Ku nga va swaku vapsali va wena va ku tshika u tirhisa ma redes sociais? Loko swi ku va ku tshika, nhlokomhaka leyi yi ta ku pfuna swaku u kambela leswaku a ma redes sociais ma swi khumbisa ku yini swiyenge swinharhu swa lisima swinene ka wutomi la wena.

Ka nhlokomhaka leyi hi ta vona leswaku:

•  A ma redes sociais ma nga wu khumbisa ku yini nkama wa wena?

•  Ma redes sociais ma nga li khumbisa ku yini wurhongo la wena?

•  A ma redes sociais ma nga yi khumbisa ku yini ndlela leyi u titwaka hi yona?

•  Leswi majovhem man’wani ma swi vulaka

 A ma redes sociais ma nga wu khumbisa ku yini nkama wa wena?

 A ku tirhisa ma redes sociais swi fana ni ku khwela ka kavhalu la ajitadu loko wena u nga li kontrolari, lona li ta kontrolara wena.

 Joanna a li: “Loko ni nghena ka ma redes sociais ni tibyela swaku swi to va swa ‘maminutu ntsena’, kambe loko se ni ya swi vona se ni hete mawora ka lona. Phela a ma redes sociais ma vhisiyarana ma tlhela ma ku hetela nkama wa wena.”

 A wu swi tiva? A ma redes sociais ma yendliwe swaku ma vhisiyarana. A vanhu lava va nga yendla ma site lawa, va swi tiva swaku loko site li ya li tiviwa naswona vanhu va heta nkama wa wunyingi ka lona swi ta yendla swaku va kuma male ya yinyingi hintamu.

 Tivutisi leswi: ‘Indjhe na wu vona nkama wu hundza loko ni li ka ma redes sociais? Indjhe a ni ta wu tirhisa kahle nkama lowu ni wu hetaka ka wona?’

 Leswi u nga swi yendlaka. Tivekeli nkama lowu u nga ta wu heta na wu li ka ma redes sociais, naswona zama ku yendla swoleswo.

 Tina a li: “Ni programare nkama ka telefoni la mina leswaku loko ku fika nkama wolowo, li nga pfumeli leswaku ni nghena ka ma aplikativhu man’wani. Phela a ku sunguleni swi lave ni yendla minzamu yayikulu swaku ni swi kota ku yendla leswo. Kambe hi ku famba ka nkama ni swi kotile ku ma tirhisa kahle ma redes sociais na ni nga heti siku hinkwalu na ni li ka wona.”

 Bibele li li: ‘Wu tirhisi kahle nkama wa wena.’ — Vaefeza 5:16.

 Ma redes sociais ma nga li khumbisa ku yini wurhongo la wena?

 Vakambisisi va vanyingi va vula swaku majovhem ma fanele ma yetlela kolomuyani ka 8 wa mawora niwusiku. Kambe majovhem ya manyingi ma yetlela mawora ya matsongo. Leswo swi yendleka hileswi wona ma tirhisaka ma redes sociais hi nkama lowu a ma fanele ma yetlelile.

 Maria a li: “Na ni nga se yetlela ni teka telefoni la mina kuva ni vona swaku ku nghene nchumu xa lisima, kambe ni gama ni heta mawora na ni vona leswi vanghanu va mina va nga swi poxtara. Leswo a hi swinene naswona ni zama ku swi tshika.”

 A wu swi tiva? Loko munhu a nga yetleli nkama wa ku yenela, swi nga mu yendla a vilela hambi ku mu vangela depressão. Professora mun’wani wa psicologia Jean Twenge, a vule swaku loko munhu a nga yetleli nkama wa ku yenela a nga ha tshama na a kwatile. A tlhele a vula swaku loko munhu a nga yetleli nkama wa ku yenela “hi ku famba ka nkama swi nga ha mu vangela swikarhatu ka nhloko.” a

 Tivutisi: ‘Ni yetlela mawora mangaki niwusiku? Ku nga va swaku nkama lowu a ni fanele ni humula swaku ni ta va ni wurhongo la kahle, ni wu tirhisela ku nghena ka ma redes sociais?’

 Leswi u nga swi yendlaka. Loko u ya ku yetleleni, zama ku kala u nga fambi ni telefoni kumbe thableti la wena a kwartu, naswona na ka ha chota 2 wa mawora swaku u yetlela u nga swi tirhisi. Loko swi lava u hantla u pfuka u nga veki alarmi ka telefoni kumbe ka thableti, tirhisa nchumu xin’wani.

 Jeremy a li: “Minkama yin’wani ni heta nkama wa wunyingi niwusiku na ni li ka telefoni, kambe se ni zama ku yampsisa. Ni lava ku va munhu wa ku wupfa lweyi a yendlaka swiboho swaswinene. Swi lava ni hantla ni yetlela swaku ni ta pfuka na ni ni matimba.”

 Bibele li li: ‘Leswaku u ta kota ku langa swa lisima hintamu.’ — Vafilipiya 1:10.

 A ma redes sociais ma nga yi khumbisa ku yini ndlela leyi u titwaka hi yona?

 Ka pexkiza lin’wani leli li nga yendliwa ka vaalunu va xikola sekundariya, hafu ya tintombhi yi vule leswaku “minkama ya yinyingi yi tshama na yi kwatile yi tlhela yi nga na ntshembo.” Swi nga yendleka ma redes sociais a li xivangelo xin’wani xa swoleswo. Dotori Leonard Sax a te: “Loko u hetaka nkama wa wunyingi na u li ka ma redes sociais u ti fanisa ni vanhu van’wani swi nga ha yendla swaku minkama ya yinyingi u ngheniwa hi depressão.” b

 Phoebe a li: “Majovhem ya manyingi ma tshamela ku tifananisa ni vanhu van’wani naswona leswo swi yendleka hintamu loko ma tirhisa ma redes sociais. Swi nga yendleka u heta nkama wa wunyingi na u tifananisa ni munhu hileswi u vonaka mafoto lawa a nga ma poxtara, kumbe u vona mafoto ya vanghanu va wena lava va nga ku tlangeni se u sungula ku pimisa swaku wutomi la wena a li tsakisi.”

 A wu swi tiva? Hambileswi ma redes sociais ma nga ku pfunaka leswaku u bula ni vanghanu va wena, a swi fani ni loko u bula na vona na mi li ndhawu yin’we na mi vonana. Dotori Nicholas Kardaras a tshame a vula leswi: “Hambileswi hi nga ha bulaka ni vanhu van’wani hi ku tirhisa telefoni kumbe thableti, swa ha lava leswaku hi bula na vona na hi li ka ndhawu yin’we na hi vonana. Phela ma redes sociais ma nge hi pfuni swaku hi kuma vanghanu va ntiyiso.” c

 Tivutisi leswi: ‘Indjhe loko ni vona leswi vanghanu va mina va swi yendlaka, ni titwa na ni li noxe?’ ‘Indjhe ni pimisa swaku wutomi la mina a li tsakisi, loko ni vona leswi vanghanu va mina va swi yendlaka kumbe va swi poxtaraka ka ma redes sociais?’ ‘Indjhe na kwata loko ni vona swaku leswi ni nga swi poxtara, a ku na lweyi a nga kombisa swaku wa swi rhandza kumbe i vatsongo va nga kombisa swaku va swi rhandza?’

 Leswi u nga swi yendlaka. Swi ngo yini u tshama masikunyana, vhiki hambi wheti na u nga tirhisi ma redes sociais. Nkama wolowo wu tirhiseli swaku u va ni vanghanu va wena na mi li ka ndhawu yin’we na mi vonana kumbe u va fonela. Swi nga yendleka u tsumbula swaku swi ku pumbela xitresi swi tlhela swi yendla swaku u tsaka swinene.

 Briana a li: “Nkama a ni ni ma redes sociais a ni heta nkama wa wunyingi na ni pimisa hi leswi vanhu van’wani va swi yendlaka. Kambe nkama ni nga paga tikonta ta mina, ni titwe na ni rhuliwa a swidjumba ka nhloko. Se ni sungule ku va ni nkama wa ku yendla swilo swa swinyingi swa lisima.”

 Bibele li li: “Mun’wani ni mun’wani a a kambele mintirho ya yena, kutani a ta va ni xa ku tibuma hi xona na a nga tiringanisi ni munhu mun’wani.” — Vagalatiya 6:4.