Seta screen reader

Hlawula ririmi

Yana enxaxamelweni wa vumbirhi

Hundzela eka leswi nga endzeni

Nghena endzeni

Timbhoni Ta Yehovha

Xitsonga

XIHONDZO XO RINDZA (NKANDZIYISO WA VANDLHA) JANUARY 2015

Xana Swa Koteka Ku Va Ni Rirhandzu Leri Tiyeke?

Xana Swa Koteka Ku Va Ni Rirhandzu Leri Tiyeke?

“Ku hisa ka [rirhandzu] ku fana ni ku hisa ka ndzilo, langavi ra Yah.”—RISIM. 8:6.

1, 2. I vamani lava nga vuyeriwaka loko va yi kambisisa hi vukheta buku ya Risimu Ra Solomoni, naswona ha yini? (Vona xifaniso lexi nga eku sunguleni ka xihloko lexi.)

‘VONA ndlela leyi vatekani lava va langutanaka ha yona ni ndlela leyi va khomaneke hi rirhandzu ha yona! A nga kona la nga alaka leswaku va rhandzana hakunene!’ Nkulu loyi a ha ku tsarisaka mucato wa vatekani volavo u anakanya hi xiendlakalo xolexo. Loko vanhu volavo va ha ku tekanaka va ri karhi va cina enkhubyeni wa vukati, wa tivutisa a ku: ‘Xana vukati bya vona byi ta khomelela? Loko malembe ma ri karhi ma hundza, xana rirhandzu ra vona ri ta kula kumbe ri ta hela?’ Loko wanuna ni wansati va rhandzana hakunene, vuxaka bya vona byi ta va lebyi tiyeke hambiloko swiyimo swi tika. Hambiswiritano, leswi vukati byo tala byi hahlukaka, swa twala ku tivutisa loko swi koteka ku va ni rirhandzu leri tiyeke.

2 Ni le nkarhini wa Hosi Solomoni wa le Israyele wa khale, vanhu vo tala a va nga ri na rirhandzu ra ntiyiso. Loko Solomoni a vulavula hi xiyimo xa mahanyelo xa le nkarhini wakwe u tsarile a ku: “Ndzi kume munhu wun’we eka vanhu va gidi, kambe exikarhi ka lava hinkwavo, a ndzi n’wi kumanga wansati. Waswivo! Ndzi kume leswi ntsena, leswaku Xikwembu xa ntiyiso xi endle vanhu va va vo lulama,  kambe vona va tilukele mano yo tala.” (Ekl. 7:26-29) Mahanyelo a ma hohlokile swinene enkarhini wa Solomoni hikwalaho ka nkucetelo wa vavasati vambe lava a va gandzela Bali, lerova swi n’wi tikerile ku kuma wanuna kumbe wansati loyi a a ri ni mahanyelo lamanene. * Nilokoswiritano, xiphato lexi a xi tsaleke malembe ya kwalomu ka 20 emahlweni ka kwalaho, ku nga buku ya Risimu Ra Solomoni, xi kombisa leswaku wanuna ni wansati va nga va ni rirhandzu leri tiyeke. Xi tlhela xi hlamusela kahle leswaku rirhandzu rolero ri njhani ni leswaku ri nga kombisiwa njhani. Vagandzeri va Yehovha lava ngheneleke vukati ni lava nga byi nghenelangiki va nga dyondza swo tala malunghana ni rirhandzu rolero hi ku yi kambisisa hi vukheta buku leyi ya le Bibeleni.

SWA KOTEKA KU VA NI RIRHANDZU RA NTIYISO!

3. Ha yini swi koteka leswaku wanuna ni wansati va rhandzana hi rirhandzu ra ntiyiso?

3 Hlaya Risimu Ra Solomoni 8:6. Xiga lexi nge “langavi ra Yah” lexi tirhisiweke ku hlamusela rirhandzu xi vula swo tala. Rirhandzu ra ntiyiso i “langavi ra Yah” hi leswi Yehovha a nga Musunguri wa rirhandzu rolero. U vumbe munhu hi xifaniso xa yena a ri ni vuswikoti byo kombisa rirhandzu. (Gen. 1:26, 27) Loko Xikwembu xi tise wansati wo sungula, Evha, eka Adamu wanuna wo sungula, Adamu u vule marito yo phata. A swi kanakanisi leswaku Evha u titwe a ri ekusuhi swinene na Adamu, tanihi leswi a a “tekiwe” eka yena. (Gen. 2:21-23) Tanihi leswi Yehovha a nyikeke vanhu vuswikoti byo kombisa rirhandzu, swa koteka leswaku wanuna ni wansati va rhandzana hi rirhandzu leri tiyeke.

4, 5. Hi ku komisa hlamusela leswi buku ya Risimu Ra Solomoni yi vulavulaka ha swona.

4 Rirhandzu leri wanuna ni wansati va nga rhandzanaka ha rona ri ni timfanelo tin’wana handle ka ku va leri tiyeke ntsena. Tin’wana ta tona ti hlamuseriwe kahle ebukwini ya Risimu Ra Solomoni. Leswi yi tsariweke ku fana ni risimu, yi vulavula hi wanhwana wa le ximutanini xa Xunemi kumbe Xuleme la rhandzanaka ni murisi. Leswi Solomoni a kokiweke hi ku saseka ka wanhwana loyi, u tisiwe enxaxeni wa Solomoni, loyi a a dzime nxaxa ekusuhi ni ntanga wa vhinya lowu a wu rindziwa hi wanhwana loyi. Hambiswiritano, swi nambe swi tikomba to ho suka leswaku wanhwana loyi u rhandzana ni murisi. Loko Solomoni a ri karhi a ringeta ku n’wi wonga, wanhwana loyi u vule hi ku ntshunxeka leswaku u navela ku va ni murhandziwa wa yena. (Risim. 1:4-14) Murisi u nghene enxaxeni kutani yena ni wanhwana wakwe va byelana marito yo saseka lama kombisaka rirhandzu.—Risim. 1:15-17.

5 Solomoni u tlhelele eYerusalema a famba ni wanhwana loyi; kutani murisi u n’wi landzelerile. (Risim. 4:1-5, 8, 9) Hinkwaswo leswi Solomoni a swi endleke leswaku a ta rhandziwa hi wanhwana loyi a swi pfunanga nchumu. (Risim. 6:4-7; 7:1-10) Eku heteleleni, hosi leyi yi n’wi tshikile a tlhelela ekaya. Risimu leri ri gimeta hi ku va wanhwana loyi a navela leswaku murhandziwa wakwe a ‘hatlisa ku fana ni mhala’ naswona a n’wi hlangaveta a ri karhi a tsutsuma.—Risim. 8:14.

6. Ha yini swi tika ku tiva vanhu lava vulavulaka ebukwini ya Risimu Ra Solomoni?

6 Hambileswi “risimu leri dumeke” ra Solomoni ri qambhiweke hi ndlela yo saseka ri tlhela ri va ra nkoka, swa tika ku tiva leswaku i vamani lava vulavulaka eka rona. (Risim. 1:1) Hi ku ya hi The New Interpreter’s Dictionary of the Bible, “swilo swo tanihi switori ni mavito a hi swa nkoka ngopfu.” Mavito ya vanhu lava vulavulaka ma nga ha va ma nga boxiwanga leswaku vuxongi bya ku phata ni bya risimu byi nga lahleki. Nilokoswiritano, munhu a nga swi tiva leswaku i mani la vulaka marito yo karhi hi ku yingisela  leswi munhu yoloye a swi vulaka kumbe leswi vuriwaka eka yena.

“SWIKOMBISO SWA WENA SWA RIRHANDZU SWA ANTSWA KU TLULA VHINYO”

7, 8. I yini lexi nga vuriwaka hi ‘swikombiso swa rirhandzu’ leswi ku vulavuriwaka ha swona ebukwini ya Risimu Ra Solomoni? Nyika swikombiso.

7 Ebukwini ya Risimu Ra Solomoni ku vulavuriwa ngopfu hi ‘swikombiso swa rirhandzu’ exikarhi ka wanhwana ni murisi. Hambileswi swikombiso swoleswo swa vona swi nga ha vaka swi nga tolovelekanga eka hina hi leswi buku leyi yi tsariweke malembe yo tlula 3 000 lama hundzeke ni leswi ndhavuko wa vona wu nga ha vaka wu hambanile ni wa hina, swikombiso swoleswo swi ni nhlamuselo ya nkoka naswona ndlela leyi vanhu volavo a va titwa ha yona yi tolovelekile eka hina. Hi xikombiso, murisi loyi u bumabumele mahlo yo olova ya wanhwana hi ku ma fanisa ni “ya matuva.” (Risim. 1:15) Wanhwana loyi yena u fanise mahlo ya murisi ni matuva ku nga ri mahlo ya matuva. (Hlaya Risimu Ra Solomoni 5:12.) Eka wanhwana loyi, ndzololo ya murisi leyi rhendzeriweke hi xiphemu xo basa xa mahlo a yi saseke ku fana ni matuva lama hlambaka hi ntswamba.

8 Murisi ni wanhwana wakwe va bumabumelanile hikwalaho ka ku saseka ka vona, kambe a swi helelanga kwalaho. Xiya leswi murisi loyi a swi vulaka hi mavulavulelo ya wanhwana loyi. (Hlaya Risimu Ra Solomoni 4:7, 11.) Milomu ya yena ku vuriwa leswaku yi “thona xihlenge xa vulombe.” Ha yini? Hikuva xihlenge xa vulombe xi tsokombela ngopfu xi tlhela xi va ni nantswo ku tlula vulombe lebyi se byi biweke hi moya. “Vulombe ni ntswamba swi le hansi ka ririmi ra [yena],” leswi vulaka leswaku ku fana ni vulombe ni ntswamba, mavulavulelo yakwe ma tsakisa naswona i manene. Swi le rivaleni leswaku loko murisi a byela wanhwana a ku, “u sasekile hi ku helela, . . . naswona a wu na xivati,” a a nga anakanyi hi ku saseka ka wanhwana loyi ntsena.

9. (a) Rirhandzu leri nga kona exikarhi ka vatekani ri katsa yini? (b) Ha yini swi ri swa nkoka leswaku vatekani va kombisana swikombiso swa rirhandzu?

9 Vukati a ko va ntwanano ntsena lowu endliwaka kambe ku nga kombisiwi rirhandzu. Entiyisweni, Vakreste lava tekaneke va kombisana rirhandzu. Kambe i rirhandzu ra muxaka muni? Xana i rirhandzu leri lawuriwaka hi milawu leyi kongomisaka ya le Bibeleni? (1 Yoh. 4:8) Xana ri katsa rirhandzu ra ntumbuluko—leri swirho swa ndyangu swi rhandzanaka ha rona? Xana rirhandzu leri ri katsa vuxaka lebyikulu lebyi nga kona exikarhi ka vanghana va xiviri? (Yoh. 11:3) Xana i rirhandzu leri vanhu lava rhandzanaka va kombisanaka rona? (Swiv. 5:15-20) Entiyisweni, tanihi vatekani mi fanele mi kombisana rirhandzu ra xiviri hi tindlela leti hinkwato. Mi nga tiyisekisana leswaku ma rhandzana hi leswi mi swi vulaka ni ku swi endla. I swa nkoka leswaku vatekani va nga pfumeleli mintirho ya siku ni siku yi endla leswaku va nga swi koti ku kombisana swikombiso swa rirhandzu. Swikombiso swoleswo swi nga endla leswaku mi titwa mi sirhelelekile naswona mi tsakile evukatini bya n’wina. Eka mindhavuko leyi u kumaka leswaku hakanyingi vatekani vo hlanganisiwa naswona wanuna ni wansati va va va nga tivani, va fanele va byelana ndlela leyi va rhandzanaka ha yona kutani sweswo swi ta endla leswaku rirhandzu ra vona ri kula naswona vukati bya vona byi tiya.

10. Ku nga va ni vuyelo byihi loko vatekani va tsundzuka ndlela leyi va kombisanaka rirhandzu ha yona?

10 Swikombiso swa rirhandzu exikarhi ka vatekani swi ni vuyelo byin’wana lebyinene. Hosi Solomoni u tshembise ku endlela wanhwana wa Muxulami “vuhlalu bya nsuku, swin’we ni tikunupu ta silivhere.” U n’wi dzunisile a vula leswaku a a “[saseke] ku fana ni n’weti lowu thwaseke, [a a tenge] ku fana ni dyambu leri vangamaka.” (Risim. 1:9-11; 6:10) Kambe wanhwana loyi u tshame a tshembekile eka murisi wakwe loyi a a n’wi rhandza. I yini lexi n’wi tiyiseke xi tlhela xi  n’wi chavelela loko va nga ri swin’we? Wa hi hlamusela wanhwana loyi. (Hlaya Risimu Ra Solomoni 1:2, 3.) A ku ri ku tsundzuka ‘swikombiso swa rirhandzu’ swa murisi. Eka wanhwana loyi, swikombiso swoleswo a swi “antswa ku tlula vhinyo” leyi tsakisaka mbilu, naswona vito ra murisi a ri n’wi chavelela ku fana ni “mafurha loko ma chuluriwa” enhlokweni. (Ps. 23:5; 104:15) Ku tsundzuka rirhandzu leri vatekani va kombisanaka rona swi nga kurisa rirhandzu ra vona. I swa nkoka leswaku vatekani va tshama va ri karhi va kombisana rirhandzu.

MI NGA PFUXI RIRHANDZU EKA MINA “KUKONDZA NA MINA NDZI TITWA NDZI SWI RHANDZA”

11. Vakreste lava nga byi nghenelangiki vukati va nga dyondza yini hi leswi wanhwana wa Muxulami a hlambanyiseke van’wana leswaku va nga ringeti ku pfuxa rirhandzu eka yena?

11 Vakreste lava nga nghenelangiki vukati, ngopfu-ngopfu lava lavaka munhu loyi va nga ta tekana na yena, va nga dyondza swo karhi ebukwini ya Risimu Ra Solomoni. Wanhwana loyi a a nga n’wi rhandzi Solomoni. U hlambanyise vanhwanyana va Yerusalema a ku: “Mi nga tshuki mi ringeta ku hlohlotela kumbe ku pfuxa rirhandzu eka mina kukondza na mina ndzi titwa ndzi swi rhandza.” (Risim. 2:7; 3:5) Ha yini? Hikuva swi ta va swi nga ri swinene ku rhandzana ni munhu un’wana ni un’wana. Hikwalaho, Mukreste la navelaka ku nghenela vukati u ta va a tlharihile loko a rindzela ku kuma munhu loyi a nga ta n’wi rhandza hakunene.

12. Ha yini wanhwana wa Muxulami a a rhandza murisi?

12 Ha yini wanhwana wa Muxulami a a rhandza murisi? I ntiyiso leswaku a a ri mpohlo, a a fana ni “mhala”; mavoko yakwe a ma tiyile ku fana ni “tinhonga ta nsuku”; naswona milenge yakwe a yi sasekile yi tlhela yi tiya ku fana ni “tiphuphu ta mavula.” Kambe a a nga ri na matimba a tlhela a va mpohlo ntsena. ‘Ku fana ni muapula exikarhi ka mirhi ya khwati, a a ri tano murhandziwa wakwe exikarhi ka majaha.’ Loko wanhwana la tshembekaka eka Yehovha a kala a titwa hi ndlela yoleyo hi jaha rakwe, swi vula leswaku a ri rhandza Yehovha.—Risim. 2:3, 9; 5:14, 15.

13. Ha yini murisi a a rhandza wanhwana wa Muxulami?

13 Ku vuriwa yini hi wanhwana wa Muxulami? Hambileswi a a sasekile lerova a kala a rhandziwa hi hosi leyi hi nkarhi wolowo a yi ri ni “tihosi ta xisati ta 60 ni vasati lavatsongo va 80 ni vanhwanyana lava nga hlayekiki,” wanhwana loyi a a titeka tanihi “safroni ya le rivaleni ra le ribuweni,” ku nga xiluva lexi tolovelekeke. Wanhwana loyi a a titsongahata swinene. A swi hlamarisi leswi a a “fana ni khon’wa exikarhi ka mfava  wa mitwa,” ku nga nchumu lowu a wu nga tolovelekanga eka murisi! A a tshembeka eka Yehovha.—Risim. 2:1, 2; 6:8.

14. Rirhandzu leri hlamuseriweke ebukwini ya Risimu Ra Solomoni ri va dyondzisa yini Vakreste lava nga si byi nghenelaka vukati kambe va lavaka ku byi nghenela?

14 EMatsalweni, Vakreste va lerisiwa ku teka kumbe ku tekiwa “eHosini ntsena.” (1 Kor. 7:39) Munhu la nga si byi nghenelaka vukati kambe a lavaka ku byi nghenela a nga fanelanga a kombisa ku tsakela munhu la nga riki Mbhoni naswona u ta lava munghana wa vukati exikarhi ka vagandzeri va Yehovha vo tshembeka ntsena. Ku tlula kwalaho, leswaku mi kota ku langutana ni mintshikilelo ya vutomi ya siku ni siku kambe mi ri karhi mi ri ni ku rhula evukatini ni vun’we swi lava leswaku mi va mi ri ni ripfumelo eka Xikwembu naswona mi tinyiketele eka xona—ku nga timfanelo letinene leti u nga langutaka tona eka munhu loyi u lavaka ku tekana na yena. Toleto hi tona timfanelo leti murisi ni wanhwana wa Muxulami a va ri na tona.

Vakreste va papalata ku rhandzana ni vanhu lava nga riki Timbhoni (Vona ndzimana 14)

MUTEKIWA WANGA U FANA NI “NTANGA LOWU BIYERIWEKE”

15. Wanhwana wa Muxulami a nga va xikombiso lexinene eka vavanuna ni vavasati lava chavaka Xikwembu lava nga si nghenelaka vukati hi ndlela yihi?

15 Hlaya Risimu Ra Solomoni 4:12. Ha yini murisi a fanisa murhandziwa wakwe ni “ntanga lowu biyeriweke”? Entangeni lowu biyeriweke a ku ngheni mani na mani. Ku ngheniwa ntsena hi gede leri lotleriwaka. Wanhwana wa Muxulami u fana ni ntanga wolowo hikuva a a rhandza ntsena wanuna loyi a a ta tekana na yena, ku nga murisi. Leswi a nga pfumelangiki ku rhandzana ni hosi, u tikombise a fana ni “rirhangu” ku nga ri “nyangwa” lowu pfulekaka swinene. (Risim. 8:8-10) Hilaha ku fanaka, vavanuna ni vavasati lava chavaka Xikwembu lava nga si nghenelaka vukati va ta rhandzana ntsena ni vanhu lava va nga ta tekana na vona.

16. Loko u rhandzana ni munhu wo karhi, u nga dyondza yini ebukwini ya Risimu Ra Solomoni?

16 Siku rin’wana hi ximun’wana loko murisi a kombele wanhwana wa Muxulami leswaku va famba va tiolola, vamakwavo va wanhwana loyi a va n’wi pfumelelanga ku famba na yena. Ku ri na sweswo, va n’wi nyike ntirho wo langutela ntanga wa vhinyo. Ha yini? Xana a va nga n’wi tshembi? Xana a va anakanya leswaku a nga ha tikhoma hi ndlela yo biha? Entiyisweni, a va lava ku sirhelela makwavo wa vona leswaku a nga tikumi a ri exiyin’weni lexi nga ta endla leswaku a tikhoma hi ndlela yo biha. (Risim. 1:6; 2:10-15) Vakreste lava nga byi nghenelangiki vukati va nga dyondza swo karhi emhakeni leyi: Loko mi nga si tekana, tiyisekani leswaku vuxaka bya n’wina byi tshama byi tengile. Papalatani tindhawu leti ku nga riki na vanhu van’wana lava mi vonaka. Kombisanani rirhandzu hi ndlela leyi baseke.

17, 18. U vuyeriwe njhani hi ku kambisisa buku ya Risimu Ra Solomoni?

17 Hi ntolovelo Vakreste va tekana va ri karhi va rhandzana swinene. Tanihi leswi Yehovha a lavaka leswaku vatekani va tshama swin’we vutomi hinkwabyo, i swa nkoka leswaku va tikarhatela leswaku rirhandzu ra vona ri tshama ri ri karhi ri pfurha naswona ri kula.—Mar. 10:6-9.

18 Loko u lava munghana wa vukati, u fanele u kuma munhu loyi u nga ta n’wi rhandza hakunene naswona mi tiyisa rirhandzu rolero, hilaha swi kombisiweke hakona ebukwini ya Risimu Ra Solomoni. Ku nga khathariseki leswaku u lava munghana wa vukati kumbe se u nghenele vukati, onge u nga va ni rirhandzu ra ntiyiso—“langavi ra Yah.”—Risim. 8:6.

^ ndzim. 2 Vona Xihondzo xo Rindza xa January 15, 2007, tluka 31.