигәнне аңлата. Шулай итеп Гайсә үз шәкертләренә вәгазьгә җиңелчә генә, үзләренә йөк булачак өстәмә әйберләр алмыйча, барырга куша, чөнки Йәһвә алар турында ул вакытта кайгыртыр. (Лк 10:4 кә аңлатманы кара; анда Гайсә икенче очракта 70 шәкертен вәгазьләргә җибәргәндә охшаш күрсәтмәләр бирә.)

көмеш акча: Сүзгә-сүз «көмешне», ягъни акча итеп кулланылган көмешне.

шунда калыгыз: Мк 6:10 га аңлатманы кара.

аякларыгыздагы тузанны кагып төшерегез: Мәҗүси ил аша үткән диндар яһүдләр яһүди җирләргә яңадан керер алдыннан сандалларыннан нәҗес дип санаган тузанны кагып төшергән. Әмма Гайсә, үз шәкертләренә шушы күрсәтмәләрне биргәндә, һичшиксез, башка нәрсәне күздә тоткан. Бу ишарә шәкертләрнең Аллаһыдан киләчәк хөкемнәр өчен җаваплы булмаганнарын күрсәтер иде. Охшаш сүзтезмә Мт 10:14 һәм Мк 6:11 дә очрый. Марк һәм Лүк моңа аларга кисәтү билгесе итеп дигән сүзләр өстәгән. Паул белән Барнаб бу күрсәтмәне Писидиядәге Антиохта кулланган (Рс 13:51). Паул Көринттә моңа охшаш нәрсәне үз киемен кагып эшләгәндә, мондый аңлатма өстәгән: «Үз каныгызда үзегез гаепле булырсыз. Мин гаепле түгел» (Рс 18:6).

өлкә башлыгы: Мт 14:1 гә аңлатманы кара.

Һируд: Мт 14:1 гә аңлатманы кара.

Сез аларга ашарга бирегез: Гайсәнең бу могҗизасы турында гына бар дүрт Яхшы хәбәрдә языла (Мт 14:15—21; Мк 6:35—44; Лк 9:10—17; Ях 6:1—13).

ул икмәкне сындыргалады: Икмәкне еш кына юка һәм каты итеп пешергәннәр. Шуңа күрә кешеләр аны гадәттә сындыргалап ашаганнар (Мт 14:19; 15:36; 26:26; Мк 6:41; 8:6).

кәрзин: Мт 14:20 гә аңлатманы кара.

Гайсә үзе генә дога кылганда: Бу Филипия Кайсариясе янында булган (Мт 16:13; Мк 8:27). Гайсәнең үзе генә дога кылганы турында Лүк кенә яза. (Лк 3:21 гә аңлатманы кара.)

Чумдыручы Яхъя: Мт 3:1 гә аңлатманы кара.

Ильяс: Мт 11:14 кә аңлатманы кара.

Аллаһының Мәсихе: Петер Гайсәне «Аллаһының Мәсихе» (грекча хо христо́с ту Теу́) итеп таный. «Мәсих» маши́ах дигән еврей сүзеннән килеп чыккан һәм христо́с дигән грек сүзенә тиң. Бу сүзләрнең икесе дә «майланган зат» дигәнне аңлата. Монда «Мәсих» сүзе алдында грек телендә билгелелек артикле тора; бу, күрәсең, Гайсәнең Мәсих буларак вазифасын ассызыклый. (Мт 1:1; 2:4 кә аңлатмаларны кара.)

өлкәннәр: Сүзгә-сүз «олы яшьтәге кешеләр». Изге Язмаларда пресби́терос дигән грек сүзе башлыча җәмгыятьтә я халыкта берәр хакимлеккә я җаваплылыкка ия кешеләргә карый. Кайвакыт бу төшенчә кешенең яшенә караса да (Лк 15:25; Рс 2:17 дәге кебек), аның мәгънәсе олы яшьтәге кешеләр белән генә чикләнми. Монда ул яһүд халкының җитәкчеләрен аңлата; алар еш кына өлкән руханилар һәм канунчылар белән бергә искә алына. Югары киңәшмә шушы өч төркем кешеләреннән торган. (Лк 20:1; 22:52, 66; сүзлектән «Өлкән; аксакал» кара.)

өлкән руханилар: Мт 2:4 кә аңлатманы һәм сүзлектән «Өлкән рухани» кара.

канунчылар: Мт 2:4 кә аңлатманы һәм сүзлектән «Канунчы» кара.

үз-үзеннән баш тартсын: Яки «үз-үзенә карата булган бар хокуклардан баш тартсын». Бу сүзләр кешенең үз-үзен тулысынча кире кагарга я үз-үзенә ия булу хокукын Аллаһыга тапшырырга әзер булуын күрсәтә. Шушы грек сүзтезмәсе «ул үз-үзенә „юк“ дияргә тиеш» дип тә тәрҗемә ителергә мөмкин, чөнки бу сүзтезмә кешенең үзенең шәхси теләкләренә, омтылышларына я уңайлыкларына «юк» дип әйтүен дә үз эченә алырга мөмкин (2Кр 5:14, 15). Петернең Гайсәдән ваз кичкәнен сурәтләгәндә, Лүк шул ук грек фигылен һәм тамырдаш сүзне кулланган. (Лк 22:34, 57, 61; Мт 16:24 кә аңлатманы кара.)

җәфалану баганасын: Мт 16:24 кә аңлатманы кара.

җанын: Яки «тормышын». (Сүзлектән «Җан» кара.)

бөтен дөньяны: Гадәттә «дөнья» дип тәрҗемә ителгән ко́смос дигән грек төшенчәсенең төп мәгънәсе «тәртип» я «төзелеш». Дөньяви грек әдәбиятында ул кешелек дөньясын күрсәтергә мөмкин һәм еш кына шул ук мәгънәдә Мәсихче Грек Язмаларында кулланыла. (Ях 1:9, 10; 3:16 га аңлатмаларны кара.) Әмма ко́смос төшенчәсе «кешелек» сүзенең синонимы гына түгел. Изге Язмаларда ул «тәртип» я «төзелеш» мәгънәсендә дә кулланыла, чөнки кешелек җәмгыяте билгеле бер төзелешне чагылдыра: ул төрле культуралар, кабиләләр, милләтләр һәм экономик системалардан тора (1Ях 3:17; Ач 7:9; 14:6). Бу һәм кайбер башка контекстларда «дөнья» төшенчәсенең мәгънәсе шундый. Гасырлар дәвамында кешелек санының үсүе белән кеше тормышына тәэсир иткән җәмгыять төзелеше үсә һәм катлаулана барган. (Ях 16:21 гә аңлатманы кара.)

Шушы сүзләрне сөйләгәннән соң сигез көн чамасы үткәч: Маттай һәм Марк хәбәрләрендә «Алты көннән соң» диелә (Мт 17:1; Мк 9:2). Лүк көннәр санын Маттай һәм Маркка караганда башкача китерә: ул, күрәсең, Гайсә бу вәгъдәне әйткән көнне (Лк 9:27) һәм Гайсә кыяфәтенең үзгәрүе булган көнне дә исәпкә ала. Маттай һәм Марк исә бу ике вакыйга арасындагы вакытны — тулы алты көнне китерә. Шунысы игътибарга лаек: Лүк «сигез көн чамасы» диеп, бу вакыт аралыгын якынча әйтә.

дога кылырга: Гайсә кыяфәтенең үзгәрүе турында сүз барганда, Лүк кенә дога кылуны искә ала. Киләсе шигырьдә дә Гайсә «дога кылган» дип әйтелә (Лк 9:29). Гайсәнең дога кылуын Лүк кенә искә алган башка очраклар: Лк 3:21; 5:16; 6:12; 9:18; 11:1; 23:46.

аның китүе: Монда кулланылган э́ксодос дигән грек сүзе шулай ук 2Пт 1:15 (китүемнән) һәм Ев 11:22 дә (чыгачагы) очрый. Гайсәнең китүе, ягъни чыгуы, аның үлемен һәм рухи шәхес итеп күктә яшәр өчен терелтелүен үз эченә ала.

болыт эченнән... тавыш ишетелде: Яхшы хәбәрләрдә сурәтләнгәнчә, кешеләргә Йәһвәнең тавышы өч очракта ишетелгән; бу андый очракларның икенчесе. (Лк 3:22; Ях 12:28 гә аңлатмаларны кара.)

бердәнбер: Гадәттә «бердәнбер» дип бирелгән грек сүзе моногене́с «үзенә күрә бердәнбер; үзенә күрә бер генә; нәселнең бердәнбер әгъзасы; уникаль» дигәнне аңлата. Бу төшенчә угылларга карата да, кызларга карата да кулланыла. Бу контекстта ул бердәнбер баланы күрсәтә. Шул ук грек сүзе Наиндагы тол хатынның «бердәнбер» улына һәм Яһирның «бердәнбер» кызына карата кулланыла (Лк 7:12; 8:41, 42). Грек Септуагинтасында моногене́с дигән сүз Ифтахның кызы турында әйтелгәндә очрый: «Ул аның бердәнбер баласы иде. Аннан тыш аның улы да, кызы да юк иде» (Хк 11:34). Рәсүл Яхъяның хәбәрләрендә моногене́с сүзе биш мәртәбә Гайсәгә карата кулланыла. (Бу төшенчә, Гайсә белән бәйле кулланылганда, нинди мәгънә йөрткәнен белер өчен, Ях 1:14; 3:16 га аңлатмаларны кара.)

Аллаһының бөек кодрәтен: Яки «Аллаһының бөеклеген (олылыгын)». Кешеләрне савыктырганда, Гайсә игътибарны үзенә җәлеп итмәгән. Ул бу могҗизаларның Аллаһы көче ярдәмендә башкарылган икәнен күрсәткән.

Гайсәнең күккә алыныр: Грек төшенчәсе ана́лемпсис Мәсихче Грек Язмаларында монда гына очрый. Тамырдаш фигыль Рс 1:2, 11, 22 дә очрый һәм «күккә алыну; алыну» дип бирелә.

Гайсә... барырга тәвәккәл булганга: Сүзгә-сүз «аның йөзе... барганга [я «юнәлгәнгә»]». Охшаш сүзтезмәләрне Еврей Язмаларында очратып була. Алар билгеле бер максатка, нияткә я теләккә ия булуны аңлата (1Пат 2:15; 2Пат 12:17) һәм көчле омтылыш һәм тәвәккәллек турындагы фикерне белдерә (2Ел 20:3; Дн 11:17).

баш төртер урыны да юк: Мт 8:20 гә аңлатманы кара.

Хуҗам: Кайбер кулъязмаларда бу сүз юк, ләкин мондагы язылышны күп кенә борынгы ышанычлы кулъязмалар раслый.

атамны җирләргә: Бу сүзләр, күрәсең, ул кешенең атасы нәкъ шул вакытта үлгән булганын һәм аның үз атасын җирләргә генә сораганын аңлатмый. Аның атасы үлгән булса, ул анда Гайсә белән сөйләшеп тормас иде. Борынгы Якын Көнчыгышта кеше үлсә, аны бик тиз, гадәттә, шул ук көнне җирләгәннәр. Шуңа күрә бу кешенең атасы әле үлмәгән, ә авыру я карт булгандыр. Һәм Гайсә ул кешегә авыру һәм мохтаҗ атасын ялгызын калдырып китәргә кушмас иде; димәк, аның ихтыяҗларын кайгырта алган башка гаилә әгъзалары булгандыр (Мк 7:9—13). Ул кеше, асылда, болай дигән: «Атам исән чагында мин сиңа иярә алмыйм. Атам үлгәнче һәм мин аны җирләгәнче көтеп тор». Әмма Гайсәнең күзлегеннән ул кеше Аллаһы Патшалыгының эшләрен үз тормышында беренче урынга кую мөмкинлеген югалткан (Лк 9:60, 62).

Үлеләр үз үлгәннәрен үзләре җирләсен: Лк 9:59 га аңлатма күрсәткәнчә, Гайсә белән сөйләшкән кешенең атасы әле үлмәгән, ә, күрәсең, авыру я карт булган. Шуңа күрә Гайсә, мөгаен, болай ди: «Рухи яктан үлеләр үз үлгәннәрен үзләре җирләсен», ягъни ул кеше Гайсәгә иярергә карарын кичектерергә тиеш булмаган, чөнки башка туганнары атасын, ул үлгәнче, кайгырта алган. Гайсә артыннан барып, ул Аллаһы алдында рухи яктан үле булган кешеләр арасында булмас иде, ә мәңгелек тормыш юлына басар иде. Үзенең җавабында Гайсә шуны күрсәтә: Аллаһы Патшалыгын тормышта беренче урынга кую һәм аның турында бөтен җирдә вәгазьләү рухи яктан исән калу өчен мөһим.

Кулын сабанга куеп, артына борылып караучы: Гайсә монда, ашкынучан шәкерт булуның мөһимлеген ассызыклар өчен, сөрү эшен искә ала. Ул моның белән шәкерт булырга теләген белдергән, ләкин башта өйдәгеләре белән саубуллашып килергә рөхсәт сораган кешене сурәтли (Лк 9:61). Игенче, эшләгәндә, игътибарын башка нәрсәгә юнәлтсә, кыек буразналар ясар иде я артына борылып карау өчен, эшен туктаса, кырдагы эше тоткарланыр иде. Шул ук рәвешчә, Мәсихнең шәкерте үз вазифаларын үтәүдән бүленсә, ул Аллаһы Патшалыгы өчен яраксыз булып китәр иде.

Медиаматериал

Юл таягы һәм ризык капчыгы
Юл таягы һәм ризык капчыгы

Борынгы еврейләр үзләре белән еш кына таяк йөрткән. Аны төрлечә: таяну өчен (Чг 12:11; Зк 8:4; Ев 11:21), яклану (2Иш 23:21), ашлык сугу (Иш 28:27), зәйтүн агачларын кагу (Кн 24:20; Иш 24:13) һәм башка шундыйлар өчен кулланганнар. Ризык капчыгы гадәттә күннән ясалган һәм аны сәяхәтчеләр, көтүчеләр, игенчеләр һәм башкалар иңбашлары аркылы җилкәгә асып йөрткәннәр. Капчыкка ризык, кием һәм башка әйберләр салганнар. Гайсә үз рәсүлләрен вәгазь сәяхәтенә җибәргәндә, аларга башка киңәшләр белән бергә таяклар һәм ризык капчыклары турында да күрсәтмәләр биргән. Рәсүлләр үзләре белән булган нәрсәләрне генә алып, юлга чыгарга тиеш булган һәм өстәмә әйберләрне алырга тиеш булмаган; алар турында Йәһвә кайгыртыр иде. (Гайсә күрсәтмәләренең бөтен нечкәлекләрен ничек аңларга кирәк булганын белер өчен Лк 9:3 һәм 10:4 кә аңлатмаларны кара.)

Һируд Антипа чыгарган тәңкә
Һируд Антипа чыгарган тәңкә

Бу фоторәсемдә бакыр эретмәсеннән ясалган тәңкәнең ике ягы күрсәтелә. Ул Гайсә җирдә хезмәт иткән вакытларда сугылган булган. Аны Гәлиләя һәм Переянең тетрархы, ягъни өлкә башлыгы, Һируд Антипа чыгарырга боерган булган. Фарисейлар Гайсәгә Һируд аны үтерергә тели дип әйткәндә, Гайсә, күрәсең, Иерусалимга барышлый, Һируд идарә иткән Перея аша үткән булган. Гайсә аларга җавап биргәндә, Һирудны «төлке» дип атаган. (Лк 13:32 гә аңлатманы кара.) Һируд җитәкчелегендәге халыкның күпчелеге яһүдләр булганга, ул чыгарган тәңкәгә яһүдләрне рәнҗетмәячәк сурәтләр: пальма ботагы (1) һәм венок (2) сугылган булган.

Кәрзиннәр
Кәрзиннәр

Изге Язмаларда кәрзиннәрнең төрле төрләрен сурәтләр өчен берничә сүз кулланыла. Бер очракта, Гайсә могҗизалы рәвештә якынча 5 000 ир-атны тукландыргач, калган икмәк сыныкларын 12 савытка җыйганнар; шул савытларны күрсәтер өчен кулланылган грек сүзе аларның, бәлки, талчыбыктан үрелгән чагыштырмача кечкенә кәрзин булганнарын күрсәтә. Әмма Гайсә якынча 4 000 ир-атны тукландырганнан соң калган икмәк сыныклары салынган җиде кәрзинне сурәтләр өчен башка грек сүзе кулланыла (Мк 8:8, 9). Бу сүз зур кәрзинне я капкачлы кәрзинне аңлата. Шул ук грек сүзе Дәмәшекътә Паул шәһәр стенасындагы бер тишек аша төшерелгән кәрзинне сурәтләр өчен кулланылган (Рс 9:25).

Хәрмун тавы
Хәрмун тавы

Хәрмун тавының биеклеге 2 814 м җитә, һәм аның янында Филипия Кайсариясе урнашкан булган. Бу тау — Израиль тирәсендә иң биек тау. Аның карлы түбәләре су парларын конденсацияләп, мул итеп чык булдыра. Моның ярдәмендә корылык чорында үсемлекләр кибеп бетми (Зб 133:3). Хәрмун тавының эрегән карлары Үрдүн елгасын туендырып торуда төп роль үти. Гайсәнең кыяфәте, бәлки, Хәрмун тавында үзгәргәндер (Мт 17:2).

Хула үзәненнән караганда Хәрмун тавы
Хула үзәненнән караганда Хәрмун тавы

Вәгъдә ителгән җирнең төньяк чигендә урнашкан Хәрмун тавы берничә таудан тора. Аларның иң югарысының биеклеге диңгез өсте тигезлегеннән 2 814 м. Бу таулар Антиливан тау тезмәсенең көньяк өлешен тәшкил итә. Гайсәнең кыяфәте, бәлки, Хәрмун тавында үзгәргәндер.

Төлкеләрнең өннәре һәм кошларның оялары
Төлкеләрнең өннәре һәм кошларның оялары

Гайсә үз хәлен — үз йорты булмавын — өннәре булган төлкеләр һәм оялары булган кошларныкы белән чагыштырган. Монда күрсәтелгән төлке төре (Vulpes vulpes) Урта Көнчыгышта гына түгел, ә шулай ук Африкада, Азиядә, Европада һәм Төньяк Америкада яши. Алар Австралиягә дә кертелгән. Төлке берәр ярык, ташландык өн тапмаса я башка хайванны өненнән куып чыгармаса, үзе җирдә тишек казып, өн ясый. Фоторәсемдәге камыш тургае (Cettia cetti) — Израилдә ел дәвамында очраган якынча 470 төр кошның берсе. Кошларның оялары төрле җирдә: агачларда, агач куышларында, кыяларда була. Кошлар аларны ботаклардан, яфраклар, су үсемлекләре, йон, салам, мүк һәм каурыйлардан ясыйлар. Урта диңгезнең көньяк-көнчыгыш ярындагы бу илнең җир өсте төзелеше төрле: анда салкын тау башлары һәм җылы үзәннәр, коры чүлләр һәм яр буе тигезлекләре бар. Боларның барысы төрле кошларны җәлеп итә. Аларның кайберләре бу җирләрдә даими яши, башкалары исә күчмә кошлар.

Сукалау
Сукалау

Җирне гадәттә көз көне сукалаганнар. Ул вакытта яңгырлар эссе җәй айларындагы кояш корытып катырган җирне йомшарткан. (Ә15 кушымт. кара.) Кайбер сабаннар, бәлки, тимер очлыгы булган очланган таяктан торган; ул таяк борыска беркетелгән, һәм аны бер я берничә хайван тартып барган. Җир сөрелгәннән соң, орлык чәчкәннәр. Сукалау гадәти эш булганга, Еврей Язмаларында ул еш кына мисалларда искә алына (Хк 14:18; Иш 2:4; Ир 4:3; Мик 4:3). Гайсә мөһим тәгълиматларны аңлатыр өчен күп тапкыр игенчелек эшләрен кулланган. Мәсәлән, ул, ашкынучан шәкерт булуның мөһимлеген ассызыклар өчен, сөрү эшен искә алган (Лк 9:62). Игенче үз эшеннән бүленсә, ул кыек буразналар ясар иде. Шул рәвешчә, Мәсихнең шәкерте үз вазифаларын үтәүдән читкә китсә я бүленсә, ул Аллаһы Патшалыгы өчен яраксыз булып китә.