Nghena endzeni

Hundzela eka leswi nga endzeni

 MHAKA YA VUTOMI

Ndzi Tiyimisele Ku Va Socha Ra Kreste

Ndzi Tiyimisele Ku Va Socha Ra Kreste

Loko tiqulu ti ri karhi ti ndzi hupahupa, ndzi yimise xidukwana xo basa hakatsongotsongo. Masocha lama a ma ri karhi ma ndzi duvula ma ndzi huwelele ma ku ‘huma kwalaho.’ Ndzi ma tshinelerile ndzi chuhile ndzi nga swi tivi leswaku ndzi ta hanya kumbe ndzi ta fa. Xana swi tise ku yini leswaku ndzi tikuma ndzi ri eka xiyimo lexi xo tika?

NDZI velekiwe hi 1926, eKarítsa ku nga ximutani xa le Greece naswona ndzi n’wana wa vunkombo eka va nhungu, vatswari va mina a ku ri vanhu lava gingiritekaka.

Hi 1925 vatswari va mina va hlangane na John Papparizos loyi a ri Xichudeni xa Bibele, hilaha khale Timbhoni ta Yehovha a ti vitaniwa hakona. Leswi va tsakisiweke hi ndlela leyi John a dyondzisa Matsalwa ha yona, va sungule ku ya eminhlanganweni ya Swichudeni swa Bibele ya le ndhawini leyi a hi tshama eka yona. Manana a ri ni ripfumelo leri tiyeke eka Yehovha Xikwembu naswona hambileswi a nga koti ku hlaya a chumayela hi ku hiseka. Lexi twisaka ku vava, tatana a xopaxopa swihoxo swa van’wana kutani hakatsongotsongo u tshike ku ya eminhlanganweni ya Vukreste.

Mina ni vamakwavo va mina a hi yi xixima swinene Bibele kambe loko hi ri karhi hi kula a hi swi navela leswi vantshwa van’wana a va tiphina ha swona. Kutani hi 1939, ku sungule Nyimpi ya Vumbirhi ya Misava eYuropa, sweswo swi khumbe ndhawu leyi a hi tshama eka yona. Muakelani wa hina swin’we ni xaka ra mina Nicolas Psarras loyi a ha ku khuvuriwa a va Mbhoni va sindzisiwe ku joyina vuthu ra Magriki. Nicolas, loyi a ri ni malembe ya 20 hi xivindzi u byele valawuri va le vusocheni a ku: “A ndzi nge yi enyimpini hikuva ndzi socha ra Kreste.” Valawuri lava va n’wi tengisile ehubyeni kutani a gweviwa ku tshama malembe ya khume ekhotsweni. Sweswo swi hi hlamarisile!

Nkateko wa kona, eku sunguleni ka 1941, mavuthu lama humaka ematikweni yo hambanahambana ma nghene eGreece naswona Nicolas u ntshunxiwile. U kote ku tlhelela eKarítsa, laha buti wa mina Ilias, a n’wi vutiseke swivutiso swo tala hi Bibele. Na mina a ndzi yingise bulo ra vona. Endzhaku ka sweswo, mina na Ilias swin’we na sesi wa mina Efmorfia, hi sungule ku dyondza Bibele ni ku ya eminhlanganweni nkarhi ni nkarhi. Lembe leri landzeleke, ha vanharhu ka hina hi tinyiketele eka Yehovha naswona hi khuvuriwile. Hi ku  famba ka nkarhi vamakwavo va hina lavan’wana va mune na vona va ve Timbhoni ta Yehovha.

Hi 1942, Vandlha ra le Karítsa a ri ri ni vamakwerhu va xinuna ni va xisati va kaye lava a va ri emalembeni ya va 15 ku ya eka 25. Hinkwerhu a hi swi tiva leswaku hi ta langutana ni miringo. Kutani leswaku hi tiyisa ripfumelo ra hina a hi hlangana nkarhi ni nkarhi leswaku hi dyondza Bibele, hi yimbelela tinsimu ta Mfumo ni ku khongela. Hikwalaho ka sweswo ripfumelo ra hina ri tiyile..

Demetrius a ri ni vanghana vakwe eKarítsa

NYIMPI YA XIN’WANAMANANA

Loko Nyimpi yo Vumbirhi ya Misava yi ya eku heleni, makhomunisi ya Magriki ma sungule ku xandzukela mfumo wa Magriki, sweswo swi endle leswaku ku va ni nyimpi ya xin’wanamanana. Masocha ya makhomunisi ma sungule ku fambafamba ematikoxikaya, ma sindzisa vaaki va kwalaho leswaku va ma joyina. Loko ma hlasele endhawini ya ka hina ma tlhakise vantshwa vanharhu va Timbhoni ta Yehovha ku nga mina, Antonio Tsoukaris na Ilias. Hi kombele leswaku va hi tshika hikuva hi Vakreste naswona a hi katseki enyimpini kambe hambiswiritano va hi sindzise ku macha hi ya eNtshaveni ya Olympus laha swi hi tekeleke tiawara ta 12 ku ya kona.

Hi ku hatlisa, mulanguteri wa makhomunisi u hi byele leswaku hi joyina ntlawa lowu, lowu a wu ri vahlaseri. Loko hi hlamusela leswaku Vakreste va ntiyiso a va yi enyimpini, mulanguteri loyi u hlundzuke swinene kutani a hi yisa eka murhangeri wa vona. Loko hi tlhela hi vula leswi fanaka murhangeri loyi u te: “Tekani meyila kutani mi yisa masocha lama vavisekeke exibedlhele.”

Kutani hi te: “Kambe ku ta endleka yini loko masocha ya mfumo ma hi vona?” Xana a ma nge hi teki hi ri van’wana va ntlawa wa makhomunisi? Nakambe mulanguteri loyi u te: “Loko swi ri tano yiselani masocha lama nga laha nyimpi yi hisaka kona xinkwa.” Kambe hi te: “Kambe ku ta endleka yini loko mulanguteri wa masocha lawa a hi vona kutani a hi lerisa leswaku hi khoma swibamu hi yima laha nyimpi yi hisaka kona?” Murhangeri loyi u anakanyisise hi mhaka leyi nkarhi wo leha. Eku heteleleni, u te: “Hi swona, mi ta khathalela tinyimpfu! Tshamani laha ntshaveni mi khathalela mintlhambi leyi ya tinyimpfu.”

Loko nyimpi ya xin’wanamanana yi ri karhi yi hisa, hi vone swi antswa ku khathalela tinyimpfu ku ri na ku ya enyimpini. Endzhaku ka lembe, buti wa mina lonkulu Ilias u ntshunxiwile leswaku a ya khathalela manana loyi a ri noni. Antonio u sungule ku vabya kutani a ntshunxiwa. Kambe mina ndzi sale kwalaho.

Hi nkarhi wolowo, vuthu ra Magriki ri ye ri tshinela laha a ku ri ni masocha ya makhomunisi. Makhomunisi lawa, a ma ndzi khomile ma balekele na mina etintshaveni ta tiko ra le kusuhi ku nga Albania. Loko hi ri ekusuhi ni ndzilakano wa tiko rero, hi tikume hi rhendzeriwe hi masocha ya Magriki. Makhomunisi lawa ma sungule ku chava kutani ma baleka ma ndzi siya. Ndzi tumbele endzhaku ka murhi lowu a wu wile, leswi endleke leswaku ku endleka leswi ndzi vulavuleke ha swona eku sunguleni.

Loko ndzi byela masocha ya Magriki leswaku a ndzi lo tlhakisiwa hi makhomunisi, ma fambe na mina leswaku ma ya ndzi vutisa swivutiso ekampeni ya masocha ya le kusuhi na Véroia, laha ku nga muti wa khale wa le Bibeleni lowu a wu vitaniwa Beriya. Loko ndzi ri  kwalaho ndzi byeriwe ku cela migodi ya masocha. Hikwalaho ka leswi ndzi aleke, mulanguteri wa masocha u ndzi yise ekampeni ya le xihlaleni xa Makrónisos le Makronisi laha ndhawu ya kona a yi chavisa swinene.

LOKO NDZI RI EXIHLALENI LEXI CHAVISAKA

Xihlala lexi xa Makrónisos a xi ri eribuweni ra Attica laha a ku ri 50 wa tikhilomitara ku suka eAthens, a xi omile, xi nga ri na mati naswona a xi hisa swinene. Xihlala lexi a xi lehe tikhilomitara ta 13 naswona a xi aname ku ringana timitara ta 500. Hi 1947 ku fika hi 1958 a xi ri ni vabohiwa va 100 000 lava a va katsa lava a va ehleketeleriwa ku va makhomunisi, Timbhoni ta Yehovha to tshembeka ni lava aleke ku ya enyimpini.

Loko ndzi fika kwalaho hi 1949, vabohiwa va hambanisiwile leswaku va tshama etikampeni to hambanahambana. Kutani mina ni vabohiwa van’wana vo tala hi yisiwe ekampeni leyi a yi nga ri na varindzi vo tala. Mina swin’we ni vabohiwa van’wana va 39 hi boheke ku etlela ehansi etendeni leri a ri endleriwe ku tirhisiwa hi vanhu va khume ntsena. A hi nwa mati yo thyaka naswona a hi tala ku dya tinyawa na ti-eggplant. Leswi a ku ri na ritshuri ni moya vutomi a byi tika. Kambe swa antswa leswi hina a hi nga rhwali maribye ku fana ni vabohiwa van’wana lava heteleleke va hlakale mimiri ya vona ni ku tshikileleka emianakanyweni.

Ndzi ri ni Timbhoni tin’wana leti na tona a ti khomiwile exihlaleni xa Makrónisos

Siku rin’wana loko ndzi ri karhi ndzi famba eribuweni, ndzi hlangane ni Timbhoni ta Yehovha to hlayanyana leti a ti suka etikampeni to hambanahambana. A hi tsakile swinene leswi hi hlanganeke! A hi hlangana loko swi koteka kambe hi ri karhi hi endla leswi hi nga swi kotaka leswaku hi nga voniwi. Nakambe a hi chumayela vabohiwa van’wana exihundleni naswona van’wana va vona va ve Timbhoni ta Yehovha. Ku endla sweswo ni xikhongelo swi hi pfunile leswaku hi tshama hi ri ni ripfumelo leri tiyeke.

NDZI LANGUTANA NI NXANISO LOWUKULU

Endzhaku ka tin’hweti ta khume valanguteri va le kampeni va vone se ku ri nkarhi lowunene wa leswaku ndzi ambala yunifomo ya vusocha ndzi ya enyimpini. Loko ndzi ala va ndzi yise eka mulanguteri wa kampa. Kutani ndzi nyike mulanguteri yoloye xiphephana lexi a xi tsariwe leswi: “Ndzi lava ku va socha ra Kreste ntsena.” Endzhaku ko ndzi chavisa, mulanguteri loyi u ndzi yise eka mulanguteri un’wana loyi a ri bixoponkulu wa kereke ya Greek Orthodox loyi a ambale yunifomo yakwe ya vukhongeri. Loko ndzi hlamule swivutiso swakwe swa le Bibeleni hi xivindzi, u hlundzukile swinene kutani a ku: “N’wi suseni laha, u ome nhloko!”

Mixo lowu landzeleke, masocha ma tlhele ma ndzi lerisa leswaku ndzi ambala yunifomo ya vusocha. Loko ndzi ala, ma ndzi be hi swibakele ni hi swigombo. Kutani ma ndzi yise xibedlhele leswaku ndzi ya kamberiwa loko marhambu ya mina ma nga tshovekanga endzhaku ka sweswo ma ndzi tlherisela etendeni ra mina. Sweswo swi endleke ku ringana tin’hweti timbirhi.

Leswi a ndzi ala ku ya enyimpini, masocha lama hlundzukeke ma tirhise rhengu rin’wana. Ma ndzi bohelele mavoko, kutani ma ndzi ba ehansi ka swirhendze hi tintambu. Hambileswi a ndzi twa ku vava swinene, ndzi tsundzuke marito ya Yesu lama nge: “Ma tsaka n’wina loko vanhu va mi rhukana ni ku mi xanisa . . . Tsakani mi khana, hikuva hakelo ya n’wina i yikulu ematilweni; hikuva ni vaprofeta lava mi rhangeleke va xanisiwe tano.” (Mat. 5:11, 12) Endzhaku ka loko ndzi biwile swinene ndzi titivarile.

Ndzi pfuke exitokisini lexi xirhami xa kona a xi vuyisa ni n’wana evukatini, ndzi nga ri na swakudya, mati kumbe nkumba. Hambiswiritano a ndzi ri ni ku rhula ka mianakanyo. Hilaha Bibele yi tshembiseke hakona, “ku rhula ka Xikwembu” a ku ‘rindza mbilu ya mina ni mianakanyo ya mina.’ (Filp. 4:7) Hi siku leri landzeleke, socha rin’wana leri nga ni musa ri ndzi nyike xinkwa, mati ni jazi. Kasi socha rin’wana ri ndzi nyike swakudya swa rona. Hi tindlela leti ni tin’wana to tala, ndzi swi xiyile leswaku Yehovha wa ndzi khathalela.

Valawuri a va ndzi teka ndzi ri muxandzuki naswona va ndzi yise eAthens leswaku ndzi ya tengisiwa. Loko ndzi ri kwalaho ndzi gweviwe ku tshama malembe manharhu ekhotsweni ra Yíaros leri nga exihlaleni xa Gyaros laha swi tekaka tikhilomitara ta 50 ku ya kona evuxeni bya Makrónisos.

“HI NGA MI TSHEMBA”

Khotso ra Yíaros a ri rikulu, ri tiyile, ri akiwe hi switina swo tshuka naswona a ri ri ni vabohiwa lava a va ri van’watipolitiki vo tlula 5 000. Nakambe a ri ri ni Timbhoni ta Yehovha ta nkombo leti a ti khomiwe hileswi a ti ala ku ya enyimpini. Hambileswi a hi nga pfumeleriwi ku hlangana, a hi hlangana leswaku hi dyondza Bibele. Nakambe a hi kota ku kuma tikopi ta  Xihondzo xo Rindza leti ngungumerisiweke, leti hi ti kopeke hi voko leswaku hi ti tirhisa loko hi dyondza.

Siku rin’wana loko hi ri karhi hi dyondza exihundleni, murindzi wa khotso u hi jumile kutani a hi tekela minkandziyiso. Mulanguteri wa khotso u hi vitile naswona a hi chuhile hi anakanya leswaku hi ta engeteleriwa xigwevo. Kambe a swi va nga tano, mulanguteri wa khotso u te: “Ha swi tiva leswaku mi Timbhoni ta Yehovha naswona hi xixima ripfumelo ra n’wina. Ha swi tiva leswaku hi nga mi tshemba. Tlhelelani entirhweni.” U tlhele a nyika van’wana va hina mitirho yo olova. A hi tsake ngopfu. Hambileswi a hi ri ekhotsweni ku va hi tshame hi tiyile eripfumelweni swi yise ku dzuneka eka Yehovha.

Ku va hi tshame hi ri ni ripfumelo leri tiyeke swi endle leswaku ku va ni vuyelo byin’wana lebyinene. Loko mukhotsiwa un’wana loyi a ri mutivi wa tinhlayo a vone ndlela leyinene leyi a hi tikhome ha yona u susumeteleke ku vutisa hi vukhongeri bya hina. Loko hina Timbhoni hi ntshunxiwa eku sunguleni ka 1951, na yena u ntshunxiwile. Hi ku famba ka nkarhi, u khuvuriwile a va Mbhoni naswona u ve phayona ra nkarhi hinkwawo.

NI SWESWI NDZA HA RI SOCHA RA KRESTE

Ndzi ri ni nsati wa mina Janette

Endzhaku ka loko ndzi ntshunxiwile, ndzi tlhelele ekaya eKarítsa. Hi ku famba ka nkarhi, mina ni vavanuna vo tala lava hi humaka swin’we hi rhurhele eMelbourne, le Australia. Loko ndzi ri kwalaho ndzi hlangane na Janette, makwerhu wa xisati la rhandzaka Xikwembu loyi ndzi n’wi tekeke naswona hi ve ni n’wana wa jaha ni vanhwanyana vanharhu lava hi va kuriseke hi ndlela ya Vukreste.

Hambileswi se ndzi nga ni malembe yo tlula 90 ndza ha ri nkulu la hisekaka. Hikwalaho ka timbanga ta khale, minkarhi yin’wana miri wa mina ni milenge swa vava ngopfungopfu loko ndzi vuya ensin’wini. Nilokoswiritano, ndzi tiyimisele ku va “socha . . . ra Kreste.”—2 Tim. 2:3.