Nghena endzeni

Yana enxaxamelweni wa vumbirhi

Hundzela eka leswi nga endzeni

Timbhoni Ta Yehovha

Xitsonga

Xihondzo Xo Rindza  |  June 2015

 NHLOKOMHAKA YA XIFUNENGETO | XANA SAYENSE YI SIVE BIBELE?

Van’wasayense A Va Tivi Hinkwaswo

Van’wasayense A Va Tivi Hinkwaswo

Sweswi ku ni tibuku leti hlamuselaka mavonelo ya lava nga pfumeriki eka Xikwembu. Tibuku leti ti tsakeriwa hi vanhu vo tala naswona ti pfuxe ku kanetana ko tala evanhwini. Emhakeni leyi, David Eagleman mutivi wa fambiselo ra misiha u tsale a ku: “Vahlayi van’wana . . . va anakanya leswaku van’wasayense va tiva hinkwaswo.” U tlhele a ku: “Van’wasayense lavanene va tiyimisela ku dyondza ni ku lava ku tiva swilo leswintshwa ni leswi a va nga swi langutelanga.”

Loko malembe ma ri karhi ma famba, van’wasayense lava nga ni ntokoto, va kote ku tshubula swilo leswintshwa loko va ri karhi va endla ndzavisiso eka swilo leswi a swi pfilunganya vanhu hi ntumbuluko. Kambe van’wana va endle swihoxo leswikulu loko va ri karhi va endla ndzavisiso. Isaac Newton a ku ri un’wana wa van’wasayense lava nga ni ntokoto. U kombise ndlela leyi matimba ya nkokamisava ma hlanganisaka ha yona tipulanete, tinyeleti ni swirimele. U sungule endlelo ro karhi eka swa tinhlayo leri vuriwaka calculus leri tirhisiwaka eku endliweni ka tikhompyuta, swilo swo famba ha swona empfhukeni ni tinyutliya. Hambiswiritano, Newton u tlhele a tshubula endlelo rin’wana leri vuriwaka alchemy leri ku nga dyondzo leyi tirhisaka tinyeleti ni tindlela ta masalamusi leswaku swi hundzula switirhisiwa swo karhi swi va nsuku.

Emalembeni lama tlulaka 1 500 Newton a nga si va kona, Ptolemy mutivi wa tinyeleti loyi a nga Mugriki, u kote ku kambisisa swilo swa le mpfhukeni hi ku languta ntsena. A a kambisisa tipulanete nivusiku naswona a a ri ni vuswikoti bya ku endla mepe. Kambe a a pfumela leswaku misava hi yona yi nga exikarhi ka swilo hinkwaswo. Carl Sagan mutivi wa tinyeleti ni sayense ya ntumbuluko, u tsale hi Ptolemy a ku: “Mhaka ya yena leyi tiviweke malembe ya 1 500 leyi nga riki ntiyiso ya leswaku misava yi le xikarhi, yi kombisa leswaku hambi ku ri tintlhari ta swi endla swihoxo.”

Ninamuntlha, van’wasayense va ha endla leswi fanaka. Xana va ta kala va swi kota ku twisisa ntumbuluko hi ku helela? I swa nkoka ku xiya nhluvuko lowu van’wasayense va wu endleke ni ndlela leyi wu hi pfunaka ha yona kambe hi fanele hi tsundzuka leswaku na vona ku ni leswi va nga swi twisisiki. Paul Davies mutivi wa ntumbuluko u xiye leswi: “A swi koteki ku va munhu a tikumela nhlamuselo leyi twisisekaka yi tlhela yi va ntiyiso hi ntumbuluko hinkwawo.” Marito lawa ma tiyisile: Vanhu a va nge pfuki va wu twisise hi ku helela ntumbuluko hinkwawo. Hikwalaho, loko ku vuriwa leswaku sayense yi tiva hinkwaswo hi ntumbuluko, a hi nge nambi hi pfumela.

Swi le rivaleni leswaku Bibele yi hi nyika tinhlamulo leti twisisekaka leti sayense yi nga riki na tona

Loko Bibele yi vulavula hi swihlamariso swa ntumbuluko, yi ri: “Waswivo! Leswi ko va swiphemunyana swa tindlela ta [Xikwembu]; phela i mhaka leyi hleveteriwaka malunghana na xona!” (Yobo 26:14) Ku ni vutivi byo tala swinene lebyi vanhu va nga byi tiviki ni ku byi twisisa. Hakunene marito ya muapostola Pawulo lama tsariweke kwalomu ka malembe ya 2 000 lama hundzeke, ma ha ri ntiyiso: “Mawaku ku enta ka rifuwo ni vutlhari ni vutivi bya Xikwembu! Vuavanyisi bya xona a byi lavisiseki, ni tindlela ta xona a ti landzeleriseki!”—Varhoma 11:33.

DYONDZA SWO TALA

XIHONDZO XO RINDZA

Xana Vanhu Va Ta Onha Misava Hi Ku Helela?

Bibele a yi vulavulanga ntsena hi ku onhiwa ka misava sweswi kambe ni hi leswi sweswo swi nga ta swi vanga.

XIHONDZO XO RINDZA

I Yini Lexi Endlaka Leswaku Vanhu Vo Tala Va Anakanya Leswaku Ku Ni Muvumbi?

Xana vanhu va tumbuluxiwe hi Xikwembu kumbe va huma eka swiharhi?