Seta screen reader

Hlawula ririmi

Yana enxaxamelweni wa vumbirhi

Hundzela eka leswi nga endzeni

Nghena endzeni

Timbhoni Ta Yehovha

Xitsonga

Tshinela Eka Yehovha

 NDZIMA 12

“Xana Xikwembu Xi Kala Vululami?”

“Xana Xikwembu Xi Kala Vululami?”

1. Xana hi nga ha titwa njhani loko hi vona vuhomboloki?

KOKWANA la nga noni u tekeriwa mali yakwe leyi nga ebankini hi vukanganyisi. Ricece ri cukumetiwile hi mutswari la nga riki na rirhandzu. Wanuna u hoxiwe ekhotsweni hikwalaho ko hehliwa hi nandzu lowu a nga wu tiviki. Xana u titwa njhani hi timhaka leti? A swi kanakanisi leswaku hinkwato ta ku karhata, naswona swa fanela leswaku ti ku karhata. Hina vanhu hi hatla hi swi vona leswi nga swinene ni leswi hoxeke. Loko ku nga kombisiwi vululami, ha vila. Hi lava leswaku loyi a xanisiwaka a kombiwa vululami, kutani loyi a n’wi dyoheleke a xupuriwa hi ndlela leyi n’wi faneleke. Loko swi nga endleki hi ndlela yoleyo, hi nga ha hlamala hi ku: ‘Xana Xikwembu xa swi vona leswi endlekaka? Ha yini xi nga endli nchumu ha swona?’

2. Xana Habakuku u titwise ku yini hi ku pfumala vululami, naswona ha yini Yehovha a nga n’wi solanga hikwalaho ka sweswo?

2 Ematin’wini hinkwawo, malandza ya Yehovha yo tshembeka ma vutise swivutiso leswi fanaka. Hi xikombiso, muprofeta Habakuku u khongele eka Xikwembu a ku: “Ha yini u ndzi endla ndzi vona ku pfumala vululami? Ha yini u pfumelela madzolonga, vuhomboloki, vugevenga ni nsele swi hangalaka hinkwako?” (Habakuku 1:3, Contemporary English Version) Yehovha a nga n’wi solanga Habakuku hi ku vutisa swivutiso swakwe, hikuva hi Yena a vumbeke vanhu, a va endla va navela vululami. Ina, Yehovha u hi nyike mpimo wo karhi wa vululami, hambiloko wu nga nyawuli.

Yehovha Wa Byi Venga Vuhomboloki

3. Ha yini ku nga vuriwaka leswaku Yehovha u byi vona kahle vuhomboloki ku tlula hina?

3 Yehovha wa ku vona ku pfumala vululami. Wa swi vona leswi endlekaka. Bibele yi hi byela leswi malunghana ni siku ra Nowa: “Yehovha a vona leswaku vubihi bya munhu byi andzile  emisaveni nileswaku mboyamelo hinkwawo wa miehleketo ya mbilu yakwe wu bihile nkarhi hinkwawo.” (Genesa 6:5) Xiya leswi xivulwa lexi xi vulaka swona. Hakanyingi matwisiselo ya hina ya vuhomboloki ma sekeriwe eka timhaka ti nga ri tingana leti hi titweke kumbe leswi tshameke swi endleka eka hina. Ku hambana na sweswo, Yehovha wa byi vona vuhomboloki lebyi nga kona emisaveni hinkwayo. U byi vona hinkwabyo! Ku tlula kwalaho, u vona leswi nga embilwini—mianakanyo yo bola leyi fambisanaka ni mintirho yo homboloka.—Yeremiya 17:10.

4, 5. (a) Xana Bibele yi swi kombisa njhani leswaku Yehovha wa karhateka loko vanhu va khomiwa hi ndlela yo biha? (b) Xana Yehovha u khomiwe njhani hi ndlela ya nsele?

4 Kambe Yehovha a ngo vona vuhomboloki, kutani swi helela kwalaho. Wa karhateka hi lava va khomiwaka hi nsele. Loko vanhu va Yehovha va khomiwa hi ndlela ya lunya hi valala va vona, u ve ni gome “hikwalaho ka ku konya ka vona hikuva vatshikileri va vona a va va yingayingisa.” (Vaavanyisi 2:18) Kumbexana u swi xiyile leswaku loko vanhu va ya va vona vuhomboloki, va hetelela va nga ha ri na mhaka na byona. Yehovha a nga tano! U vone vuhomboloki hinkwabyo ku ringana malembe ya 6 000, kambe a nga tshikanga ku byi venga. Ematshan’weni ya sweswo, Bibele ya hi tiyisekisa leswaku swilo swo tanihi “ririmi ra vunwa,” “mavoko lama halataka ngati leyi nga riki na nandzu,” ni “mbhoni ya vunwa leyi tisungulelaka mavunwa,” wa swi venga.—Swivuriso 6:16-19.

5 Nakambe xiya ndlela leyi Yehovha a va tshinyaka ha yona varhangeri lavo biha va Vaisrayele. U huhutele vaprofeta vakwe leswaku va va vutisa leswi, “Xana a hi ntirho wa n’wina ku tiva vululami?” Endzhaku ko yi veka erivaleni ndlela leyi va ma tirhisaka ha yona matimba hi ndlela yo biha, Yehovha u vule vuyelo bya kona eka vanhu lava vo biha a ku: “Va ta kombela mpfuno eka Yehovha, kambe a nge va hlamuli. U ta va tumbetela xikandza xa yena enkarhini wolowo, hilaha va endleke vubihi hakona emintirhweni ya vona.” (Mikiya 3:1-4) Wa nga vona ndlela leyi Yehovha a byi vengaka ha yona vuhomboloki! Phela na yena u khomiwe hi ndlela ya nsele! Se ku hundze  magidi ya malembe Sathana a ri karhi a n’wi tlhontlha. (Swivuriso 27:11) Ku tlula kwalaho, Yehovha u vavisiwe hi vuhomboloki lebyikulu swinene loko N’wana wa yena, la nga ‘endlangiki xidyoho,’ a dlayiwa bya xigevenga. (1 Petro 2:22; Esaya 53:9) Swi le rivaleni leswaku Yehovha wa ma vona maxangu ya lava xanisekaka.

6. Hi nga titwa njhani loko hi khomiwa hi ndlela yo biha, naswona ha yini?

6 Kambe loko hi vona vuhomboloki—kumbe loko hina hi hexe hi khomiwa hi ndlela yo biha—i swa ntumbuluko leswaku hi vila. Hi endliwe hi xifaniso xa Xikwembu, naswona Yehovha a nga twanani na byona vuhomboloki. (Genesa 1:27) Kutani ke, ha yini Xikwembu xi pfumelela vuhomboloki?

Mphikamakaneta Ya Vuhosi Bya Xikwembu

7. Hlamusela ndlela leyi vuhosi bya Yehovha byi tlhontlhiweke ha yona.

7 Nhlamulo ya xivutiso lexi, yi yelana ni mphikamakaneta ya vuhosi bya vuako hinkwabyo. Hilaha hi swi voneke ha kona, Muvumbi u ni mfanelo yo fuma misava ni hinkwaswo leswi nga eka yona. (Pisalema 24:1; Nhlavutelo 4:11) Hambiswiritano, loko vanhu va ha ku tumbuluxiwa, vuhosi bya Yehovha byi tlhontlhiwile. Xana leswi swi tise ku yini? Yehovha u lerise wanuna wo sungula Adamu leswaku a nga dyi murhi wo karhi lowu a wu ri entangeni, laha a ku ri kaya ra yena leri nga Paradeyisi. A ku ta humelela yini loko a nga yingisi? Xikwembu xi n’wi byele xi ku: “U ta fa hakunene.” (Genesa 2:17) Xileriso xa Xikwembu a xi nga ri xa ku tikisela Adamu ni nsati wakwe, Evha. Nilokoswiritano, Sathana u khorwise Evha leswaku Xikwembu a xi n’wi sivela swi nga fanelanga. A ku ta humelela yini loko o dya eka murhi lowu? Hiloko Sathana a byela Evha a ku: “Entiyisweni mi nga ka mi nga fi. Hikuva Xikwembu xi tiva leswaku siku mi nga ta dya eka wona, mahlo ya n’wina ma ta pfuleka kutani mi ta fana ni Xikwembu, mi ta tiva leswinene ni leswo biha.”—Genesa 3:1-5.

8. (a) Xana Sathana a a hlamusela yini eka Evha? (b) I yini leswi Sathana a swi vuleke malunghana ni vuhosi bya Xikwembu?

8 Hi ku vula leswi, Sathana a a nga vuli swona ntsena leswaku  Yehovha u tumbetele Evha swin’wana, kambe a a vula ni leswaku u n’wi byele mavunwa. Sathana a a ri ni vukheta leswaku a nga khumbi mhaka ya vuhosi bya Xikwembu. Kambe u yi khumbile mhaka ya ku faneleka ka byona ni ku lulama ka byona. Hi marito man’wana u vule leswaku Yehovha a a nga byi tirhisi kahle vuhosi Byakwe, naswona a a nga byi tirhiseli ku pfuna vafumiwa va Yena.

9. (a) Xana vuyelo byi ve byihi eka Adamu na Evha loko va tlule nawu, naswona leswi swi tlakuse swivutiso swihi swa nkoka? (b) Ha yini Yehovha a nga va lovisanga xikan’we vaxandzuki lava?

9 Hiloko Adamu na Evha va tlula nawu wa Yehovha, va dya eka murhi lowu yirisiweke. Ku tlula ka vona nawu ku va vangele leswaku va xupuriwa hi rifu, hilaha Xikwembu xi leriseke ha kona. Mavunwa ya Sathana ma tlakuse swivutiso swa nkoka. Xana Yehovha u na yona mfanelo yo fuma vanhu, kumbe vanhu va fanele va tifuma? Xana Yehovha u tirhisa vuhosi bya yena hi ndlela leyinene? Yehovha a a ta va a ma tirhisile matimba ya yena ku herisa vaxandzuki hi wona nkarhi wolowo. Kambe swivutiso leswi tlakusiweke a swi khumba vuhosi bya Xikwembu ku nga ri matimba ya xona. Hikwalaho, ku lovisa Adamu, Evha na Sathana, a swi nga ta kombisa leswaku Xikwembu xi fuma hi ku lulama. Ku ri na sweswo, a swi ta va swi lo pfuxa ku kanakana kun’wana mayelana ni ku lulama ka ku fuma ka xona. Ndlela yin’we ntsena leyi a yi ta kombisa leswaku vanhu va nga tifuma hi ndlela leyi humelelaka handle ka Xikwembu a yi ta vonaka hi ku tshika nkarhi wu hundza.

10. Xana matimu ya paluxe yini malunghana ni ku fuma ka vanhu?

10 Xana ku famba ka nkarhi ku paluxe yini? Se ku hundze magidi ya malembe, vanhu va ri karhi va ringeta tindlela to tala ta ku fuma, leti katsaka mfumo wa ndzeriso, xidemokrati, vusoxalisi ni vukhomunisi. Hinkwato ka tona ti faneriwa hi marito lawa ma kumekaka eBibeleni: ‘Munhu u fuma munhu ku n’wi endla swo biha.’ (Eklesiasta 8:9) Hi xivangelo lexi twalaka, muprofeta Yeremiya u te: “Oho Yehovha, ndzi swi tiva kahle leswaku ndlela ya munhu wa la misaveni a yi le ka yena. Munhu loyi a fambaka a nga ka a nga wu kongomisi nkondzo wa yena.”—Yeremiya 10:23.

11. Ha yini Yehovha a pfumelele leswaku vanhu va xaniseka?

 11 Yehovha u swi vone ta ha suka leswaku ku tilawula ka munhu kumbe ku tifuma kakwe, ku ta endla leswaku vanhu va xaniseka swinene. Kutani ke, xana Yehovha u hombolokile, hikwalaho ka leswi a tshikeke xiyimo lexi xi nga papalatekiki leswaku xi ya emahlweni? Doo! Hi xikombiso: A hi nge u ni n’wana la faneleke a endliwa vuhandzuri leswaku a tshunguriwa eka vuvabyi lebyi nga koxaka vutomi byakwe. Kambe wa swi xiya leswaku vuhandzuri lebyi byi nga endla leswaku n’wana wa wena a twa ku vava naswona leswi swa ku karhata swinene. Hi nkarhi lowu fanaka, wa swi tiva leswaku vuhandzuri lebyi byi ta endla leswaku n’wana wa wena a va ni rihanyo lerinene hi ku famba ka nkarhi. Hilaha ku fanaka, Xikwembu a xi swi tiva—naswona xi tlhele xi swi vula ka ha ri emahlweni—leswaku ku tshika ka xona vanhu va tifuma ku ta tisela vanhu ku xaniseka hi mpimo wo karhi. (Genesa 3:16-19) Nakambe a xi swi tiva leswaku xiyimo lexi xi nga lulamiseka ntsena loko o pfumelela vanhu va vona vuyelo byo biha bya ku xandzuka ka vona. Leyi hi yona ndlela yo lulamisa mphikamakaneta leyi hi ku hetiseka, hilaha ku nga riki na makumu.

Mphikamakaneta Ya Ku Tshembeka Ka Munhu

12. Hilaha swi kombisiweke ha kona emhakeni ya Yobo, hi xihi xihehlo lexi Sathana a xi phyarhekeke vanhu?

12 Ku ni yinhla yin’wana eka mhaka leyi. Loko Sathana a tlhontlha ku faneleka ni ku lulama ka ku fuma ka Xikwembu, a nga hembelanga Yehovha hi vuhosi Byakwe ntsena; u tlhele a hembela ni malandza ya Xikwembu malunghana ni vutshembeki bya wona. Hi xikombiso, xiya leswi Sathana a swi vuleke eka Yehovha malunghana ni wanuna wo lulama Yobo: “Xana wena a wu vekanga rihlampfu ku n’wi sirhelela ni ku sirhelela yindlu yakwe ni hinkwaswo leswi a nga na swona matlhelo hinkwawo? U katekise ntirho wa mavoko yakwe, naswona swifuwo swakwe swi tele hinkwako-nkwako emisaveni. Kambe, ndzi  kombela leswaku u cinca u tshambuluta voko ra wena, u khumba hinkwaswo leswi a nga na swona kutani u vona loko a nga ta ka a nga ku rhukani exikandzeni.”—Yobo 1:10, 11.

13. Kahle-kahle xihehlo xa Sathana malunghana na Yobo a xi vula yini, naswona ha yini leswi swi katsa vanhu hinkwavo?

13 Sathana u vule leswaku Yehovha u tirhisa matimba Yakwe yo sirhelela, leswaku Yobo a ta hambeta a n’wi gandzela. Leswi kahle-kahle, a swi vula leswaku ku tshembeka ka Yobo a ku nga ri ka xiviri, ni leswaku a a gandzela Xikwembu ntsena leswaku a kuma swo karhi. Sathana u vule leswaku loko Yobo o ka a nga yi kumi mikateko ya Xikwembu, hambi ku ri yena u ta rhukana Muvumbi wakwe. Sathana a a swi tiva leswaku Yobo a a hlawulekile emhakeni ya ku va la “pfumalaka xisandzu, wo lulama, la chavaka Xikwembu naswona a kendlukaka eka leswo biha?” * Loko Sathana o kota ku endla leswaku Yobo a tshika vutshembeki byakwe, xana sweswo a swi ta vula yini hi vanhu lavan’wana hinkwavo? Xisweswo Sathana a a kanakana vutshembeki bya vanhu hinkwavo lava lavaka ku tirhela Xikwembu. Entiyisweni, loko hi veka timhaka kahle, Sathana u byele Yehovha a ku: “Hinkwaswo leswi munhu [ku nga ri Yobo ntsena] a nga na swona u ta swi humesa leswaku a ponisa moya-xiviri wakwe.”—Yobo 1:8; 2:4.

14. Xana matimu ma kombise yini malunghana ni xihehlo lexi Sathana a hehlaka vanhu ha xona?

14 Matimu ma swi kombisile leswaku vanhu vo tala vo fana na Yobo va tshame va tshembekile eka Yehovha hambiloko va langutane ni ndzingo—ku hambana ni leswi Sathana a swi vuleke. Va endle leswaku mbilu ya Yehovha yi tsaka hikokwalaho ka vutshembeki bya vona, naswona leswi swi endle leswaku Yehova a kota ku hlamula Sathana loyi hi ku tikukumuxa a vulaka leswaku vanhu va ta tshika ku gandzela Xikwembu loko swilo swi va fambela ximatsi. (Vaheveru 11:4-38) Ina, vanhu va timbilu  letinene va arile ku fularhela Xikwembu. Hambiloko va pfilunganyiwa hi swiyimo leswi khomisaka gome, va hambete va titshega swinene hi Yehovha leswaku a va nyika matimba yo tiyisela.—2 Vakorinto 4:7-10.

15. Hi xihi xivutiso lexi tlakukaka malunghana ni ku avanyisa loku Xikwembu xi tshameke xi ku endla ni loku xi nga ta ku endla enkarhini lowu taka?

15 Kambe ku kombisa ka Yehovha vululami a ku katsi timhaka ta vuhosi bya vuako hinkwabyo ntsena, swin’we ni vutshembeki bya munhu. Bibele yi rungula ndlela Yehovha a tshameke a avanyisa vanhu ni matiko ha yona, nakambe yi ni vuprofeta lebyi vulavulaka hi vuavanyisi lebyi a nga ta byi endla enkarhini lowu taka. Hikokwalaho ka yini hi tiyiseka leswaku Yehovha u avanyisa hi ku lulama ni leswaku u ta hambeta a endla tano?

Leswi Endlaka Vuavanyisi Bya Xikwembu Byi Famba eMahlweni

Yehovha a nge pfuki a “kukul[e] wo lulama swin’we ni wo homboloka”

16, 17. Hi swihi swikombiso leswi kombisaka leswaku vanhu a va byi tivi kahle vululami bya ntiyiso?

16 Mayelana na Yehovha swa fanela ku vula leswaku: “Tindlela takwe hinkwato i vululami.” (Deteronoma 32:4) Ku hava ni un’we wa hina la nga tivulaka la lulameke, hikuva hakanyingi ku koma ka miehleketo ya hina ku hi endla leswaku hi nga swi voni leswi lulameke. Hi xikombiso, anakanya hi Abrahama. U vulavurisane na Yehovha mayelana ni ku lovisiwa ka Sodoma—ku nga khathariseki ku tala ka vuhomboloki. U vutise Yehovha a ku: “Xana hakunene u ta kukula wo lulama swin’we ni wo homboloka?” (Genesa 18:23-33) Nhlamulo ya kona i doo! Hikuva Yehovha u “nis[e] xivavula ni ndzilo” eSodoma ntsena loko Lota ni vana va yena va xisati se va fikile emutini wa Sowara. (Genesa 19:22-24) Ku hambana ni sweswo, Yonasi ‘u hlundzuke ngopfu’ loko Xikwembu xi va komba tintswalo vanhu va le Ninivha. Leswi Yonasi ana se a a va tivisile hi ta ku lovisiwa ka vona, a a ta tsaka ku va vona va lovisiwa, ku nga khathariseki ku hundzuka ka vona hi mbilu hinkwayo.—Yonasi 3:10–4:1.

17 Yehovha u tiyisekise Abrahama leswaku ku tirhisa ka Yena vululami a swi katsi ntsena ku herisa vanhu vo biha, kambe swi  katsa ni ku ponisa vanhu vo lulama. Hi hala tlhelo, Yonasi u dyondze leswaku Yehovha u ni tintswalo. Loko lavo biha va cinca tindlela ta vona, u “lunghekele ku rivalela.” (Pisalema 86:5) Ku hambana ni vanhu lava nga titshembiki, Yehovha a nga xupuli ntsena leswaku a kombisa matimba yakwe, naswona a nga tshiki ku rivalela hi ku chava leswaku vanhu va ta ku a nga na matimba. Swa yena i ku kombisa tintswalo loko ku ri ni xivangelo xa ku endla tano.— Esaya 55:7; Ezekiyele 18:23.

18. Kombisa hi ku tirhisa Bibele leswaku Yehovha a nga lawuriwi hi mintlhaveko.

18 Hambiswiritano, Yehovha a nga hambukisiwi hi mintlhaveko. Loko vanhu vakwe va tipeta eku gandzeleni ka swifaniso, Yehovha u te: “Ndzi ta ku avanyisa hi ku ya hi tindlela ta wena, ndzi ku tisela swilo swa wena hinkwaswo leswi nyenyetsaka. Tihlo ra mina a ri nge vi na nsovo eka wena, naswona a ndzi nge ku tsetseleli, hikuva tindlela ta wena ndzi ta ti tisa ehenhla ka wena.” (Ezekiyele 7:3, 4) Kutani loko vanhu va nga ti tshiki tindlela ta vona to biha Yehovha u va nyika nxupulo lowu va faneleke. Kambe ku avanyisa ka yena ku sekeriwa eka vumbhoni lebyi tiyeke. Xisweswo loko a twe “xirilo xa ku vilela” malunghana na Sodoma na Gomora Yehovha u te: “Hakunene ndzi ta rhelela leswaku ndzi ya vona loko va endla hi ku helela hi ku pfumelelana ni xirilo lexi twakaleke eka mina.” (Genesa 18:20, 21) Kutani hi fanele hi tsaka swinene leswi Yehovha a nga faniki ni vanhu vo tala lava tekelaka timhaka ehenhla va nga si twa mintiyiso hinkwayo! Ina, Yehovha u hilaha Bibele yi n’wi kombisaka ha kona, i “Xikwembu xa vutshembeki, lexi nga riki na vuhomboloki.”—Deteronoma 32:4.

Tshemba Vululami Bya Yehovha

19. Xana hi fanele hi endla yini loko hi nga yi twisisi kahle ndlela leyi Yehovha a tirhisaka vululami byakwe ha yona?

19 Bibele a yi hlamuseli xin’wana ni xin’wana lexi Yehovha a nga tshama a xi endla; hambi ku ri ku vula vuxokoxoko bya leswaku Yehovha u ta va avanyisa njhani vanhu enkarhini lowu taka. Loko timhaka tin’wana kumbe vuprofeta bya Bibele hi nga byi twisisi kahle hi nga kombisa ku tshembeka ko fana ni loku  Muprofeta Mikiya a ku kombiseke, la tsaleke a ku: “Ndzi ta kombisa moya wo rindza eka Xikwembu lexi xi ndzi ponisaka.”—Mikiya 7:7.

20, 21. Hi nga tiyiseka njhani leswaku minkarhi hinkwayo Yehovha u ta endla leswi lulameke?

20 Hi nga tiyiseka leswaku emhakeni yin’wana ni yin’wana Yehovha u ta endla leswi lulameke. Hambiloko swi vonaka onge vanhu va honisa vuhomboloki, Yehovha wa tshembisa: “Ku rihisela i ka mina; hi mina ndzi nga ta tlherisela.” (Varhoma 12:19) Loko hi kombisa moya wo rindza, hi ta tiyiseka ku fana na muapostola Pawulo la vuleke a ku: “Xana Xikwembu xi kala vululami? Sweswo swi nga tshuki swi va tano!”—Varhoma 9:14.

21 Enkarhini wa sweswi, hi hanya “[eminkarhini] ya mangava leyi swi nonon’hwaka ku langutana na yona.” (2 Timotiya 3:1) Vuhomboloki ni “swiendlo hinkwaswo swa ku tshikilela” swi vange leswaku vo tala va khomiwa hi ndlela yo biha. (Eklesiasta 4:1) Hambiswiritano, Yehovha a nga hundzukanga. Ni sweswi, wa ha byi venga vuhomboloki, naswona wa karhateka swinene hi lava va xanisiwaka. Loko hi tshama hi tshembekile eka Yehovha ni vuhosi bya yena, u ta hi nyika matimba yo tiyisela kukondza ku fika nkarhi lowu vekiweke lowu ha wona a nga ta susa vuhomboloki hinkwabyo loko se ku fuma Mfumo wakwe.— 1 Petro 5:6, 7.

^ ndzim. 13 Yehovha u vule leswi mayelana na Yobo: “A ku na munhu la fanaka na yena emisaveni.” (Yobo 1:8) Kutani swi le rivaleni leswaku loko Yobo a hanya laha misaveni, Yosefa a a fe khale naswona Muxe a nga si vekiwa ku va murhangeri wa tiko ra Israyele. Xisweswo, ku nga vuriwa leswaku a ku nga ri na munhu wo tshembeka ku fana na Yobo hi nkarhi wolowo.

DYONDZA SWO TALA

Vuavanyisi Bya Xikwembu—Xana A Byi Kombisa Leswaku Xi Ni Tihanyi?

Leswaku xivutiso lexi xi hlamuleka, xiya swikombiso swimbirhi swa le Bibeleni swa vuavanyisi lebyi tisiweke hi Xikwembu—Ndhambi ya siku ra Nowa ni ku heriseriwa makumu ka Vakanana.

Xana U Ta Tshemba Xikwembu?

U nga eneriseka hi ku tiva leswaku Xikwembu i Munghana loyi u nga n’wi tshembaka.