Nghena endzeni

Hundzela eka leswi nga endzeni

 MBULAVURISANO | FAN YU

Muendli Wa Tiprogreme Ta Khompyuta U Hlamusela Hi Ripfumelo Rakwe

Muendli Wa Tiprogreme Ta Khompyuta U Hlamusela Hi Ripfumelo Rakwe

DOK. FAN YU u sungule ntirho wakwe wo endla ndzavisiso etimhakeni ta tinhlayo le China Institute of Atomic Energy, ekusuhi ni le Beijing. Hi nkarhi wolowo a a nga pfumeli leswaku Xikwembu xi kona naswona a a tshemba dyondzo ya ku tiendlekela ka swilo. Kambe sweswi Dok. Yu u pfumela leswaku vutomi byi tumbuluxiwe hi Xikwembu. Vatsari va Xalamuka! va n’wi vutise hi ta ripfumelo rakwe.

Hi kombela u hi hlamusela hi vutomi bya wena.

Ndzi velekiwe hi 1959 eDorobeni ra Fuzhou, eXifundzheni xa Jiangxi le Chayina. Loko ndzi ri ni malembe ya nhungu, etikweni hinkwaro a ku ri ni hasahasa leyi vangiweke hi vanhu lava a va lwisana ni mfumo. Tatana, loyi a ri munjhiniyara wa swa ku aka, u byeriwe ku aka xiporo endhawini ya le kule. Ku ringana malembe yo tala a hi endzela kan’we hi lembe. Hi nkarhi wolowo a ndzi tshama na manana, loyi a a dyondzisa exikolweni xa le hansi naswona a hi tshama exikolweni lexi a dyondzisa eka xona. Hi 1970, hi boheke ku rhurhela eLiufang, ku nga ximutana lexi a xi swerile eXifundzheni xa Linchuan naswona swakudya a swi kala.

Xana ndyangu wa ka n’wina a wu pfumela eka yini?

Tatana a a nga ri munhu wa tipolitiki kumbe wa vukhongeri. Manana a a ri Mubudha. Exikolweni, ndzi dyondzisiwe leswaku swilo hinkwaswo leswi hanyaka swi lo tiendlekela naswona a ndzi swi tshemba leswi vadyondzisi va mina a va swi vula.

I yini lexi nga endla leswaku u rhandza tinhlayo?

Lexi nga endla leswaku ndzi rhandza tinhlayo hileswi ku nga ni ku fambisana eka magoza lawa u nga ta ma landzelela ni nhlamulo leyi u nga ta yi kuma. Ndzi ye eyunivhesiti endzhaku ka loko murhangeri wa vanhu lava a va lwisana ni mfumo, Mao Tse-tung, a file hi 1976. Ndzi hlawule dyondzo ya tinhlayo tanihi dyondzonkulu ya mina. Endzhaku ka loko ndzi kume digri ya le henhla (master’s degree), ntirho wa mina wo sungula a wu katsa ku endla ndzavisiso wa tinhlayo leswaku ku endliwa muchini lowu humesaka tinyutliya.

A wu yi teka njhani Bibele eku sunguleni?

Hi 1987, ndzi ye eUnited States leswaku ndzi ya dyondzela digri ya le henhla swinene (doctorate) eYunivhesiti ya le Texas A&M. A ndzi swi xiya leswaku vanhu vo tala eAmerika va pfumela eka Xikwembu naswona va hlaya Bibele. Nakambe a ndzi swi twile leswaku Bibele yi ni vutlhari lebyi pfunaka swinene kutani ndzi endle xiboho xo yi hlaya.

 Leswi ndzi swi hlayeke eBibeleni a swi twala. Kambe a ku ri ni rungula rin’wana leri a ndzi nga ri twisisi eBibeleni kutani xikan’wekan’we ndzi tshike ku yi hlaya.

U pfuniwe njhani leswaku u tlhela u tsakela ku hlaya Bibele?

Hi 1990, ndzi endzeriwe hi Mbhoni ya Yehovha ekaya kutani yi ndzi komba leswi Bibele yi swi vulaka hi vumundzuku lebyinene lebyi Xikwembu xi hi tshembisaka byona. Yi hlele leswaku ndzi endzeriwa hi vatekani van’wana leswaku va ta ndzi dyondzisa Bibele. Hi ku famba ka nkarhi, nsati wa mina Liping, loyi a a dyondzisa sayense exikolweni xa le henhla eChayina naswona a nga pfumeli leswaku Xikwembu xi kona, na yena u sungule ku dyondza Bibele. Hi dyondze leswi Bibele yi swi vulaka hi ndlela leyi vutomi byi sunguleke ha yona. A ndzo sungula ku twa leswaku ku ni Muvumbi, kutani ndzi endle xiboho xo tiendlela ndzavisiso.

U kume yini loko u ri karhi u endla ndzavisiso?

Leswi ndzi nga mutivi wa tinhlayo, ndzi dyondzisiwe ku hlayela mbuyelo lowu nga ha vaka kona eku heteleleni. Ndzi tlhele ndzi dyondza leswaku loko vutomi byi fanele byi tiendlekela, tiphrotheyini ti fanele ti va ti ri kona. Kutani ndzi ringete ku hlayelela vuyelo lebyi nga ha va vaka kona loko phrotheyini yi tiendlekela. Tiphrotheyini i yin’wana ya timolekhuli to rharhangana swinene naswona tisele ti nga va ni tiphrotheyini ta magidi to hambanahambana leti tirhisanaka hi tindlela letikulu swinene. Ndzi xiye leswaku a swi koteki leswaku tiphrotheyini ti tiendlekela. Nakambe a ndzi si tshama ndzi hlaya rungula ro karhi eka dyondzo ya ku tiendlekela ka swilo leri hlamuselaka ndlela leyi timolekhuli teto leti rharhanganeke ti tiendlekeleke ha yona, ndzi nga ha vuli ndlela leyi swilo hinkwaswo leswi hanyaka swi vumbekaka ha yona. Sweswo hinkwaswo swi endle leswaku ndzi kholwa leswaku ku ni Muvumbi.

I yini lexi endleke u tshemba leswaku Bibele yi huma eka Xikwembu?

Loko ndzi ri karhi ndzi dyondza Bibele ni Timbhoni ta Yehovha, ndzi xiye leswaku Bibele yi ni vuprofeta byo tala lebyi se byi hetisekeke. Ndzi tlhele ndzi vona vuyelo byo tirhisa milawu ya Bibele. Ndzi tivutise ndzi ku, ‘Swi endlekisa ku yini leswaku vatsari va Bibele lava hanyeke eka malembe ya magidi lama hundzeke va tsala hi vutlhari lebyi ninamuntlha bya ha pfunaka?’ Hakatsongotsongo, ndzi xiye leswaku Bibele i Rito ra Xikwembu.

I yini lexi yaka emahlweni xi ku tiyisekisa leswaku ku ni Muvumbi?

Loko ndzi anakanyisisa hi swilo swo tala swa ntumbuluko, ndza tshemba leswaku ku ni Muvumbi. Sweswi ndzi tirha ku endla tiprogreme ta khompyuta naswona hakanyingi ndzi hlamarisiwa hi ndlela leyi byongo bya hina byi ti tlulelaka ekule ha yona tikhompyuta. Hi xikombiso, vuswikoti bya byongo bya hina byo kota ku tiva marito bya hlamarisa swinene. Vo tala va hina swa hi olovela ku twisisa leswi munhu un’wana a swi vulaka hambiloko a vulavula a tsema marito, a hleka, a khohlola, a nghanghamela, a vula marito hi ndlela leyi nga tolovelekangiki, ku twakala ngulumelo, ku twakala pongo ra ndhawu leyi a nga le ka yona kumbe loko riqingho ri tsematsema. U nga anakanya leswaku leswi a swi hlamarisi. Kambe vaendli va tiprogreme ta khompyuta va swi tiva leswaku sweswo swa hlamarisa. Hambi ku ri progreme leyi kotaka ku tiva leswi munhu a swi vulaka a hi nchumu loko yi pimanisiwa hi byongo bya munhu.

Ku hambana ni tikhompyuta to rharhangana, byongo bya hina byi kota ku tiva ndlela leyi munhu a titwaka ha yona, ku tiva leswaku munhu u huma kwihi hi ku yingisela ntsena ndlela leyi a vulavulaka ha yona ni ku tiva xivulavuri hi mavulavulelo ya xona. Vaendli va tiprogreme ta khompyuta va le ku laveni ka tindlela leti tikhompyuta ti nga tekelelaka ha yona vuswikoti bya byongo byo tiva marito. Ndza tiyiseka leswaku hi ku endla tano va le ku dyondzeni hi ntumbuluko wa Xikwembu.

A ndzo sungula ku twa leswaku ku ni Muvumbi, kutani ndzi endle xiboho xo tiendlela ndzavisiso