Seta screen reader

Hlawula ririmi

Yana enxaxamelweni wa vumbirhi

Hundzela eka leswi nga endzeni

Nghena endzeni

Timbhoni Ta Yehovha

Xitsonga

Tshinela Eka Yehovha

 NDZIMA 16

“Kombisa Vululami” Loko U Ri Karhi U Famba Ni Xikwembu

“Kombisa Vululami” Loko U Ri Karhi U Famba Ni Xikwembu

1-3. (a) Ha yini hi kolota Yehovha? (b) Xana Muponisi wa hina u kombela yini eka hina?

ANAKANYA u ri endzeni ka xikepe lexi mbombomelaka. Loko se u anakanya leswaku se wa fa, hiloko ku ta munhu a ku tsavula. A wu tikoti hi ku tsaka loko muponisi a ri karhi a ku tsavula ekhombyeni leri, kutani a ku: “Se u ponile sweswi”! Xana a wu nge titwi u n’wi kolota munhu loyi? Ina, u ta va u n’wi kolota vutomi bya wena.

2 Hi ndlela yo karhi, leswi swi fanekisela leswi Yehovha a hi endleleke swona. Kunene ha n’wi kolota. Phela u lunghiselele nkutsulo, a endla leswaku hi ponisiwa emapindzeni ya xidyoho ni rifu. Hi titwa hi hlayisekile, hi ku tiva leswaku loko ntsena ho kombisa ripfumelo eka gandzelo leri ra risima, swidyoho swa hina swi ta rivaleriwa naswona hi ta hanya hi laha ku nga heriki. (1 Yohane 1:7; 4:9) Hilaha hi swi voneke ha kona eka Ndzima 14, gandzelo i ndlela leyikulu leyi Yehovha a ri kombiseke ha yona rirhandzu ni vululami byakwe. Xana hi fanele hi angurisa ku yini?

3 I swinene ku kambisisa leswi Muponisi wa hina wa rirhandzu a swi kombelaka eka hina. Hi leswi, leswi Yehovha a swi vulaka hi ku tirhisa muprofeta Mikiya: “Wena munhu wa la misaveni, u ku byerile leswi swi nga swinene. Xana Yehovha u kombela leswaku u n’wi tlherisela yini, loko ku nga ri ku kombisa vululami ni ku rhandza musa ni ku titsongahata loko u famba ni Xikwembu xa wena?” (Mikiya 6:8) Xiya leswaku xin’wana xa swilo leswi Yehovha a swi kombelaka eka hina i ku “kombisa vululami.” Xana hi nga byi kombisa njhani?

Lavisisa “Ku Lulama Ka Ntiyiso”

4. Hi swi tivisa ku yini leswaku Yehovha u langutele leswaku hi hanya hi ku pfumelelana ni nkongomiso wakwe wo lulama?

4 Yehovha u langutele leswaku hi hanya hi ku pfumelelana ni nkongomiso wakwe, malunghana ni leswi nga swinene ni leswi  nga swo biha. Leswi nkongomiso wakwe wu lulameke, hi lavisisa ku lulama hi ku hanya hi ku pfumelelana na wona. Esaya 1:17 yi ri: “Dyondzani ku endla leswinene; lavisisani vululami.” Rito ra Xikwembu ri hi khutaza leswaku hi ‘lava ku lulama.’ (Sofaniya 2:3) Nakambe ri hi khutaza leswaku hi “ambala vumunhu lebyintshwa lebyi tumbuluxiweke hi ku ya hi ku rhandza ka Xikwembu hi ku lulama ka ntiyiso.” (Vaefesa 4:24) Vululami bya ntiyiso a byi twanani ni madzolonga, ku nyama ni ku tikhoma hi ndlela yo biha, hikuva swilo leswi swi onha swilo leswi kwetsimaka.—Pisalema 11:5; Vaefesa 5:3-5.

5, 6. (a) Ha yini ku nga ri ndzhwalo eka hina ku hanya hi ku pfumelelana ni nkongomiso wa Yehovha? (b) Xana Bibele yi swi kombisa njhani leswaku ku lavisisa vululami i xiendlo lexi hambetaka?

5 Xana i ndzhwalo eka hina ku hanya hi ku pfumelelana ni nkongomiso wa Yehovha wo lulama? Doo! Mbilu leyi nga ekusuhi na Yehovha a yi teki nkongomiso wakwe wu ri ndzhwalo. Leswi hi rhandzaka Xikwembu xa hina hi mbilu hinkwayo, hi fanele hi hanya hi ndlela leyi xi tsakisaka. (1 Yohane 5:3) Tsundzuka leswaku Yehovha “u rhandza swiendlo swo lulama.” (Pisalema 11:7) Loko hi ta swi kota ku tekelela vululami bya Xikwembu, hi fanele hi rhandza leswi Yehovha a swi rhandzaka ni ku venga leswi a swi vengaka.—Pisalema 97:10.

6 A swi olovi leswaku munhu la nga hetisekangiki a lavisisa ku lulama. Hi fanele hi hluvula vumunhu bya khale ni mikhuva ya byona yo biha kutani hi ambala lebyintshwa. Bibele yi vula leswaku vumunhu lebyintshwa byi ‘endliwa byi va byintshwa’ hi vutivi lebyi kongomeke. (Vakolosa 3:9, 10) Marito lama nge byi ‘endliwa byi va byintshwa’ ma kombisa leswaku ku ambala vumunhu lebyintshwa i xiendlo lexi hambetaka, naswona swi lava leswaku munhu a tikarhata. Ku nga khathariseki leswaku hi tikarhata ku fikela kwihi ku endla leswinene, ku ni minkarhi leyi vudyoho bya hina byi hi endlaka hi anakanya leswi hambukeke, hi vulavula hi ndlela leyi nga fanelangiki kumbe hi endla swihoxo.—Varhoma 7:14-20; Yakobo 3:2.

7. Xana hi fanele hi titwisa ku yini loko hi tshuka hi tsandzeka eka matshalatshala ya hina yo lavisisa ku lulama?

7 Xana hi fanele hi titwa njhani loko hi tshuka hi tsandzeka eka  matshalatshala ya hina yo lavisisa ku lulama? Kunene, a hi fanelanga hi vevukisa ku biha ka xidyoho. Hi nkarhi lowu fanaka, a hi fanelanga hi hela matimba, hi vona onge swihoxo swa hina swi hi endla hi nga faneleki ku tirhela Yehovha. Xikwembu xa hina xa musa xi endle lunghiselelo ro tlhela xi vuyelelana ni vanhu lava hundzukaka swi huma embilwini. Xiya marito ya muapostola Yohane, lama tiyisaka nhlana: “Ndzi mi tsalela swilo leswi leswaku mi nga tshuki mi endla xidyoho.” Kambe hi ku tiva leswi nga ha endlekaka, u engeterile a ku: “Kambe, loko mani na mani a endla xidyoho [hikwalaho ka ku nga hetiseki], hi ni mupfuni eka Tatana, a nga Yesu Kreste.” (1 Yohane 2:1) Ina, Yehovha u endle lunghiselelo ra gandzelo ra nkutsulo ra Yesu leswaku hi ta N’wi tirhela hi ndlela leyi amukelekaka, ku nga khathariseki vudyoho bya hina lebyi hi nga na byona. Xana sweswo a swi hi endli hi navela ku endla leswi hi nga swi kotaka leswaku hi tsakisa Yehovha?

Mahungu Lamanene Ni Vululami Bya Xikwembu

8, 9. Xana ku huweleriwa ka mahungu lamanene ku byi kombisa njhani vululami bya Yehovha?

8 Hi nga kombisa vululami—kahle-kahle hi nga tekelela vululami bya Xikwembu—hi ku hlanganyela swinene eku chumayeleni ka mahungu lamanene ya Mfumo wa Xikwembu. Hi kwihi ku yelana loku nga kona exikarhi ka vululami bya Yehovha ni mahungu lamanene?

9 Yehovha a nge ma herisi mafambiselo lawa yo biha a nga si ba hungwe. Eka vuprofeta bya yena malunghana ni leswi nga ta humelela enkarhini wa makumu, Yesu u te: “Mahungu lamanene ma fanele ku chumayeriwa ematikweni hinkwawo ku sungula.” (Marka 13:10; Matewu 24:3) Rito leri nge “ku sungula” ri kombisa leswaku ku ni swiendlakalo swin’wana leswi nga ta landzela ntirho wo chumayela emisaveni hinkwayo. Swiendlakalo sweswo swi katsa nhlomulo lowukulu lowu ku profetiweke ha wona, lowu nga ta vula ku lovisiwa ka lavo biha kutani wu lunghiselela ndlela ya misava leyintshwa yo lulama. (Matewu 24:14, 21, 22) Hakunene, ku hava loyi a nga solaka Yehovha hi ku avanyisa vanhu lavo biha. Leswi a baka hungwe, u nyika vanhu volavo nkarhi  lowu eneleke wo cinca tindlela ta vona leswaku va ta pona ndzoviso.—Yonasi 3:1-10.

Hi kombisa vululami bya Xikwembu loko hi avelana ni van’wana mahungu lamanene handle ko hlawula ndluwa hi siya hove

10, 11. Xana ku chumayela ka hina mahungu lamanene ku byi kombisa njhani vululami bya Xikwembu?

10 Xana ku chumayela ka hina mahungu lamanene ku byi kombisa njhani vululami bya Xikwembu? Xo sungula, swa hi boha leswaku hi endla leswi nga ematimbeni ya hina leswaku hi pfuna vanhu leswaku va ponisiwa. Tlhela u anakanya hi xifaniso xa ku ponisiwa exikepeni lexi mbombomelaka. Loko se u nghenisiwe ebyatsweni byin’wana u hlayisekile, handle ko kanakana u ta navela ku pfuna van’wana lava ha riki ematini. Hilaha ku fanaka, hi ni vutihlamuleri byo pfuna lava ha kayakayaka “ematini” ya misava leyi yo homboloka. I ntiyiso, vo tala va ri ala rungula ra hina. Kambe loko Yehovha a ha ya emahlweni a va lehisela mbilu, hina hi ni vutihlamuleri byo va nyika nkarhi wo “hundzuka” leswaku va ponisiwa.—2 Petro 3:9.

11 Loko hi chumayela mahungu lamanene eka hinkwavo lava hi hlanganaka na vona, hi kombisa vululami hi ndlela yin’wana ya nkoka: Hi kombisa leswaku a hi hlawuli ndluwa hi siya hove. Tsundzuka leswaku “Xikwembu a xi yi hi nghohe, kambe eka tiko rin’wana ni rin’wana munhu loyi a xi chavaka a tlhela a endla ku lulama wa amukeleka eka xona.” (Mintirho 10:34, 35) Loko hi lava ku tekelela vululami bya Yena, a hi fanelanga hi hlawula ndluwa hi siya hove. Ematshan’weni ya sweswo, hi fanele hi byela van’wana mahungu lamanene ku nga khathariseki leswaku i va rixaka rihi, va dume ku fikela kwihi kumbe va fume ku fikela kwihi. Xisweswo hi nyika hinkwavo lava nga ta yingisa—nkarhi wo yingisela ni ku kombisa ndlela leyi va titwaka ha yona hi mahungu lamanene.—Varhoma 10:11-13.

Ndlela Leyi Hi Khomaka Van’wana Ha Yona

12, 13. (a) Ha yini hi nga fanelanga hi hatlisela ku avanyisa van’wana? (b) Xana ndzayo ya Yesu leyi nge “tshikani ku avanyisa” ni leyi nge “tshikani ku gweva” yi vula yini? (Vona nhlamuselo ya le hansi.)

12 Nakambe hi nga kombisa vululami hi ku khoma van’wana hi ndlela leyi Yehovha a hi khomaka ha yona. Swa olova ku tshama hi ri karhi hi xopaxopa swihoxo swa van’wana ni ku sola minsusumeto ya vona. Kambe i mani exikarhi ka hina loyi a nga lavaka  leswaku Yehovha a xopaxopa minsusumeto ya hina, ku tsana ka hina ni swihoxo swa hina hi ndlela yo pfumala ntwela-vusiwana? Yehovha a nga hi xopaxopi swihoxo. Yehovha a nga hi khomisi xiswona sweswo, mupisalema u te: “Loko a wu languta swihoxo, Wena Yah, Oho Yehovha, i mani loyi a a ta yima?” (Pisalema 130:3) Xana a hi tsaki leswi Xikwembu xa hina lexo lulama ni xa tintswalo xi hlawulaka leswaku xi nga xopaxopi swihoxo swa hina? (Pisalema 103:8-10) Kutani ke, xana hi fanele hi va khoma njhani van’wana?

13 Loko hi byi twisisa kahle vululami bya Xikwembu leswaku byi ni musa, a hi nge tsutsumeli ku avanyisa van’wana hi timhaka leti nga laviki hina kumbe leti nga nyawuliki. Eka Dyondzo yakwe ya le Ntshaveni, Yesu u tsundzuxile a ku: “Tshikani ku avanyisa leswaku mi nga avanyisiwi.” (Matewu 7:1) Hi ku ya hi mhaka ya Luka, Yesu u engetele a ku: “Tshikani ku gweva, kutani mi nga ka mi nga gweviwi.” * (Luka 6:37) Yesu u kombise leswaku wa swi tiva leswaku vanhu lava nga hetisekangiki va ni mboyamelo wo avanyisa van’wana. Mani na mani wa vayingiseri vakwe loyi a a ri ni mukhuva wo avanyisa van’wana hi tihanyi, a a fanele a ku wu thya!

14. Ha yini hi fanele ku “tshika ku avanyisa” van’wana?

14 Ha yini hi fanele hi “tshika ku avanyisa” van’wana? Hikuva, vulawuri bya hina byi pimiwile. Mudyondzisiwa Yakobo u hi tsundzuxa leswi: “I un’we la nga munyiki wa nawu ni muavanyisi”—Yehovha. Kutani hi ku kongoma Yakobo u vutisile: “Kambe wena, u mani lerova u nga avanyisa warikwenu?” (Yakobo 4:12; Varhoma 14:1-4) Ku tlula kwalaho, vudyoho bya hina byi nga endla leswaku hi avanyisa hi ndlela yo biha. Malangutelo ni minsusumeto yo tala—ku katsa ni xihlawu-hlawu, vutikukumuxi, mavondzo ni ku tivona u lulamile—swi nga ha soholota ndlela leyi hi langutaka vanhu van’wana ha yona. Hi ni swipimelo, naswona  ku tsundzuka leswi swi fanele swi hi endla hi papalata ku hatlisela ku avanyisa van’wana. A hi swi voni leswi nga etimbilwini; hambi ku ri ku tiva swiyimo hinkwaswo swa vanhu van’wana. Hina hi vamani lerova hi ehleketelela vapfumeri-kulorhi swo biha kumbe hi va sandza loko va ri karhi va tirhela Xikwembu? Swa antswa hi tekelela Yehovha hi ku languta leswi nga swinene eka vamakwerhu va hina, ematshan’weni yo languta swihoxo swa vona!

15. Xana i marito ya njhani ni ku khoma van’wana hi ndlela ya njhani leswi nga amukelekiki eka vagandzeri va Xikwembu, naswona ha yini?

15 Ku vuriwa yini hi ku avanyisa vandyangu wa hina? Lexi twisaka ku vava, emisaveni ya namuntlha vuavanyisi byin’wana bya tihanyi byi endleka endhawini leyi a yi fanele yi va xisaka lexi nga ni ku rhula—ku nga ekaya. Swi tolovelekile ku twa hi ta vavanuna, vavasati lava khomaka lava tekaneke na vona hi ndlela yo biha, kumbe vatswari lava tseketselaka ni ku ba swirho  swa mindyangu ya vona. Kambe marito yo tlhava, yo sapatela, ni ku khoma van’wana hi ndlela yo biha a swi amukeleki eka vagandzeri va Xikwembu. (Vaefesa 4:29, 31; 5:33; 6:4) Ndzayo ya Yesu ya ku “tshika ku avanyisa” ni ku “tshika ku gweva” ya tirha ni loko hi ri ekaya. Tsundzuka leswaku ku kombisa vululami swi katsa ku khoma van’wana hi ndlela leyi Yehovha a hi khomaka ha yona. Xikwembu xa hina a xi hi khomi hi tihanyi. Ematshan’weni ya sweswo, xi ni “xinakulobye lexikulu swinene ni tintswalo.” (Yakobo 5:11) Mawaku xikombiso lexinene swonghasi xo xi tekelela!

Vakulu Lava Tirhaka “Hi Vululami”

16, 17. (a) Xana Yehovha u langutela yini eka vakulu? (b) I yini lexi endliwaka loko mudyohi a tsandzeka ku kombisa ku hundzuka ka xiviri, naswona ha yini?

16 Hinkwerhu hi ni vutihlamuleri byo kombisa vululami, kambe ngopfu-ngopfu vakulu lava nga evandlheni ra Vukreste hi vona va nga ni vutihlamuleri emhakeni leyi. Xiya nhlamuselo ya vuprofeta ya rito leri nge “tihosana,” kumbe vakulu, leyi tsariweke eka Esaya: “Waswivo! Hosi yi ta fuma hi ku tshembeka; kasi tihosana, ti ta va tihosana hi vululami.” (Esaya 32:1) Ina, Yehovha u langutele leswaku vakulu va tirha hi ku pfumelelana ni vululami. Xana va nga swi endla njhani leswi?

17 Vavanuna lava va moya lava fanelekaka va swi xiya leswaku vululami, byi lava leswaku vandlha ri tshama ri basile. Minkarhi yin’wana, vakulu va boheka ku avanyisa lava endleke swidyoho leswikulu. Loko va ri karhi va avanyisa, va swi tsundzuka leswaku vululami bya Xikwembu byi lava leswaku va va ni musa loko swi laveka. Xisweswo va ringeta ku endla leswaku mudyohi a hundzuka. Kambe ku vuriwa yini loko mudyohi a tsandzeka ku kombisa ku hundzuka ka xiviri ku nga khathariseki matshalatshala yo tano yo n’wi pfuna? Hi vululami lebyi hetisekeke, Rito ra Yehovha ri kongomisa leswaku ku tekiwa goza leri tiyeke: “Susani munhu wo homboloka exikarhi ka n’wina.” Sweswo swi vula ku susa munhu evandlheni. (1 Vakorinto 5:11-13; 2 Yohane 9-11) Swi va twisa ku vava vakulu loko va boheke ku teka goza ro tano, kambe va swi tiva leswaku swo boha va endla tano leswaku  va sirhelela ku basa ka vandlha hi tlhelo ra mahanyelo ni ra moya. Hambiswiritano, va ni ntshembo wa leswaku siku rin’wana mudyohi u ta tianakanya kahle kutani a vuyela evandlheni.—Luka 15:17, 18.

18. Xana vakulu va tsundzuka yini loko va nyika van’wana ndzayo leyi sekeriweke eBibeleni?

18 Ku tirha hi ku pfumelelana ni vululami swi katsa ku nyikela ndzayo leyi sekeriweke eBibeleni loko yi laveka. Ina, vakulu a va tshameli ku languta swihoxo eka van’wana. Hambi ku ri ku tshamela ku va nyika ndzayo. Kambe mupfumeri-kulorhi a nga ha “teka goza leri hoxeke a nga si swi lemuka.” Loko vakulu va tsundzuka leswaku vululami bya Xikwembu a byi na tihanyi, swi ta va susumetela ku “[ringeta] ku ololoxa munhu wo tano hi moya wo rhula.” (Vagalatiya 6:1) Hikwalaho, vakulu a va nge n’wi khahli mudyohi kumbe ku n’wi sapatela. Ematshan’weni ya sweswo, ndzayo leyi nyikeriwaka hi rirhandzu ya n’wi khutaza loyi a nyikiwaka yona. Hambiloko va n’wi sola hi ku kongoma—va andlala vuyelo bya xidyoho xa yena—vakulu va swi tsundzuka leswaku mupfumeri-kulobye loyi a dyoheke i nyimpfu leyi nga entlhambini wa Yehovha. * (Luka 15:7) Loko ndzayo kumbe xisolo xi nyikeriwa hi rirhandzu, hakanyingi xi nga swi kota ku pfuna mudyohi leswaku a hundzuka.

19. Hi swihi swiboho leswi vakulu va bohekaka ku swi endla, naswona va fanele va kongomisiwa hi yini eku endleni ka swiboho sweswo?

19 Hakanyingi vakulu va boheka ku endla swiboho leswi khumbaka vapfumeri-kulobye. Hi xikombiso, nkarhi na nkarhi vakulu va hlangana leswaku va kambisisa vamakwerhu van’wana evandlheni leswaku va ta bumabumeriwa ku va vakulu kumbe malandza ya vutirheli. Vakulu va swi tiva leswaku ku ya hi nghohe a swi fanelanga. Va pfumela ku kongomisiwa hi swilaveko swa Xikwembu loko va endla swiboho swo tano, ku ri ni ku lawuriwa hi ndlela leyi vona va titwaka ha yona. Xisweswo va  endla “handle ka xihlawuhlawu, [a va] endli nchumu hi ku ya hi mboyamelo wa ku ya hi nghohe.”—1 Timotiya 5:21.

20, 21. (a) Vakulu va lwela ku va yini, naswona ha yini? (b) I yini lexi vakulu va nga xi endlaka ku pfuna “mimoya-xiviri leyi karhatekeke”?

20 Vakulu va kombisa vululami bya Xikwembu na hi tindlela tin’wana. Endzhaku ko profeta leswaku vakulu va ta kombisa “vululami,” Esaya u ye emahlweni a ku: “Un’wana ni un’wana u ta va ndhawu ya ku tifihla emhehweni ni vutumbelo exidzedzeni, ku fana ni swinambyana swa mati etikweni leri nga riki na mati, ku fana ni ndzhuti wa ribye lerikulu etikweni leri omeke.” (Esaya 32:2) Kutani ke, vakulu va lwela ku va xihlovo xa nchavelelo ni ku va lava phyuphyisaka eka vagandzeri-kulobye.

21 Leswi namuntlha ku nga ni swiphiqo leswi hetaka matimba, vanhu vo tala va lava xikhutazo. Vakulu, i yini lexi mi nga xi endlaka ku pfuna “mimoya-xiviri leyi karhatekeke”? (1 Vatesalonika 5:14) Va yingiseleni hi ntwela-vusiwana. (Yakobo 1:19)  Va nga ha navela ku phofula ‘swivilelo’ leswi nga etimbilwini ta vona eka loyi va n’wi tshembaka. (Swivuriso 12:25) Va tiyisekiseni leswaku va laveka, va rhandziwa naswona i va risima—eka Yehovha ni le ka vamakwavo. (1 Petro 1:22; 5:6, 7) Ku tlhandlekela kwalaho, mi nga khongela na vona kumbe mi va khongelela. Ku twa nkulu a va khongelela hi xikhongelo lexi humaka embilwini, va nga ha chaveleleka swinene. (Yakobo 5:14, 15) Xikwembu xa vululami xi ta ma vona matshalatshala ya n’wina ya rirhandzu yo pfuna vanhu lava karhatekeke.

Vakulu va kombisa vululami bya Yehovha loko va khutaza lava karhatekeke

22. Xana hi nga byi tekelela njhani vululami bya Yehovha, naswona vuyelo byi nga va byihi?

22 Ina, hi tshinela swinene eka Yehovha hi ku tekelela vululami bya yena! Loko hi namarhela minkongomiso ya yena yo lulama, loko hi byela van’wana mahungu lamanene lama ponisaka vutomi ni loko hi hlawula ku languta leswinene eka van’wana ku ri ni ku languta swihoxo swa vona, hi va hi kombisa vululami bya Xikwembu. Vakulu, loko mi hlayisa vandlha ri tshama ri basile, loko mi nyikela ndzayo leyi akaka ya Matsalwa, loko mi endla swiboho handle ko ya hi nghohe ni loko mi khutaza lava karhatekeke, mi ta va mi kombisa vululami bya Xikwembu. Mbilu ya Yehovha yi fanele yi tsaka loko a languta a ri ematilweni kutani a vona vanhu vakwe va ringeta ku endla leswi nga ematimbeni ya vona, leswaku va “kombisa vululami” loko va ri karhi va famba ni Xikwembu xa vona!

^ ndzim. 13 Vuhundzuluxeri byin’wana byi tirhisa “mi nga avanyisi” ni leswaku “mi nga gwevi.” Vuhundzuluxeri byo tano byi vula leswaku “u nga sunguli ku avanyisa” ni leswaku “u nga sunguli ku gweva.” Hambiswiritano, laha vatsari va Bibele va tirhise swileriso swa nandzulo swi ri enkarhini wa sweswi (lowu hambetaka). Kutani swiendlo leswi hlamuseriwaka a swi ri karhi swi endleka kambe se a swi fanele swi yima.

^ ndzim. 18 Eka 2 Timotiya 4:2, Bibele yi vula leswaku vakulu minkarhi yin’wana va fanele va “tshinya, [va] holovela, [va] khongotela.” Rito ra Xigriki leri hundzuluxeriwaka va ku “khongotela” (pa·ra·ka·leʹo) ri nga ha vula “ku khutaza.” Rito ra Xigriki leri yelanaka na rona, leri nge pa·raʹkle·tos, ri nga ha vula gqweta-nkulu. Xisweswo, hambiloko vakulu va humesa xisolo xa matimba, va fanele va pfuna lava lavaka mpfuno hi tlhelo ra moya.

DYONDZA SWO TALA

Ha Yini Van’wana Va Susiwa eVandlheni?

Ndzayo ya Xikwembu ya rirhandzu yi n’wi pfuna njhani mudyohi la hundzukeke?

Vakulu Lava Nga Vakreste ‘I Vatirhi-kulorhi Leswaku Hi Tsaka’

Vakulu va va pfuna hi tindlela tihi leswaku vamakwerhu va xinuna ni va xisati va tsaka entirhweni wa Xikwembu?