Seta screen reader

Hlawula ririmi

Yana enxaxamelweni wa vumbirhi

Hundzela eka leswi nga endzeni

Nghena endzeni

Timbhoni Ta Yehovha

Xitsonga

XIHONDZO XO RINDZA 2009-08-01

 Tindlela To Kuma Ntsako eNdyangwini

Ndlela Leyi Mi Nga Yi Tirhisaka Ha Yona Mali

Ndlela Leyi Mi Nga Yi Tirhisaka Ha Yona Mali

Nuna u ri: “Nsati wa mina Laura, * u tlangisa mali hi ku xava swilo leswi nga pfuniki nchumu, ku nga swilo leswi ndzi vonaka onge a hi nge swi tirhisi. Naswona u vonaka a nga swi koti ku hlayisa mali! Hi va ni xiphiqo lexikulu loko se hi fanele hi hakela swikweleti leswi vaka kona hi nga swi langutelanga. Loko nsati wa mina a ri ni mali a nga khomeki u lava ku yi tirhisa hinkwayo.”

Nsati u ri: “Kumbexana leswi swi vangiwa hileswi ndzi nga swi kotiki ku hlayisa mali kambe nuna wa mina a nga swi tivi leswaku swilo swi durha njhani, swilo swo tanihi swakudya, fanichara ni swilo swin’wana swa le ndlwini swi lava mali yo tala. Leswi ndzi hetaka nkarhi wo tala ndzi ri ekaya, hi mina loyi ndzi swi tivaka kahle leswi swi kayivelaka, naswona leswi hi swona leswi endlaka leswaku ndzi xava swilo hinkwaswo leswi hi swi kayivelaka hambiloko ndzi swi tiva leswaku hi ta holova.”

LOKO ku tiwa emhakeni ya timali, vatekani va tshama va ri karhi va banana hi rhanga ro hisa. A swi hlamarisi leswi mali ku nga yona leyi endlaka leswaku vatekani va tshama va ri karhi va hoxetelana hi marito.

Vatekani lava nga twananiki loko va vulavula hi timhaka ta timali, va nga ha tshama va tshikilelekile, va holovisana naswona leswi swi endla leswaku vuxaka bya vona na Yehovha byi va ekhombyeni. (1 Timotiya 6:9, 10) Vatswari lava tsandzekaka ku tshama ehansi va vulavula hi ndlela leyi va nga yi tirhisaka ha yona mali ya vona va nga ha boheka ku tirha tiawara leti engetelekeke, ku nga nchumu lowu nga endlaka leswaku va heta nkarhi wutsongo va ri ni vana va vona naswona va nga ha swi koti ku va pfuna leswaku va va ni vuxaka lebyi tiyeke na Yehovha. Swiendlo swa vona swi nga tlhela swi endla leswaku vana va vona va nga swi koti ku hlayisa mali.

Bibele yi ri: ‘Mali i xisirhelelo.’ (Eklesiasta 7:12) Mali yi nga swi kota ku sirhelela vukati bya wena ni ndyangu wa wena ntsena loko u kota ku yi tirhisa kahle naswona u swi kota ku tshama ehansi u vulavula ni nkataku hi yona. * Ematshan’weni yo tshamela ku holova, hlelani ndlela leyi mi nga ta yi tirhisa ha yona mali ya n’wina naswona leswi swi ta tiyisa vukati bya n’wina.

Kambe hikwalaho ka yini mali yi vanga swiphiqo swo tala evukatini? Naswona i yini leswi u nga swi endlaka leswaku loko wena ni nkataku mi vulavula hi mali, mi tlhantlha swiphiqo ematshan’weni yo kombana hi tintiho?

Hi Swihi Swiphiqo Swin’wana?

Minkarhi yo tala ku nga twanani hi timhaka ta timali a swi vangiwi hi ku nga vi na mali leyi eneleke, kambe swi vangiwa hi ku nga tshembani kumbe ku chava. Hi xikombiso, wanuna loyi a lavaka ku tiva sente yin’wana ni yin’wana leyi nsati wakwe a yi tirhisaka, u va a kombisa leswaku a nga n’wi tshembi nsati wakwe naswona u vona onge a nge swi koti ku hlayisa mali ya ndyangu. Naswona wansati loyi a ehleketaka leswaku nuna wakwe u veka mali yitsongo, entiyisweni a nga ha va a chava leswaku enkarhini lowu taka ndyangu wa vona wu nga ha va ni xiphiqo xa timali.

Xiphiqo xin’wana lexi vatekani va langutanaka na xona i ndlela leyi ha un’we wa vona a nga kurisiwa ha yona. Matthew loyi se a nga ni malembe ya nhungu a tekile u ri: “Nsati wa mina u kulele endyangwini lowu mali a yi tirhisiwa kahle. A nga fani na mina loko ku tiwa etimhakeni ta mali. Tata wa mina a a ri xilovekelo, a dzaha naswona u tshame nkarhi wo leha a nga tirhi. Se a hi toloverile ku hanya hi nga ri na swona swilo   swin’wana swa nkoka naswona leswi swi endle leswaku ndzi swi chava ku va ni swikweleti. Minkarhi yin’wana swi endla leswaku swi nga ndzi oloveli ku twisisa ndlela leyi nsati wa mina a yi tirhisaka ha yona mali.” Ku nga khathariseki leswaku hi xihi xiphiqo xa wena emhakeni ya mali, i yini leswi u nga swi endlaka leswaku mali yi kota ku ku pfuna ematshan’weni yo vanga timholovo?

I yini lexi nga xa nkoka swinene eka wena, xana i mali kumbe i vukati bya wena?

Tinhla Ta Mune Leti Nga Mi Pfunaka

Bibele a yi hi hlamuseli ndlela leyi hi faneleke hi yi tirhisa ha yona mali ya hina. Kambe yi tamele switsundzuxo swa nkoka leswi nga pfunaka vatekani leswaku va papalata swiphiqo swa timali. Ha yini mi nga ringeti ku tirhisa switsundzuxo swa yona swin’we ni swiringanyeto leswi xaxametiweke laha hansi?

1. Dyondzani ku vulavurisana kahle hi timhaka leti khumbaka mali.

“Eka lava va kanelaka swin’we ku ni vutlhari.” (Swivuriso 13:10) Ndlela leyi u nga kurisiwa ha yona yi nga endla leswaku swi nga ku oloveli ku vulavula ni vanhu van’wana kumbe nkataku hi timhaka ta timali. Nilokoswiritano, u ta kombisa leswaku u tlharihile loko u dyondza ku vulavula hi mhaka leyi ni vanhu van’wana. Hi xikombiso, ha yini u nga hlamuseli nkataku leswaku ndlela leyi vatswari va wena va nga ku kurisa ha yona u anakanya leswaku yi khumbe ndlela leyi u yi tirhisaka ha yona mali? Nakambe ringeta ku twisisa leswaku ndlela leyi nkataku a kurisiweke ha yona yi nga va yi hoxe xandla eka ndlela leyi a yi tirhisaka ha yona mali.

U nga yimeli leswaku ku rhanga ku va ni xiphiqo ku ri kona mi nga ta vulavula hi timhaka ta timali. Mutsari un’wana wa Bibele u vutisile a ku: “Xana vambirhi va nga famba swin’we handle ka loko va hlangane hi nkarhi lowu va twananeke ha wona?” (Amosi 3:3) Xana mi nga ri tirhisa njhani tsalwa leri? Loko mi tivekela nkarhi wo vulavula hi timhaka ta timali, sweswo swi ta mi pfuna leswaku mi nga hoxetelani hi marito.

RINGETANI LESWI: Hlawulani nkarhi lowu mi nga ta hamba mi wu tirhisela ku vulavula hi timhaka ta mali ya ndyangu. Kumbexana mi nga ha tirhisa siku ro sungula ra n’hweti yin’wana ni yin’wana kumbe vhiki rin’wana ni rin’wana hi siku leri mi nga ri hlawula. Komisani bulo ra n’wina, loko swi koteka ri nga hundzi timinete ta 15. Hlawulani nkarhi lowu havumbirhi bya n’wina mi nga ta va mi nga khomekanga ha nchumu. Papalatani ku vulavula hi timhaka ta n’wina ta timali hi minkarhi yin’wana yo fana ni loko mi ri eku dyeni ka swakudya kumbe loko mi tshame ni vana va n’wina.

2. Pfumelelanani hi ndlela leyi mi nga ta yi tirhisa ha yona mali ya n’wina.

“Vanani lavo rhanga eku xiximaneni.” (Varhoma 12:10) Loko ku ri leswaku hi wena ntsena loyi u tirhaka, u nga kombisa leswaku u xixima nkataku hi ku teka muholo wa wena wu ri wa ndyangu.—1 Timotiya 5:8.

Loko ku ri leswaku havumbirhi bya n’wina ma tirha, mi nga kombisana xichavo hi ku kombana leswaku mi hola mali muni ni leswi mali ya n’wina mi yi tirhiselaka swona swin’we ni swikweleti leswikulu leswi un’wana ni un’wana wa n’wina a faneleke a swi hakela. Loko mi tumbetelana timhaka tin’wana, swi ta endla leswaku mi nga tshembani ni ku onha vuxaka bya n’wina. Leswi a swi vuli swona leswaku u fanele u rhanga hi ku tivisa nkataku u nga si tirhisa sente yin’wana ni yin’wana ya mali ya wena. Kambe loko u lava ku xava swilo leswi dyaka mali yo tala, u nga kombisa leswaku wa khathala hi nkataku hi ku rhanga u n’wi byela.

RINGETANI LESWI: Twananani leswaku i mali muni leyi havumbirhi bya n’wina mi nga yi tirhisaka un’wana a nga swi tivi, ku nga ha va R100, R1 000 kumbe yin’wana. Minkarhi hinkwayo byela nkataku loko u lava ku tirhisa mali yo tlula leyi mi nga twanana yona.

3. Tsalani ehansi swilo leswi mi nga ta swi endla hi mali ya n’wina.

“Makungu ya munhu wa migingiriko, ma ta n’wi vuyerisa.” (Swivuriso 21:5, Bibele—Mahungu Lamanene) Leswaku swilo swi mi fambela kahle naswona mi nga tlangisi mali, mi fanele mi swi tsala ehansi leswi mi nga ta yi tirhisela swona mali ya n’wina. Nina loyi se a nga ni malembe ya ntlhanu a tekiwile u ri: “Ku kambisisa muholo wa n’wina ni leswi mi wu tirhiseleke swona hi ku ya hi leswi mi swi tsaleke ehansi swi ta endla leswaku mi kota ku vona leswaku xiyimo xa n’wina xa timali xi yime njhani.”

Ndlela leyi mi hlelaka ha yona leswaku mi ta yi tirhisa njhani mali ya n’wina, a yi fanelanga yi va leyi rharhanganeke. Darren loyi se a nga ni malembe ya 26 a tekile naswona a nga ni vana vambirhi va majaha u ri: “Khale a hi tirhisa timvhilopho leswaku hi hlayisa mali ya hina. Eka mvhilopho yin’wana ni yin’wana a hi hoxa mali leyi hi nga ta yi tirhisa vhiki rero. Hi xikombiso, a hi ri ni timvhilopho leti eka tona a hi hoxa mali ya swakudya, ya ku tihungasa ni ya ku tsemeta misisi. Loko eka mvhilopho yin’wana hi kayivela, a hi teka eka yin’wana naswona a hi tiyiseka leswaku mali ya kona hi yi tlherisela hi xihatla.” Ku nga khathariseki leswaku hi yihi ndlela leyi mi yi tirhisaka leswaku  mi hakela swikweleti swa n’wina, i swa nkoka leswaku mi yi tsala ehansi mali ya swilo leswi mi nga ta swi xava ni ku swi hakelela.

RINGETANI LESWI: Swi tsaleni ehansi swikweleti leswi mi swi hakelaka n’hweti ni n’hweti leswi mali ya kona yi nga cinca-cinciki. Twananani leswaku i mali muni eka muholo wa n’wina leyi mi nga ta yi hlayisa. Swi tsaleni ehansi swilo leswi mi swi xavaka kumbe leswi mi swi hakelelaka n’hweti ni n’hweti, swo tanihi swakudya, gezi ni mali ya riqingho. Hlayisani rhekhodo ya mali leyi mi yi tirhiseke eka tin’hweti leti hundzeke. Loko swi koteka olovisani vutomi bya n’wina leswaku mi nga ti kumi mi nghene eswikweletini hi nhloko.

4. Hlelani leswaku i mani loyi a nga ta hakelela swo karhi.

“Vambirhi va antswa ku tlula un’we, hikuva va ni hakelo leyinene ya ku tikarhata ka vona.” (Eklesiasta 4:9, 10) Emindyangwini yin’wana wanuna hi yena loyi a khathalelaka timhaka ta timali. Kasi eka yin’wana lebyi i vutihlamuleri bya wansati. (Swivuriso 31:10-28) Vatekani vo tala va hlawula ku khomisana swin’we loko ku tiwa emhakeni leyi. Mario loyi se a nga ni malembe ya 21 a tekile u ri: “Nsati wa mina hi yena loyi a hakelaka swikweleti ni swilo swin’wana leswitsongo leswi hi swi xavaka. Mina ndzi hakela xibalo, swilo leswi xaviweke hi xikweleti ni rhente. Ha khomisana eka swilo hinkwaswo.” Ku nga khathariseki leswaku mi swi endlisa ku yini, xa nkoka ngopfu i ku khomisana.

RINGETANI LESWI: Leswi havumbirhi bya n’wina mi tivaka vuswikoti ni ku tsana ka un’wana wa n’wina, hlelani leswaku i mani loyi a nga ta rhwala vutihlamuleri byo karhi. Endzhaku ka tin’hweti ti nga ri tingani, pfuxetani leswi mi nga twanana swona. Loko ku ri ni laha mi nga salela kona endzhaku, lulamisani. Leswaku u tsakela ntirho lowu nkataku a wu endlaka, wo fana ni ku hakela swikweleti kumbe ku xava swilo leswi lavekaka, minkarhi yin’wana mi nga ha cincana ku wu endla.

Leswi Mi Faneleke Mi Swi Fikelela Loko Mi Vulavula Hi Mali

Mabulo ya n’wina hi timhaka ta timali a ma fanelanga ma horisa rirhandzu leri mi nga na rona. Leah loyi se a nga ni malembe ya ntlhanu a tekiwile u yi tiva kahle mhaka leyi. U ri: “Mina ni nuna wa mina hi dyondze ku vulavula hi timhaka ta timali hi ntshunxekile. Leswi swi hi pfunile leswaku hi khomisana eka hinkwaswo leswi hi swi endlaka naswona rirhandzu ra hina ri ye ri tiya.”

Loko vatekani va vulavurisana hi ndlela leyi va nga yi tirhisaka ha yona mali, leswi swi kombisa leswaku va tshembana naswona leswi swi tiyisa vukati bya vona. Loko va rhanga hi ku vulavurisana va nga si xava swilo leswikulu, sweswo swi kombisa leswaku va anakanyelana naswona va xiximana. Loko va pfumelelana ku tirhisa mali yo karhi handle ko rhanga va tivisana, sweswo swi kombisa leswaku va tshembana. Ku tirhisana, ku xiximana ni ku tshembana swi nga pfuna vatekani leswaku va rhandzana swinene. Vuxaka byebyo i bya nkoka ku tlula mali, kutani u nga swi vona leswaku a swi nge mi pfuni nchumu ku phikizana hi mali.

^ ndzim. 3 Mavito ma cinciwile.

^ ndzim. 7 Bibele yi vula leswaku “wanuna i nhloko ya nsati wakwe,” kutani hi yena loyi a nga ni vutihlamuleri bya ku vona leswaku mali yi tirhisiwa kahle endyangwini wakwe naswona u fanele a rhandza nsati wakwe a tlhela a n’wi khoma hi ndlela leyinene.—Vaefesa 5:23, 25.

TIVUTISE SWIVUTISO LESWI . . . 

  • Ndzi hetelele rini ku tshama ehansi ndzi vulavula ni nkatanga hi timhaka ta timali hi moya wo rhula?

  • I yini leswi ndzi nga swi endlaka ku kombisa leswaku hakunene ndza ma tlangela swinene matshalatshala ya nkatanga yo pfuna ndyangu wa hina hi tlhelo ra timali?

DYONDZA SWO TALA

Ndyangu Wa Wena Wu Nga Va Ni Ntsako Hi Ndlela Yihi?

Yehovha ku nga Xikwembu lexi tsakeke u lava leswaku mindyangu yi va ni ntsako. Kuma ndzayo ya Bibele leyi pfunaka leyi yaka eka vavanuna, vavasati, vatswari ni vana.