Tikambeli

•   U titwisa ku yini loko u twa munhu a rhuketela?

  •  Ni swi vona swi nga li swa nchumu, se ni swi tolovelile.

  •  Swa ni karhatanyana kambe ni boheka ku swi yamukela.

  •  Ni swi vona swi bihile naswona a ni swi toloveli.

•   Wena u rhuketela kangani?

  •  A ni rhuketeli

  •  Minkama yin’wani

  •  Nkama ni nkama

•   U swi vona swi li swa lisima ku fikela kwini ku vulavula hi mhaka leyo ya ku rhuketela?

  •  A hi swa lisima

  •  I swa lisima swinene

 Hi mhaka muni swi li swa lisima

 U vona ku rhuketela ku li mhaka ya lisima? Swi nga yendleka u nga swi voni swi li swa lisima. U nga ha vula swaku ku ni swikarhatu swa swinyingi amisaveni swi lavaka ku lunghisiwa, handle ka leswo vanhu hinkwavu lani misaveni va rhuketela. Leswo i ntiyiso?

 Vanhu va vanyingi a va swi rhandzi ku rhuketela naswona va ni swivangelo swa ku twisiseka swaku va nga yi tirhisi nhlambha. Hi xikombiso:

•  Ku rhuketela swi tlhamusela leswi u nga tshamisa xiswona. Leswi u vulavulisaka xiswona swi kombisa leswi u nga tshamisa xiswona. Se loko u vulavula nhlambha swi nga ha kombisa swaku a wu na mhaka ni vanhu van’wani. Hi swoleswo u nga tshamisa xiswona?

   Bibele li li: “Leswi swi humaka hi ka nomo swi ta hi le mbilwini”. — Matewu 15:18.

•  Loko u rhuketela, van’wani va nga ha ku vona u li munhu wa ku biha. Buku leli li nge Cuss Control (Controle de Obscenidades) li li: “Ndlela leyi hi vulavulaka hi yona yi nga kombisa swaku hi lava vanghanu va ku tshamisa ku yini, yi nga kombisa swaku vanhu va ndjangu wa hina kumbe lava hi tirhaka na vona va ta hi hlonipha kumbe va nga hi hloniphi ni swaku hi lava ku va ni wunghanu la ku tshamisa ku yini na vona. Naswona yi nga tlhela yi kombisa swaku hi nga wu kuma ntirho ni swaku vanhu van’wani va ta hi khomisa ku yini.” Buku leli li tlhela li ku: “Pimisa hi leswi: ‘Ku nga va swaku wunghanu la hina ni van’wani a li ta yampsa loko a ho tshika ku rhuketela?’”

   Bibele li li: “Tshikani . . . nhlambha”. — Vaefeza 4:31.

•  U nga ha pimisa swaku ku rhuketela swi kahle kambe a hi nchumu wawunene. Dotori Alex a vula leswi ka buku la yena leli li nge Que Grosseria! “Swa karhata ku tshamela ku yingisela munhu lweyi a tshamelaka ku rhuketela nkama ni nkama.” A tlhela a vula swaku: “Loko u tshamela ku rhuketela nhlambha swi ta ku karhatela ku vulavula hi ndlela yayinene ya lirhandzu leyi yi nga ta tsakisa van’wani.”

   Bibele li li: “Mi nga humesi marito ya ku bola ka minomo ya n’wina”. — Vaefeza 4:29.

 Leswi u nga swi yendlaka

•  Tivekeli swipimelo. Swi ngo yini u tshika ku tirhisa nhlambha ndzeni ka masikunyana kumbe wheti? Tsala hansi swaku wa swi kota kumbe a wu swi koti. Kambe swaku u fikelela leswi u nga tivekela swona swi nga ha lava minzamu yin’wani. Hi xikombiso:

•  Fambela kule ni minchumu leyi yi nga wonhaka mimpimiso ya wena. Bibele li li: “Vanghanu va ku biha va wonha mintirho yayinene.” (1 Vakorinto 15:33) “Vanghanu” a ku vulavuliwi ntsena hi lava u tlangaka na vona kambe swi nga ha patsa ni leswi u hungataka hi swona swaku fana ni mafilmi, majogu ni mamuzika. Kenneth wa 17 wa malembe a te: “Swa vevuka ku yimbelela lisimu hileswi u li rhandzaka kambe u nga swi tsumbuli swaku la rhuketela hi mhaka ya leswi u twaka ku khensa ka lona.”

•  Kombisa swaku u wupfile. Vanhu van’wani va pimisa swaku loko va rhuketela va ta voniwa swaku se na va kulile, kambe leswo a hi ntiyiso vanhu lava va nga wupfa hi “lava djondzisaka matimba ya vona ya ku twisisa hi ku ma tirhisa swaku va hambanisa swaku lulama ni swa ku biha.” (Vaheberu 5:14) A va hanyi hi ndlela leyi yi kombisaka swaku a va na xihlonipho leswaku va ta tsakisa van’wani.

 Marito ya nhlambha ma chimisa mimpimiso hi swilo swa ku nyenyentsa. Leswo swi tolovelekile, mimpimiso ya vanhu va vanyingi se yi wonhekile hi nhlambha! A buku leli li nge Controle de Obscenidades li vula swaku: “U nga yengeteli nsila! Yendla leswi u nga swi kotaka swaku mimpimiso ya vanhu yi tshama na yi basile leswo swi ta ku yendla u titwa kahle naswona vanhu va ta ku hlonipha.”