Seta screen reader

Hlawula ririmi

Yana enxaxamelweni wa vumbirhi

Hundzela eka leswi nga endzeni

Nghena endzeni

Timbhoni Ta Yehovha

Xitsonga

Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene?

 NDZIMA YA VUMBIRHI

Bibele I Buku Leyi Humaka Eka Xikwembu

Bibele I Buku Leyi Humaka Eka Xikwembu
  • Bibele yi hambane njhani ni tibuku letin’wana hinkwato?

  • Xana Bibele yi nga ku pfuna njhani leswaku u langutana ni swiphiqo swa wena n’wini?

  • Ha yini u fanele ku tshemba vuprofeta lebyi tsariweke eBibeleni?

1, 2. Hi tihi tindlela leti ha tona Bibele yi nga nyiko leyi tsakisaka, leyi humaka eka Xikwembu?

XANA wa ha tsundzuka loko munghana la rhandzekaka a ku nyika nyiko yo hlawuleka? A swi kanakanisi leswaku a wu tsake ngopfu naswona u yi teke yi ri nyiko leyinene. Phela, nyiko yi ku byela swo karhi hi loyi a ku nyikaka yona—yi ku byela leswaku u teka vunghana bya n’wina byi ri bya risima. Swi le rivaleni leswaku u n’wi nkhensile munghana wa wena hi nyiko leyi a ku nyikeke yona.

2 Bibele i nyiko leyi humaka eka Xikwembu leyi hi faneleke hi yi amukela hi mandla mambirhi. Buku leyi yo hlawuleka yi hi paluxela swilo leswi a hi nga ta pfuka hi swi tivile ni siku ni rin’we. Hi xikombiso, yi hi byela hi ku vumbiwa ka matilo lama nga ni tinyeleti, misava ni vanhu vo sungula ku nga wanuna ni wansati. Bibele yi tamele misinya ya milawu leyi tshembekaka, leyi nga hi pfunaka leswaku hi langutana ni swiphiqo swa vutomi ni maxangu. Yi hlamusela ndlela leyi Xikwembu xi nga ta xi hetisisa ha yona xikongomelo xa xona kutani xi tisa swiyimo leswinene emisaveni. Hakunene Bibele i nyiko leyi tsakisaka!

3. Leswi Yehovha a hi nyikeke Bibele swi vula yini, naswona ha yini yi ri nyiko leyinene?

3 Nakambe Bibele i nyiko leyinene hikuva yi hi byela swo karhi hi Yehovha Xikwembu, Munyiki wa yona. Leswi a hi nyikeke buku  yoleyo, swi vula leswaku u lava leswaku hi n’wi tiva kahle. Hakunene, Bibele yi nga hi pfuna leswaku hi va ni vuxaka na Yehovha.

4. I yini leswi ku tsakiseke hi ndlela leyi Bibele yi kandziyisiwaka ha yona?

4 Loko u ri na yona Bibele, a hi wena ntsena. Bibele yi hundzuluxeriwe hi tindzimi leti tlulaka 2 300 yi helerile kumbe ku ri tibuku to karhi ta yona, kutani vaaki va misava lava tlulaka 90 wa tiphesente va na yona. Hi xiringaniso, ku kandziyisiwa Tibibele to tlula miliyoni, vhiki rin’wana ni rin’wana! Ku kandziyisiwe tikopi ta tibiliyoni ta Tibibele leti heleleke kumbe leti nga helelangiki. Swi le rivaleni leswaku a ku na buku yin’wana leyi fanaka na Bibele.

Bibele leyi vuriwaka “Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa Bya Matsalwa Yo Kwetsima” yi kumeka hi tindzimi to tala

5. Hi yihi ndlela leyi Bibele yi ‘huhuteriweke hi Xikwembu’ ha yona?

5 Ku tlula kwalaho, Bibele yi “huhuteriwe hi Xikwembu.” (2 Timotiya 3:16) Hi ndlela yihi? Bibele yi hlamula hi yoxe yi ku: “Vanhu a va vulavula leswi humaka eka Xikwembu va ri karhi va susumetiwa hi moya lowo kwetsima.” (2 Petro 1:21) Hi xikombiso: N’wamabindzu a nga byela matsalana leswaku a tsala papila. Papila rero i marito ya n’wamabindzu. Hikwalaho ri huma eka n’wamabindzu, ku nga ri eka matsalana. Hilaha ku fanaka, Bibele yi tamele marito lama humaka eka Xikwembu ku nga ri lama humaka eka vavanuna lava rhumiweke leswaku va yi tsala. Xisweswo swi fanerile ku va Bibele hinkwayo yi vitaniwa “rito ra Xikwembu.”—1 Vatesalonika 2:13.

 YA PFUMELELANA NASWONA YA PAKANISA

6, 7. Ha yini ku pfumelelana ka rungula leri nga eBibeleni ku ri nchumu lowu hlamarisaka swinene?

6 Swi teke malembe lama tlulaka 1 600 ku tsala Bibele. Lava tirhisiweke ku yi tsala a va hanyanga hi nkarhi wun’we naswona a va huma eka mindhavuko yo hambana-hambana. Van’wana a va ri varimi, vaphasi va tinhlampfi ni varisi. Kasi van’wana a va ri vaprofeta, vaavanyisi ni tihosi. Luka, la tsaleke Evhangeli a a ri dokodela. Bibele ya pfumelelana ku suka eku sunguleni ku ya emahetelelweni ya yona hambileswi lava tirhisiweke ku yi tsala a va huma eka mindhavuko yo hambana-hambana. *

7 Buku yo sungula ya Bibele yi hi byela ndlela leyi swiphiqo swa vanhu swi sunguleke ha yona. Buku yo hetelela yi hi byela leswaku misava hinkwayo yi ta va paradeyisi kumbe ntanga. Tibuku to hambana-hambana ta Bibele ti rungula matimu ya magidi ya malembe naswona buku ha yin’we yi hi pfuna leswaku hi twisisa xikongomelo xa Xikwembu ni ndlela leyi xi nga ta hetiseka ha yona. Ndlela leyi Bibele yi pfumelelanaka ha yona ya hlamarisa swinene, kambe a swi fanelanga swi hi hlamarisa hikuva hi swona leswi hi nga swi langutelaka ebukwini leyi humaka eka Xikwembu.

8. Nyika swikombiso swa leswaku Bibele ya pakanisa etimhakeni ta sayense.

8 Bibele ya pakanisa etimhakeni ta sayense. Yi tamele ni rungula leri twisisiweke endzhaku ka nkarhi wo leha ri tsariwile. Hi xikombiso, buku ya Levhitika yi tamele milawu leyi a yi kongomisa Vaisrayele va khale leswaku va nga tshiki munhu la nga ni vuvabyi lebyi tlulelaka a tshama ni vanhu van’wana, swin’we ni milawu ya nsivelo-mavabyi, kasi matiko lama va rhendzeleke a ma nga tivi nchumu hi milawu yo tano. Enkarhini lowu vanhu a va ri ni langutelo leri hoxeke hi xivumbeko xa misava, Bibele se a yi vurile leswaku i xirhendzevutana kumbe bolo. (Esaya 40:22) Bibele yi vule hi ku pakanisa leswaku misava yi ‘hayekiwe ehenhla ka hava.’ (Yobo 26:7) I ntiyiso leswaku Bibele a hi buku leyi hlamuselaka timhaka  ta sayense. Kambe loko yi vulavula hi timhaka ta sayense, yi ba nhloko ya mhaka. Xana a hi swona leswi a hi ta swi langutela ebukwini leyi humaka eka Xikwembu?

9. (a) Hi tihi tindlela leti Bibele yi kombisaka ha tona leswaku ya pakanisa naswona ya tshembeka etimhakeni ta matimu? (b) Xana ku tshembeka ka vatsari va yona ku ku byela yini hi Bibele?

9 Nakambe Bibele ya pakanisa etimhakeni ta matimu naswona ya tshembeka. Leswi yi swi vulaka swi kongomile. A yi boxi ntsena mavito ya vanhu kambe yi boxa ni nxaxamelo wa rixaka leri va humaka eka rona. * Vatsari va yona a va fani ni van’wamatimu lava dumeke, lava hi xitalo va nga boxiki ku hluriwa ka vanhu varikwavo, vatsari va Bibele a va tshembekile lerova va tsale ni swihoxo swa vona vini ni swa matiko ya vona. Hi xikombiso, ebukwini ya Bibele ya Tinhlayo, mutsari wa yona, Muxe, u vule xidyoho xa yena lexikulu lexi a kumeke xigwevo lexikulu hikwalaho ka xona. (Tinhlayo 20:2-12) A hi xitalo u kumaka marungula yo tano lama tshembekeke eka marungula man’wana ya matimu kambe ma kumeka eBibeleni hikuva i buku leyi humaka eka Xikwembu.

BUKU YA VUTLHARI LEBYI PFUNAKA

10. Ha yini swi nga hlamarisi leswi Bibele yi nga buku leyi pfunaka?

10 Leswi Bibele yi huhuteriweke hi Xikwembu, yi “pfuna ku dyondzisa, ku tshinya [ni] . . . ku lulamisa swilo.” (2 Timotiya 3:16) Ina, Bibele i buku leyi pfunaka. Yi tamele vuxokoxoko lebyi hi pfunaka ku twisisa hi vuenti ndlela leyi munhu a vumbekeke ha yona. Sweswo a swi hlamarisi hikuva Mutsari wa yona, Yehovha Xikwembu, i Muvumbi! U twisisa mianakanyo ya hina ni ndlela leyi hi titwaka ha yona ku tlula leswi hina hi titivisaka xiswona. Ku tlula kwalaho, Yehovha u tiva leswi hi swi lavaka leswaku hi va lava tsakeke. U tiva ni mahanyelo lawa hi faneleke hi ma papalata.

11, 12. (a) Hi tihi timhaka leti Yesu a vulavuleke ha tona eDyondzweni yakwe ya le Ntshaveni? (b) Hi tihi timhaka tin’wana leti pfunaka, leti Bibele yi vulavulaka ha tona naswona ha yini ndzayo ya yona yi nga hundzeriwi hi nkarhi?

11 Xiya marito ya Yesu lama vuriwaka Dyondzo ya le Ntshaveni, lama kumekaka eka Matewu tindzima 5 ku ya eka 7. Edyondzweni  leyi leyinene swonghasi, Yesu u vulavule hi timhaka to hlayanyana, leti katsaka ndlela yo kuma ntsako wa xiviri, yo lulamisa timholovo, yo khongela ni ndlela leyi ha yona munhu a nga vaka ni langutelo lerinene hi swilo leswi vonakaka. Marito ya Yesu ma ha pfuna swinene namuntlha ku fana ni nkarhi lowu a ma vuleke ha wona.

12 Misinya yin’wana ya milawu ya Bibele yi vulavula hi vutomi bya ndyangu, matirhelo ni ku va ni vuxaka ni vanhu van’wana. Misinya ya milawu ya Bibele yi tirha eka vanhu hinkwavo naswona  ndzayo ya yona ya pfuna minkarhi hinkwayo. Vutlhari lebyi tameriweke hi Bibele byi katsakanyiwa hi marito ya Xikwembu lawa xi ma vuleke hi ku tirhisa muprofeta Esaya, loko a ku: “Mina Yehovha, ndzi Xikwembu xa wena, Loyi a ku dyondziselaka ku ku pfuna.”—Esaya 48:17.

BUKU YA VUPROFETA

Esaya mutsari wa Bibele u profete hi ta ku wa ka Babilona

13. Hi byihi vuxokoxoko lebyi Yehovha a huhuteleke muprofeta Esaya leswaku a byi tsala malunghana na Babilona?

13 Bibele yi tamele vuprofeta byo tala, lebyi byin’wana bya byona se byi hetisekeke. Hi xikombiso, Yehovha u tirhise muprofeta Esaya la hanyeke hi lembe-xidzana ra vunhungu B.C.E., leswaku a profeta hi ta ku lovisiwa ka muti wa Babilona. (Esaya 13:19; 14:22, 23) Ku boxiwe vuxokoxoko bya ndlela leyi sweswo a swi ta endleka ha yona. Mavuthu lama hlaselaka a ma ta phyisa mati ya nambu wa Babilona kutani ma tsemakanya ma nghena emutini ma nga kalanga ma lwa na munhu. A hi sweswo ntsena. Vuprofeta bya Esaya byi kale byi vula ni vito ra hosi leyi a yi ta hlula Babilona—ku nga Korexe.—Esaya 44:27–45:2.

14, 15. Hi yihi ndlela leyi vuxokoxoko byin’wana bya vuprofeta bya Esaya malunghana na Babilona byi hetisekeke ha yona?

14 Endzhaku ka malembe ya kwalomu ka 200—hi vusiku bya October 5 na 6, 539 B.C.E.—ku ni vuthu leri fikeke ri gova ekusuhi na Babilona. A ri kongomisiwa hi mani? A ri kongomisiwa hi hosi ya Muperesiya, leyi vuriwaka Korexe. A wu fikile nkarhi wa leswaku ku hetiseka vuprofeta lebyi hlamarisaka. Kambe, xana hakunene vuthu ra Korexe a ri ta hlula muti wa Babilona ri nga kalanga ri lwa, hilaha ku profetiweke hakona?

15 Vusiku byebyo Vababilona a va ri ni nkhuvo naswona a va titwa va sirhelelekile endzeni ka marhangu lamakulu ya muti wa vona. Kasi hi nkarhi wolowo, Korexe a a ri karhi a hambukisa mati ya nambu lowu a wu tsemakanya muti. A swi tekanga nkarhi leswaku mati ma phya kutani masocha ya yena ma kota ku tsemakanya nambu ma tshinela emarhangwini ya muti. Kambe vuthu ra Korexe a ri ta nghenisa ku yini emarhangwini ya Babilona? Siku rero nivusiku, swi endlekile leswaku tinyangwa ta muti ti siyiwa ti nga pfariwanga va nga swi xiyanga!

16. (a) Esaya u profete leswaku ku ta hetelela ku endleke yini hi muti wa Babilona? (b) Hi yihi ndlela leyi vuprofeta bya Esaya malunghana ni ku lovisiwa ka muti wa Babilona byi hetisekeke ha yona?

 16 Malunghana na Babilona ku profetiwe leswi: “A ku nge he tshamiwi eka yena, naswona a nge vi kona eka xitukulwana xin’wana ku ya eka xitukulwana xin’wana. Muarabiya a nge wu dzimi ntsonga wa yena kona, naswona ku hava varisi lava nga ta tshika mintlhambi ya vona yi vundza kona.” (Esaya 13:20) Vuprofeta lebyi a byi vulanga ta ku herisiwa ka muti ntsena kambe byi tlhele byi boxa ni leswi a swi ta landzela endzhaku ka sweswo. Byi kombise leswaku muti wa Babilona a wu ta loviseriwa makumu. Byi kona vumbhoni bya ku hetiseka ka marito lawa. Vumbhoni bya kona i ndhawu leyi nga riki na vaaki ya Babilona wa khale—kwalomu ka tikhilomitara ta 80 edzongeni wa Baghdad, eIraq, leswi tiyisekisaka leswaku Yehovha a a tiyisile loko hi nomu wa Esaya, a te: “Ndzi ta n’wi kukula hi nkukulo lowu lovisaka.”—Esaya 14:22, 23. *

Marhumbi ya Babilona

17. Xana ku hetiseka ka vuprofeta bya Bibele ku tiyisa ripfumelo hi ndlela yihi?

17 Ku kambisisa ndlela leyi ha yona Bibele yi nga buku ya vuprofeta lebyi tshembekaka swi tiyisa ripfumelo, a swi tano ke?  Hakunene, loko Yehovha Xikwembu a hetisise switshembiso leswi a swi endleke enkarhini lowu hundzeke, hi fanele hi tiyiseka hilaha ku heleleke leswaku xitshembiso xa yena xo endla misava yi va paradeyisi, na xona xi ta hetiseka. (Tinhlayo 23:19) Kunene hi ni ntshembo wo kuma “vutomi lebyi nga heriki lebyi Xikwembu, lexi xi nga hembiki, xi byi tshembiseke emahlweni ka minkarhi leyi nga heriki.”—Tito 1:2. *

“RITO RA XIKWEMBU RA HANYA”

18. Hi wahi marito ya nkoka lawa muapostola Pawulo la nga Mukreste a ma vulaka hi “rito ra Xikwembu”?

18 Hi ku landza leswi ha ha ku bulaka ha swona eka ndzima leyi, swi le rivaleni leswaku Bibele i buku yo hlawuleka hakunene. Ina, i ya nkoka naswona ya pfumelelana yi tlhela yi pakanisa etimhakeni ta sayense ni ta matimu, yi ni vutlhari lebyi pfunaka naswona yi  tamele vuprofeta byo tshembeka. Muapostola Pawulo la nga Mukreste u tsale a ku: “Rito ra Xikwembu ra hanya naswona ri ni matimba, ri kariha ku tlula banga rihi ni rihi leri tsemaka hi matlhelo mambirhi, ri tlhava hambi ku ri ku ya fika emaaveni ya moya-xiviri ni moya, ni ya mahlangano swin’we ni mongo wa wona, naswona ra swi kota ku twisisa miehleketo ni makungu ya mbilu.”—Vaheveru 4:12.

19, 20. (a) Bibele yi nga ku pfuna njhani leswaku u tikambisisa? (b) U nga kombisa hi ndlela yihi leswaku wa yi tlangela nyiko yo hlawuleka leyi humaka eka Xikwembu, ku nga Bibele?

19 Mahanyelo ya hina ma nga cinca loko hi hlaya “rito” ra Xikwembu kumbe rungula ra xona, leri kumekaka eBibeleni. Swi ta hi pfuna leswaku hi kota ku tikambisisa hi ndlela leyi hi nga si tshamaka hi tikambisisa ha yona. Hi nga ha vula leswaku ha xi rhandza Xikwembu, kambe ndlela leyi hi angulaka ha yona eka leswi hi dyondzisiwaka swona eRitweni ra xona leri huhuteriweke, ku nga Bibele, swi ta paluxa leswi hi swi anakanyaka hambi ku ri leswi hi tiyimiseleke swona.

20 Hakunene Bibele i buku leyi humaka eka Xikwembu. I buku leyi hi faneleke hi yi hlaya, hi yi dyondza naswona hi yi rhandza. Kombisa leswaku wa yi tlangela nyiko leyi humaka eka Xikwembu hi ku ya emahlweni u kambisisa leswi yi swi tameleke. Loko u ri karhi u endla tano, u ta xi twisisa kahle xikongomelo xa Xikwembu hi vanhu. Ndzima leyi landzelaka yi ta hlamusela leswaku hi xihi xikongomelo xexo ni leswaku xi ta hetisisiwa hi ndlela yihi.

^ ndzim. 6 Hambileswi vanhu van’wana va vulaka leswaku tibuku tin’wana ta Bibele ti kanetana ni tin’wanyana, a byi kona vumbhoni bya sweswo. Vona ndzima 7 ya buku leyi nge BibeleXana I Rito Ra Xikwembu Kumbe I Ra Munhu?, leyi kandziyisiweke hi Timbhoni ta Yehovha.

^ ndzim. 9 Hi xikombiso, vona nxaxamelo wa rixaka leri Yesu a humeke eka rona, lowu kumekaka eka Luka 3:23-38.

^ ndzim. 16 Leswaku u kuma rungula leri engetelekeke hi vuprofeta bya Bibele, vona broxara leyi nge Buku Ya Vanhu Hinkwavo, matluka 27-9, leyi kandziyisiweke hi Timbhoni ta Yehovha.

^ ndzim. 17 Ku lovisiwa ka muti wa Babilona ko va xin’wana xa swikombiso swa ku hetiseka ka vuprofeta bya Bibele. Swikombiso swin’wana swi katsa ku lovisiwa ka muti wa Tiri ni wa Ninivha. (Ezekiyele 26:1-5; Sofaniya 2:13-15) Nakambe vuprofeta bya Daniyele byi longoloxe mimfumo ya misava leyi a yi ta fuma hi ku landzelana endzhaku ka mfumo wa Babilona. Yona yi katsa mfumo wa Meda-Peresiya ni wa Grikiya. (Daniyele 8:5-7, 20-22) Leswaku u kuma nhlamuselo ya vuprofeta byo tala lebyi khumbaka Mesiya, lebyi Yesu Kreste a byi hetiseke, vona Xiengetelo lexi kumekaka eka matluka 199-201.

DYONDZA SWO TALA

Ha Yini U Fanele U Dyondza Bibele?

Bibele yi le ku pfuneni ka vanhu va timiliyoni emisaveni hinkwayo leswaku va kuma tinhlamulo ta swivutiso swa nkoka evuton’wini. Xana na wena u nge tsakeli leswaku yi ku pfuna?