Nghena endzeni

Yana enxaxamelweni wa vumbirhi

Hundzela eka leswi nga endzeni

Timbhoni Ta Yehovha

Xitsonga

Tshinela Eka Yehovha

 NDZIMA 11

“Tindlela Takwe Hinkwato I Vululami”

“Tindlela Takwe Hinkwato I Vululami”

1, 2. (a) Xana i nsele wihi lowu Yosefa a endliweke wona? (b) Xana Yehovha u yi lulamise njhani mhaka ya kona?

A KU ri nsele hakunene. Jaha ro saseka, a ri nga dyanga xa munhu, kambe ri tikume ri ri ekhotsweni ra munyama, a ri hehliwe hi mavunwa ya leswaku a ri lava ku pfinya. Kambe a ku nga ri ro sungula ri hehliwa hi mavunwa. Kasi loko jaha leri, ku nga Yosefa, ra ha ri ni malembe ya 17, ri xengiwe hi vamakwavo va xinuna, lava a va ri kusuhi ni ku ri dlaya. Kambe eku heteleleni ri xavisiwe leswaku ri va hlonga etikweni rimbe. Hi kona kwalaho, ri nga ala loko ri ringiwa hi nsati wa n’wini wa rona. Hikwalaho ko hlundzuka wansati loyi a ri phyarheke hi xihehlo xa mavunwa, sweswo hi swona swi n’wi endleke a tikuma a ri ekhotsweni. Lexi twisaka ku vava, a nga ri kona wo lamulela Yosefa.

Yosefa u hoxiwe “ekhotsweni” handle ka nandzu

2 Hambiswiritano, Xikwembu lexi ‘rhandzaka ku tshembeka ni vululami’ a xi lo swi nhwii, hi mahlo. (Pisalema 33:5) Yehovha u nghenelerile leswaku a kombisa vululami, u cince swiyimo kutani eku heteleleni Yosefa u ntshunxiwile. Ku engetela kwalaho, Yosefa—jaha leri cukumeteriweke “ekhotsweni”—eku heteleleni u nyikiwe xikhundla xa le henhla ni ku xiximiwa hi ndlela yo hlawuleka. (Genesa 40:15; 41:41-43; Pisalema 105:17, 18) Eku heteleleni, Yosefa u hlurile, kutani a tirhisa xikhundla xa yena leswaku a hetisisa xikongomelo xa Xikwembu.—Genesa 45:5-8.

3. Ha yini swi nga hlamarisi leswaku hinkwerhu hi lava ku khomiwa hi ndlela leyinene?

3 Mhaka leyi yi hi khumba timbilu, a hi swona ke? I mani exikarhi ka hina la nga si tshamaka a vona vuhomboloki kumbe la nga si tshamaka a khomiwa hi ndlela ya nsele? Kunene, hinkwerhu hi navela ku khomiwa hi ndlela leyinene. Leswi a swi hlamarisi, hikuva Yehovha u hi endle hi va ni timfanelo leti  kombisaka vumunhu byakwe, naswona yin’wana ya timfanelo-nkulu ta yena i vululami. (Genesa 1:27) Leswaku hi n’wi tiva kahle Yehovha, hi fanele hi twisisa vululami bya yena. Xisweswo hi ta swi kota ku ti twisisa kahle tindlela ta yena letinene, naswona hi ta susumeteleka ku tshinela eka yena.

Xana Vululami I Yini?

4. Hi ku ya hi langutelo ra munhu, vululami hakanyingi byi tiviwa byi ri yini?

4 Hi ku ya hi langutelo ra munhu, vululami hakanyingi byi tekiwa byi ri ku namarhela nawu. Buku leyi nge Right and Reason—Ethics in Theory and Practice yi vula leswaku “vululami byi fambisana ni nawu, vutihlamuleri bya munhu ni timfanelo ta munhu, naswona a byi hlawuli ndluwa byi siya hove.” Hambiswiritano, vululami bya Yehovha a byi namarheli milawu hi ndlela leyi nga cinciki.

5, 6. (a) Xana marito ya ririmi ro sungula lama hundzuluxeriweke va ku “vululami” ma vula yini? (b) Xana swi vula yini leswaku Xikwembu xi lulamile?

5 Vuenti bya vululami bya Yehovha byi nga twisisiwa hi ku kambisisa marito ya ririmi ro sungula ra Bibele. Eka Matsalwa ya Xiheveru, ku tirhisiwa marito-nkulu manharhu. Rito leri hakanyingi ri hundzuluxeriwaka va ku “vululami” ri nga ha hundzuluxeriwa va ku “leswi lulameke” (Genesa 18:25) Laman’wana mambirhi hakanyingi ma hundzuluxeriwa va ku “ku lulama.” Eka Matsalwa ya Vukreste ya Xigiriki, rito leri ri hundzuluxeriweke va ku “ku lulama” ri hlamuseriwa tanihi “mfanelo yo va la baka nhloko ya mhaka kumbe ku endla kahle.” Kahle-kahle a ku na ku hambana exikarhi ka ku lulama ni vululami.—Amosi 5:24.

6 Hikokwalaho, loko Bibele yi vula leswaku Xikwembu xi lulamile, yi hi byela leswaku xi endla leswinene, ku nga ri swo biha, naswona xi swi endla hi ndlela leyi nga hundzukiki, xi nga ri na xihlawuhlawu. (Varhoma 2:11) Kunene, a hi nge anakanyi leswaku xi nga endla swin’wana leswi hambaneke ni vululami. Elihu lowo tshembeka u te: “A swi ve ekule swinene ni Xikwembu xa ntiyiso leswaku xi endla hilaha ku hombolokeke,  ni Lowa Matimba Hinkwawo ku endla hilaha ku nga lulamangiki!” (Yobo 34:10) Kunene, a swi koteki leswaku Yehovha a “endla hilaha ku nga lulamangiki.” Ha yini? Hikwalaho ka swivangelo swimbirhi swa nkoka.

7, 8. (a) Ha yini Yehovha a nga endli hi ndlela yo pfumala vululami? (b) I yini lexi endlaka Yehovha a tirhisana ni vanhu hi ndlela yo lulama?

7 Xo sungula, xa kwetsima. Hilaha hi swi xiyeke ha kona eka Ndzima 3, Yehovha u tengile naswona u lulamile hilaha ku heleleke. Hikwalaho, a swi endleki leswaku a endla leswo biha, kumbe a nga kombisi vululami. Xiya leswaku sweswo swi vula yini. Ku kwetsima ka Tata wa hina wa le tilweni ku hi nyika xivangelo lexi tiyeke xa leswaku a nge tshuki a khome vana va yena hi ndlela yo biha. Yesu a a tiyiseka hi sweswo. Eka vusiku bya yena byo hetelela laha misaveni, u khongerile a ku: “Tatana wo Kwetsima, va rindze [vadyondzisiwa] hikwalaho ka vito ra wena.” (Yohane 17:11) “Tatana wo Kwetsima”—eMatsalweni, mavitanelo yo tano ma tirhisiwa eka Yehovha ntsena. Sweswo swa fanela, hikuva a nga kona tatana la nga munhu wa nyama, la nga fanaka na Yena hi ku kwetsima. Yesu a a tiyiseka leswaku vadyondzisiwa a va ta va va sirhelelekile ehansi ka voko ra Tatana, loyi a tengeke hi ku helela, naswona a nga riki na xidyoho na xin’we.—Matewu 23:9.

8 Xa vumbirhi, Xikwembu xi na rirhandzu ro pfumala vutianakanyi. Rirhandzu ro tano ri xi susumetela leswaku xi tirhisana ni van’wana hi ndlela leyi lulameke. Xihlawuhlawu ni ku ya hi nghohe—ku nga swikombiso swin’wana swa ku pfumala vululami—hakanyingi swi vangiwa hi makwanga ni vutianakanyi, ku nga marito-fularha ya rirhandzu. Malunghana ni Xikwembu xa rirhandzu, Bibele ya hi tiyisekisa loko yi ku: “Yehovha u lulamile; u rhandza swiendlo swo lulama.” (Pisalema 11:7) Yehovha u tivule leswaku: “Ndzi Yehovha, ndzi rhandza vululami.” (Esaya 61:8) Xana a swi tsakisi ku tiva leswaku Xikwembu xa hina xi tsakela ku endla leswi lulameke?—Yeremiya 9:24.

 Tintswalo Ni Vululami Lebyi Hetisekeke Bya Yehovha

9-11. (a) Hi kwihi ku yelana loku nga kona exikarhi ka vululami ni tintswalo ta Yehovha? (b) Xana vululami bya Yehovha swin’we ni tintswalo ta yena, swi vonaka njhani eka ndlela leyi a tirhisanaka ha yona ni vanhu lava nga ni xidyoho?

9 Vululami bya Yehovha, ku fana ni swivumbeko swin’wana swo hlawuleka swa vumunhu byakwe, byi hetisekile, a nga endli xihoxo. Loko Muxe a dzunisa Yehovha u tsarile a ku: “Ribye, ntirho wakwe wu hetisekile, hikuva tindlela takwe hinkwato i vululami. Xikwembu xa vutshembeki, lexi nga riki na vuhomboloki; xi ni vululami naswona xi hava xisandzu.” (Deteronoma 32:3, 4) Nkarhi wun’wana ni wun’wana loko Yehovha a avanyisa, u avanyisa hi ndlela leyi nga riki na xihoxo—a nga honisi swilo naswona hi nkarhi lowu fanaka a nga karihi ngopfu.

10 Ku ni ku yelana lokukulu exikarhi ka vululami bya Yehovha ni tintswalo ta yena. Pisalema 116:5 yi ri: “Yehovha u ni nsovo ni ku lulama; Xikwembu xa hina hi xona lexi kombisaka tintswalo.” Ina, Yehovha u lulamile naswona u ni tintswalo. Timfanelo leti timbirhi a ti lwisani. Leswaku xi ni tintswalo a swi vuli swona leswaku xa byi honisa vululami, onge hi loko vululami byi ri ni nsele. Ku ri ni sweswo, xi kombisa timfanelo leti timbirhi hi nkarhi wun’we eka xiendlakalo xin’we. Xiya xikombiso lexi landzelaka.

11 Xisweswo vanhu hinkwavo va velekiwa va ri ni xidyoho naswona va faneriwa hi ku xupuriwa hi rifu hikwalaho ka xona. (Varhoma 5:12) Yehovha a nga tsakeli leswaku vadyohi va fa. I “Xikwembu xa swiendlo swa ndzivalelo ni nsovo ni tintswalo.” (Nehemiya 9:17) Hambiswiritano, leswi xi kwetsimaka, a xi byi seketeli vuhomboloki. Kutani ke, a a ta va kombisa njhani tintswalo vanhu lava tswariweke va ri ni xidyoho? Nhlamulo yi kumeka eka wun’wana wa mintiyiso ya risima ya Rito ra Xikwembu: Lunghiselelo ra Yehovha ra nkutsulo wa vanhu leswaku va ponisiwa. Eka Ndzima 14 hi ta dyondza swo tala hi lunghiselelo leri ra rirhandzu. Ri lulamile naswona ri ni tintswalo. Hi  ku tirhisa rona Yehovha a nga kombisa vadyohi lava hundzukaka tintswalo a tlhela a hlayisa vululami byakwe lebyi hetisekeke.—Varhoma 3:21-26.

Vululami Bya Yehovha Bya Tsakisa

12, 13. (a) Ha yini vululami bya Yehovha byi hi tshineta eka yena? (b) Xana Davhida u fikelele makumu wahi malunghana ni vululami bya Yehovha, naswona leswi swi nga hi chavelela njhani?

12 Vululami bya Yehovha bya anakanyela naswona byi endla leswaku hi tsakela ku tshinela eka yena. Bibele yi swi veka erivaleni leswaku vululami bya Yehovha byi fambisana ni ntwela-vusiwana. A hi xiyeni tin’wana ta tindlela leti tsakisaka leti Yehovha a kombisaka vululami bya yena ha tona.

13 Vululami bya Yehovha lebyi hetisekeke byi n’wi endla a kombisa vutshembeki eka malandza ya yena. Mupisalema Davhida u byi vone kahle vutshembeki bya Yehovha. Hi ku ya hi leswi a swi tokoteke ni ku dyondza ka yena tindlela ta Xikwembu, xana Davhida u fikelele makumu wahi? U te: “Yehovha u rhandza vululami, naswona a nge va siyi lava tshembekeke vakwe. Kunene va ta rindziwa hilaha ku nga riki na makumu.” (Pisalema 37:28) Mawaku xitiyisekiso lexi chavelelaka swonghasi! Xikwembu xa hina xi nga ka xi nga va tshiki lava tshembekaka eka xona. Hikwalaho, hi nga titshega hi ku rirhandzu ra yena ni nkhathalelo wa yena. Vululami bya yena bya swi tiyisekisa leswi!—Swivuriso 2:7, 8.

14. Xana leswaku Yehovha wa karhateka hi swisiwana swi vonaka njhani eka Nawu lowu a wu nyikeke Vaisrayele?

14 Xikwembu xi swi khathalela swinene swilaveko swa lava xanisekaka. Leswaku Yehovha wa va khathalela lava pfumalaka swi vonaka eka Nawu lowu a wu nyikeke Vaisrayele. Hi xikombiso, Nawu wu endle leswaku ku va ni lunghiselelo ro hlawuleka ro langutela swisiwana ni tinoni. (Deteronoma 24:17-21) Hi ku xiya leswaku a swi ta yi tikela swinene mindyangu leyi, Yehovha hi byakwe u ve Muavanyisi ni Musirheleri wa vona, yena la “avanyiselaka n’wana la nga riki na tatana ni noni.” (Deteronoma 10:18; Pisalema 68:5) Yehovha u tsundzuxe Vaisrayele  leswaku loko vo xanisa vavasati ni vana lava nga riki na n’wini, u ta xi twa xirilo xa vanhu vo tano. U te: “Ku hlundzuka ka mina ku ta va kukulu.” (Eksoda 22:22-24) Hambileswi vukarhi byi nga riki yin’wana ya timfanelo ta Yehovha letikulu, kambe wa hlundzuka loko vanhu va xanisa van’wana hi vomu, ngopfu-ngopfu loko lava va xanisiwaka va ri swisiwana kumbe va nga ri na ndlela ya ku tisirhelela.—Pisalema 103:6.

15, 16. Hi xihi xikombiso lexi xiyekaka xa leswaku Yehovha a nga yi hi nghohe?

15 Nakambe Yehovha wa hi tiyisekisa leswaku ‘a nga hlawuli munhu hambi ku ri ku amukela xifumbarheriso.’ (Deteronoma 10:17) Yehovha u hambanile ni vanhu vo tala lava nga ni vulawuri, a nga na mhaka ni rifuwo ra munhu kumbe ku languteka ka yena. A nga hlawuli ndluwa a siya hove. Vona xikombiso xin’wana lexi xiyekaka xa leswaku Yehovha a nga yi hi nghohe. Lunghelo ra ku va mugandzeri wa ntiyiso, hi xikongomelo xo kuma vutomi lebyi nga heriki, a hi ra vanhu vo karhi vo hlawuleka ntsena. Ematshan’weni ya sweswi, “eka tiko rin’wana ni rin’wana munhu loyi a xi chavaka a tlhela a endla ku lulama wa amukeleka eka xona.” (Mintirho 10:34, 35) Ntshembo lowu wu pfulekele vanhu hinkwavo ku nga khathariseki xiyimo xa vona, muvala wa vona kumbe tiko leri va tshamaka eka rona. Xana byi nga va kona vululami byo tlula lebyi?

16 Ku ni xivumbeko xin’wana xa vululami lebyi hetisekeke bya Yehovha lexi hi faneleke hi xi kambisisa ni ku xi xixima: ndlela leyi a va khomaka ha yona vanhu lava tlulaka milawu yakwe.

U Xupula Lava Faneriwaka Hi Ku Xupuriwa

17. Hlamusela leswaku hikwalaho ka yini vuhomboloki lebyi nga kona emisaveni leyi, byi nga vuli swona leswaku Yehovha u pfumala vululami.

17 Van’wana va nga ha vutisa: ‘Leswi Yehovha a nga byi seketeliki vuhomboloki, ku vuriwa yini hi vanhu lava xanisekaka handle ka nandzu ni vukungundzwana lebyi taleke emisaveni namuntlha?’ Vuhomboloki lebyi a byi vuli swona leswaku Yehovha u pfumala vululami. Vuhomboloki lebyi nga kona  emisaveni leyi, byi vangiwa hi xidyoho lexi vanhu va xi kumeke eka Adamu. Leswi vanhu lava nga hetisekangiki va hlawuleke ku hanya hi vudyoho emisaveni leyi, vuhomboloki byi andzile—kambe swi ta kuma ndzhuti swi yima.—Deteronoma 32:5.

18, 19. I yini lexi kombisaka leswaku Yehovha a nge va tshiki vanhu lava tlulaka milawu yakwe yo kwetsima hi vomu, leswaku va hambeta va yi tlula?

18 Hambileswi Yehovha a kombisaka tintswalo eka lava va tshinelaka eka yena hi mbilu hinkwayo, a nge wu tshiki wu ya emahlweni nchumu lowu tisaka xisandzu evitweni rakwe ro kwetsima. (Pisalema 74:10, 22, 23) Xikwembu xa vululami a hi xona xo vungunyiwa; a xi nge va sirheleli vanhu lava dyohaka hi vomu leswaku va nga kumi nxupulo lowu va faneleke. Yehovha i “Xikwembu xa tintswalo ni nsovo, la hlwelaka ku hlundzuka, la teleke musa wa rirhandzu ni ntiyiso, . . . kambe a nga ka a nga tshiki ku xupula la faneriwaka hi ku xupuriwa.” (Eksoda 34:6, 7) Hi ku pfumelelana ni marito lawa, minkarhi yin’wana Yehovha u boheke ku avanyisa vanhu lava tlulaka milawu yakwe yo lulama hi vomu.

19 Hi xikombiso, xiya ndlela leyi Xikwembu xi tirhisaneke ha yona na Israyele wa khale. Hambiloko se va tshamisekile eTikweni leri Tshembisiweke, Vaisrayele va hambete va dyoha. Hambileswi tindlela ta vona to biha ti endleke leswaku Yehovha a ‘twa ku vava,’ kambe a nga hatlanga a va lan’wa. (Pisalema 78:38-41) Ematshan’weni ya sweswo, u va kombe ntwela-vusiwana, a va nyika nkarhi wa ku cinca ndlela ya vona. U vulavule na vona a ku: “Ku fa ka lowo homboloka a ndzi ku tsakeli, kambe ndzi tsakela leswaku lowo homboloka a tlhela endleleni yakwe, a ya emahlweni a hanya. Tlhelani, tlhelani etindleleni ta n’wina to biha, ha yini mi fanele ku fa, N’wina yindlu ya Israyele?” (Ezekiyele 33:11) Leswi a tekaka vutomi byi ri bya risima, Yehovha u hambete a rhumela vaprofeta vakwe eka Vaisrayele leswaku va ta tshika tindlela ta vona. Kambe, hakanyingi vanhu lava va timbilu leti nonon’hwaka, va arile ku yingisa  ni ku hundzuka. Hikwalaho ka vito ra yena ro kwetsima ni leswi ri yimelaka swona, eku heteleleni Yehovha u va tshike va wela emavokweni ya valala va vona.—Nehemiya 9:26-30.

20. (a) Hi dyondza yini eka ndlela leyi Yehovha a tirhisaneke ha yona ni tiko ra Israyele? (b) Hikwalaho ka yini nghala yi byi fanekisela kahle vululami bya Yehovha?

20 Hi dyondza swo tala ha Yehovha, eka ndlela leyi a tirhisaneke ha yona na Israyele. Hi dyondza leswaku mahlo yakwe lama vonaka hinkwaswo, ma va vona vanhu vo biha ni leswaku wa karhateka hi leswi a swi vonaka. (Swivuriso 15:3) Na kambe swa chavelela ku tiva leswaku u tiyimisele ku kombisa tintswalo loko ku ri ni xivangelo xo endla tano. Ku tlhandlekela kwalaho, hi dyondza leswaku vuavanyisi byakwe a nga byi endli hi magugu. Hikwalaho ka leswi Yehovha a lehisaka mbilu, vanhu vo tala va tixisa, va anakanya leswaku a nge va avanyisi vanhu vo biha. Kambe sweswo a hi ntiyiso, hikuva ndlela leyi Xikwembu xi tirhisaneke ni tiko ra Israyele ha yona, yi tlhela yi hi dyondzisa leswaku ku lehisa ka Xikwembu mbilu ku ni swipimelo. Yehovha u namarhela vululami. A nga tshiki ku yimela leswo lulama naswona a nga fani ni vanhu, lava hakanyingi va tshikaka ku avanyisa hi vululami. Swa fanela leswi nghala, leyi fanekiselaka ku tirhisa vululami hi xivindzi, yi hlanganisiwaka ni vukona bya Xikwembu ni xiluvelo  xa xona. * (Ezekiyele 1:10; Nhlavutelo 4:7) Kutani hi nga va na wona ntshembo wa leswaku u ta xi hetisisa xitshembiso xa yena xo herisa vuhomboloki emisaveni. Ina, ndlela leyi a avanyisaka ha yona yi nga katsakanyiwa hi ndlela leyi: u tiyisa voko loko swi laveka, u kombisa tintswalo loko swi fanela.—2 Petro 3:9.

Tshinela Eka Xikwembu Xa Vululami

21. Loko hi anakanyisisa hi ndlela leyi Yehovha a kombisaka vululami ha yona, hi fanele hi n’wi teka a ri munhu wa njhani naswona ha yini?

21 Loko hi anakanyisisa hi ndlela leyi Yehovha a kombisa vululami ha yona, a hi fanelanga hi n’wi teka tanihi muavanyisi wa nsele, la nga riki na ntwela-vusiwana, loyi a tsakelaka ntsena ku avanyisa vadyohi. Ku ri na sweswo, hi fanele hi n’wi teka tanihi Tatana la nga ni rirhandzu kambe la tiyisaka voko loko swi fanela, loyi minkarhi hinkwayo a tirhisanaka ni vana vakwe hi ndlela leyinene. Tanihi leswi a nga Tatana wo lulama, Yehovha u tiyisa voko a tlhela a kombisa ntwela-vusiwana eka vana vakwe va laha misaveni, lava lavaka mpfuno wakwe ni ku rivaleriwa.—Pisalema 103:10, 13.

22. Hi ku kongomisiwa hi vululami bya yena, Yehovha u endle leswaku hi kota ku va ni ntshembo wihi, naswona ha yini a tirhisana na hina hi ndlela leyi?

22 Hi fanele hi nkhensa swinene leswi vululami bya Xikwembu byi nga katsiki ku avanyisa vadyohi ntsena! Hi ku kongomisiwa hi vululami bya yena, Yehovha u endla leswaku hi swi kota ku va ni ntshembo lowu tsakisaka swinene—vutomi lebyi hetisekeke, lebyi nga riki na makumu, emisaveni leyi nga ni “ku lulama.” (2 Petro 3:13) Xikwembu xa hina xi tirhisana na hina hi ndlela leyi hikuva vululami bya xona byi xi endla xi tsakela ku hi ponisa ematshan’weni ya ku herisa. Entiyisweni, loko hi ma twisisa kahle matirhelo ya vululami bya Yehovha swi ta hi tshineta eka yena! Eka tindzima leti landzelaka, hi ta kambisisa ndlela leyi Yehovha a yi tirhisaka ha yona mfanelo leyi ya risima.

^ ndzim. 20 Lexi tsakisaka, Yehovha u tifanisa ni nghala loko a avanyisa tiko ra Israyele leri nga tshembekiki.—Yeremiya 25:38; Hosiya 5:14.

DYONDZA SWO TALA

XIHONDZO XO RINDZA

Xana Ku Ta Humelela Yini Hi Siku Ra Vuavanyisi?

Ku ni swilo swo tala swo hambana-hambana leswi tshembiwaka hi Siku ra Vuavanyisi. Xana ri fanele ri chaviwa? Xana ri ta hetisisa yini?

XIHONDZO XO RINDZA

Ha Yini Xikwembu Xi Pfumelela Vanhu Lava Nga Ni Matimba Va Tshikilela Lava Nga Riki Na Matimba?

Bibele yi hlamusela leswi Xikwembu xi nga eku swi endleni sweswi malunghana ni ku tshikileriwa ni leswi xi nga ta swi endla enkarhini lowu taka.