Seta screen reader

Hlawula ririmi

Yana enxaxamelweni wa vumbirhi

Hundzela eka leswi nga endzeni

Nghena endzeni

Timbhoni Ta Yehovha

Xitsonga

XALAMUKA! AUGUST 2014

 SWIFANISO SWA KHALE

William Whiston

William Whiston

William Whiston a a ri mutivi wa sayense, tinhlayo, mufundhisi, mutsari wa ndhuma ni mutirhi-kulobye wa Nkulukumba Isaac Newton Munghezi loyi a a ri mutivi wa ntumbuluko ni tinhlayo. Hi 1702, Whiston u sive Newton tanihi profesa wa Tinhlayo eYunivhesiti ya Cambridge, eNghilandhi. Xikhundlha xa vuprofesa, a xi nyikiwa vanhu lava a va tiva ngopfu sayense ni thekinoloji.

NAKAMBE Whiston u tiviwa ngopfu hi swichudeni swa Bibele hikwalaho ka leswi a hundzuluxeleke matsalwa ya lembe-xidzana ro sungula hi Xinghezi ya n’wamatimu wa Muyuda Flavius Josephus. Buku leyi nge The Works of yi paluxe rungula ro tala hi matimu ya Vayuda ni ya Vakreste vo sungula.

LESWI WHISTON A A PFUMELA EKA SWONA

Whiston a a tlharihile naswona u endle ndzavisiso hi timhaka to tala, ngopfu-ngopfu ta sayense ni ta vukhongeri. A a pfumela leswaku rungula ra Bibele leri vulavulaka hi ntumbuluko ra pakanisa nileswaku ndlela leyi swilo swi endliweke ha yona, ku saseka ka swona ni ku hleleka ka ntumbuluko, swi kombisa leswaku ku ni Xikwembu lexi nga Muvumbi.

Ku engetela kwalaho, Whiston a a pfumela leswaku tikereke ta Vujagana ti andzile hikwalaho ka leswi vafundisi va nga landzeriki Bibele kambe va dyondzisa tidyondzo leti nga sekeriwangiki eBibeleni ni ku landzela mindhavuko ya vafundhisi ni lava vuriwaka va Tatana va Kereke.

Leswi Whiston a tiyiseka leswaku Bibele i buku leyi vulavulaka ntiyiso hi tlhelo ra moya, a a nga pfumelelani na yona dyondzo ya ku xanisiwa hilaha ku nga heriki endzilweni wa tihele. A a teka dyondzo yoleyo tanihi ndzhukano eka Xikwembu. Lexi endleke leswaku a lwisana swinene ni varhangeri va vukhongeri hi leswi a nga pfumelelani na yona dyondzo ya Vunharhu-un’we leyi hlamuselaka Xikwembu tanihi vanhu vanharhu lava ringanaka ni lava hanyaka hilaha ku nga heriki—Tatana, N’wana  ni Moya lowo Kwetsima. Kambe, ku vuriwa leswaku ku ni xikwembu xin’we ku nga ri swikwembu swinharhu.

“KU SUKA EXIKHUNDLENI XA LE HENHLA KU YA EKU PFUMALENI”

Endzhaku ka loko Whiston a endle ndzavisiso hi vukheta, u gimete hi ku vula leswaku dyondzo ya Vunharhu-un’we a yi nga dyondzisiwi hi Vakreste vo sungula kambe yi ve kona hi ku famba ka nkarhi loko filosofi ya vuhedeni yi nghenelela eka Vukreste. * Vanghana vakwe va n’wi lemukisile hi makhombo ya ku hangalasa rungula leri a ri kumeke kambe Whiston a nga tshikanga ku vulavula hi leswaku Yesu i N’wana wa Xikwembu loyi xi n’wi vumbeke.

Yunivhesiti ya Cambridge a yi hlongola un’wana ni un’wana loyi a a dyondzisa leswi hambaneke ni tidyondzo ta kereke ya Anglican, leswi swi vula leswaku Whiston a a ta lahlekeriwa hi ntirho. Hambiswiritano, ku hambana na Newton loyi a a teka dyondzo ya Vunharhu-un’we yi ri dyondzo ya mavunwa kambe a chava ku swi vula erivaleni, Whiston u tsale a ku: “A ku na munhu hi un’we laha misaveni . . . loyi a nga ndzi sevelaka ku pfumela eka swilo leswi ndzi pfumelaka eka swona.”

Leswi Whiston a aleke ku tshika tidyondzo leti a a pfumela eka tona, “u suke exikhundleni xa le henha a a ya eku pfumaleni”

Hi 1710 Whiston u hlongoriwile eCambridge. Leswi a aleke ku tshika leswi a a pfumela eka swona, “u suke exikhundleni xa le henhla a ya eku pfumaleni.” Kambe a a nga tshikanga ku pfumela eka swilo leswi a pfumela eka swona. Entiyisweni, enkarhini lowu a a hehliwa hi mavunwa, u tsale buku leyi nge Primitive Christianity Revived—“primitive” swi vula Vukreste byo sungula lebyi a byi endliwa hi valandzeri va Yesu va khale. Hi ku famba ka nkarhi, Whiston u sungule vandla leri vuriwaka Society for Promoting Primitive Christianity leri a ri khomeriwa ekaya rakwe eLondon.

Hambileswi a a lahlekeriwe hi ntirho ni ku pfumala mali swa xinkarhana, Whiston u ye mahlweni a tsala a tlhela a dyondzisa etirhesiturente ta le London. Leswaku a pfuna vanhu va twisisa tidyondzo ta Vukreste byo sungula, hi 1737 u kandziyise vuhundzuluxeri byakwe bya matsalwa ya Josephus. Bya ha kandziyisiwa ni namuntlha.

Leswi a a ri ni xivindzi kambe a nga dumanga, mutsari la vuriwaka James E. Force u vule leswaku vanhu vo tala va teka Whiston a ri “munhu la nga tolovelekangiki.” Hambiswiritano, van’wana va n’wi xixima hileswi a a ri xidyondzi xa Bibele, mulavisisi wa ntiyiso ni wanuna loyi a a yimeke a tiyile eka tidyondzo leti a a pfumela eka swona.

^ ndzim. 10 Bibele a yi hi fihleli nchumu hi vumunhu bya Xikwembu. Leswaku u kuma rungula leri engetelekeke, nghena eka jw.org/ts. Languta eka TIDYONDZO TA BIBELE > TINHLAMULO TA SWIVUTISO SWA BIBELE.

DYONDZA SWO TALA

Xana U Fanele U Pfumela Eka Vunharhu-un’we?

Xana kereke ya wena yi dyondzisa Vunharhu-un’we? Xana Dyondzo ya le Nicaea ya ku khumba namuntlha?