Seta screen reader

Hlawula ririmi

Yana enxaxamelweni wa vumbirhi

Hundzela eka leswi nga endzeni

Nghena endzeni

Timbhoni Ta Yehovha

Xitsonga

XIHONDZO XO RINDZA (NKANDZIYISO WA VANDLHA) JULY 2013

 MHAKA YA VUTOMI

Ku Tiyimisela Ku Tirhela Yehovha, Kwihi Na Kwihi

Ku Tiyimisela Ku Tirhela Yehovha, Kwihi Na Kwihi

A ndzi nga si tshama ndzi chumayela ndzi ri ndzexe. A ndzi chava swinene lerova milenge ya mina a yi rhurhumela nkarhi wun’wana ni wun’wana loko ndzi ya ensin’wini. Lexi nyanyiseke swilo, vanhu va nsimu leyi a ndzi yi tirha a va nga ri tsakeli rungula ra mina. Vanhu van’wana a va hlundzuka swinene va tlhela va vula leswaku va ta ndzi ba. Eka n’hweti leyi ndzi sunguleke ku phayona ha yona, ndzi fambise xibukwana xin’we ntsena.—Markus.

SWESWO swi endleke hi 1949, malembe yo tlula 60 lama hundzeke, kambe mhaka ya mina yi sungule malembe yo tala emahlweni ka kwalaho. Tata wa mina Hendrik, a a tirha ku lunghisa tintanghu a tlhela a tirha ni le mintangeni le Donderen, ku nga ximutana xin’wana le n’walungwini wa Drenthe, le Netherlands. Ndzi velekiwe kwalaho hi 1927, ndzi ri n’wana wa vumune eka va nkombo. Yindlu ya ka hina a yi ri ekusuhi ni patu leri a ri nga ri na xikontiri endhawini ya le makaya. Vaakelani va ka hina vo tala a va ri van’wamapurasi naswona a ndzi byi tsakela vutomi bya le mapurasini. Hi 1947, loko ndzi ri ni malembe ya 19, ndzi kume ntiyiso eka Theunis Been, un’wana wa vaakelani va ka hina. Ndza tsundzuka leswaku a ndzi nga n’wi tsakeli Theunis loko ndzi hlangana na yena ro sungula, kambe endzhakunyana ka Nyimpi ya Vumbirhi ya Misava, u ve Mbhoni ya Yehovha naswona ndzi swi xiyile leswaku a a ri ni xinghana swinene ku tlula khale. Ku cinca loku ka vumunhu bya yena ku ndzi tsakisile, hikwalaho ndzi n’wi yingiserile loko a vulavula na mina hi xitshembiso xa Xikwembu xa misava leyi nga ta va paradeyisi. Ndzi hatle ndzi amukela ntiyiso naswona hi ve vanghana lavakulu. *

Ndzi sungule ku chumayela hi May 1948, naswona hi n’hweti leyi landzelaka, hi June 20, ndzi khuvuriwile entsombanweni lowu a wu ri eUtrecht. Hi January 1, 1949, ndzi sungule ku phayona naswona ndzi averiwe ku ya eBorculo, evuxeni bya Netherlands, laha a ku ri ni vandlha leritsongo. Ndzi boheke ku famba tikhilomitara ta kwalomu ka 130 leswaku ndzi ya fika kwalaho, hikwalaho ndzi anakanye ku famba hi xikanyakanya xa mina. A ndzi anakanya leswaku swi ta ndzi  teka kwalomu ka tiawara ta tsevu, kambe hikwalaho ka mpfula leyikulu ni moya lowukulu lowu a wu hungela laha a ndzi huma kona, swi ndzi teke tiawara ta 12, hambileswi ndzi fambeke hi xitimela eka tikhilomitara ta 90 to hetelela. Ndzi hetelele ndzi fike nimadyambu swinene laha a ndzi ya kona, ku nga kaya ra ndyangu lowu nga Timbhoni lowu a ndzi ta tshama na wona loko ndzi phayona endhawini yoleyo.

Emalembeni wolawo ya le ndzhaku ka nyimpi, vanhu a va swerile. A ndzo va na sudi yin’we ni maburuku mambirhi—sudi ya kona a yi ri yikulu ngopfu kasi maburuku a ma kome ngopfu! Hilaha ndzi vuleke hakona eku sunguleni, n’hweti ya mina yo sungula le Borculo a yi tika, kambe Yehovha u ndzi katekisile hi tidyondzo ta Bibele to hlayanyana. Endzhaku ka tin’hweti ta kaye, ndzi averiwe ku ya eAmsterdam.

NDZI SUKA EMATIKO-XIKAYA NDZI YA EDOROBENI

Leswi a ndzi kuriseriwe endhawini leyi vanhu va kona va rhandzaka ku rima, sweswi ndzi tikume ndzi ri eAmsterdam, ku nga doroba lerikulu swinene ra le Netherlands. Vanhu va kona a va ma tsakela swinene mahungu lamanene. Hi n’hweti yo sungula, ndzi fambise minkandziyiso yo tala ku tlula leyi ndzi yi fambiseke etin’hwetini ta kaye leti hundzeke. Swi nga si ya kwihi se a ndzi fambisa tidyondzo ta Bibele ta kwalomu ka nhungu. Endzhaku ka loko ndzi hlawuriwe ku va nandza wa vandlha (loyi sweswi a vuriwaka muhlanganisi wa huvo ya vakulu), ndzi averiwe ku nyikela nkulumo ya mina yo sungula ya le rivaleni. Eka mina wolowo a wu ri ntirho wo tika, hikwalaho ndzi te hefu, loko ndzi yisiwe evandlheni rin’wana emahlweninyana ka ku va ndzi nyikela nkulumo yoleyo. A ndzi nga swi tivi leswaku emalembeni lama landzelaka a ndzi ta nyikela tinkulumo to tlula 5 000.

Markus (exineneni) a ri karhi a chumayela exitarateni ekusuhi ni le Amsterdam hi 1950

Hi May 1950, ndzi averiwe ku ya eHaarlem. Endzhaku ka sweswo ndzi rhambiwe ku va mulanguteri wa xifundzha. Ndzi hete masiku manharhu byi nga phahi. Ndzi byele Robert Winkler, un’wana wa vamakwerhu lava tirhaka ehofisini ya rhavi, leswaku a ndzi tivona ndzi nga faneleki, kambe yena u te: “Wena tata tifomo toleto. U ta dyondza.” Endzhakunyana ka kwalaho, ndzi leteriwe ku ringana n’hweti naswona ndzi sungule ku va nandza (mulanguteri) wa xifundzha. Siku rin’wana loko ndzi endzele vandlha rin’wana, ndzi hlangane na Janny Taatgen, phayona leri a ra ha ri muntshwa leri a ri tsakile leri a ri n’wi rhandza swinene Yehovha naswona ri ri ni moya wo tinyikela. Hi tekane hi 1955. Kambe ndzi nga si ya emahlweni ni mhaka ya mina, Janny u ta hlamusela ndlela leyi a veke phayona ha yona ni ndlela leyi hi tirheke swin’we ha yona endzhaku ka loko hi tekanile.

HI TIRHA TANIHI MPATSWA

Janny: Manana u ve Mbhoni hi 1945 loko ndzi ri ni malembe ya 11. U nambe a vona nkoka wo dyondza Bibele ni vana va yena vanharhu, kambe Tatana a a nga lavi ku twa nchumu hi ntiyiso, hikwalaho Manana a a hi dyondzisa loko Tatana a nga ri kona ekaya.

Nhlangano wo sungula lowu ndzi yeke eka wona a ku ri ntsombano lowu a wu ri le The Hague hi 1950. Endzhaku ka vhiki, ndzi ye enhlanganweni wa mina wo sungula eHolweni ya Mfumo le Assen (Drenthe). Tatana a a dye makala naswona u ndzi hlongorile ekaya.  Manana u te: “Wa ku tiva laha u nga tshamaka kona.” A ndzi swi tiva leswaku u vulavula hi vamakwerhu va moya. Ndzi rhange ndzi tshama ni ndyangu wa Timbhoni lowu a wu tshama ekusuhi ni le kaya, kambe Tatana a ha ndzi tikisela vutomi, hikwalaho ndzi rhurhele evandlheni ra le Deventer (Overijssel), leri a ri ri tikhilomitara ta kwalomu ka 95 ku suka ekaya. Hambiswiritano, a ndza ha ri ntsongo, hikwalaho valawuri va mfumo va lwisane na Tatana hileswi a ndzi hlongoleke ekaya. Hikwalaho ka sweswo, u ndzi byele leswaku ndzi vuya ekaya. Hambileswi Tatana a nga wu amukelangiki ntiyiso, eku heteleleni u ndzi pfumelerile ku ya eminhlanganweni hinkwayo ni ku ya chumayela.

Janny (exineneni) a ri phayona ra nkarhi wo wisa hi 1952

Endzhakunyana ka loko ndzi tlhelele ekaya, Manana u sungule ku vabya swinene kutani a ndzi boheka ku endla mintirho hinkwayo ya le kaya. Ndzi ye emahlweni ndzi endla nhluvuko hi tlhelo ra moya ku nga khathariseki leswi, naswona ndzi khuvuriwe hi 1951 ndzi ri ni malembe ya 17. Hi 1952, endzhaku ka loko Manana a horile emavabyini ya yena, ndzi tirhe ni maphayona manharhu ya xisati ku ringana tin’hweti timbirhi hi teke vuphayona bya nkarhi wo wisa (bya nkarhinyana). A hi tshama ebyatsweni naswona a hi chumayela emadorobeni mambirhi le Drenthe. Ndzi ve phayona ra nkarhi hinkwawo hi 1953. Endzhaku ka lembe, mulanguteri wa xifundzha loyi a a ha ri muntshwa u endzele vandlha ra hina. A ku ri Markus. Hi tekane hi May 1955, tanihi leswi a hi swi vona leswaku hi nga tirhela Yehovha hi ri mpatswa.—Ekl. 4:9-12.

Hi siku ra hina ra mucato hi 1955

Markus: Endzhaku ka loko hi tekanile, hi rhange hi averiwa ku va maphayona le Veendam (Groningen). A hi tshama ekamareni leritsongo swinene. Nilokoswiritano, Janny u sasekise kamara rolero a tlhela a endla ku tshameka eka rona. Vusiku byin’wana ni byin’wana a hi fanele hi susa tafula ra hina ni switulu swimbirhi leswitsongo leswaku hi ta kota ku etlerisa mubedo wa hina lowu fanaka ni wodropo.

Endzhaku ka tin’hweti ta tsevu, hi rhambiwile leswaku hi ya endzela mavandlha le Belgium. Hi 1955, a ku ri ni vahuweleri va kwalomu ka 4 000 etikweni rero. Sweswi ku ni vahuweleri vo tlula 24 000! Le Flanders, en’walungwini wa Belgium, vanhu va kona va vulavula ririmi leri fanaka ni leri vulavuriwaka le Netherlands. Hambiswiritano, mavulavulelo ya le Belgium ma hambanile swinene, hikwalaho eku sunguleni a hi fanele hi hlula xihinga xa ririmi.

Janny: Ntirho wo endzela mavandlha wu lava munhu a ri ni moya wo tinyiketela wa xiviri. A hi endzela mavandlha hi swikanyakanya swa hina naswona a hi tshama emakaya ya vamakwerhu. Leswi a hi nga ri na ndhawu ya hina laha a hi ta ya kona loko hi nga si ya evandlheni rin’wana, a hi tshama ku fikela hi Musumbhunuku, hi ya evandlheni leri landzelaka hi Ravumbihi nimixo. Kambe minkarhi hinkwayo a hi teka ntirho wa hina tanihi nkateko lowu humaka eka Yehovha.

Markus: Eku sunguleni, a hi nga va tivi vamakwerhu va le mavandlheni, kambe a va ri ni musa ni malwandla. (Hev. 13:2) Emalembeni lama landzeleke, hi endzele mavandlha hinkwawo ya Xidachi le Belgium ku ringana minkarhi yo hlayanyana. Sweswo swi hi tisele mikateko yo tala. Hi xikombiso, hi kote ku tiva vamakwerhu vo tala lava a va ri emugangeni lowu ku tirhisiwaka Xidachi naswona a hi va rhandza swinene. Hi vone madzana ya vantshwa va kula va tlhela va wupfa  hi tlhelo ra moya kutani va tinyiketela eka Yehovha, va rhangisa timhaka ta Mfumo evuton’wini bya vona. Swa tsakisa swinene ku vona vo tala va vona va tirhela Yehovha hi ku tshembeka entirhweni wa nkarhi hinkwawo. (3 Yoh. 4) Ku “khutazana” loku ku endle swi hi olovela ku ya emahlweni hi mbilu hinkwayo ni xiavelo xa hina.—Rhom. 1:12.

NTLHONTLHO LOWUKULU NI NKATEKO WA XIVIRI

Markus: Ku sukela hi siku leri hi tekaneke ha rona, a hi swi navela hi mbilu hinkwayo ku ya eXikolweni xa Giliyadi. Siku ni siku a hi dyondza Xinghezi ku ringana awara. Hambiswiritano, a swi nga olovi ku dyondza Xinghezi hi ku tirhisa tibuku, hikwalaho hi anakanye ku ya eNghilandhi hi nkarhi wa hina wa ku wisa leswaku hi ta titoloveta ririmi leri loko hi ri karhi hi chumayela kwalaho. Eku heteleleni, hi 1963 hi kume mvhilopho leyi humaka eyindlu-nkulu ya misava hinkwayo le Brooklyn. A yi ri ni mapapila mambirhi, rin’we a ri ri ra mina lerin’wana a ri ri ra Janny. Papila ra mina a ku ri xirhambo xa leswaku ndzi ya eka ntlawa wo hlawuleka wa le Giliyadi wa tin’hweti ta khume. Khoso yoleyo a yi ta dyondzisa ngopfu vamakwerhu va xinuna ndlela yo hlela ntirho wo chumayela. Hikwalaho eka swichudeni swa 100 leswi a swi rhambiwile, 82 wa swona a ku ri vamakwerhu va xinuna.

Janny: Eka papila leri ndzi ri kumeke siku rero, ndzi komberiwe ku anakanyisisa hi xikhongelo loko ndzi tiyimiserile ku sala eBelgium loko Markus a ye eGiliyadi. Ku vula ntiyiso a ndzi hele matimba eku sunguleni. A swi tikomba onge Yehovha a nga ma katekisanga matshalatshala ya mina yo endla leswi engetelekeke entirhweni wa yena. Nilokoswiritano, ndzi titsundzuxe hi xikongomelo xa Xikolo xa Giliyadi, ku nga ku pfuna lava yaka eka xona ku endla ntirho wo chumayela mahungu lamanene emisaveni hinkwayo. Hikwalaho ndzi pfumerile ku sala naswona ndzi averiwe ku va phayona ro hlawuleka edorobeni ra Ghent leri nga eBelgium swin’we na Anna na Maria Colpaert, maphayona mambirhi yo hlawuleka lawa a ma ri ni ntokoto.

Markus: Leswi a ndzi fanele ndzi antswisa Xinghezi xa mina, ndzi komberiwe ku ya eBrooklyn ka ha sele tin’hweti ta ntlhanu leswaku xikolo lexi xi sungula. A ndzi tirha eNdzawulweni yo Rhumela Tibuku ni le Ndzawulweni ya Ntirho. Ku tirha eyindlu-nkulu ya misava hinkwayo ni ku pfuneta ku lunghiselela ku rhumeriwa ka minkandziyiso eAsia, Yuropa ni le Amerika Dzonga swi ndzi endle ndzi swi xiya swinene ku va ka hina ni vamakwerhu emisaveni hinkwayo ni ku va teka va ri va nkoka. Ngopfu-ngopfu ndzi tsundzuka Makwerhu A. H. Macmillan, loyi a veke entirhweni wa vuphiligrimi (mulanguteri la famba-fambaka) hi nkarhi wa Makwerhu Russell. A a dyuharile naswona a nga ha twi kahle, kambe a a nga xwi eminhlanganweni hinkwayo ya vandlha. Sweswo swi ndzi khumbe mbilu swinene naswona swi ndzi dyondzise leswaku a hi fanelanga hi yi tekela ehansi minhlangano ya hina ya Vukreste.—Hev. 10:24, 25.

Janny: Mina na Markus a hi tsalelana minkarhi yo hlayanyana evhikini. A hi kumbukana swinene! Kambe, Markus a a wu tsakela ndzetelo lowu a a wu kuma eGiliyadi kasi na mina a ndzi wu tsakela swinene ntirho wa mina wa nsimu. Loko Markus a vuya ekaya a huma eUnited States, se a ndzi fambisa tidyondzo ta Bibele ta 17. Ku hambanisiwa ka hina tin’hweti ta 15 a ku ri ntlhontlho hakunene, kambe a ndzi swi vona leswaku Yehovha u hi katekisile hikwalaho ka swilo leswi hi titsoneke swona. Siku leri Markus a vuyeke ha rona, xihaha-mpfhuka xi hlwele ku fika hi tiawara to hlayanyana, hikwalaho loko a ta hetelela a fikile, un’wana ni un’wana u rilele emavokweni ya lowun’wana. Ku sukela hi nkarhi wolowo a hi nga ha hambani.

KU TLANGELA XIAVELO XIN’WANA NI XIN’WANA

Markus: Loko ndzi vuya eGiliyadi hi December 1964, hi averiwe ku ya tirha eBethele. Hambileswi a hi  nga swi tivi hi nkarhi wolowo, ntirho wolowo a hi nga ta wu endla nkarhi wo leha. Endzhaku ka tin’hweti tinharhu ntsena, ndzi averiwe ku va mulanguteri wa muganga le Flanders. Loko Aalzen na Els Wiegersma va rhumeriwe ku ya va varhumiwa le Belgium, u averiwe ku va mulanguteri wa muganga naswona hi tlhelele eBethele laha ndzi tirheke eNdzawulweni ya Ntirho. Ku sukela hi 1968 ku fikela hi 1980, swiavelo swa hina swi cince ko tala, hi tirhe eBethele ni le ntirhweni wo famba-famba. Eku heteleleni, ku sukela hi 1980 ku fikela hi 2005, ndzi tlhele ndzi va mulanguteri wa muganga.

Hambileswi swiavelo swa hina a swi tshamela ku cinca, a hi swi rivalanga leswaku hi nyiketele vutomi bya hina leswaku hi tirhela Yehovha hi moya-xiviri hinkwawo. Hi xi tsakele swinene xiavelo xin’wana ni xin’wana lexi hi xi kumeke, hi tiyiseka leswaku xikongomelo xa ku cinca kwihi na kwihi entirhweni wa hina i ku yisa timhaka ta Mfumo emahlweni.

Janny: Ndzi ri tsakele swinene lunghelo ra ku famba na Markus hi ya eBrooklyn hi 1977 ni ku tlhela hi ya ePatterson hi 1997 loko a ya kuma ndzetelo lowu engetelekeke tanihi xirho xa Komiti ya Rhavi.

YEHOVHA WA SWI TIVA LESWI HI SWI PFUMALAKA

Markus: Hi 1982, Janny u endliwe vuhandzuri ivi a hola kahle. Endzhaku ka malembe manharhu, vandlha ra Louvain ri hi nyike fuleti leyi a yi ri ehenhla ka Holo ya rona ya Mfumo. A ku ri ro sungula endzhaku ka malembe ya 30 hi va ni ndhawu leyitsongo ya hina. Hi Ravumbirhi un’wana ni un’wana, loko hi paka nhundzu ya hina kutani hi endzela vandlha ro karhi, a ndzi boheka ku ehla hi switepisi swa 54 ko hlayanyana leswaku ndzi ehlisa mindzhwalo ya hina! Nkateko wa kona, hi 2002 ku endliwe malunghiselelo leswaku hi va ni fuleti eka xithezi xa le hansi. Endzhaku ka loko ndzi hlanganise malembe ya 78, hi averiwe ku va maphayona yo hlawuleka edorobeni ra Lokeren. Ha tsaka leswi hi kotaka ku tirha hi ndlela leyi nileswi ha ha swi kotaka ku ya ensin’wini siku ni siku.

“Hi tshemba hilaha ku tiyeke leswaku a hi swa nkoka leswaku hi tirhela kwihi kumbe eka xiyimo xihi, kambe xa nkoka hi loyi hi n’wi tirhelaka”

Janny: Havumbirhi bya hina hi hete malembe yo tlula 120 entirhweni wa nkarhi hinkwawo. Hi tivonele hi ya hina ntiyiso wa xitshembiso xa Yehovha xa leswaku ‘a nga ka a nga hi tshiki’ nileswaku loko hi n’wi tirhela hi ku tshembeka, a hi nge ‘pfumali nchumu.’—Hev. 13:5; Det. 2:7.

Markus: Loko ha ha ri vatsongo, hi tinyiketele eka Yehovha. A hi nga tilaveli swilo leswikulu. A hi tiyimiserile ku amukela xiavelo xin’wana ni xin’wana lexi hi nyikiwaka xona hikuva a hi tshemba hilaha ku tiyeke leswaku a hi swa nkoka leswaku hi tirhela kwihi kumbe eka xiyimo xihi, kambe xa nkoka hi loyi hi n’wi tirhelaka.

^ ndzim. 5 Emalembeni lama landzeleke, tatana, manana na sesi wa mina ni tindzisana ta mina timbirhi ta xinuna va ve Timbhoni.